Tóm tắt thị trường tác phẩm hội họa việt nam từ năm 1986 đến nay (the painting market in vietnam from 1986 to present)

M ục đích và nhiệm vụ nghiên cứu pháp góp phần hoàn thiện nội dung quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển thị trường một cách bền vững, để thay đổi tạo ra cấu trúc vận hành mới tác động

VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM

Công trình được hoàn thành tại:

VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM

B Ộ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Chí Bền

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng đánh giá luận án cấp Viện

Họp tại: Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam

Số 32, phố Hào Nam, phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, Hà Nội

Vào hồi …giờ,… ngày… Tháng… năm 2021

Có th ể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam;

- Thư viện Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thị trường tác phẩm hội họa là một hiện tượng xã hội văn hóa

nhưng một khái niệm chung nhất có thể hiểu là nơi chuyển giao quyền sở hữu tác phẩm hội họa và các hoạt động dịch vụ có liên quan nhằm thỏa mãn nhu cầu của hai bên cung - cầu về tác phẩm hội

họa theo các quy định pháp luật Phát triển thị trường văn hóa nghệ thuật, trong đó có hội họa, là nhu cầu cấp thiết, đồng thời cũng là xu hướng tất yếu để góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và hội nhập quốc tế

35 năm đã qua kể từ khi đất nước Đổi Mới, Việt Nam từ một nước nghèo nàn lạc hậu nay vào nhóm 40 nền kinh tế lớn nhất thế

giới nhưng chưa có được đột phá đáng kể về diện cũng như về chất

để mang lại hiệu quả tích cực cho thị trường tác phẩm hội họa ở Việt Nam Thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam tiếp tục duy trì tình trạng bất ổn, không ít bán tín bán nghi bởi một diện mạo méo mó

xuất hiện từ nhiều thập kỷ về trước khi tình trạng thật - giả lẫn lộn do

dữ liệu thông tin về tác giả, tác phẩm khó kiểm chứng và còn nhiều những lý do khác nên việc bán - mua vẫn sơ khai, chưa chuyên nghiệp, thuế thu nộp ngân sách nhà nước chưa đúng với thực tế trong khi vai trò của cơ quan quản lý còn mờ nhạt Nhiều yếu tố được xác định là nguyên nhân nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào làm rõ

và tìm ra giải pháp toàn diện cho những vấn đề quan trọng như vậy

giai đoạn nền mỹ thuật và thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam có

rất nhiều biến đổi Thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam được hoàn thiện sẽ là yếu tố quan trọng đóng góp hiệu quả vào thành công của Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, quảng bá hình

ảnh Việt Nam ra quốc tế Vì những lý do nêu trên, nghiên cứu sinh

chọn đề tài: Thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam từ năm 1986 đến

nay làm luận án Tiến sĩ chuyên ngành Quản lý Văn hóa

2 M ục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

pháp góp phần hoàn thiện nội dung quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển thị trường một cách bền vững, để thay đổi tạo ra cấu trúc vận hành mới tác động tích cực đến thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam trở thành một thành tố quan trọng của công nghiệp văn hóa

Mục đích cụ thể: Để thực hiện được mục tiêu tổng quát trên cần

thực hiện các mục tiêu cụ thể sau: Luận án phân tích các công trình

đã nghiên cứu liên quan đến luận án; đánh giá khách quan những vấn

đề đã nghiên cứu, vấn đề tiếp tục nghiên cứu Hệ thống hóa những

vấn đề về cơ sở thị trường tác phẩm hội họa tại Việt Nam Phân tích

thực trạng thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam Đề xuất những giải pháp hoàn thiện cơ chế chính sách quản lý nhà nước, giải pháp phát triển thị trường tác phẩm hội họa trong Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam

Để đạt được mục đích trên, luận án có các nhiệm vụ sau: Thứ

liên quan đến thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam Thứ hai, làm rõ

cơ sở lý luận về thị trường tác phẩm hội họa tại Việt Nam; phân tích kinh nghiệm của các nước trên thế giới, từ đó rút ra giá trị tham khảo

trong lĩnh vực thị trường tác phẩm hội họa tại Việt Nam Thứ ba,

phân tích thực tiễn thị trường tác phẩm hội họa tại Việt Nam từ năm

1986 đến nay Thứ tư, đề xuất quan điểm, giải pháp hoàn thiện chính

sách quản lý nhà nước về thị trường tác phẩm hội họa tại Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Luận án là vấn đề thị trường tác

phẩm hội họa Việt Nam, tác phẩm hội họa của các họa sĩ Mỹ thuật Đông Dương (MTĐD) và một số tác động có ảnh hưởng nhiều nhất

tới thị trường tác phẩm hội họa của các họa sĩ hiện đại sau thế hệ các

họa sĩ MTĐDtrong thời gian từ năm 1986 đến nay dưới góc nhìn đa

diện trong công tác quản lý văn hóa

Về không gian: Luận án nghiên cứu thị trường tác phẩm hội họa

Việt Nam, sự thay đổi từ giá trị, giá cả một số tác phẩm hội họa của

họa sĩ MTĐD khi tham gia vào thị trường, ở các cuộc đấu giá của

những nhà đấu giá lớn trên thế giới, tác động của vấn đề về tác quyền đối với thị trường và kinh nghiệm một số nước khác trên thế giới trong việc phát triển thị trường mỹ thuật, hội họa

Luận án không nghiên cứu thị trường cổ vật, tranh tượng dân gian, sản phẩm thủ công mỹ nghệ; tác phẩm đồ họa, điêu khắc, tượng đài, tranh hoành tráng; sản phẩm mỹ thuật ứng dụng và những hình

thức nghệ thuật thị giác khác

Về thời gian: Luận án nghiên cứu trọng tâm về Thị trường tác

phẩm hội họa Việt Nam từ năm 1986 đến nay

Về nội dung: Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận về thị

trường tác phẩm hội họa, tác động của tác quyền tác phẩm đối với thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam Vai trò quản lý nhà nước trong

việc hoạch định chính sách, định hướng, điều tiết mang ý nghĩa quyết định sự phát triển bền vững, lành mạnh và thịnh vượng các

hoạt động thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam

Luận án nghiên cứu quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả và tăng cường công tác quản lý nhà nước để phát triển thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam

4 Câu h ỏi nghiên cứu

Từ “khoảng trống” của các công trình nghiên cứu liên quan, nghiên cứu sinh xác định các câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm: 1) Thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam có từ bao giờ? 2) Từ sau Đổi Mới thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam đã

vận hành như thế nào và để phát triển thị trường một cách lành

mạnh, bền vững, CNVH trong tương lai sẽ phải khắc phục và giải quyết được những khó khăn gì?

3) Giải pháp nào để nâng cao vai trò của cơ quan quản lý nhà nước trong việc phát triển thị trường tác phẩm hội họa một cách bền

vững và lành mạnh ở Việt Nam?

5 Giả thuyết nghiên cứu

Trên cơ sở nhận thức về lý luận và các khảo sát, luận án sẽ thu

thập, xử lý thông tin nhằm kiểm chứng giả thuyết sau:

Thị trường tác phẩm hội họa ở Việt Nam được điều chỉnh phát triển một cách lành mạnh, các quy định, chính sách được hoàn thiện,

hội nhập quốc tế góp phần thực hiện hiệu quả trong việc quảng bá văn hóa, xây dựng hình ảnh quốc gia, đóng góp ngày càng lớn vào phát triển kinh tế, thực hiện thành công Chiến lược phát triển các công nghiệp văn hóa Việt Nam

6 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

6.1 Cách tiếp cận

- Cách tiếp cận tổng hợp về mối quan hệ dân sự và pháp lý giữa người họa sĩ, người tiếp nhận, người thực thi bản quyền và bảo hộ bản quyền tác phẩm hội họa Việt Nam

- Cách tiếp cận khoa học quản lý văn hóa - nghệ thuật

- Cách tiếp cận nghiên cứu tài liệu (các công trình nghiên cứu

về mỹ thuật, hội họa Việt Nam, thị trường, bản quyền tác giả, v.v.)

6.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích - tổng hợp nhằm làm rõ vai trò của người sáng tạo tác phẩm hội họa Việt Nam, nhà đầu tư môi giới tác phẩm hội họa, khách hàng, công chúng, việc hình thành thị trường và thực thi bản quyền, bảo hộ bản quyền tác phẩm hội họa trong thực tiễn ở Việt Nam

- Phương pháp định tính và định lượng, điều tra, khảo sát, phỏng vấn chuyên gia thực tế trên địa bàn về thị trường và thực thi bản quyền tác giả tác phẩm hội họa, phỏng vấn sâu, trực tiếp phỏng vấn các nhà quản lý, họa sĩ vẽ sáng tác tranh hội họa, nhà nghiên cứu, phê bình mỹ thuật và khách hàng mua tác phẩm hội họa, thực thi quyền sở hữu trí tuệ tác phẩm hội họa

- Các phương pháp liên ngành, khảo sát thực tế, quan sát, tham

trường tác phẩm hội họa Việt Nam Hai là, nghiên cứu thị trường,

tác động của bản quyền tác giả tới thị trường tác phẩm hội họa, trách nhiệm, vai trò của người sáng tạo, nhà nghiên cứu phê bình mỹ thuật,

nhà đầu tư, sưu tập, v.v Ba là, nghiên cứu kinh nghiệm trong việc

phát triển thị trường tác phẩm hội họa của một số nước đã thành công trên thế giới làm giá trị tham khảo cho việc hoạch định cơ chế, chính sách tại Việt Nam

Một là, góp phần thay đổi nhận thức, hành vi trong quá trình

sáng tác, sở hữu và buôn bán, trao đổi tác phẩm hội họa Việt Nam

Hai là, đề xuất các giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý, thực thi hiệu quả vấn đề bản quyền để tạo ra thói quen tiêu dùng tích cực, xây dựng, quảng bá thương hiệu góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam

hợp với thông lệ quốc tế trên cơ sở pháp lý đồng bộ, đầy đủ, đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn; làm cơ sở cho việc hoàn thiện hơn các quy định về hoạt động thị trường tác phẩm hội họa tại Việt Nam

Bốn là, Luận án là công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu,

có giá trị về lý luận cũng như thực tiễn, đồng thời là cơ sở để phát triển các nghiên cứu tiếp theo

Nội dung Luận án gồm 3 chương:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu, đối tượng nghiên

cứu và cơ sở lý luận (50 trang)

Chương 2 Thực trạng thị trường tác phẩm hội họa (60 trang) Chương 3 Phát triển thị trường tác phẩm hội họa, định hướng

và giải pháp (50 trang)

Chương 1

T ỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU,

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ C SỞ Ý UẬN 1.1 T ng quan t nh h nh nghiên cứu

1.1.1 Các c ng tr nh nghiên cứu

Thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam là đề tài khó để nghiên

cứu Những công trình nghiên cứu khoa học có tính tổng thể, chuyên sâu của những chuyên gia mỹ thuật, kinh tế, thị trường, bản quyền tác giả hay nhà quản lý về thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam cho

tới ngày nay vẫn thiếu vắng gần như hoàn toàn trong các danh mục

xuất bản cả về in ấn truyền thống cũng như ở định dạng số trên môi trường internet Điều đó là một trong những khiếm khuyết, một mắt xích yếu nhưng lại ở vị trí quan trọng trong cỗ máy phát triển của thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam

Công trình nghiên cứu về tác phẩm hội họa Việt Nam của

những nhà nghiên cứu nước ngoài có số lượng không nhiều, còn hạn

chế trong những tiếp cận, phân tích, nhận định, đôi khi áp đặt cách nhìn chủ quan từ phía người nghiên cứu nhưng những công trình nghiên cứu của họ thật sự cần thiết, đóng góp về mặt học thuật và cho sự phát triển thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập xu hướng phát triển toàn cầu như ngày nay

1.1.2 Đánh giá t nh h nh nghiên cứu

Tổng quan các công trình nghiên cứu phân chia theo các nhóm cho thấy: Thứ nhất, đa số các công trình của các tác giả trong và

ngoài nước tiếp cận theo hướng nghiên cứu lịch sử mỹ thuật Việt

Nam Th ứ hai, những nghiên cứu về nghệ thuật tạo hình hiện đại và

trào lưu nghệ thuật thị giác đương đại mới được du nhập vào Việt Nam kể từ sau thời kỳ Đổi Mới Thứ ba, những sự thay đổi, phát

triển của hội họa Việt Nam hiện đại kể từ sau Đổi Mới được đề cập

cả gián tiếp và trực diện trong những công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài, ở trong nước với các vấn đề mới, nhiều gai góc

xuất hiện từ tác động của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế

1.1.3 Những vấn đề đặt ra được tiếp tục nghiên cứu

Các nghiên cứu đã góp phần nêu lên bức tranh khá tổng quan về

thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam còn nhiều hạn chế, bất cập Điều đó đặt ra tính cấp thiết cho các công trình nghiên cứu trong thời gian tới, tìm ra giải pháp giải quyết những bất cập để hoàn thiện thị trường hội họa trong sự nghiệp phát triển văn hóa con người Việt Nam và đất nước Từ việc khảo sát, nghiên cứu các công trình khoa

học, tác giả nhận thấy những hạn chế về đối tượng, nội dung nghiên

cứu như vai trò của các chủ thể trong hoạt động thị trường, bản quyền tác phẩm hội họa chưa được các nhà khoa học nghiên cứu,

giải quyết một cách đầy đủ, toàn diện và triệt để

1.2 T ng quan về đối tượng nghiên cứu

1.2.1 Tổng quan về tác phẩm hội họa Việt Nam

Tác phẩm hội họa đã sớm xuất hiện ở Việt Nam Khi những ngày cuối cùng của thời kỳ bao cấp qua đi, thay vào đó là những chính sách Đổi Mới đã tạo nên sự tưng bừng trong đời sống mỹ thuật Tất cả, vừa quen mà cũng rất lạ tạo thành Đổi Mới thực sự đến

với nền mỹ thuật Việt Nam hiện đại “Trăm hoa đua nở” đem đến cho công chúng tiếp nhận, tiêu dùng có nhiều lựa chọn tác phẩm hội

họa theo sở thích của mình Sự hỗ trợ của kinh tế, truyền thông, internet, v.v đã tạo ra môi trường hoạt động đa dạng, tác phẩm hội

họa cũng trở nên “toàn cầu hơn” nhờ vào sự thay đổi ở một số “mắt xích” trong quy trình từ sáng tác, lưu thông, đến với khách hàng, v.v

1.2.2 Tổng quan về thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam

Thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam sơ khởi xuất hiện khi tác

phẩm các họa sĩ Trường Cao đẳng MTĐD đến với công chúng qua các hoạt động mua bán Đổi Mới làm thay đổi diện mạo của đời sống văn hóa, kinh tế, xã hội làm cho nhu cầu hưởng thụ sáng tạo nghệ thuật hội họa cũng thay đổi mạnh mẽ trong công chúng Thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam thăng hoa trên nhiều diện từ số lượng, hình thức, nội dung đến giá trị kinh tế, v.v tạo ra muôn vàn sắc thái

mới cho xã hội Tác phẩm hội họa của nhiều họa sĩ Việt Nam đã trở thành những món hàng văn hóa đắt giá trong các cuộc đấu giá, thu hút được sự quan tâm của công chúng trong và ngoài nước

1.2.2.2 Thị trường tác phẩm hội họa Việt Nam ở ngoài nước

Từ những năm đầu thế kỷ XX, nhiều họa sĩ MTĐD đã tham dự các hoạt động xúc tiến thương mại mỹ thuật ở ngoài nước Đổi Mới làm cho thị trường tranh ở Việt Nam thực sự bùng nổ, nhiều nhà đấu giá lớn trên thị trường mỹ thuật quốc tế thường xuyên có tác phẩm

hội họa của các họa sĩ Việt Nam trong những phiên đấu giá Theo xu hướng đi lên của giá tranh trên thị trường quốc tế, nhiều tác phẩm hội

họa Việt nam có giá bán trên một triệu đô la Mỹ Tác phẩm hội họa

Việt Nam ngày càng khẳng định uy tín, vị thế đem đến cho công chúng những người yêu thích mỹ thuật Việt Nam những giá trị mới

1.3 Cơ sở lý luận

1.3.1 Lý thuyết “Quan hệ văn hóa và kinh tế”

1.3.1.1 Khái niệm văn hóa và kinh tế

* Văn hóa Khái niệm về văn hóa là vấn đề thực sự khó, bởi nếu

có người nào đó đột nhiên hỏi văn hóa là gì thì nhiều người trong chúng ta sẽ không tránh khỏi lúng túng ngỡ ngàng

phù hợp với trình độ phát triển của một hình thành kinh tế - xã hội và

là hoạt động để tạo ra cơ sở vật chất cho con người và xã hội; Nói đến kinh tế suy cho cùng là nói đến sở hữu và lợi ích

Quan hệ văn hóa và kinh tế ở góc độ nghiên cứu khoa học là nói

về hiện tượng kinh tế sản xuất, lưu thông, tiêu dùng văn hóa nghệ thuật và quy luật phát triển của văn hóa dưới nhãn quan kinh tế Điều

đó có nghĩa là nói đến quan hệ sản xuất trong quá trình hoạt động văn hóa và quy luật phát triển của văn hóa trong môi trường kinh tế Kinh tế văn hóa là một xu hướng kinh tế mới được nhiều quốc gia nghiên cứu phát triển

Nam từ khi xuất hiện đến trước năm 1986 và sau năm 1986 đến nay

trước năm 1986 tại Việt Nam

Bảng 1.2 Mô hình diễn biến thị trường tác phẩm hội họa từ sau

năm 1986 đến nay tại Việt Nam

Mô hình nghiên cứu có tham khảo mô hình vòng tròn đồng tâm ngành công nghiệp văn hóa của David Throsby (2007, 2008)

1.3.2.1 Khái niệm về các thành phần chính tạo nên thị trường

- Họa sĩ là người vẽ tranh hay người sáng tạo, lực lượng sản

xuất, nguồn cung cấp các tác phẩm hội họa - hàng hóa ra thị trường

- Trung gianlà tổ chức, cá nhân tham gia làm cầu nối giữa họa

sĩ và người tiêu thụ thành phần có tính chất chuyển tiếp