Tài liệu Nâng cao các kỹ năng về di truyền, sinh sản và lai tạo giống bò thịt nhiệt đới- chương 10 ppt

Các giống bò này là các gống thích nghi tốt nhất với môi môi trường khí hậu nhiệt đới, các tính trạng sản xuất như tăng trưởng, sinh sản và các chỉ tiêu thân thịt không cao ngoại trừ khi

các loại giống hoặc kiểu gen bò thịt chủ yếu

B.M Burns, J.D Bertram, R.C Holroyd, G.T Bell, B Dunn

Giới thiệu

Với mục đích sử dụng chủ yếu ở các vùng khí hậu

nhiệt đới và cận nhiệt đới, các giống bò được phân

loại thành một số nhóm chính Trong thảo luận

này, phân loại chung đối với bò thịt ở phạm vi toàn

cầu sẽ được xem xét

Các loại bò thịt trên thế giới

I.Bos taurus

Loại bò thịt này được tạo ra ở châu Âu và được

chọn lọc để lấy sức kéo, nuôi thịt và cho sữa Nhìn

chung, các giống bò này có tốc độ sinh trưởng và

tỷ lệ sinh sản cao Nếu được nuôi trong điều kiện

môi trường không có stress sẽ có các chỉ tiêu thân

thịt tốt Tuy nhiên, chúng thích nghi kém trong các

vùng khí hậu nhiệt đới, do vậy khả năng sản xuất

không thể thể hiện một cách đầy đủ trong các môi

trường khắc nhiệt này

Các giống này có thể chia ra như sau:

a Các giống Anh Quốc (hình 1): Angus,

Shorthorn, Hereford, Murray Grey

b Các giống lục địa châu Âu (hình 2):

Charolais, Simmental, Chianina, Gelbvieh,

Salers, Romagnola và Limousin

Hình 1: Các giống Anh Quốc

Angus đen (Black Angus)

1

Angus đỏ (Red Angus)

Hereford

Shorthorn

Hình 2: Các giống lục địa châu Âu

Charolais

Limousine

2.Bos indicus

Các giống bò thịt Bos indicus châu á (hình 3)

được chọn lọc để lấy sức kéo và cho sữa Các

giống này có nguồn gốc từ tiểu lục địa ấn Độ (bao

gồm ấn Độ và Pakistan) Các giống bò này là các

gống thích nghi tốt nhất với môi môi trường khí

hậu nhiệt đới, các tính trạng sản xuất như tăng

trưởng, sinh sản và các chỉ tiêu thân thịt không cao

ngoại trừ khi chúng được nuôi dưỡng trong điều

kiện stress nhiệt đới Thậm chí trong điều kiện tốt

(ít stress), năng suất các tính trạng sản xuất của bò

Bos indicus cũng không thể so sánh được với bò

Bos taurus

Bos indicus châu á: Gir, Guzzerat, Nellore,

Brahman, Red Sindhi, Sahiwal

Hình 3: Bos indicus

Brahman xám (Grey Brahman)

48

Brahman đỏ (Red Brahman)

3.Bos taurus châu Phi (hình 4)

Các giống bò Bos taurus này được tạo ra ở các

vùng khắc nhiệt phía nam châu Phi và đã được

chọn lọc để lấy thịt, cho sữa và được gọi là các

giống bò Sanga Chúng thích nghi tương đối tốt

đối với điều kiện khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới

trong khi vẫn duy trì được khả năng sản xuất của

các giống bò Bos taurus Tuy nhiên, khả năng

kháng các stress môi trường nhìn chung là thấp

hơn so với các giống Bos indicus thuần, song cao

hơn so với các nhóm bò Bos taurus châu Âu

Các giống bò Sanga: Africander, Tuli, Mashona và Nguni

Hình 4: Bos taurus châu Phi

Tuli

Hình 5: Các giống bò Bos taurus đã được thích

nghi Belmont đỏ (Sanga x bò Anh Quốc)

Adaptaur (Hereford x Shorhorn)

4.Bò Bos taurus nam Mỹ

“Giống” Criollo có nguồn gốc từ bò Bos taurus

Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, nay được xem như

là giống “bản địa” ở Nam Mỹ Đó là giống Carcau

và Romosinuano

5.Bò Bos taurus Trung Quốc

Giống này là bò vàng Trung Quốc, có nguồn gốc

từ miền trung Trung Quốc, được sử dụng chủ yếu

để cày kéo và cho thịt Chúng gồm các giống Trích Giang, Quảng Đông và Batangas

6 Các giống tổ hợp nhiệt đới

Các giống bò lai có thể được tạo thành dựa trên cơ

sở bò Bos indicus hoặc Sanga Chúng có thể được

chia ra như sau:

• Con lai của Brahman x bò Anh Quốc: Braford,

Droughtmaster và Santa Gertrudis (hình 6)

• Con lai của Brahman x bò lục địa châu Âu:

Braler, Brahmousin, Charbray và Simbrah

(hình 6)

• Con lai Sanga x bò Anh Quốc: Belmont đỏ và

Bonsmara

49

• Boran: một giống bò Zebu miền đông châu

Phi là con lai của bò Bos indicus x Bos taurus

5 nhóm giống bò (Bos taurus, Bos indicus, Bos

taurus châu Phi, Bos taurus nam Mỹ, Bos taurus

Trung Quốc) là các nhóm giống chủ yếu, được tạo

ra bằng con đường khác nhau và không có họ hàng

với nhau Khi sử dụng chúng trong chương trình

lai giống sẽ tạo ra ưu thế lai

Sinh trưởng của các giống (kiểu gen) khác nhau

trong môi trường stress thấp, trung bình và

cao

Trong phần này, một vài ví dụ về năng suất

sinh trưởng của các giống (kiểu gen) khác nhau

trong môi trường stress ở mức độ thấp, trung bình

và cao sẽ được thảo luận

Giống bố:

- Giống Anh Quốc (Hereford),

- Con lai của giống Anh Quốc x giống lục địa

châu Âu (Hereford x Charolais),

- Giống châu Âu (Charolais),

- Bos indicus (Brahman),

- Con lai ổn định có 50% máu Bos indicus và 50%

máu giống Anh Quốc (Droughtmaster),

- Bos taurus châu Phi (Tuli và Mashona) và,

- Con lai tổ hợp Bos taurus thích nghi (Belmont

đỏ)

Giống mẹ:

- Giống Anh Quốc (Hereford),

- Con lai của giống Anh Quốc x giống lục địa

châu Âu (Hereford x Charolais),

- Con lai ổn định có 50% máu Bos indicus và 50%

máu giống Anh Quốc (Droughtmaster),

- Bò Vàng (YC) và,

- Laisind (LS) (Sindhi đỏ x bò Vàng)

Hình 6: Các giống tổ hợp nhiệt đới

Brahman derivatives

Charbray

Hình 7: Con lai Bos indicus x Bos taurus

Boran

Ba bảng sau đây (trang 50 và 51) sẽ đưa ra các lựa

chọn năng suất của giống thuần và các con lai của

chúng trong 2 môi trường stress (stress mức độ

thấp và stress mức độ cao) ở úc và môi trường

stress mức độ cao ở Việt Nam, cũng như các kết

quả có thể đạt được dựa trên kiến thức về các đặc

tính của các kiểu gen (giống) đã kể trên (Hình 8:

con lai thích nghi trong công thức lai các giống

nhiệt đới x Laisind)

Ba mức độ về stress môi trường có thể được miêu

tả dưới đây, tuy nhiên chỉ có tình huống của môi

trường stress mức độ thấp và cao là được đưa ra

xem xét trong bảng

- Stress mức độ thấp: đồng cỏ chất lượng cao, có

cỏ trồng và vỗ béo, stress nhiệt và kí sinh trùng là

tối thiểu

- Stress mức độ trung bình: có biểu hiện một vài

mức độ về nhiễm ký sinh và dịch bệnh, đồng cỏ

thiếu hoặc chất lượng không cao

- Stress mức độ cao: mầm bệnh ký sinh cao, độ

màu mỡ đất thấp, dinh dưỡng kém, nhiệt độ và độ

ẩm cao

Trong môi trường ôn đới, nơi có thể có sự khác

nhau đáng kể về năng suất giữa một vài giống

trong cùng một nhóm, thì trong các môi trường

nhiệt đới và cận nhiệt đới, sự khác nhau về năng

suất có chiều hướng rõ ràng hơn vì các stress của

môi trường

Để thuận tiện cho thảo luận, năng suất của các

giống bò thịt trong môi trường stress mức độ thấp

và cao sẽ được phân tích

Ví dụ ở bảng 1- năng suất của gia súc trong môi

trường stress mức độ thấp ở tất cả các giống bò

đều tương đối tốt Tuy nhiên, bò thuộc kiểu gen

Bos taurus và con lai của chúng đạt kết quả cao

hơn trong đáp ứng các yêu cầu thị trường Rất thú

vị là năng suất của các con lai đã thích nghi trong

công thức lai giữa bố là Bos taurus châu Phi với cả

3 giống mẹ đều đạt được các chỉ tiêu thân thịt phù

hợp

Trong môi trường stress mức độ cao (bảng 3), sự

thích nghi là yếu tố quyết định đối với năng suất

của gia súc và tiềm năng năng suất của bò thuộc

kiểu gen Bos indicus là một bằng chứng đầy đủ

Kết luận

Khả năng sản xuất của gia súc là do tương tác giữa kiểu gen, môi trường Khả năng cho sản phẩm đối

với giống bò lai của Bos indicus cao hơn so với

Bos taurus trong các vùng nhiệt đới và cận nhiệt

đới của úc có thể được giải thích là do sự thích

nghi đối với môi trường của bò lai của Bos indicus

là tốt hơn

Hơn nữa, về công nghệ và kinh tế nhìn chung không cho phép thay đổi môi trường tự nhiên trong phần lớn các vùng sinh thái của khí hậu nhiệt đới để gia súc biểu hiện được tiềm năng năng suất cao như trong các vùng ôn đới Trong khi đó,

điều có thể làm là sửa đổi những hiệu ứng môi trường trong quản lý thâm canh đàn gia súc bằng việc sử dụng các hoá chất và thức ăn bổ sung, là những thứ đầu tư không đáng kể

Tạo các giống bò lai thích nghi với môi trường là một cách tiếp cận có hiệu quả để có ngành sản xuất bò tối ưu

Các quy tắc cơ bản

Trong các môi trường stress mức độ thấp, yếu tố chính xác định sản phẩm có đáp ứng được các yêu cầu thị trường hay không chủ yếu liên quan đến khối lượng trưởng thành của gia súc và các tiêu chí thân thịt kèm theo

Khi mức độ stress trong môi trường tăng lên, sự thích nghi của gia súc trở nên quan trọng hơn khối lượng trưởng thành Trong môi trường có mức độ

stress rất cao thì bò Bos indicus thuần có thể là

giống được lựa chọn, không những chỉ vì khả năng phù hợp với các yêu cầu thị trường mà còn vì khả năng tồn tại thích nghi cao

50

Bảng 1: Môi trường stress mức thấp ở úc (đồng cỏ chất lượng cao, thâm canh đồng cỏ và vỗ béo)

Năng suất của bò cái lai

Hereford

Hereford x Charolais

Droughtmaster

Tuli

Belmont đỏ

*: Không đặc biệt thích hợp trong môi trường này (có thể do khả năng mẫn cảm của các bò có nguồn gốc

từ Bos indicus với chướng hơi là lý do quan trọng) vì bò cái tơ mẫn cảm với Dystocia (đẻ khó)

Bảng 2: Môi trường stress mức cao ở úc (mầm bệnh ký sinh cao, độ màu mỡ đất thấp, dinh

dưỡng kém và độ ẩm cao)

Năng suất của bò cái lai

Hereford x Charolais Trung bình Trung bình Thấp Hereford

Hereford x Charolais

Droughtmaster

Tuli

Belmont đỏ

51

Bảng 3: Môi trường stress mức cao ở Việt Nam (mầm bệnh ký sinh cao, độ màu mỡ đất thấp, dinh dưỡng

thấp và độ ẩm cao)

Năng suất của bò cái lai

Hereford

Charolais

Droughtmaster

Belmont đỏ

Brahman

Hình 8: Bê trong công thức lai giữa các dòng bố nhiệt đới thích nghi của úc với mẹ là lai Sind (dự án

ACIAR)

Belmont Red x Laisind Red Brangus x Laisind

Droughmaster x Laisind Red Brahman x Laisind

52