CHUYÊN ĐỀ TIẾT DẠY SÁNG TẠO ĐỊA LÍ 7

chuyên đề tiết dạy sáng tạo môn địa lí thcs

NĂM HỌC: 2021 - 2022

Phần 1: Cách dạy thường thấy

Môn học Địa lí là một môn học được đánh giá là “khó nuốt”, không có nhiều hứng thú với học sinh Địa lí là môn học khô khan, học sinh thường cảm thấy nhàm chán, hay buồn ngủ trong các tiết học địa lí Và cách dạy thường thấy trong các tiết học Địa lí:

1 Hoạt động mở đầu

Thường là hoạt động kiểm tra bài cũ: giáo viên nêu câu hỏi và gọi 1 đến 2 học sinh lên bảng trả lời và nhận xét, cho điểm Cách kiểm tra này tạo cho học sinh áp lực

về điểm số và học sinh sẽ cảm thấy nhàm chán, khô khan, không tạo được sự hứng thú cho học sinh

2 Hoạt động: Hình thành kiến thức

* Tìm hiểu về vị trí địa lí

- Thông thường trong phần này giáo viên sẽ sử dụng cách dạy truyền thống: giáo viên treo lược đồ tự nhiên Châu Phi hoặc chiếu lược đồ, yêu cầu học sinh quan sát và xác định vị trí trên lược đồ, và trả lời các câu hỏi in nghiêng ở trong sách giáo khoa Về cơ bản thì có thể hiểu, phương pháp này lấy trung tâm là giáo viên Giáo viên sẽ là người thuyết trình, diễn giải kho tàng tri thức còn học sinh sẽ là lắng nghe, ghi chép và học thuộc Giáo viên sẽ đưa ra các câu hỏi, học sinh sẽ trả lời

+ Trong cách dạy này, giáo viên chính là tâm điểm còn học sinh là khách thể, là quỹ đạo xung quanh Giáo án dạy chương trình cũng được thiết kế theo một đường thẳng từ trên xuống Nội dung giảng dạy theo tính truyền thống và mang đặc điểm về

sự logic cao

+ Nhược điểm của cách dạy này là học sinh dễ tiếp thu kiến thức một cách thụ động, giờ học cũng buồn tẻ và kiến thức chỉ thiên về lý thuyết Bởi vì không có nhiều

cơ hội thực hành, nên học sinh khó có thể áp dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn

* Tìm hiểu về địa hình và khoáng sản

- Giáo viên đưa ra các câu hỏi yêu cầu học sinh thảo luận theo nhóm đôi, hoặc theo nhóm nhỏ, nhóm lớn

+ Đối với cách dạy này có thể giúp học sinh rèn luyện được kĩ năng hợp tác, tuy nhiên chúng ta thường thấy việc hoạt động nhóm ở trong các tiết học thường không có hiệu quả, khi giáo viên giao nhiệm vụ, Chỉ một số học sinh tham gia thảo luận, còn số học sinh còn lại thì thường sẽ ngồi chơi hoặc làm việc riêng Do giáo viên có tâm lí sợ không đủ thời gian hoặc theo thói quen sẽ chỉ gọi một số học sinh khá giỏi trả lời hoặc trình bày kết quả Điều đó đã tạo cho các học sinh yếu, kém, trung bình một thói quen ỷ lại hoặc không quan tâm vì thầy cô sẽ không gọi mình

3.Hoạt động dặn dò

- Giáo viên thường dặn dò học sinh về nhà làm bài tập ở phần bài tập hoặc ở trong sách bài tập, tập bản đồ xem trước nội dung bài mới

+ Nhược điểm của hoạt động này là học sinh thường chỉ nghe và không thực hiện, đặc biệt đối với việc sau tiết học học sinh về nhà tự hoàn thành bài tập đã quá quen thuộc và như một thói quen của học sinh ngay cả khi giáo viên không nhắc

+ Đối với việc dặn dò học sinh xem trước bài mới: Thường sẽ có rất ít học sinh thực hiện hoạt động này ở nhà, đặc biệt ở đây giáo viên chỉ yêu cầu chung chung nên học sinh sẽ khó thực hiện hoạt động này và có thực hiện thì hiệu quả cũng rất thấp

Phần 2: Đề xuất cách dạy mới

Đối với chuyên đề này tôi sẽ tổ chức ở không gian ngoài lớp học (Sân trường) và tiến hành các hoạt động như sau:

1 Hoạt động mở đầu

- Giáo viên sẽ tổ chức cho học sinh tham gia 1 trò chơi có tên “Cướp cờ”

+ Lớp sẽ được chia ra làm 3 đội, mỗi đội cử 1 thành viên tham gia cướp cờ để giành quyền trả lời câu hỏi.Đội nào dành được cờ sẽ có quyền trả lời câu hỏi đó

+ Các câu hỏi giáo viên đưa ra nhằm vừa kiểm tra nội dung bài cũ vừa giới thiệu nội dung bài mới

- Với hoạt động này sẽ tạo cho học sinh tâm thế thoải mái, không áp lực với hoạt động kiểm tra bài cũ, cũng như tạo cho lớp học một không khí vui tươi, học sinh cảm thấy hứng khởi và hứng thú hơn với tiết học

2 Hoạt động hình thành kiến thức

- Tổ chức cho học sinh tham gia chương trình ngoại khóa với chủ đề “Cùng em khám phá thiên nhiên Châu Phi”

- Người dẫn chương trình (điều hành các hoạt động): 2 học sinh

- Thành phần tham gia: 3 đội chơi (mỗi đội có 9-10 học sinh)

- Ban giám khảo: 3 học sinh

- Thư kí tổng hợp kết quả: 1 học sinh

a Hoạt động 1: Tìm hiểu vị trí địa lí

- Thành phần tham gia: Toàn đội

- Ở nội dung của bài học trước giáo viên đã yêu cầu các nhóm tìm hiểu về vị trí địa lí của Châu Phi và hoàn thành phần tìm hiểu của nhóm mình bằng các hình thức như: bài powpoint, bảng nhóm, video, hình ảnh

- Ở hoạt động này người dẫn chương trình sẽ mời các đội trình bày sản phẩm đã được chuẩn bị của nhóm mình, mỗi đội tự cử thành viên lên trình bày Sau đó ban giám khảo sẽ chấm và cho điểm dựa vào các tiêu chí mà giáo viên đưa ra (bao gồm: Nội dung, hình thức, ngôn ngữ trình bày)

b Hoạt động 2: Tìm hiểu địa hình, khoáng sản

- Thành phần tham gia: Toàn đội

- Các đội sẽ tham gia trò chơi “ai nhanh ai đúng”

+ Người dẫn chương trình sẽ đọc các câu hỏi trắc nghiệm, các đội chơi sẽ được xếp thành một hàng dọc, sau khi người dẫn chương trình đọc xong câu hỏi, thành viên đầu tiên của 3 đội (đứng đầu hàng) sẽ di chuyển vượt qua chướng ngại vật và đến viết câu trả lời vào phần bảng đã chuẩn bị sẵn của đội mình, sau đó di chuyển về cuối hàng, và các thành viên còn lại sẽ di chuyển lần lượt theo vị trí và câu hỏi Kết thúc phần thi đội nào có nhiều câu trả lời đúng nhất sẽ dành chiến thắng

=> Với hình thức thực hiện hai hoạt động trên sẽ khắc phục được các nhược điểm của cách dạy thông thường:

+ Rèn luyện cho học sinh năng lực hợp tác, tính tự giác cao hơn

+ Bắt buộc học sinh phải tự tìm hiểu kiến thức bài trước khi tham gia tiết học + Học sinh là trung tâm, tự tìm tòi và chiếm lĩnh tri thức thay vì giáo viên là trung tâm như cách dạy thông thường

+ Học sinh sẽ cảm thấy hứng thú hơn với tiết học và yêu thích môn học hơn + Việc hoạt động nhóm của học sinh cũng hiệu quả hơn và không mang tính đối phó như cách dạy thường thấy

- Sau khi tiến hành xong mỗi hoạt động ban giám khảo sẽ tổng hợp kết quả, và trong thời gian chờ kết quả người dẫn sẽ tổ chức cho các học sinh còn lại của các đội trả lời các câu hỏi nhanh, mỗi câu trả lời đúng sẽ nhận được một phần quà

- Kết thúc hai hoạt động GV sẽ nhận xét và chốt phần kiến thức học sinh nắm

và tuyên dương, trao thưởng cho đội có kết quả cao nhất

3 Hoạt động luyện tập, vận dụng

- Thành phần tham gia: Toàn đội

- Đối với hoạt động này giáo viên yêu cầu các đội vẽ bản đồ Châu Phi bằng cát trắng trong thời gian quy định (từ 10-15 phút)

- Đội nào hoàn thành trước và đúng nhất sẽ dành chiến thắng

- Với hình thức này sẽ giúp học sinh khắc sâu được kiến thức, học sinh sẽ ghi nhớ tốt hơn về Châu Phi, vừa rèn được tính tỉ mĩ, khả năng ghi nhớ và tái hiện kiến thức cho học sinh

4 Hoạt động dặn dò

- Giáo viên yêu cầu học sinh ghi nhớ kiến thức tiết học vào vở ghi

- Yêu cầu học sinh tìm hiểu nội dung bài tiếp theo, giáo viên đưa ra các câu hỏi hay nội dung cụ thể mà học sinh cần tìm hiểu

- Với hoạt động này đòi hỏi học sinh phải nghiên cứu, tìm hiểu kĩ nội dung bài mới ở nhà, và khi vào tiết học sau việc truyền tải kiến thức cho học sinh sẽ dể dàng hơn vì học sinh đã nghiên cứu, tìm hiểu bài ở nhà

Phần 3: Thiết kế giáo án sáng tạo

TÊN BÀI DẠY: CHỦ ĐỀ THIÊN NHIÊN CHÂU PHI

Tiết 20 I.Mục tiêu

1 Kiến thức

- Mô tả được vị trí, giới hạn của châu Phi trên bản đồ thế giới

- Trình bày được đặc điểm về hình dạng lục địa, về địa hình và khoáng sản châu Phi

2 Năng lực

* Năng lực chung

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: kĩ năng làm việc nhóm

* Năng lực Địa Lí

- Năng lực tìm hiểu địa lí

+ Xác định được vị trí của châu Phi trên lược đồ

+ Phân tích thông tin từ biểu đồ Địa Lí, rèn luyện tư duy tổng hợp

3 Phẩm chất

- Nhân ái: yêu thiên nhiên, có ý thức bảo vệ thiên nhiên

- Yêu nước: có ý thức yêu quê hương đất nước, bảo vệ tài nguyên tự nhiên của Việt Nam; Đồng cảm với những trẻ em sống trong điều kiện khắc nghiệt của châu Phi

II.Thiết bị dạy học và học liệu

1.Chuẩn bị của giáo viên

- Giáo án

- Tài liệu liên quan đến bài học: Hình ảnh, âm thanh,câu hỏi trắc nghiệm

- Các đồ dùng phục vụ cho các trò chơi: cờ, các chướng ngại vật, phấn, bút dạ

- Các tiêu chi chấm điểm ở các phần thi

2 Chuẩn bị của học sinh

- Tìm hiểu các nội dung giáo viên đã yêu cầu từ tiết học trước

- Sách, vở ghi, bút

- Bảng kết quả hoạt động nhóm

- Cát trắng

III Tiến trình dạy học

Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cần đạt

A.Mở đầu ( 3 phút)

- Giao nhiệm vụ:

+ GV:Chia lớp thành 3 đội và tổ chức cho học

sinh chơi trò chơi “Cướp cờ”

Luật chơi: Mỗi đội cử 1 thành viên tham gia

nhiệm vụ cướp cờ, khi giáo viên đọc xong câu

hỏi và có hiệu lệnh bắt đầu, 3 thành viên được cử

làm nhiệm vụ cướp cờ của 3 đội sẽ tiến hành di

chuyển đến vị trí lá cờ đã được cắm sẵn, đội nào

dành được lá cờ sẽ dành được quyền trả lời câu

hỏi Nếu đội dành được quyền trả lời sai thì

quyền trả lời sẽ dành cho hai đội còn lại

Câu hỏi: GV đưa ra 4 bức ảnh, yêu cầu Học sinh

nêu nội dung các bức ảnh Những hình ảnh trên

khiến các em liên tưởng đến Châu Lục nào?

Hình 1:Các châu lục trên TG Hình 2:Kim tự tháp (Ai Cập)

Hình 3:Người da đen Hình 4:Sa mạc Xahara

+ HS: Lắng nghe và tiếp nhận nhiệm vụ

- Thực hiện nhiệm vụ:

+ HS: Quan sát, suy nghĩ và thực hiện theo yêu

cầu

+ GV: Hỗ trợ, khích lệ học sinh thực hiện nhiệm

vụ

- Báo cáo, thảo luận

+ GV: Mời đội dành được quyền trả lời chia sẽ

kết quả

+ HS: Chia sẽ ý kiến của đội mình

- Kết luận, nhận định

+ GV: Đánh giá kết quả hoạt động của học sinh,

dẫn vào bài

Các em vừa được quan sát các hình ảnh nổi bật

về Châu Phi, vậy thực tế Châu Phi như thế nào?

Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu tiết đầu tiên của

chủ đề “Thiên nhiên Châu Phi”

+ GV mời 2 học sinh dẫn chương trình lên điều

hành các bạn tham gia các hoạt động

B Hình thành kiến thức mới

1.Nội dung 1: Tìm hiểu vị trí địa lí (15 phút)

- Giao nhiệm vụ

+ Người dẫn chương trình: Chào mừng quý thầy

1 Vị trí địa lí

- Tọa độ:

cô và các bạn đến với chương trình ngoại khóa

môn địa lí lớp 7 chủ đề “Cùng em khám phá

thiên nhiên Châu Phi”

Để tìm hiểu nội dung đầu tiên “Vị trí địa lí”

ba đội chơi (3 nhóm học sinh đã được chia để

hoạt động nhóm từ các tiết học trước) có thời

gian 2 phút hoàn thành phần kiến thức GV đã

giao ở tiết học trước “Hiểu biết của em về vị trí

địa lí Châu Phi” và có 3 phút để trình bày sản

phẩm

Đại diện 3 đội sẽ lên bốc thăm thức tự trình

bày

Mời ban giám khảo vào vị trí làm việc

+ Các đội chơi: Lắng nghe và tiếp nhận nhiệm vụ

- Thực hiện nhiệm vụ:

+ Các đội chơi: Hoàn thành phần chuẩn bị của

đội mình và cử thành viên lên bốc thăm thứ tự

trình bày

+ GV: theo dõi, quan sát hoạt động của HS

- Báo cáo, thảo luận:

+ Người dẫn chương trình: Mời các đội lên trình

bày kết quả hoạt động của đội mình theo thứ tự

đã bốc thăm

+ Các đội chơi: Cử đại diện lên trình bày sản

phẩm

- Kết luận, nhận định:

+ Người dẫn chương trình: Yêu cầu ban giam

khảo chấm điểm cho các phần trình bày và đưa

kết quả cho thư kí tổng hợp và kết thúc phần thi

thứ nhất

+ Các đội chơi: Quan sát, lắng nghe kết quả

2.Nội dung 2: Tìm hiểu địa hình và khoáng sản

(13 phút)

- Giao nhiệm vụ

+ Người dẫn chương trình: nêu luật chơi

Mỗi đội sẽ xếp thành 1 hàng dọc, sau khi

nghe người dẫn đọc xong câu hỏi và có hiệu lệnh

bắt đầu, thành viên đứng đầu hàng của 3 đội sẽ di

chuyển vượt qua các chướng ngại vật đến vị trí

bảng của đội mình và ghi kết quả vào bảng, sau

đó trở về vị trí cuối hàng, và cứ lặp lại như vậy

cho đến khi người dẫn chương trình kết thúc các

+ Nằm trong khoảng 340B-340N

- Tiếp giáp:

+ Bắc : Địa Trung Hải + Tây : Đại Tây Dương + Đông Bắc: biển Đỏ và Châu Á

+ Đông Nam: Ấn Độ Dương

- Xích đạo chạy qua chính giữa châu lục

- Phần lớn lãnh thổ thuộc môi trường đới nóng

- Bờ biển ít bị cắt xẻ, ít đảo, ít vịnh => biển ít lấn sâu vào đất liền

2 Địa hình và khoáng sản

a Địa hình

- Lục địa châu Phi là một khối cao nguyên khổng lồ có các bồn địa xen kẽ các sơn nguyên

- Độ cao trung bình 750m

- Hướng nghiêng chính: Thấp dần từ Đông Nam -Tây Bắc

- Đồng bằng thấp tập trung ven biển

- Ít núi cao

câu hỏi

Câu 1: Dạng địa hình chủ yếu ở Châu Phi là:

A Bồn địa và Sơn nguyên

B Sơn nguyên và núi cao

C Núi cao và đồng bằng

D Đồng bằng và bồn địa

Câu 2: Châu Phi có những loại khoáng sản chủ

yếu nào?

A.Dầu mỏ, khí đốt,đồng, vàng,kim cương

B.Vàng,Kim cương,Uranium,săt,đồng, phốt phát

C.Vàng,kim cương, chì, đồng, sắt,apatit

D.Dầu mỏ, vàng, đồng, kim cương, apatit và sắt

Câu 3: Kim cương tập trung chủ yếu ở:

A.Bắc Phi B.Trung Phi

C.Nam Phi D.Khắp Châu Phi

Câu 4:Hướng nghiêng chính của địa hình Châu

Phi là gì?

A.Thấp dần từ Tây Bắc – Đông Nam

B Cao dần từ Tây Bắc – Đông Nam

C.Thấp dần từ Đông Nam – Tây Bắc

D.Cao dần từ Đông Nam – Tây Bắc

Câu 5: Các đồng bằng của Châu Phi phân bố

chủ yếu ở đâu:

A.Ở phía Bắc Châu Phi

B Ở phía Nam Châu Phi

C Ở ven biển

D Ở phía Đông Nam Châu Phi

Câu 6: Lục địa Châu Phi có độ cao trung bình:

A.600m B.650m C.700m D.750m

Câu 7: Hai bán đảo lớn nhất của Châu Phi là:

A.Ma-đa-ga-xca và Xô-ma-li

B Ma-đa-ga-xca và Trung Ấn

C.Xô-ma-li và Xca-đi-na-vi

D.Xca-đi-na-vi và Ban Căng

Câu 8: Châu Phi có nguồn tài nguyên nào giàu

có?

A.Nhiều đồng bằng B.Nhiều sông lớn

C.Nhiều khoáng sản D Nhiều tôm cá

Câu 9: Sông dài nhất Châu Phi là:

A.Nin B.Ni-giê C.Dăm-be-di D.Công-gô

Câu 10: Vàng tập trung chủ yếu ở:

A.Bắc Phi B.Trung Phi

- Sông phân bố không đều, sông Nin dài nhất thế giới với

6671km

b Khoáng sản

- Châu Phi có khoáng sản phong phú đặc biệt là kim loại quý hiếm

C.Nam Phi D.Khắp Châu Phi

+ Các đội chơi: Lắng nghe và tiếp nhận nhiệm vụ

- Thực hiện nhiệm vụ:

+ Các đội chơi: Sắp xếp vị trí đứng theo yêu cầu

và hội ý phương án để có thể vượt qua các chướng ngại vật nhanh nhất và có câu trả lời chính xác nhất

+ Người dẫn chương trình: Quan sát và yêu cầu các đội chơi đứng đúng vị trí của đội mình

- Báo cáo, thảo luận:

+ Người dẫn chương trình: Đọc câu hỏi và hiệu lệnh bắt đầu

+ Các đội chơi: Tham gia chơi đúng luật

- Kết luận, nhận định:

+ Người dẫn chương trình: Đưa ra kết quả của từng câu hỏi, yêu cầu ban giám khảo chấm kết quả của các đội chơi và đưa thư kí tổng hợp

+ Các đội chơi: Quan sát, lắng nghe kết quả

+ GV: Nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động của các đội

C Luyện tập, vận dụng (13 phút)

- Giao nhiệm vụ

+ GV: Mỗi đội sẽ sử dụng cát mà đội mình đã chuẩn bị sẵn để vẽ bản đồ Châu Phi trên phần sân dành cho đội mình trong thời gian 12 phút

+ Các đội chơi: Lắng nghe và tiếp nhận nhiệm vụ

- Thực hiện nhiệm vụ:

+ Các đội chơi: Phân công nhiệm vụ cho các thành viên để có thể hoàn thành sản phẩm nhanh nhất

+ GV: Quan sát, hỗ trợ các đội chơi thực hiện nhiệm vụ

- Báo cáo, thảo luận:

+ Các đội chơi: Hoàn thành sản phẩm theo yêu cầu và dừng thao tác khi thời gian kết thúc

- Kết luận, nhận định:

+ GV: Nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động của các đội

* Củng cố, dặn dò (2 phút)

- Yêu cầu HS hoàn thành nội dung bài học vào vở

và làm các bài tập ở sách bài tập

- Yêu cầu HS chuẩn bị bài mới:

+ Hoạt động nhóm tìm hiểu đặc điểm khí hậu Châu Phi

+ Giải thích tại sao Châu Phi được gọi là châu lục nóng

+ Kể tên và nhận xét về sự phân bố các môi trường tự nhiên ở Châu Phi