Đã có nhiều nghiên cứu về nguyên nhân gây ra nghèo khó và những chiến lược, biện pháp cụ thể đề ra để giải quyết đói nghèo nh : Hạn chế sự gia tăng dân số, Tăng cường chăm sóc sức
Trang 1Phương pháp khuyến nông
cho người nghèo
1 Chính phủ với chương trình xoá đói giảm nghèo
Xoá đói giảm nghèo là một trong các chương trình trọng điểm của Nhà nước Việt nam trong những năm vừa qua Đã có nhiều nghiên cứu về nguyên nhân gây ra nghèo khó và những chiến lược, biện pháp cụ thể đề ra để giải quyết đói nghèo
nh :
Hạn chế sự gia tăng dân số,
Tăng cường chăm sóc sức khoẻ cộng đồng
Tăng cường giáo dục
Tăng cường thông tin,
Phát triển cơ sở hạ tầng
Cải thiện môi trường
Tăng cường mạng lới dịch vụ, sản xuất và đa dạng hoá sản xuất v.v…
Nh vậy xoá đói giảm nghèo là một công việc phức tạp, lâu dài, đòi hỏi sự tiến hành đồng bộ và sự phối hợp tốt giữa các cơ quan chức năng, ban ngành v.v… ở các cấp từ Trung ương đến địa phương
Cuộc chiến chống đói nghèo tuy đã đạt được những kết quả khích lệ nhng vẫn còn cam co và quyết liệt Phần vì đội ngũ những người tham gia vào chương trình xoá đói giảm nghèo còn mỏng không tương xứng với qui mô, thiếu kinh nghiệm và phần vì còn có những hạn chế trong chính sách, cách làm v.v…
Nội dung của bài tập huấn này không có tham vọng bao trùm toàn bộ các lĩnh vực mà chỉ giới hạn trong phạm vi công tác khuyến nông cho người nghèo để
đạt hiểu quả cao hơn, góp phần vào việc xoá đói giảm nghèo ở địa phương
2 Đặc điểm hộ nghèo
1.1 Lao động
ít,
Kém kinh nghiệm, Khả năng đúc kết kinh nghiệm kém
Kém nhạy bén với thị trường
Không tính toán kỹ, đôi khi nôn nóng
1.2 Sản xuất
Trang 2 Đơn điệu,
Không có định hớng sản xuất hàng hoá,
Đầu tư không đúng về số lượng cũng như về phương pháp, năng suất thấp và đôi khi cả chất lượng cũng thấp, giá bán có thể thấp,
Thường chờ đợi người khác làm đã để xem kết quả ra sao Nếu tốt, làm theo một cách máy móc,
Sợ rủi ro nhng lại thường hay gặp rủi ro Khi gặp rủi ro thường hay nản
và bỏ
Một số ỷ lại vào sự hỗ trợ từ bên ngoài
Khó được tham gia vào các hoạt đông khuyến nông của các dịch vụ khuyến nông Nhà nước,
ít tính đến hiệu quả đầu tư
1.3 Tính cách
Hay tự ti,
Kém tự tin, e dè
Mối quan hệ hẹp
Ngại nói ra khó khăn sợ bị đánh giá thấp
Ngại tiếp nhận sự giúp đỡ của các thành viên khác trong cộng đồng vì luôn nghĩ phải trả ơn
Thường các ông chồng là chủ và quản lý mọi sự chi tiêu
Khó diễn đạt vấn đề cho người khác
Quan tâm đến cái trước mắt, ít quan tâm đến cái lâu dài
1.4 Nguồn tài lực và vật lực
Thu nhập thấp, nguồn thu thường nhỏ hơn hoặc bằng chi phí nên không có hay ít có tích luỹ
Thiếu vốn đầu t
Thiếu công cụ sản xuất
Chi tiêu phần lớn nhằm vào lương thực,
Không sử dụng tốt nguồn lực vốn ít ỏi
3 Một số khái niệm về khuyến nông
3.1 Phân loại khuyến nông
Phân theo tính chất của tổ chức thực hiện chương trình khuyến nông
Khuyến nông công quyền
Khuyến nông tự nguyện
Khuyến nông từ thiện
Phân theo cách thức tổ chức thực hiện
Trang 3 Cách thức dội từ trên xuống (topdown approach)
Cách thức khuyến nông có sự tham gia của nông dân (participatory approach)
Phân theo nội dung khuyến nông và đối tượng phục vụ
Khuyến nông tổng hợp, không giới hạn vào một chủ đề nào chọn trước, không giới hạn cho một nhóm đối tượng nào
Khuyến nông gắn với việc sản xuất hàng hoá cụ thể nh sản xuất mía
đường, cáo su, cà phê, điều, sắn, rau quả v.v… Thường do các công ty
đảm nhiệm hay phối hợp đảm nhiệm
Khuyến nông nhắm vào đối tượng hay nhóm người cụ thể Ví dụ: khuyến nông cho người nghèo, định canh định cư, xoá bỏ cây thuốc phiện v.v… 3.2 Phương pháp khuyến nông
Là cách làm để giúp đạt mục tiêu đề ra
Phương pháp tiếp xúc cá nhân
Phương pháp tiếp xúc tập thể
Phương pháp thông tin đại chúng
4 Phương pháp khuyến nông cho người nghèo
Chưa có nhiều nghiên cứu về phương pháp khuyến nông cụ thể nào tỏ ra hữu hiệu nhất đối với nhóm nông dân nghèo Một vài tổ chức Phi chính phủ Quốc tế
đã có kinh nghiệm làm việc với những hộ nghèo và đã có những đúc kết song khó có thể áp dụng những kinh nghiệm của họ vào các dự án khác do có những
đặc điểm văn hoá, kinh tế, xã hội và qui mô cũng như đặc thù của những hoạt
động sản xuất ở vùng đó
Dựa vào những đặc thù của người nghèo nêu trên, phương pháp khuyến nông cho họ phải hớng vào việc khắc phục những điểm yếu của người nghèo để họ có thể chủ động tham gia
Phương pháp khuyến nông mà nó tăng cường sự hiểu biết của nông dân về chính những khó khăn mà họ gặp phải và vai trò của họ trong việc ra các quyết định tỏ
ra phù hợp và cần được quan tâm áp dụng
4.1 Nhóm nông dân
Trang 4Hình thức này không giải quyết vấn đề phát triển tổ chức, mà bao gồm thiết lập hoặc củng cố mạng lới của các nhóm nông dân Củng cố nhóm tập trung vào việc cải thiện năng lực tổ chức của nhóm nông dân, do đó họ có thể góp phần nâng cao hiệu quả của các dịch vụ kỹ thuật chuyển giao cho nông dân và, nói chung hơn, làm cho người dân có khả năng cải thiện tình hình kinh tế của họ Bằng cách này, có thể cung cấp cho các nhóm nông dân năng lực để điều khiển
sự phát triển nhóm của họ, chẳng hạn năng lực để tự phát triển, đảm bảo sự bền vững của tổ chức nhóm
Phương pháp này có thể giúp:
Nâng cao năng lực của nông dân để họ giúp đỡ lẫn nhau tự giải quyết các vấn đề khó khăn thay vì chỉ phụ thuộc vào hỗ trợ bên ngoài Nông dân có thể giúp đỡ liên kết với nhau trong sản xuất, cùng nhau học hỏi và ứng dụng các kỹ thuật sản xuất
Cải thiện hiệu quả chuyển giao kỹ thuật, các thành viên của nhóm có thể giúp đỡ nhau trong việc áp dụng kiến thức mới vào thực tế, trở nên tự tin hơn trước hết qua các thử nghiệm của chính họ Ngoài ra, các thành viên nhóm có thể chia sẻ nhiệm vụ với nhau Mỗi người có thể thử nghiệm một chủ đề và sau đó cả nhóm cùng chia sẻ kết quả thử nghiệm
Giúp ngơì dân đa ra các vấn đề khó khăn của họ trong sản xuất và biết đề xuất những giải pháp can thiệp phù hợp và biết đề nghị giúp đỡ từ các ban nghành có liên quan
Nâng cao năng lực làm việc giữa các tổ chức khác nhau để làm việc với các nhóm này
4.2 Trình diễn kỹ thuật hay giải pháp can thiệp
Đối với những nông dân nghèo, trình diễn kỹ thuật hay giải pháp can thiệp cũng
tỏ ra có hiệu quả không thấp Có vài điểm cần lu ý khi sử dụng phương pháp này:
Người tham gia trình diễn phải là chính thành viên trong nhóm có điều kiện, hoàn cảnh tương tự,
Chọn địa điểm trình diễn sao cho các thành viên khác có thể dễ ràng tiếp cận, xem xét và đánh giá,
Nội dung trình diễn không quá phức tạp,
Nếu có thể thì tập trung các thành viên lại cùng chứng kiến các công việc trình diễn,
Tổ chức đánh giá định kỳ với sự tham dự của các thành viên
4.3 Tập huấn
Trang 5Là phương pháp tỏ ra hữu hiệu đối với tất cả các nhóm đối tượng Nhng đối với nhóm người nghèo, thì nội dung cần phải được chuẩn bị chu đáo và phương pháp tập huấn cũng phải chọn sao cho phù hợp với người nghèo để có kết quả tốt
4.4 Thăm quan
Phương pháp này it được áp dụng trong các chương trình khuyến nông cho những hộ nghèo
5 Những điểm lu ý trong công tác khuyến nông cho hộ nghèo
5.1 Yêu cầu khi làm việc với người nghèo
Nh mô tả ở trên thì làm việc với người nghèo là một thánh thức nên đòi hỏi ở người làm công tác phát triển:
Cần gần gũi, đồng cảm và có tình thương nhiều hơn đối với họ
Đòi hỏi sự tỉ mỉ, cụ thể, sâu sát hơn, có liên hệ thường xuyên
Mất nhiều thười gian hơn,
Đòi hỏi sự mềm dẻo cũng nh sự cương quyết hơn
Cần có sự khéo léo và động viên kịp thười
5.2 Phương châm làm việc với người nghèo
Hộ nghèo phải có mong muốn và quyết tâm rõ ràng trong việc cải thiện tình trạng của mình Dự án hay các chương trình khác không thể làm thay mà chỉ tác động để gia đình thực hiện được quyết tâm đó
Tạo sự thay đổi dần dần cho người nghèo nhng phải đảm bảo chắc chắn Sự thay đổi trước hết cần phải có là thay đổi về nhận thức và cách làm
Làm rõ mục tiêu của sự trợ giúp và tránh để họ hiểu một cách đơn thuần là chúng ta đến để cho họ một cái gì đó
Cần huy động thêm sự quan tâm của cộng đồng để tăng cường vai trò, trách nhiệm của cộng đồng như các cơ quan đoàn thể, chính quyền Trong trường hợp có thể thì huy động người thân trong gia đình
nh bố mẹ, anh chị em ruột, con cái, người trong dòng họ v.v… hỗ trợ
Khuyến nông cho người nghèo không phải chỉ đơn thuần là chuyển giao công nghệ hay hỗ trợ về mặt kỹ thuật, vật tư v.v… mà phải thực
sự là một quá trình nâng cao nhận thức, năng lực của bộ phận dân nghèo
5.3 Kỹ thuật chọn lựa để khuyến cáo
Điều then chốt là các kỹ thuật hay giải pháp can thiệp lựa chọn để khuyến cáo cho người nghèo áp dụng phải phù hợp với điều kiện và khả năng của những hộ
Trang 6nghèo để họ có thể tự đứng vững trên đôi chân của họ Điều này giúp họ ít phụ thuộc vào sự trợ giúp về đầu tư từ bên ngoài kể cả khi sự hỗ trợ từ bên ngoài bị chấm dứt Những kỹ thuật hay giải pháp can thiệp được lựa chọn để khuyến cáo phải đảm bảo các yêu cầu sau:
Dễ làm, không phức tạp, chuyển dần từ dễ đến khó,
Mức độ rủi ro thấp,
Yêu cầu đầu tư từ bên ngoài thấp hoặc vừa phải,
Huy động được nguồn lực của người dân,
Thị trường đầu ra không quá bấp bênh nếu hoạt động cho sản phẩm bán ra thị trường (cash crop etc)
5.4 Qui mô và tiến trình thực hiện
Bắt đầu với qui mô nhỏ, chuyển dần từ nhỏ đến lớn tuỳ thuộc vào kinh nghiệm tích luỹ và tiến bộ đạt được,
Đảm bảo mười đúng đối tượng tham gia,
Cần phải phân tích kỹ khó khăn gặp phải trong mỗi loại hình hoạt động trợ giúp và lên kế hoạch hoạt động khuyến nông chi tiết,
Phải có sự giám sát chặt chẽ việc triển khai các hoạt động Lên kế hoạch cụ thể đối với từng hộ hay một nhóm hộ gia đình có cùng chung một hoạt động về loại hình công việc mà họ cần phải hoàn thành trong một khoảng thười gian nhất định Nếu có thể được thì tổ chức thành chiến dịch
Đánh giá kết quả công việc theo từng công đoạn và rút bài học kinh nghiệm để công việc được thực hiện tốt hơn
Duy trì họp đều đặn với các hộ tham để thảo luận những vấn đề tồn tại hay mới nảy sinh và đề ra các hướng giải quyết