Trong giai đoạn phát triển của nền kinh tế số hiện nay, ứng dụng công nghệ thông tin công nghệ thông tin đòi hỏi yêu cầu bức thiết của mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội. Bài viết trình bày tác động của ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực tài chính; Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin vào lĩnh vực tài chính.
Trang 11 Đặt vấn đề
Trong giai đoạn phát triển của nền kinh tế số
hiện nay, ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT)
đòi hỏi yêu cầu bức thiết của mọi lĩnh vực kinh tế
- xã hội Ứng dụng CNTTđã len lỏi vào từng ngóc
ngách của cuộc sống, trong hầu hết các ngành
nghề và lĩnh vực mà bất kỳ một sự chậm chân
nào trong thời gian ngắn có thể sẽ dẫn đến tụt hậu
Lĩnh vực tài chính thường được mặc định là một
trong những ngành đi đầu trong ứng dụng CNTT
nhằm đáp ứng xu hướng thay đổi đó Tuy nhiên,
ứng dụng CNTT vào lĩnh vực này luôn tồn tại
những khó khăn không dễ vượt qua về hạ tầng cơ
sở, nguồn vốn, con người Trước yêu cầu, nhiệm
vụ của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước, xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc,
sánh vai với các cường quốc năm châu thế giới
như nguyện ước của Bác Hồ, chúng ta phát huy
sức mạnh tổng hợp khối đại đoàn kết dân tộc, từng
ngành, lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực tài chính cần
chủ động khắc phục những khó khăn trên, phát huy
những mặt đạt được, nhận thức đúng xu hướng và
có giải pháp đồng bộ, hữu hiệu để đưa lĩnh vực tài
chính đi đầu trong đổi mới công nghệ, ứng dụng
công nghệ số
2 Nội dung nghiên cứu
2.1 Tác động của ứng dụng CNTT trong lĩnh vực tài chính
2.1.1 Tác động tích cực a) Ứng dụng CNTT có tác dụng hỗ trợ tích cực
cho công tác quản lý, điều hành nền tài chính đất nước, giúp phát triển dịch vụ giao dịch trực tuyến trong các ngành như: thuế, hải quan, kho bạc Nhà nước; Hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc; thủ tục hành chính thuế, hải quan, chứng khoán Ứng dụng CNTT có tác động tích cực trong tăng nguồn thu ngân sách Nhà nước trong điều kiện năng suất lao động được nâng cao, tăng trưởng kinh tế được cải thiện và những hoạt động kinh tế mới phát sinh liên quan đến lĩnh vực công nghệ số; giảm chi ngân sách ở một số nội dung như bảo vệ môi trường, bộ máy hành chính Nhà nước
b) Ứng dụng CNTT giúp tăng cường hiệu quả
hệ thống tài chính công Hiện nay, xu thế số hóa
đã mở ra cánh cửa mới cho chính sách tài chính
và quản lý điều hành trên nhiều phương diện, cho phép nâng cao chất lượng quản lý kinh tế vĩ mô Các công nghệ dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và phân tích thông minh góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công, mang lại giá trị gia tăng, tiết giảm
GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ỨNG DỤNG
CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG LĨNH VỰC TÀI CHÍNH
Hoàng Bá Khải*, Trịnh Văn Anh*
ABSTRACT
Over the past years, the Ministry of Finance has accelerated the application of information technology to quickly access the achievements of Industrial Revolution 4.0 betting On the basis
of assessing the positive and negative impacts of information technology on the operation of the financial sector, the article proposes a number of solutions to improve the efficiency of information technology application in the field This, building a smart governance platform, providing smart financial services, actively participating in the development of the digital economy.
Keywords : Solution, Information technology application, Finance, Digital economy
Ngày nhận bài: 10/4/2021; Ngày phản biện: 2/5/2021; Ngày duyệt đăng: 15/5/2021.
Trang 2chi phí Bên cạnh đó, ứng dụng CNTT hiện đại
góp phần minh bạch các thông tin, dữ liệu, tạo nên
niềm tin vững chắc từ dân chúng tham gia trong
lĩnh vực tài chính
c) Ứng dụng CNTT góp phần tinh giản đội ngũ
biên chế, phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà
nước hiện nay Đơn cử như ngành Hải quan, khi
ứng dụng mạnh mẽ CNTT, các quy định về tổ chức
và hoạt động của Hải quan sẽ chuyển sang môi
trường làm việc điện tử Cơ cấu tổ chức bộ máy
của ngành được tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu
quả trên nền tảng ứng dụng CNTT Khi đó, Tổng
cục Hải quan cần phát triển một đội ngũ nhân lực
trình độ cao, tập trung tham gia triển khai kết nối
tích hợp, chia sẻ dữ liệu điện tử, thông tin số hóa
trong nội bộ Hải quan, giữa Hải quan với các đơn
vị của Bộ Tài chính và giữa Hải quan với các cơ
quan, tổ chức hữu quan nhằm tự động hóa cao từ
khâu đầu đến khâu cuối các dịch vụ công điện tử
d) Ứng dụng CNTT tạo cơ hội nâng cao hiệu
quả trong chính sách thuế Công nghệ mới và việc
gia tăng của các hệ thống số sẽ tạo thêm nhiều đối
tượng quản lý mới cho ngành Thuế (ví dụ: việc thu
thuế của các sàn thương mại điện tử…) Cung cấp
nhiều dự liệu cho các nhà hoạch định chính sách
của các cơ quan hành chính Nhà nước Đặc biệt,
giảm thiểu thời gian làm việc cho đội ngũ cán bộ,
nhân viên hành chính trong quá trình giải quyết
các thủ tục hành chính không tốn nhiều thời gian
như trước phải chờ đợi rất lâu, từ đó, góp phần
nâng cao năng lực giải quyết công việc cho cán bộ,
công chức với khách hàng, doanh nghiệp, người
dân đến làm việc
2.2 Một số tác động tiêu cực
- Gây trở ngại trong quản lý các hoạt động tài
chính mới thời công nghệ số: Xu thế vạn vật kết
nối sẽ làm xuất hiện ngày càng nhiều loại hình
do-anh nghiệp, hình thức kinh dodo-anh phi truyền thống
Thời gian tới, yêu cầu quản lý thương mại điện tử
trong các giao dịch tài chính trở thành thách thức
lớn đối với ngành Tài chính và Chính phủ trong
việc điều hành, quản lý kinh tế số Vì vậy, cách
thức quản lý trong lĩnh vực tài chính cũng thay
đổi, đòi hỏi đổi mới về chính sách quản lý, công cụ
quản lý để sử dụng tối đa sức mạnh của công nghệ
và xử lý dữ liệu
- Minh bạch hóa và trách nhiệm giải trình của ngành Tài chính trong điều hành, sử dụng ngân sách Với sự phát triển mạnh mẽ của các công cụ truyền thông trên Internet, vai trò giám sát và phản biện xã hội đối với các chính sách quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài chính được nâng lên trình
độ mới Điều đó đòi hỏi cần có sự thay đổi lớn trong nhận thức của các cấp lãnh đạo cũng như xây dựng hành lang pháp lý để đáp ứng yêu cầu trên
- Thách thức đặt ra phải xây dựng hệ thống thể chế chính sách tài chính phù hợp với bối cảnh và tình hình mới Thách thức này đòi hỏi phải xây dựng hệ thống chính sách tài chính được điều chỉnh đảm bảo thực hiện tốt các cam kết hội nhập
về thuế xuất nhập khẩu theo xu hướng hiện nay; bao quát các hoạt động kinh tế mới phát sinh trong bối cảnh áp dụng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh; đảm bảo góp phần huy động có hiệu quả các nguồn lực để thực hiện cơ cấu lại nền kinh tế
- Bảo mật, an ninh mạng trong lĩnh vực tài chính là vấn đề cấp bách hiện nay Đây luôn là thách thức to lớn đối với ứng dụng CNTT lĩnh vực tài chính trong bối cảnh công nghệ số Điều này đòi hỏi lĩnh vực tài chính cần trang bị những công
cụ công nghệ bảo mật mới, xây dựng hệ thống cơ
sở dữ liệu dự phòng và nâng cao nhận thức về bảo mật và an toàn thông tin trong toàn hệ thống…
- Yêu cầu nâng cao trình độ, chất lượng nhân
sự trong lĩnh vực trên đòi hòi ngành Tài chính cần
có chiến lược đào tạo, xây dựng đội ngũ nhân sự chất lượng cao, có đủ trình độ và phẩm chất, năng lực…đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra Đây là vấn
đề vừa mang tính cấp bách trước mắt vừa mang tính chiến lược cơ bản lâu dài để giải quyết có hiệu quả bài toán nan giải về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nhân viên làm việc ở các ngành, lĩnh vực có trình
độ cao
2.3 Kết quả ứng dụng CNTT trong lĩnh vực tài chính
Thời gian qua, Bộ Tài chính đã thực hiện nhiều giải pháp ứng dụng CNTT trong toàn ngành như:
Áp dụng công nghệ ảo hóa máy chủ nhằm tối ưu hóa hiệu quả đầu tư phần cứng; triển khai công
Trang 3nghệ phân tích dữ liệu lớn; bước đầu ứng dụng
công nghệ mạng xã hội, công nghệ di động trong
việc cung cấp các dịch vụ công trực tuyến, hệ
thống thuế điện tử, hải quan điện tử, hệ thống quản
lý hải quan tự động tại cảng biển, hệ thống một cửa
quốc gia hải quan ASEAN Các giải pháp này hỗ
trợ công tác quản lý tài chính của ngành, thiết lập
nền tảng căn bản để sẵn sàng và chủ động trong
việc triển khai ứng dụng công nghệ trong Ngành
Bộ Tài chính cũng đã ban hành một số văn bản
định hướng triển khai ứng dụng CNTT trong lĩnh
vực tài chính như: Quyết định số 556/QĐ-BTC về
việc phê duyệt Kế hoạch 5 năm ứng dụng CNTT
đối với hoạt động của Bộ Tài chính trong giai đoạn
2015-2020 [1]; Quyết định số 448/2018/QĐ-BTC
ngày 30/3/2018 ban hành Kế hoạch hành động của
Bộ Tài chính nhằm thực hiện Nghị quyết số
02-NQ/BCSĐ về triển khai ứng dụng công nghệ của
cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 trong lĩnh vực tài
chính với mục tiêu “Chủ động áp dụng các thành
quả của cách mạng công nghệ 4.0, xây dựng nền
tảng quản trị thông minh, cung cấp các dịch vụ tài
chính thông minh, tham gia tích cực vào sự phát
triển của nền kinh tế số Đến năm 2025, hoàn thành
xây dựng tài chính điện tử và cơ bản thiết lập nền
tảng tài chính số hiện đại, bền vững, công khai,
minh bạch dựa trên dữ liệu lớn, dữ liệu tài chính
mở và hệ sinh thái tài chính số” [2], [3] Bộ Tài
Chính ban hành Quyết định số
2445/QĐ-BTC,n-gày 28/12/2018, Về việc triển khai kiến trúc Chính
phủ điện tử ngành Tài chính Với mục tiêu tạo
nền tảng cho ngành Tài chính tiếp cận, nắm vai
trò chủ động, kiến tạo và đi đầu trong việc chuyển
đổi sang nền “Tài chính số” hiện đại tại Việt Nam
[4] Dựa trên dữ liệu lớn và dữ liệu mở hướng tới
tài chính số, kiến trúc Chính phủ điện tử ngành Tài
chính tạo nền tảng cho ngành Tài chính tiếp cận,
nắm vai trò chủ động, kiến tạo và đi đầu trong việc
chuyển đổi sang nền tài chính số hiện đại tại Việt
Nam Nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của
ngành Tài chính và chất lượng phục vụ người dân,
doanh nghiệp
Các cơ quan như: Cục Tin học và Thống kê
Tài chính (Bộ Tài chính); Cục CNTT (Tổng cục
Thuế); Cục CNTT và Thống kê hải quan (Tổng
cục Hải quan) và Cục CNTT (Kho bạc Nhà nước)
là các tập thể tiêu biểu đã có nhiều thành tích đóng góp vào triển khai ứng dụng CNTT trong hiện đại hóa ngành Tài chính
Cụ thể, trong lĩnh vực thuế, hệ thống khai thuế điện tử đã được triển khai tại 63/63 tỉnh, thành phố
và 100% chi cục thuế trực thuộc Số doanh ng-hiệp sử dụng dịch vụ là 99,9% Năm 2020, các đơn vị trong ngành Thuế đã phối hợp với 55 ngân hàng thương mại và 63 cục thuế triển khai dịch vụ nộp thuế điện tử, với tỷ lệ doanh nghiệp đã đăng
ký tham gia sử dụng dịch vụ với cơ quan thuế là 99,8% Dịch vụ hoàn thuế điện tử được mở rộng triển khai cung cấp dịch vụ cho người nộp thuế tại
63 tỉnh, thành phố với 96,8% doanh nghiệp tham gia sử dụng…
Tính đến tháng 12 năm 2020, hệ thống thông quan điện tử VNACCS/VCIS đã được triển khai thực hiện tại 100% cục, chi cục hải quan trong phạm vi cả nước, với 99,65% doanh nghiệp tham gia thực hiện Đến nay, tất cả thủ tục hải quan cơ bản đã được tự động hóa với thời gian xử lý bộ hồ
sơ hải quan chỉ từ một tới ba giây.Trong lĩnh vực kho bạc, hệ thống thanh toán song phương điện tử
đã triển khai thành công và phối hợp thu ngân sách trên toàn quốc với bốn hệ thống ngân hàng thương mại cho toàn bộ các kho bạc Nhà nước cấp huyện trong hệ thống kho bạc Nhà nước và Sở Giao dịch Kho bạc Nhà nước, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý quỹ ngân sách
2.4 Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT vào lĩnh vực tài chính
2.4.1 Tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức cho các đơn vị, cá nhân liên quan về tầm quan trọng của ứng dụng CNTT trong lĩnh vực tài chính
Điều này thể hiện ở sự chủ động hướng dẫn các
bộ, ngành, địa phương, đơn vị khai thác, sử dụng
có hiệu quả các dịch vụ công trực tuyến đã xây dựng, phát huy hiệu quả những phần mềm này Tăng cường triển khai các ứng dụng CNTT trong hoạt động tài chính đáp ứng yêu cầu triển khai ứng dụng CNTT trong ngành theo Nghị quyết số 02-NQ/BCSĐ để thích ứng, khai thác hiệu quả các thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 [4] Người đứng đầu cơ quan, đơn vị, địa phương phải
Trang 4chỉ đạo các bộ phận, lực lượng tiến hành hoạt động
tuyên truyền, giáo dục cho cán bộ và người dân
đến làm việc nắm được những chủ trương, biện
pháp ứng dụng CNTT trong làm việc, giúp họ xác
định tốt thái độ, hành vi trong quá trình làm việc
2.4.2 Xây dựng chiến lược và hoàn thiện cơ
chế, chính sách chuyển đổi công nghệ số trong
lĩnh vực tài chính
Tập trung hoàn thiện chính sách tạo hành lang
pháp lý triển khai tài chính số như: Các cơ chế,
chính sách, pháp luật về thuế, tài chính giúp
khu-yến khích các doanh nghiệp đầu tư cho hoạt động
đổi mới công nghệ, nghiên cứu phát triển và đầu tư
kinh doanh trong lĩnh vực CNTT và các công nghệ
tiên tiến khác; kết nối, tích hợp, trao đổi thông tin
dữ liệu giữa Bộ Tài chính và các bộ, ngành, địa
phương; số hóa các giao dịch trong lĩnh vực tài
chính Đây là vấn đề đặt ra cho người đứng đầu
cơ quan, đơn vị, địa phương phải nghiên cứu nắm
bắt được đặc điểm, tình hình, thực trạng chuyển
đổi công nghệ số trong lĩnh vực tài chính thời gian
qua có những vướng mắc gì, cần có biện pháp gì
tháo gỡ để phối kết hợp hành động cho hiệu quả
2.4.3 Triển khai dịch vụ hạ tầng và an toàn bảo
mật thông tin tài chính
Theo đó, triển khai điện toán đám mây ngành
Tài chính ở mức hạ tầng và sử dụng đám mây
chung đảm bảo tính hiệu quả và an toàn thông tin
toàn diện Tăng cường các biện pháp bảo mật, đảm
bảo an ninh thông tin Để đảm bảo an toàn thông
tin của nhà đầu tư, cần thiết áp dụng các hàng rào
bảo vệ và xác định giới hạn phạm vi cho mỗi đối
tượng được phép tiếp cận thông tin Giám sát các
yếu tố ảnh hưởng về bảo mật hệ thống một cách
chủ động, có những hệ thống báo cáo chuẩn, ngăn
ngừa và kiểm tra, xác định mức độ vi phạm để có
biện pháp khắc phục xử lý kịp thời Đồng thời, hạn
chế việc rò rỉ thông tin tài chính, mang lại hiệu quả
hoạt động lâu dài
2.4.4 Tiếp tục xây dựng kiến trúc Chính phủ
điện tử ngành Tài chính, kiến trúc cơ sở dữ liệu
quốc gia về tài chính hướng tới kiến trúc tài chính
số
Giai đoạn tới năm 2020, ngành Tài chính sẽ
tiếp tục hoàn thiện xây dựng Chính phủ điện tử
ngành Tài chính hướng tới Chính phủ phục vụ, lấy người dùng làm trung tâm và nâng cao hiệu quả hoạt động toàn Ngành thông qua Chính phủ điện
tử và các công cụ số hóa.Giai đoạn 2021-2025, các
hệ thống thông tin phục vụ xây dựng văn phòng không giấy tờ tiếp tục được hoàn thiện, xây dựng nền tảng tài chính số dựa trên dữ liệu và dữ liệu
mở Hệ sinh thái ngành Tài chính số được thiếp lập, trong đó Chính phủ đóng vai trò kiến tạo và kết nối với các bên thông qua việc mở, chia sẻ dữ liệu và các nền tảng số hóa để tạo ra dịch vụ tài chính thông minh
2.4.5 Xây dựng đội ngũ nhân lực có chất lượng cao và nguồn lực tài chính phù hợp
Để thực hiện tốt nội dung trên, trong thời gian tới ngành Tài chính cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu ứng dụng công nghệ mới trong lĩnh vực tài chính Đồng thời, cần xây dựng kế hoạch và chuẩn bị nguồn lực tài chính phù hợp để ứng dụng công nghệ nhằm trang
bị hệ thống máy móc, trang thiết bị, phần mềm phục vụ hoạt động của các đơn vị trong ngành Chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tham gia vào quá trình ứng dụng CNTT Tổ chức tốt các lớp tập huấn, đào tạo chuyên sâu, nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ quản trị cơ sở dữ liệu, cán bộ trực tiếp nhập, duyệt, khai thác dữ liệu, tham gia vào việc cùng xây dựng và phát triển các ứng dụng CNTT trong ngành Có chế độ phù hợp, chính sách
ưu đãi tốt tạo sự gắn bó, nâng cao chất lượng cán
bộ phụ trách CNTT tại các bộ, ngành, địa phương, qua đó, hình thành một đội ngũ chuyên nghiệp và hiệu quả
3 Kết luận
Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh
tế thế giới, tất nhiên sẽ không nằm ngoài sự tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 mang tính toàn cầu CNTT và ứng dụng những thành tựu công nghệ hiện đại vào lĩnh vực tài chính đã
và đang cải thiện năng suất lao động, mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý, dịch vụ tài chính…Vì vậy, trong thời gian tới, để tiếp cận
và ứng dụng các thành tựu CNTT hiện đại trong lĩnh vực tài chính dựa trên nền tảng công nghệ số,
(Xem tiếp trang 53)