Một giá trị văn hóa thể hiện sự tiếp xúc và giao lưu văn hóa tại Việt Nam

Giúp chúng em có thể hiểu về văn hóa, những giá trị ý nghĩa của con người và đất nước Việt Nam.. Trong thời kỳ phong kiến ở Việt Nam, toàn bộ giới trí thức, mặc dù có sự khác biệt về chí

1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

KHOA ĐỊA LÝ

──

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN: CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

Đề tài: Trình bày và phân tích định nghĩa văn hóa của Unesco

& về một giá trị văn hóa thể hiện sự tiếp xúc và giao lưu văn hóa

ở Việt Nam

HÀ NỘI, 2021

Mã lớp học phần :

Giảng viên : Sinh viên :

Mã sinh viên :

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành gửi lời cảm ơn đến thầy Nguyễn vì đã đem lại những kiến thức bổ ích và lý thú thông qua 15 tuần học Cảm ơn thầy đã cung cấp kiến thức và hành trang để em có thể hoàn thành được bài tiểu luận cuối kỳ này Bài thi cũng chỉ là một phần, điều quan trọng nhất là thầy đã đem đến cho sinh viên chúng em những bài học, kinh nghiệm và những câu chuyện thông qua những tiết học mà ngoài kia không bao giờ có được Giúp chúng em có thể hiểu về văn hóa, những giá trị ý nghĩa của con người và đất nước Việt Nam

Cảm ơn thầy vì đã luôn đồng hành chỉ dạy tình giảng dạy cho chúng em Thầy là người

đã truyền cảm hứng tới em và các bạn sinh viên khác trong lớp, giúp chúng em gần nhau hơn từ đó mà có những tiết học bổ ích và đáng nhớ Cảm ơn thầy vì đã đem niềm đam mê bất tận với bộ môn Cơ sở văn hóa Việt Nam đến với chúng em

Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn!

2

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 1

A LỜI MỞ ĐẦU 3

B NỘI DUNG 4

CÂU 1: HÃY TRÌNH BÀY VÀ PHÂN TÍCH ĐỊNH NGHĨA VĂN HÓA CỦA UNESCO 4

CÂU 2: HÃY TRÌNH BÀY VÀ PHÂN TÍCH MỘT GIÁ TRỊ VĂN HÓA THỂ HIỆN SỰ GIAO LƯU VÀ TIẾP XÚC VĂN HÓA Ở VIỆT NAM 4

I KHÁI QUÁT VỀ NHO GIÁO NÓI CHUNG 4

1.1 Khái niệm nho giáo 4

1.2 Nguồn gốc ra đời và những tư tưởng chính của nho giáo 5

II SỰ DU NHẬP VÀ PHÁT TRIỂN NHO GIÁO Ở VIỆT NAM 5

III NHỮNG GIÁ TRỊ TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ CỦA NHO GIÁO VỚI VĂN HÓA VIỆT NAM 6

1 Mặt tích cực 6

1.1 Nho giáo đã đặt ra những chuẩn mực đạo đức nhằm nâng cao con người và hoàn thiện nhân cách con người 6

1.2, Quan điểm giáo dục 6

1.3, Các quan điểm cải thiện chính trị 6

1.4, Đưa ra quan điểm về quản lý trật tự xã hội 6

2, Mặt hạn chế 7

2.1, Chính trị 7

2.2 Kinh tế Những nhà Nho sĩ chỉ chăm lo học hành, thi cử xa rời thực tế, sản xuất kém phát triển 7

2.3, Xã hội – văn hoá tư tưởng 7

IV ẢNH HƯỞNG CỦA NHO GIÁO ĐẾN VIỆT NAM HIỆN NAY 7

1.Với gia đình 7

2.Với xã hội 8

3.Với giáo dục 8

4 Với văn hóa- đạo đức – tư tưởng 8

C KẾT LUẬN 9 TÀI LIỆU THAM KHẢO

A LỜI MỞ ĐẦU

Văn hoá là một sản phẩm do con người sáng tạo ra, ra đời từ thuở bình minh của xã hội loài người Văn hoá bao gồm cả giá trị vật chất và giá trị tinh thần từ những con đường, kiến trúc đến những phong tục, tập quán, … Tất cả những thứ đó đã trộn lẫn với nhau tạo nên những điều độc đáo và thú vị của văn hoá

Lịch sử triết học cổ đại và trung đại kéo dài với sự hình thành và phát triển của các

đế chế và triều đại phong kiến dưới hình thức các tư tưởng và trường phái triết học Nổi bật trong số 103 trường phái triết học có Nho giáo, là một trong những trường phái

có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử triết học Trung Quốc

Việt Nam là đất nước chịu ảnh hưởng từ lâu đời của văn hóa Nho giáo Nho giáo đã được các tầng lớp thống trị ở Việt Nam sử dụng hơn một nghìn năm với tư cách là hệ

tư tưởng thống trị trong kiến trúc thượng tầng của xã hội Trong thời kỳ phong kiến

ở Việt Nam, toàn bộ giới trí thức, mặc dù có sự khác biệt về chính trị và văn hóa, đều coi mình là tín đồ của Nho giáo và lấy tiêu chuẩn đạo đức Nho giáo làm kim chỉ nam cho suy nghĩ và hành động

Nho giáo từ khi vào Việt Nam đã thích nghi và phát triển mạnh mẽ, ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống và xã hội Việt Nam Do có nhiều nét tương đồng về văn hóa và hoàn cảnh sống, Nho giáo dễ dàng được chấp nhận, phát triển rộng rãi ở Việt Nam và có ảnh hưởng trong xã hội Việt Nam cho đến ngày nay

4

B NỘI DUNG

CÂU 1: HÃY TRÌNH BÀY VÀ PHÂN TÍCH ĐỊNH NGHĨA VĂN HÓA CỦA UNESCO

Theo UNESCO: “Văn hoá hôm nay có thể coi là tổng thể những nét riêng

biệt của yếu tố tinh thần và vật chất, trí tuệ và cảm xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội Văn hoá bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá

trị, những tập tục và những tín ngưỡng Văn hoá đem loại cho con người những khả năng suy xét bản thân Chính văn hoá làm cho chúng ta trở thành những nhân vật

đặc biệt nhân bản, có lý tính, óc phê phán và dấn thân một cách đạo lý Chính nhờ văn hoá mà con người thể hiện, tự ý thức được bản thân, tự biết mình là một đáp án chưa hoàn thành, đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không

mệt mỏi những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo nên những công trình vượt trội lên bản thân” Văn hoá là tổng thể nói chung của giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra Văn hoá vừa là nền tảng, động lực và kết quả của sự phát triển con

người Văn hoá bao gồm rất nhiều lĩnh vực và đặc biệt mang tính xã hội Môi

trường để văn hóa tồn tại, hình thành cũng như chủ sở hữu, chủ nhân tạo ra văn hóa

là một cộng đồng, một tập thể xã hội chứ không phải một cá nhân đơn lẻ

Theo quan niệm của UNESCO, có 2 loại di sản văn hoá Thứ nhất đó là di

sản văn hoá vật thể như đình, đền, chùa, miếu, lăng mộ, nhà sàn, … Thứ hai đó là di sản văn hoá phi vật thể, nó là các biểu hiện tượng trưng và không sờ thấy được của văn hoá được lưu truyền và biến đổi theo thời gian, bao gồm cả âm nhạc, văn

chương truyền miệng, ngôn ngữ, huyền thoại, nghi thức, phong tục tập quán, … Cái vật thể và phi vật thể gắn bó hữu cơ với nhau, lồng vào nhau như thân xác và tâm trí con người

CÂU 2: HÃY TRÌNH BÀY VÀ PHÂN TÍCH MỘT GIÁ TRỊ VĂN HÓA THỂ HIỆN SỰ GIAO LƯU VÀ TIẾP XÚC VĂN HÓA Ở VIỆT NAM

I KHÁI QUÁT VỀ NHO GIÁO NÓI CHUNG

1.1 Khái niệm nho giáo

Nho giáo là một tôn giáo hay là một học thuyết có hệ thống và có phương pháp, dạy Nhân đạo, nghĩa là dạy đạo làm người trong gia đình và ngoài xã hội

Nho giáo hay còn được gọi là đạo Nho hay Khổng giáo, là một hệ thống đạo đức, triết học xã hội, giáo dục và chính trị do Khổng Tử sáng lập và được phát triển bởi các

đệ tử của ông trên khắp nơi với mục đích tạo ra một xã hội tốt đẹp với những con người

có đạo đức và lễ nghi chuẩn mực từ đó tạo nên một cơ sở thành nền móng vững chắc để phát triển đất nươc

1.2 Nguồn gốc ra đời và những tư tưởng chính của nho giáo

Cơ sở của Nho giáo hình thành từ thời Tây Chu, với sự đóng góp của Chu Công Vào thời Xuân Thu là thời biến động lớn Lúc đó, Trung Quốc bị xé nhỏ thành hàng trăm tiểu quốc nhỏ, tranh giành quyền lực, đấu đá lẫn nhau Nhằm cứu vãn trật tự xã hội lúc bấy giờ, KhổngTử hay Khổng Phụ Tử (551-479 TCN) đã dựa vào các tư tưởng của Chu Công xác lập nên Nho Giáo, xác lập lại trật tự xã hội và đặt con người vào các giai tầng khác nhau, để tôn vinh và khẳng định địa vị của giai cấp thống trị Chính vì lẽ

đó mà sau này người đời coi ông là người sáng lập ra Nho giáo

Những tư tưởng chính của nho giáo đựơc các học trò của Khổng Tử phát triển và lưu truyền qua các thế hệ, nó được thể hiện qua các phương diện sau:

• Về vũ trụ và thế giới tự nhiên: Khổng Tử tin có trời Nhưng đối với ông, trời sinh ý chí, ý trời là thiên mệnh bất khả xâm phạm Ông đã hợp nhất trời đất vào một thể

• Về đạo đức: đạo của Nho gia là quy luật biến hóa, tiến hoá của trời đất, vạn vật, đạo của con người chính là nhân nghĩa Nho giáo đặc biệt quan tâm đến vấn đề đạo đức của con người, đức gắn liền với đạo

• Về chính trị xã hội, một xã hội không loạn lạc cũng là xã hội có trật tự Đây

là lý do tại sao ông tổ Nho giáo đã mong ước lập một tổ chức xã hội mà ở

đó có sự phân chia có trên

• Về nhân thức luận: Khổng Tử quan tâm đến giáo dục vì theo ông, giáo dục

để nâng cao nhân tính của con người

II SỰ DU NHẬP VÀ PHÁT TRIỂN NHO GIÁO Ở VIỆT NAM

Ở nước ta, nho giáo có từ rất lâu đời Kể từ khi bị xâm lược và sát nhập vào Trung Quốc, từ thời nhà Hán, nho giáo đã du nhập vào Việt Nam Đến thế kỉ XV, sau khi Lê Lợi chiến thắng quân Minh (1428) nhà nước Lê đã trao cho nho giáo vị trí độc tôn và nó

6

trở thành học thuyết chính thống của nhà nước vào thời Lê Thánh Tông thịnh trị, nó đạt đến mức toàn thịnh Từ thế kỉ XV đến thế kỉ XX nho giáo vẫn giữ vai trò chủ đạo Nhưng nói chung nho giáo có ảnh hưởng đến nước ta về rất nhiều mặt có cả tích cực và hạn chế

III NHỮNG GIÁ TRỊ TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ CỦA NHO GIÁO VỚI VĂN HÓA VIỆT NAM

1 Mặt tích cực

1.1 Nho giáo đã đặt ra những chuẩn mực đạo đức nhằm nâng cao con người và hoàn thiện nhân cách con người

• Đạo Khổng là quy luật biến hóa, tiến hoá của trời đất, vạn vật

• Nhân nghĩa: nhân là lòng thương giữa con người

• Đức thể hiện phẩm chất tốt đẹp của con người ở tâm hồn ý thức

• Quan điểm ngũ luân: quan hệ giữa vua tôi, cha con, vợ chồng, anh em, bè bạn Năm đức: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín

1.2, Quan điểm giáo dục

• Bằng cách tạo ra các trường học, Nho giáo hướng con người vào việc rèn đức luyện tài, cải tạo nhân tính

• Giáo dục góp phần nâng cao dân trí, mở đường cho sự phát triển của khoa học

và nghệ thuật

• Mục tiêu và phương pháp giáo dục

- Mục tiêu: học để có ích cho đời, hoàn thiện nhân cách, rèn luyện đạo đưc

- Phương pháp giáo dục: theo thời khóa biểu đúng với tâm sinh lý

1.3, Các quan điểm cải thiện chính trị

• Thuyết về chính danh: người hoàn thành bổn phận của mình, ở vị trí của mình, mỗi ngườt sống trong xã hội đều có vị trí của mình đều có trách nhiệm và nghĩa

vụ

• Thuyết lễ trị: lễ là cơ sở của một xã hội có tổ chức, đảm bảo sự phân biệt rõ rang giữa bề trên và bề dưới

1.4, Đưa ra quan điểm về quản lý trật tự xã hội

• Dựa vào Nho giáo chế độ phong kiến duy trì và củng cố quyền lực, điều hành xã hội một cách ổn định

• Thực hiện thuyết chính danh; chủ trương ủng hộ cho xã hội có trật tự

• Đảm bảo ton trọng nguyên tắc công bằng xã hội

2, Mặt hạn chế

2.1, Chính trị

• Chế độ phong kiến dựa vào Nho giáo khắc nghịêt chặt chẽ trong quan hệ tam

cương ngũ thường

• Nho giáo ở vị trí độc tôn trong thời phong kiến đã khiến cho bệnh khuôn sáo

giáo điều phát triển mạnh trong tư tưởng giáo dục và khoa học

• Nho gia thể hiện các nguyên tắc; lý thuyết chính danh, tất cả phải có tôn ti trật

tự, làm đúng bổn phận của mình

2.2 Kinh tế

Những nhà Nho sĩ chỉ chăm lo học hành, thi cử xa rời thực tế, sản xuất kém phát triển

2.3, Xã hội – văn hoá tư tưởng

• Nho giáo đề cao tư tưởng thiên mệnh, bổn phận và lễ nghĩa, cấp dưói phải phục

tùng cấp trên

• Nho giáo mang tính hai mặt, nhứng yếu tố xen kẽ giữa các yếu tố vô thần và

duy tâm tôn giáo Học thuyết của nó là cải lương duy tâm

• Giới hạn vai trò của phụ nữ, tư tưởng trọng nam khinh nữ, tam cương ngũ

thường, phân biệt đẳng cấp

IV ẢNH HƯỞNG CỦA NHO GIÁO ĐẾN VIỆT NAM HIỆN NAY

1.Với gia đình

Gia đình Việt Nam kế thừa được những giá trị tích cực của Nho giáo về gia đình để xây dựng nên gia đình mới đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước Việc xây dựng thành công gia đình mới có ý nghĩa quan trọng trong sự nghiệp xây dựng nền kinh tế và định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Vì gia đình là nền tảng ổn định xã hội, tạo điều kiện phát triển kinh tế và bảo vệ đất nước, gia đình còn là nơi lưu giữ truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc ta, là nơi cung cấp những công dân có tài, có đức cho đất nước

Mặt khác, cũng cần lưu ý ra những quan niệm sai trái của Nho giáo trong gia đình như tư tưởng nam quyền, trọng nam khinh nữ…vẫn còn tồn tại trong một số gia đình

8

hiện ngày nay Những tư tưởng ấy này đã làm hạn chế sự phát triển của xã hội, vì vậy chúng ta cần phải loại bỏ và lên án nó trong xã hội để xây dựng một xã hội văn minh, tiên tiến hơn

2.Với xã hội

Nho giáo đã có nhiều ảnh hưởng tích cực trong công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa

ở nước ta Đảng và Nhà nước dựa vào những nhân tố tích cực của Nho giáo để xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Con đường đi lên chủ nghĩa

xã hội tự nhiên mà Nho giáo đã tạo ra nhiều thuận lợi

3.Với giáo dục

Kế thừa tính tiến bộ theo quan điểm của nho giáo về giáo dục đó là tinh thần học tập Với Nho giáo, dạy dỗ cũng là tu dưỡng đạo đức Học trước hết là hiểu đạo làm người Chúng ta không thể phủ nhận những tư tưởng tiến bộ của nho giáo trong giáo dục

và càng phải phát huy tốt hơn nữa Học tập để trở thành những con người có ích, có tri thức để xây dựng đất nước mình ngày càng giàu đẹp

4 Với văn hóa- đạo đức – tư tưởng

Kế thừa những truyền thống tốt đẹp mà Nho giáo để lại, phê phán những tư tưởng lạc hậu và những thủ tục mê tín dị đoan Nho giáo tồn tại và phát triển hàng nghìn năm trong xã hội phong kiến đã để lại cho đất nước ta hệ thống di sản văn hóa phong phú như cung đình lăng tẩm…và những tư tưởng đạo đức tiến bộ của Nho giáo vẫn còn tồn tại trong cuộc sống ngày nay Tuy nhiên, chúng ta cũng phải phê phán những tư tưởng lạc hâụ bảo thủ mê tín dị đoan vẫn tồn tại trong một số bộ phận xã hội ngày nay

C KẾT LUẬN

Có thể nói, Nho giáo đã có ở nước ta rất lâu đời, ảnh hưởng của Nho giáo không chỉ dừng lại trong qua khứ, mà còn ảnh hưởng đến hiện tại và cả tương lai Chúng ta không thể phủ nhận những tư tưởng tiến bộ trong Nho giáo, đến tương lai sau này chúng

ta vẫn còn phải tiếp thu những tiến bộ đó Mặc dù nho giáo cũng có những mặt tích cực đối với việc đi lên chủ nghĩa xã hội ở đất nước ta nhưng không tránh khỏi những mặt tiêu cực đã và đang là nhân tố hạn chế sự phát triển văn hoá ở nước ta, nhất là ở nông thôn Việt Nam

Ngày nay cả nước đang bước vào thời kỳ xây dựng mọi mặt của đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trên con đường tiến tới: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Mặc dù Nho giáo không còn ảnh hưởng nhiều đến đời sống của chúng ta như xưa nhưng nó vẫn còn hiện diện bám sát chúng ta và đem lại cho chúng

ta nhiều bài học cả tích cưc và tiêu cực Chúng ta cần phải biết chắt lọc, tiếp thu và phát triển tư tưởng của Nho giáo để giải quyết các vấn đề về gia đình, về mối quan hệ cá nhân

và xã hội, phát triển kinh tế, giáo dục… trong thời kỳ mới, thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

TÀI LIỆU THAM KHẢO

ĐHQGHN (2021, 12 29) Retrieved from

https://www.vnu.edu.vn/btdhqghn/?C1987/N13636/Nho-giao-trong-tuong-lai-van-hoa-Viet-Nam.htm

Doãn, P Đ (1998) Một số vấn đề về nho giáo Việt Nam NXB Hà Nội

Hậu, N H ( 03/2005) Đại Cương Triết Học Việt Nam Nxb Thuận Hóa

Hượu, T Đ (1999) Nho giáo và văn học Việt Nam trung cận đại Nhà xuất bản Giáo dục Kim, T T (2001) Đại Cương Triết Học Trung Hoa Nho Giáo NXB Văn Hóa Thông Tin Kim, T T (2019 ) Nho Giáo NXB Thế Giới