TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LUẬT TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MAC-LÊNIN Đề tài 4: Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay. Họ tên: Phan Minh Ngọc Mã sinh viên: 11202877 Lớp: (220)_25
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
KHOA LUẬT
TIỂU LUẬN
KINH TẾ CHÍNH TRỊ MAC-LÊNIN
Đề tài 4: Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay.
Họ tên: Phan Minh Ngọc
Mã sinh viên: 11202877 Lớp: (220)_25
Trang 2Hà Nội_ 2021
Trang 4Lời mở đầu
Lịch sử toàn thế giới cho thấy nước nào đóng cửa thì không phát triển được vì
không có “cầu” thì “cung” sẽ teo tóp; không tiếp thu được các nguồn lực bên ngoài
như vốn, công nghệ…thì sẽ chìm trong tình trạng lạc hậu Chẳng thế mà các nước mạnh hay áp dụng thủ đoạn bao vây, cấm vận để bóp nghẹt các nền kinh tế mà họ không ưa Dưới tác động của nhu cầu phát triển, xu thế quốc tế hóa rồi toàn cầu hóa nảy sinh, lan tỏa, lôi cuốn các quốc gia vào dòng chảy toàn cầu, nhờ vậy dòng hàng hóa, vốn đầu tư, dịch vụ, thông tin, lao động, phương tiện vận tải lan tỏa ra toàn thế giới
Trong giai đoạn nước ta đang quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong điều kiện kinh tế nông nghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ là phổ biến năng suất lao động chưa cao, hiệu quả kinh tế thấp Bên cạnh đó còn chịu ảnh hưởng nặng nề của chiến tranh Điều
đó chính làm cho nguyên nhân làm cho kinh tế nước ta chậm phát triển hơn so với các nước trong khu vực và trên thế giới Đứng trước tình hình đó đòi hỏi đảng phải đề ra đường lối chính sách đường lối đổi mới nhằm đưa đất nước ta phát triển
về mọi mặt mà trọng tâm là chuyển nền kinh tế Việt Nam sang kinh tế thị trường,
mở cửa hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu
Xuất phát từ nhu cầu phát triển và nhận thức được những xu thế, quy luật khách quan đó nên nước ta đã chủ trương hội nhập, đặc biệt là hội nhập kinh tế quốc tế
Trang 5I.Một số lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế
1 Khái niệm và nội dung hội nhập kinh tế quốc tế
1.1 Khái niệm về hội nhập kinh tế quốc tế:
Hội nhập kinh tế quốc tế của một quốc gia là quá trình quốc gia đó thực hiện gắn kết nền kinh tế của mình với nền kinh tế thế giới dựa trên sự chia sẻ lợi ích đồng thời tuân thủ cấc chuẩn mực quốc tế chung
1.2 Tính tất yếu khách quan của hội nhập kinh tế quốc tế
-Thứ nhất, do xu thế khách quan trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế
Toàn cầu hóa là khái niệm dùng để miêu tả các thay đổi trong xã hội và trong nền kinh tế thế giới, tạo ra bởi mối liên kết và trao đổi ngày càng tăng giữa các quốc gia, các tổ chức hay các cá nhân ở góc độ văn hóa, kinh tế, trên quy mô toàn cầu Theo Manfred B Steges, toàn cầu hóa là “chỉ một tình trạng xã hội được tiêu biểu bởi những mối hỗ trợ liên kết toàn cầu chặt chẽ về kinh tế, chính trị, văn hóa, môi trường và các luồng luân lưu đã khiến cho nhiều biên giới và ranh giới đang hiện hữu thành không còn thích hợp nữa” Toàn cầu hóa diễn ra trên nhiều phương diện: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, trong đó, toàn cầu hóa kinh tế là xu thế nổi trội nhất, nó vừa là trung tâm vừa là cơ sở và cũng là động lực thúc đẩy nhanh chóng các hoạt động kinh tế vượt qua mọi biên giới quốc gia, khu vực, tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế trong sự vận động phát triển hướng tới một nền kinh tế thế giới thống nhất
Toàn cầu hóa đi liền với khu vực hóa Khu vực hóa kinh tế chỉ diễn ra trong một không gian địa lý nhất định dưới nhiều hình thức như: khu vực mậu dịch tự do, đồng minh thuế quan, đồng minh tiền tệ, thị trường chung, đồng minh kinh
tế nhằm mục đích hợp tác, hỗ trợ trong việc di chuyển vốn, lực lượng lao động, hàng hóa, dịch vụ tiến tới tự do hóa hoàn toàn những di chuyển nói trên giữa các nước thành viên trong khu vực Trong điều kiện toàn cầu hóa kinh tế, khu vực hóa kinh tế, khu vực hóa kinh tế, hội nhập kinh tế quốc tế trở thành tất yếu khách quan Toàn cầu hóa kinh tế đã lôi cuốn tất cả các nước vào hệ thống phân công lao động quốc tế, các mối liên hệ quốc tế của sản xuất và trao đổi ngày càng gia tăng, khiến cho nền kinh tế của các nước trở thành một bộ phận hữu cơ và không thể tách rời nền kinh tế toàn cầu Trong toàn cầu hóa kinh tế, các yếu tố sản xuất được lưu thông trên phạm vi toàn cầu Do đó, nếu không hội nhập kinh tế quốc tế, các nước không thể tự đảm bảo được các điều kiện cần thiết cho sản xuất trong nước Hội nhập kinh tế quốc tế tạo ra cơ hội để các quốc gia giải quyết những vấn đề toàn cầu
Trang 6đã và đang xuất hiện ngày càng nhiều, tận dụng được các thành tựu của cách mạng công nghiệp, biến nó thành động lực cho sự phát triển
-Thứ hai, hội nhập kinh tế quốc tế là phương thức phát triển phổ biến của các nước, nhất là các nước đang và kém phát triển trong điều kiện hiện nay
Đối với các nước đang và kém phát triển thì hội nhập kinh tế quốc tế là cơ hội để tiếp cận và sử dụng được các nguồn lực bên ngoài như tài chính, khoa học công nghệ, kinh nghiệm của các nước cho sự phát triển của mình Khi mà các nước tư bản giàu có nhất, các công ty xuyên quốc gia đang nắm trong tay những nguồn lực vật chất và phương tiện hùng mạnh nhất để tác động lên toàn thế giới thì chỉ có phát triển kinh tế mở và hội nhập quốc tế, các nước đang và kém phát triên mới có thể tiếp cận được những năng lực này cho sự phát triển của mình
Hội nhập kinh tế quốc tế là con đường có thể giúp cho các nước đang và kém phát triển có thể tận dụng thời cơ phát triển rút ngắn, thu hẹp khoảng cách với các nước tiên tiến, khắc phục nguy cơ tụt hậu ngày càng rõ rệt
Hội nhập kinh tế quốc tế còn tác động tích cực đến việc ốn định kinh tế vĩ mô Việc mở cửa thị trường thu hút vốn không chỉ thúc đẩy công nghiệp hóa mà còn tăng tích lũy, cải thiện thâm hụt ngân sách, tạo niềm tin cho các chương trình hỗ trợ quốc tế trong cải cách kinh tế và mở cửa Ngoài ra, hội nhập kinh tế quốc tế còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới và nâng cao mức thu nhập tương đối của các tầng lớp dân cư
Tuy nhiên, điều cần chú ý ở đây là chủ nghĩa tư bản hiện đại với ưu thế về vốn và công nghệ đang ráo riết thực hiện ý đồ chiến lược biến quá trình toàn cầu hóa thành quá trình tự do hóa kinh tế và áp đặt chính trị theo quỹ đạo tư bản chủ nghĩa Điều này khiến cho các nước đang và kém phát triển phải đối mặt với không ít rủi
ro, thách thức: đó là gia tăng sự phụ thuộc do nợ nước ngoài, tình trạng bất bình đẳng trong trao đổi mậu dịch-thương mại giữa các nước đang phát triển và phát triển Bởi vậy, các nước đang và kém phát triên cần phải có chiến lược hợp lý, tìm kiếm các đối sách phù hợp để thích ứng với quá trình toàn cầu hóa đa bình diện và đầy nghịch lý
2 Nội dung hội nhập kinh tế quốc tế
- Thứ nhất, chuẩn bị các điều kiện để thực hiện hội nhập hiểu quả, thành công Hội nhập là tất yếu, tuy nhiên, đối với Việt Nam, hội nhập không phải bằng mọi giá Quá trình hội nhập phải được cân nhắc với lộ trình và các hình thức tối ưu
Trang 7Quá trình này đòi hỏi phải có sự chuẩn bị các điều kiện trong nội bộ nền kinh tế cũng như các mối quan hệ quốc tế thích hợp
-Thứ hai, thực hiện đa dạng các hình thức, các mức độ hội nhập kinh tế quốc tế Hội nhập kinh tế quốc tế có thể diễn ra theo nhiều mức độ Theo đó, hội nhập kinh tế quốc tế có thể được coi là nông, sâu tùy vào mữa độ tham gia của một nước vào các quan hệ kinh tế đối ngoại, các tổ chức kinh tế quốc tế hoặc khu vực Theo
đó, tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế được chia thành các mức độ cơ bản từ thấp đến cao: Thỏa thuận thương mại ưu đãi (PTA), Khu vực mậu dịch tự do (FTA), Liên minh thuế quan (CU), Thị trường chung (hay thị trường duy nhất), Liên minh kinh tế - tiền tệ,
Xét về hình thức, hội nhập kinh tế quốc tế là toàn bộ các hoạt động kinh tế đối ngoại của một nước gồm nhiều hình thức đa dạng như: ngoại thương, đầu tư quốc
tế, hợp tác quốc tế, dịch vụ thu ngoại tệ,
II Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam
Cho đến thời điểm hiện nay thì không thể nói Việt Nam mới bắt đầu hội nhập kinh
tế quốc tế Trên thực tế, Việt Nam đã tham gia vào hầu hết các hình thức hội nhập, đặc biệt là thực trạng quan hệ của Việt Nam với các tổ chức các nước cũng có tác động lớn tới nền kinh tế nước ta
1.Việt Nam trong lộ trình AFTA
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) được ký hiệp định thành lập năm 1992 giữa các nước ASEAN nhằm tạo ra bước ngoạt phát triển kinh tế của các nước thành viên Mục tiêu của AFTA là dẫn giảm thuế quan hầu hết các mặt hàng, trước hết là giảm dần hàng công nghiệp chế biến Với tư cách là thành viên, Việt Nam cam kết thực hiện đầy đủ các quy định của AFTA và nhìn chung cho tới nay, Việt Nam đã đáp ứng cơ bản những đòi hỏi về lộ trình của CFPT/AFTA Tuy nhiên, cũng có rất nhiều vấn đề cần quan tâm: không ít các kết quả đã có chỉ mang tính thủ tục Mặc dù đã có sự ưu đãi hơn 3 năm so với các nước khác, đến năm 2006, Việt Nam mới thực hiện đầy đủ AFTA, song sự chậm chạm đó có nghĩa là việc cắt giảm thuế sẽ dồn vào những năm sau này
Chính vì vậy, Việt Nam cần phải nỗ lực hơn nữa trước tình hình kinh tế trong và khu vực luôn biến đổi Do đó việc học tập, rút ra kinh nghiệm từ các thành viên ASEAN khác là hoàn toàn cần thiết cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế nói chung và khu vực nói riêng
Trang 82.Hiệp định thương mại Việt Nam - Mỹ
Quan hệ Việt – Mỹ là một mối quan hệ đặc biệt so với các nước khác trên thế giới không chỉ do Mỹ là một cường quốc lớn Trước đây Mỹ là kẻ thù của dân tộc Việt Nam trong cuộc chiến tranh xâm lược, Mỹ cũng từng cấm vận Việt Nam gây
ra một thời kì và khó khăn và vất vả cho cả nước Tuy nhiên, Việt Nam đã tạm thời đặt những xích mích, vấn đề sang một bên để đi đến một sự hợp tác to lớn hơn, đem lại nhiều cơ hội hơn khi Hiệp định Thương mại Việt – Mỹ chính thức có hiệu lực từ 10/1/2001
Đây là Hiệp định được đánh giá là đồ sộ và có quy mô lớn nhất trong lịch sử đàm phán Việt Nam Tác động của Hiệp định này đối với Việt Nam là vô cùng to lớn Trước hết, Hiệp định thương mại Việt Nam – Mỹ, sẽ thúc đẩy sự tăng trưởng kinh
tế của Việt Nam, các ngành công nghiệp mới sẽ phát triển nhảy vọt để đáp ứng nhu cầu của Hoa Kỳ- một thị trường khổng lồ đầy tiềm năng, đồng thời cũng tạo điều kiện cho đầu tư của Mỹ vào Việt Nam ngày càng tăng, tạo nguồn nlwjc thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam Bên cạnh đó, Việt Nam với trình độ hiện tại là một nước đang phát triển trung bình, sẽ có khoảng hơn 1 triệu người bước vào độ tuổi lao động mỗi năm và vấn đề về giải quyết việc làm luôn gây nhiều khó khăn, trở ngại Không thể phủ nhận rằng, HIệp định này là chìa khóa mở cánh cửa hội nhập nên kinh tế Quốc tế của Việt Nam, các công ty, doanh nghiệp của Mỹ sẽ tới đầu tư ở Việt Nam, phần nào giải quyết vấn đề về việc làm, thất nghiệp
3.Hội nhập tổ chức Thương mại quốc tế (WTO)
Tháng 12/1994, Việt Nam đã gửi đơn xin gia nhập hiệp định chung về thương mại và thuế quan (GATT), tiền thân là tổ chức thương mại thế giới (WTO) Năm
1995, Việt Nam chính thức đề nghị gia nhập WTO
Việc gia nhập WTO đã đem lại nhiều cơ hội cho Việt Nam: được tiếp cận thị trường hàng hoá và dịch vụ ở tất cả các nước thành viên với mức thuế nhập khẩu
đã được cắt giảm và các ngành dịch vụ, không bị phân biệt đối xử, môi trường kinh doanh của Việt Nam ngày càng được cải thiện Hội nhập vào nền kinh tế thế giới cũng thúc đẩy tiến trình cải cách trong nước, bảo đảm cho tiến trình cải cách của Việt Nam đồng bộ hơn, có hiệu quả hơn Cùng với những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử sau 20 năm Đổi mới, việc gia nhập WTO sẽ nâng cao vị thế của ta trên trường quốc tế, tạo điều kiện cho Việt Nam triển khai có hiệu quả đường lối đối ngoại
Trang 9Ngoài ra, Việt Nam cũng đã ký kết và tham gia nhiều Hiệp định Thương mại quốc tế khác và đã đạt được những thành công nhất định Qua đó cũng thể hiện rõ ràng quan điểm của Đảng, Nhà nước trong việc đẩy mạnh phát triển kinh tế cũng như mọi lĩnh vực khác của xã hội, nhanh chóng hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển toàn diện
III Cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam
1.Những cơ hội mà hội nhập kinh tế quốc tế đem lại.
Tham gia vào các tổ chức kinh tế tế giới và khu vực sẽ tạo điều kiện cho Việt Nam phát triển một cách nhanh chóng Những cơ hội của hội nhập đem lại mà Việt Nam tận dụng được một cách triệt để sẽ làm bàn đạo để nền kinh tế sớm sánh vai với các cường quốc năm châu
1.1.Hội nhập kinh tế quốc tế góp phần mở rộng thị trường xuất nhập khẩu của Việt Nam
Với nội dung là mở cửa thị trường cho nhau, Việt Nam gia nhập các tổ chức kinh tế thế giới sẽ giúp mở rộng quan hệ bạn hàng quốc tế Đồng thời, cùng với việc được hưởng những ưu đãi về thuế quan, xóa bỏ hàng rào phi thuế quan và các điều kiện đãi ngộ khác đã tao điều kiện cho Việt Nam gia nhập thị trường quốc tế Những cơ hội này đã được thể hiện qua nhiều minh chứng cụ thể Trong phạm vi khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang các nước thành viên đã tăng đáng kể Việc gia nhập WTO sẽ giúp Việt Nam được hưởng những ưu đãi dành cho các nước đang phát triển theo quy chế tối huệ quốc trong quan hệ với hơn 130 nước thành viên của tổ chức này Tương tự đối với các nước EU, tiềm năng mở rộng thị trường của Việt Nam ở đây là rất lớn nhưng việc
có bán được hàng hóa hay không còn phụ thuộc vào: chất lượng, giá cả, mẫu mã, hay nói là phụ thuộc vàosức mạnh cạnh tranh hàng hóa của Việt Nam ra sao Hàng hóa với chất lượng tốt đương nhiên sẽ chiếm lĩnh được thị trường, Tuy nhiên Việt Nam do cơ sở vật chất, kĩ thuật còn ở trình độ thấp nên hàng hóa sản xuất chất lượng chưa cao Đây chính là lí do mà hàng hóa Việt Nam giá chưa cao dù đã được hưởng nhiều ưu đãi về thuế quan
1.2.Hội nhập kinh tế quốc tế góp phần thu hút vốn đầu tư nước ngoài, viện trợ và giải quyết các vấn đề nợ quốc tế
-Thu hút vốn đầu tư nước ngoài: với thị trường mở rộng, sẽ hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Việt Nam Họ sẽ đầu tư về vốn, khoa học công nghệ tiên tiến và sử dụng nguồn nhân lực, tài nguyên có sẵn của nước ta để thực hiện quá trình sản xuất Đây đồng thời cũng là cơ hội để Việt Nam tận dụng triệt để các
Trang 10nguồn lực hiện có, giải quyết các vấn đề về thất nghiệp, lãng phí nguồn nhân công, các doanh nghiệp cũng sử dụng vốn hiệu quả hơn Thực tế hiện nay có rất nhiều nước, vùng lãnh thổ muốn đầu tư vào Việt Nam, trong đó có công ty, tập đoàn có công nghễ, kĩ thuật cao Điều này góp phần làm chuyển dịch nền kinh tế trong nước theo hướng công nghiệp, phát triển lực lượng sản xuất và tạo công ăn việc làm
-Viện trợ phát triển ODA: tiến hành bình thường hóa quan hệ tài chính của Việt Nam với các nước tài trợ và các thể chế tiền tệ quốc tế đã tháo gỡ từ năm 1992 đã đem lại những kết quả đáng khích lệ, góp phần quan trọng vào việc xây dựng và nâng cấp cơ sở hạ tầng Tuy nhiên, vấn đề quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA còn nhiều bất cập và thiếu xót, nhất là tình trạng giải ngân chậm và việc nâng cao hiệu quả của việc sử dụng nguồn vốn ODA
-Góp phần giải quyết vấn đề nợ Việt Nam: những năm qua, nhờ phát triển tốt mối quan hệ đối ngoại song phương và đa phương, các khoản nợ cũ của Việt Nam về
cơ bản đã được giải quyết Điều đó góp phần ổn định cán cân thu chi ngân sách, tập trung nguồn lực vào các chương trình phát triển kinh tế xã hội trong nước 1.3.Tạo điều kiện tiếp thu khoa học công nghệ tiên tiến, đào tạo cán bộ quản lý, cán bộ kinh doanh
Gia nhập kinh tế quốc tế sẽ giúp tranh thủ kĩ thuật, công nghệ hiện đại của các nước phát triển đi trước để đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo
ra cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ cho công cuộc xây dựng Chủ Nghĩa Xã Hội Việc giao lưu thị trường quốc tế cũng tạo điều kiện để các công nghệ mới du nhập vào nước ta, đồng thời tạo cơ hội để ta tiến hành chọn lọc phù hợp với năng lực quốc gia Trong thị trường quốc tế, các kĩ thuật công nghệ cũ, lạc hậu của quốc gia này lại là mới, hiện đại của quốc gia khác, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển như Việt Nam Trong những năm qua, các cuộc cách mạng khoa học, kĩ thuật, nhất
là công nghệ thông tin đã làm thay đổi bộ mặt kinh tế thế giới và tạo điều kiện cho Việt Nam tiếp cận với sự phát triển mới này Tiếp cận với nguồn khoa học kĩ thuật tân tiến cũng giúp nâng cao trình độ của nguồn nhân lực quốc gia, tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, đóng góp vào quá trình sản xuất hiệu quả
Ngoài ra hội nhập kinh tế quốc tế còn mở ra cơ hội hội nhập với những nền văn hóa, những giá trị tinh hoa của thế giới, cũng như đảm bảo an ninh quốc gia, duy trì ổn định ở khu vực và quốc tế, tập trung phát triển kinh tế xã hội