Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật “quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất” để lý giải sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế ở việt nam hiện nay

Hà Nội, 2021 rBÀI TẬP HỌC KỲ MÔN: ĐỀ BÀk 08 Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật “quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất” để lý giả

Hà Nội, 2021 r

BÀI TẬP HỌC KỲ

MÔN:

ĐỀ BÀk 08

Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật “quan

hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất”

để lý giải sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế ở Việt Nam hiện nay.

>S^^ HỌ VÀ TÊN : Phạm Ngọc Thanh Hà

MSSV : 452153 LỚP : 4521 NHÓM : 04

Hà Nội, 2021

1

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KỲ

MÔN:

TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN

ĐỀ BÀI: 08

Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật

“quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất” để lý giải sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế ở Việt Nam hiện nay.

HỌ VÀ TÊN

• MSSV LỚP NHÓM

Phạm Ngọc Thanh Hà 452153

4521 04

MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 3

I, Lí luận của chủ nghĩa Mác Lênin về quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất 3

1, Lực lượng sản xuất 3

2, Quan hệ sản xuất 4

3, Quy luật sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất 5

II, Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật

“quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất” để lý giải sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế ở Việt Nam

hiện nay 7

1, Một số khái niệm 7

2, Nền kinh tế nhiều thành phần ở Việt Nam hiện nay 7

3, Nguyên nhân của sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế ở Việt Nam hiện nay 8

4, Đề xuất một số vấn đề tiếp tục giải quyết mối quan hệ giữa phát

triển lực lượng sản xuất và xây dựng, hoàn thiện từng bước quan hệ

sản xuất phù hợp với thực tiễn Việt Nam 10

KẾT LUẬN 11

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Một trong những thành tựu to lớn nhất của Mác là Chủ nghĩa duy vật lịch

sử Đây là bước ngoặt to lớn trong lịch sử triết học loài người Bằng phương pháp biện chứng và lập trường duy vật về lịch sử, Mác đã tìm ra quy luật phát triển của xã hội loài người qua các thời kỳ lịch sử

Theo ông, xã hội phát triển qua nhiều giai đoạn từ thấp đến cao và từ tương ứng với mỗi giai đoạn nhất định là một hình thái kinh tế - xã hội Trong

đó, quan hệ sản xuất phải phù hợp với lực lượng sản xuất Bằng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật “quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất”, em sẽ lý giải về sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế ở nước ta hiện nay

NỘI DUNG

I, Lí luận của chủ nghĩa Mác Lênin về quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

1, Lực lượng sản xuất

a, Khái niệm

Lực lượng sản xuất là năng lực thực tiễn cải biến giới tự nhiên giới tự nhiên của con người nhằm đáp ứng nhu cầu đời sống của mình Lực lượng sản xuất chính là thước đo quan trọng nhất của sự tiến bộ xã hội

b, Kết cấu lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất là sự thống nhất của hai yếu tố là người lao động

và tư liệu sản xuất, trong đó “lực lượng sản xuất hàng đầu của toàn thể nhân

loại là công nhân, là người lao động'” Người lao động là chủ thể của quá

trình lao động sản xuất với năng lực và trí tuệ của mình, sử dụng tư liệu lao động tác động vào đối tượng lao động để sản xuất ra của cải vật chất

Tư liệu sản xuất là toàn bộ điều kiện vật chất cần thiết để tiến hành sản xuất Tư liệu sản xuất gồm đối tượng lao động và tư liệu lao động Đối tượng lao động không phải là toàn bộ giới tự nhiên mà chỉ là một bộ phận của giới tự nhiên được con người sử dụng để sản xuất ra của cải vật chất Đối tượng lao động gồm hai dạng là dạng tự nhiên và dạng nhân tạo Tư liệu

lao động là một vật hay hệ thống những vật làm nhiệm vụ truyền dẫn sự tác

động của con người lên đối tượng lao động, nhằm biến đổi đối

động thành sản phẩm đáp ứng yêu cầu sản xuất của con người Tư liệu lao

động gồm công cụ lao động và phương tiện lao động trong đó công cụ lao

động giữ vai trò quyết định trong tư liệu sản xuất Công cụ lao động luôn cải

tiến, hoàn thiện không ngừng đã làm biến đổi tư liệu sản xuất Xét đến cùng,

đó là nguyên nhân sâu xa của mọi biến đổi xã hội Trình độ phát triển của

công cụ lao động là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con người, là

tiêu chuẩn phân biệt các thời đại kinh tế trong lịch sử.

2, Quan hệ sản xuất

a, Khái niệm và kết cấu quan hệ sản xuất

Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong quá trình sản

xuất (sản xuất và tái sản xuất xã hội) Quan hệ sản xuất gồm ba mặt: quan hệ

về sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệ trong tổ chức và quản lí sản xuất, quan hệ trong phân phối sản phẩm sản xuất ra

Quan hệ sản xuất là hình thức xã hội của của sản xuất; giữa ba mặt của quan hệ sản xuất thống nhất với nhau tạo thành một hệ thống mang tính ổn định tương đối so với sự vận động, phát triển không ngừng của lực lượng sản xuất

Trong ba mặt của quan hệ sản xuất, quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất

là quan hệ xuất phát, quan hệ cơ bản, đặc trưng cho quan hệ sản xuất trong từng xã hội Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất quyết định quan hệ về tổ chức quản lý sản xuất, quan hệ phân phối sản phẩm cũng như các quan hệ xã hội khác

Quan hệ tổ chức và quản lý sản xuất trực tiếp tác động đến quá trình sản xuất, đến việc tổ chức, điều khiển quá trình sản xuất Nó có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm quá trình sản xuất Quan hệ tổ chức và quản lý sản xuất do quan hệ sở hữu quyết định và phải thích ứng với quan hệ sở hữ u Tuy nhiên

có trường hợp, quan hệ tổ chức và quản lý không thích ứng với quan hệ sở hữu làm biến dạng quan hệ sở hữu

Quan hệ về phân phối sản phẩm sản xuất ra mặc dù do quan hệ sở hữu

về tư liệu sản xuất và quan hệ tổ chức quản lý sản xuất chi phối, son g nó kích thích trực tiếp đến lợi ích của con người, nên nó tác động đến thái độ

của con người trong lao động sản xuất, và do đó có thể thúc đẩy

hãm nền sản xuất.

3, Quy luật sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

a, Nội dung

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là hai mặt của phương thức sản xuất, chúng tồn tại không thể tách rời nhay, tác động qua lại lẫn nhau một cách biện chứng, tạo thành quy luật sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất - quy luật cơ bản nhất của sự vận động và phát triển xã hội

Xu hướng của sản xuất vật chất là không ngừng biến đổi và phát triển

Sự phát triển đó suy cho cùng là bắt nguồn từ sự biến đổi và phát triển của lực lượng sản xuất, trước hết là công cụ lao động

Trình độ lực lượng sản xuất trong từng giai đoạn lịch sử thể hiện trình

độ chinh phục tự nhiên của con người trong giai đoạn lịch sử đó Trình độ lực lượng sản xuất thể hiện ở sự phát triển của công cụ lao động, trình độ, kinh nghiệm, kỹ năng lao động của con người, trình độ tổ chức và phân công lao động xã hội, trình độ ứng dụng khoa học vào sản xuất

Sự vận động, phát triển của lực lượng sản xuất quyết định và làm thay đổi quan hệ sản xuất cho phù hợp với nó Khi một phương thức sản xuất mới

ra đời, khi đó mối quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là một trạng thái mà trong đó quan hệ sản xuất là “hình thức phát triển” của lực lượng sản xuất Nó tạo điều kiện sử dụng và kết hợp một cách tối ưu giữa người lao động với tư liệu sản xuất và do đó lực lượng sản xuất có cơ sở phát triển hết khả năng của nó

Sự phát triển của lực lượng sản xuất đến một trình độ nhất định làm cho quan hệ sản xuất từ chỗ phù hợp trở thành không phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất Khi đó, quan hệ sản xuất kìm hãm lực lượng sản xuất phát triển Yêu cầu khách quan của sự phát triển lực lượng sản xuất dẫn đến sự thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ phát triển mới của lực lượng sản xuất để thúc đẩy lực lượng sản xuất tiếp tục phát triển Khi đó phương thức sản xuất cũ sẽ mất đi, phương thức mới ra đời thay thế Mác đã viết “Tới một giai đoạn phát triển nào đó

của chúng, các lực lượng sản xuất vật chất của xã hội mâu thuẫn

quan hệ sản xuất hiện có trong đó từ trước đến nay các lực lượng sản xuất

vẫn phát triển Từ chỗ là những hình thức phát triển của lực lượng sản xuất,

những quan hệ ấy trở thành những xiềng xích của các lực lượng sản xuất.

Khi đó bắt đầu thời đại một cuộc cách mạng xã hội.”

Lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất, nhưng quan hệ sản xuất cũng có tính độc lập tương đối và tác động trở lại sự phát triển của lực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất quy định mục đích sản xuất, tác động đến thái độ của con người trong lao động sản xuất, đến tổ chức phân công lao động xã hội, đến phát triển và ứng dụng và ứng dụng khoa học và công nghệ và do đó tác động đến sự phát triển của lực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Ngược lại, quan hệ sản xuất lỗi thời, lạc hậu hoặc tiên tiến hơn một các giả tạo so với trình độ phát triển lực lượng sản xuất sẽ kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Từ đó, theo quy luật chung, quan hệ sản xuất cũ sẽ được thay thế bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất

b, Ý nghĩa phương pháp luận của quy luật sự phù hợp của quan

hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Muốn thúc đẩy xã hội phát triển thì phải tạo điều kiện để phát triển lực lượng sản xuất, phải nâng cao chất lượng lao động, cải tạo công nghệ, công

cụ sản xuất hay nói cách khác là phải phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Cần phải thiết lập quan hệ sản xuất phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất, tránh bảo thủ hoặc chủ quan duy ý chí sẽ khiến lực lượng sản xuất bị kìm hãm

Đối với Việt Nam đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa, để tạo điều kiện cho lực lượng sản xuất tiếp tục phát triển thì cần phải xây dựng nền kinh tế có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế

II, Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật

“quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản

xuất” để lý giải sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế ở Việt Nam

hiện nay.

1, Một số khái niệm

Thành phần kinh tế là khu vực kinh tế, kiểu quan hệ kinh tế dựa trên một hình thức sở hữu nhất định về tư liệu sản xuất Thành phần kinh tế không tồn tại biệt lập mà có liên hệ chặt chẽ với nhau, tác động lẫn nhau tạo thành

cơ cấu kinh tế thống nhất bao gồm nhiều thành phần kinh tế

2, Nền kinh tế nhiều thành phần ở Việt Nam hiện nay

Tại Đại hội lần thứ VI (năm 1986), Đảng ta đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, trong đó lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm với nội dung

cơ bản là phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa Từ đó đến nay, đất nước ta đã có những bước phát triển vượt bậc, thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội và luôn đạt mức tăng trưởng cao Những thành tựu đó khẳng định tính đúng đắn của đường lối đổi mới nói chung và chủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần nói riêng

Nền kinh tế quá độ trong thời kỳ quá độ ở nước ta được phân thành ba thành phần: kinh tế công, kinh tế tư nhân và kinh tế hỗn hợp

Thành phần kinh tế công bao gồm các doanh nghiệp nhà nước, giữ

vị trí, vai trò then chốt trong nền kinh tế Chủ thể của thành phần kinh tế này

là Nhà nước (được Nhân dân ủy quyền) Nhà nước thông qua Ủy ban quản

lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đầu tư vốn cho các doanh nghiệp nhà nước thông qua hợp đồng tín dụng Ban Lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước được giao quyền quản lý, sử dụng vốn một cách hiệu quả theo cơ chế thị trường Các Doanh nghiệp nhà nước tập trung phát triển trong những ngành và lĩnh vực then chốt, thiết yếu; những địa bàn quan trọng và quốc phòng, an ninh; những lĩnh vực mà doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác không đầu tư

Thành phần kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh

tế Chủ thể của thành phần kinh tế này là các chủ sở hữu tư nhân như: các hộ kinh doanh cá thể, các hộ tiểu chủ, các chủ tư nhân, các nhà tư bản, các tập đoàn tư bản với các loại hình kinh doanh tương ứng như hộ sản xuất, kinh doanh cá thể (hộ nông dân, hộ tiểu - thủ công nghiệp, hộ kinh doanh dịch

vụ ), chủ trang trại, hộ tiểu chủ, doanh nghiệp tư nhân, doanh

nhân tư bản (tư bản trong nước và tư bản ngoài nước), tập đoàn tư bản.

Thành phần kinh tế hỗn hợp gồm các công ty, các doanh nghiệp, các

hợp tác xã, các tổ chức kinh tế được hình thành trên cơ sở liên kết các chủ

sở hữu khác nhau với nhau: giữa chủ thể kinh tế công và chủ thể kinh tế tư nhân trong nước; giữa chủ thể kinh tế công và chủ thể kinh tế tư nhân nước ngoài; giữa các chủ thể kinh tế tư nhân trong nước với nhau; giữa chủ thể kinh tế tư nhân trong nước và chủ thể kinh tế tư nhân nước ngoài để thúc đẩy phát triển mọi hình thức liên kết sản xuất kinh doanh, cung cấp hàng hóa, dịch vụ theo mạng sản xuất và chuỗi giá trị thị trường nhằm tiếp nhận, chuyển giao, tạo sự lan tỏa về công nghệ tiên tiến và quản trị hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và mở rộng thị trường tiêu thụ

3, Nguyên nhân của sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế ở Việt Nam hiện nay.

Từ sau cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đến trước thời kỳ đổi mới 1986, nước ta thực hiện cơ chế quản lý kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu, bao cấp Mặc dù huy động sức người sức của để xây dựng, phát triển đất nước nhưng nhưng kinh tế tăng trưởng chủ yếu theo chiều rộng, tăng trưởng kinh tế thấp Do chưa có nhận thức đúng đắn nên chưa không thừa nhận sự tồn tại của nền kinh tế nhiều thành phần, coi cơ chế thị trường chỉ là thứ yếu bổ sung cho kế hoạch hoá; thủ tiêu cạnh tranh, triệt tiêu động lực kinh tế đối với người lao động, kìm hãm tiến bộ khoa học, công nghệ quá nhấn mạnh một chiều cải tạo quan hệ sản xuất mà không thấy đầy đủ yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất, coi nhẹ quan hệ quản lý, quan hệ phân phối

Khi xác lập quan hệ sản xuất, ta tuyệt đối hoá vai trò của công hữu, làm cho quan hệ sản xuất chỉ còn tồn tại giản đơn dưới hai hình thức toàn dân và tập thể; kỳ thị, nóng vội xoá bỏ các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa, không chấp nhận các hình thức sở hữu hỗn hợp, sở hữu quá độ; xoá

bỏ chế độ sở hữu tư nhân một cách ồ ạt, trong khi nó đang tạo điều kiện cho

sự phát triển của lực lượng sản xuất Dẫn đến lực lượng sản xuất không phát triển, tình trạng trì trệ kéo dài, sản xuất đình đốn, đời sống người dân gặp nhiều khó khăn Những hạn chế đó, có nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân chủ yếu là chúng ta đã chủ quan, nóng vội, duy ý chí dẫn đến việc nhận thức

và vận dụng chưa đúng quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản

độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Nhận thức được vấn đề, tại Đại hội VI, Đảng ta đã phê phán bệnh chủ quan duy ý chí do vi phạm quy luật khách quan mà trước hết và chủ yếu là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Từ đó, Đảng và Nhà nước đã tiến hành đổi mới toàn diện về mọi mặt, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong đó tồn tại nhiều thành phần kinh tế

Do trình độ của lực lượng sản xuất ở nước ta hiện nay đa dạng, không đồng đều, nhiều trình độ do đó nước ta phải xây dựng một quan hệ sản xuất phù hợp Nếu trước kia chúng ta chỉ công nhận sự tồn tại của hai thành phần kinh tế: thành phần kinh tế quốc doanh thuộc sở hữu toàn dân và thành phần kinh tế hợp tác xã thuộc sở hữu tập thể của nhân dân lao động thì nay đã có

sự đa dạng, mở rộng với việc công nhận thêm các thành phần kinh tế khác: thành phần kinh tế nhà nước; kinh tế tập thể; kinh tế cá thể, tiểu chủ, tư bản,

tư nhân; kinh tế tư bản nhà nước; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài Trong

đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo Kinh tế tập thể không ngừng được củng cố và phát triển Kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Kinh tế tư nhân là một trong những động lực của nền kinh tế Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến khích phát triển Các thành phần kinh tế đều là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lí của nhà nước nhằm tạo ra sự tăng trưởng mạnh mẽ về kinh tế và giữ được sự ổn định về chính trị, gắn với công bằng xã hội

Như vậy, việc xây dựng và hoàn thiện các quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất hiện có: quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa là quan hệ sản xuất ở trình độ cao có tác động mở đường cho

sự phát triển của lực lượng sản xuất

Nhờ đó, vẫn những con người ấy, cũng những điều kiện tự nhiên ấy,

từ một đất nước thiếu ăn quanh năm, trông chờ chủ yếu vào sự viện trợ từ bên ngoài; hàng tiêu dùng khan hiếm, người lao động không có việc làm

đã trở thành một đất nước không những đủ ăn, mà còn có lương thực, thực