Ths triết học nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh ở ắt ta pư nước cộng hoà dân chủ nhân dân lào hiện nay

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hơn năm mươi năm lãnh đạo cách mạng, Đảng Nhân dân cách mạng Lào đã cùng nhân dân Lào vượt qua bao gian nan thử thách, đưa cách mạng Lào đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, viết tiếp những trang sử vẻ vang của dân tộc. Sự lãnh đạo đúng đắn và sáng suốt của Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Lào. Những thành tựu to lớn và đáng tự hào đã đạt được trong quá trình đổi mới do Đảng Nhân dân cách mạng Lào khởi xướng và lãnh đạo một lẫn nữa chứng minh sự phát triển và trưởng thành nhanh chóng và vững chắc của Đảng. Đảng Nhân dân cách mạng Lào thường lấy lời nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh để giáo dục cán bộ của mình: Cán bộ là cái gốc của mọi công việc, công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém, người cách mạng phải có đạo đức cách mạng, không có đạo đức cách mạng thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân. Đạo đức là nền tảng, là gốc của người cán bộ lãnh đạo, quản lý. Có đạo đức cách mạng, có lối sống giản dị, trong sạch, lành mạnh cán bộ lãnh đạo, quản lý sẽ có uy tín, có điều kiện hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình trong mọi giai đoạn cách mạng. Chủ tịch Đảng NDCM Lào Kay Xỏn Phôm Vi Hản thường lấy câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh để nhắc nhở cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng: “Đất nước đã thống nhất rồi, nhưng nhân dân chưa có hạnh phúc, chưa có quyền tự do, sự thống nhất đó cũng chẳng có ý nghĩa gì hết”. Ắt Ta Pư là một tỉnh nằm ở miền Nam của nước CHDCND Lào. Phía Đông giáp tỉnh KonTum nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Phía Bắc giáp tỉnh Xê Koong nước CHDCND Lào, phía tây giáp tỉnh Chăm Pa Sắc nước cộng hoà dân chủ nhân dân Lào và phía Nam có biên giới với tỉnh Lặt Ta Na Khi Li, Vương quốc Căm Pu Chia. Ắt Ta Pư là một tỉnh giàu có về tài nguyên thiên nhiên và khoáng sản. Khí hậu ấm áp, là khu chiến lược phát triển kinh tế của CHDCND Lào, có quốc lộ 16A và 18B chạy qua. Tỉnh Ắt Ta Pư có nhiều sông và thác như: Thác Xê Ca Tam, sông Xê Kông1, Xê Ka Mản 1… Đây là tiềm năng để xây dựng thuỷ điện, hiện nay có thuỷ điện Huổi Hó, và đang xây dựng thuỷ điện Xê Ka Mản1 và chuẩn bị xây dựng thuỷ điện Xê Kông1 ở huyện Phu Vông. Đây là lợi thế có tính chiến lược để phát triển kinh tế xã hội ở Lào nói chung và ở tỉnh Ắt Ta Pư nói riêng. Trong quá trình đổi mới toàn diện đất nước, bên cạnh những thành tựu mà nhân dân các bộ tộc Lào đã đạt được trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, văn hoá xã hội, quốc phòng an ninh, ngoại giao… quá trình đó cũng làm bộc lộ nhiều vấn đề bức xúc cần phải giải quyết, trong đó có sự suy thoái đạo đức cách mạng, chạy theo lối sống thực dụng xa rời cội nguồn dân tộc trong một bộ phận cán bộ nói chung và cán bộ lãnh đạo, quản lý nói riêng… điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc phát huy nguồn lực con người trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng Nhân dân cách mạng Lào xác định, đất nước Lào đang bước vào thời kỳ tiếp tục đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, thực hiện mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh. Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 20 năm từ năm 2001 2020 được Đại hội VII thông qua đã xác định mục tiêu đưa đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Tạo nền tảng để đến năm 2020 nước Lào trở thành nước công nghiệp. Văn kiện Đại hội lần thứ VIII của Đảng Nhân dân cách mạng Lào khẳng định: Để tiếp tục sự nghiệp đổi mới, để đạt mục tiêu đã được đề ra, trước mắt cần phải nâng cao năng lực và phát huy chức năng, vai trò lãnh đạo, quản lý của Đảng, xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh và toàn diện. Muốn làm được điều đó phải nắm chắc phương hướng sau: Tăng cường tính gương mẫu của cán bộ lãnh đạo, quản lý trong đời sống và mọi hoạt động của xã hội. Bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cả về mặt đạo đức và năng lực, củng cố và phát huy lập trường chính trị bền vững, trung với Đảng, hiếu với Tổ quốc có lòng yêu nước và phục vụ nhân dân, có tính sáng tạo, trong sạch và tiến bộ. Có kỷ luật và tuân thủ pháp luật. Không cho phép đối với người có tư tưởng tiêu cực, thiếu đạo đức cách mạng, làm công tác giáo dục và rèn luyện lập trường đạo đức cách mạng. Bên cạnh những ưu điểm và thành tựu nói trên, hiện nay ở CHDCND Lào nói chung, ở tỉnh Ắt Ta Pư nói riêng vẫn còn một bộ phận nhỏ cán bộ lãnh đạo, quản lý có những biểu hiện tiêu cực, suy thoái phẩm chất đạo đức, gây ảnh hưởng không tốt đến uy tín và vai trò lãnh đạo của Đảng. Đứng trước thực trạng đó, việc “Nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh ở Ắt Ta Pư nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay” là vấn đề cần thiết và cấp bách, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với sự nghiệp đổi mới đất nước.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hơn năm mươi năm lãnh đạo cách mạng, Đảng Nhân dân cách mạngLào đã cùng nhân dân Lào vượt qua bao gian nan thử thách, đưa cách mạngLào đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, viết tiếp những trang sử vẻ vangcủa dân tộc Sự lãnh đạo đúng đắn và sáng suốt của Đảng là nhân tố quyếtđịnh mọi thắng lợi của cách mạng Lào

Những thành tựu to lớn và đáng tự hào đã đạt được trong quá trìnhđổi mới do Đảng Nhân dân cách mạng Lào khởi xướng và lãnh đạo một lẫnnữa chứng minh sự phát triển và trưởng thành nhanh chóng và vững chắccủa Đảng

Đảng Nhân dân cách mạng Lào thường lấy lời nói của Chủ tịch HồChí Minh để giáo dục cán bộ của mình: Cán bộ là cái gốc của mọi công việc,công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém, người cáchmạng phải có đạo đức cách mạng, không có đạo đức cách mạng thì dù tài giỏimấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Đạo đức là nền tảng, là gốc củangười cán bộ lãnh đạo, quản lý Có đạo đức cách mạng, có lối sống giản dị,trong sạch, lành mạnh cán bộ lãnh đạo, quản lý sẽ có uy tín, có điều kiện hoànthành tốt nhiệm vụ của mình trong mọi giai đoạn cách mạng

Chủ tịch Đảng NDCM Lào Kay Xỏn Phôm Vi Hản thường lấy câu nóicủa Chủ tịch Hồ Chí Minh để nhắc nhở cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng:

“Đất nước đã thống nhất rồi, nhưng nhân dân chưa có hạnh phúc, chưa cóquyền tự do, sự thống nhất đó cũng chẳng có ý nghĩa gì hết”

Ắt Ta Pư là một tỉnh nằm ở miền Nam của nước CHDCND Lào PhíaĐông giáp tỉnh KonTum nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Phía Bắcgiáp tỉnh Xê Koong nước CHDCND Lào, phía tây giáp tỉnh Chăm Pa Sắc

nước cộng hoà dân chủ nhân dân Lào và phía Nam có biên giới với tỉnh Lặt

Ta Na Khi Li, Vương quốc Căm Pu Chia

Ắt Ta Pư là một tỉnh giàu có về tài nguyên thiên nhiên và khoáng sản.Khí hậu ấm áp, là khu chiến lược phát triển kinh tế của CHDCND Lào, cóquốc lộ 16A và 18B chạy qua Tỉnh Ắt Ta Pư có nhiều sông và thác như:Thác Xê Ca Tam, sông Xê Kông1, Xê Ka Mản 1… Đây là tiềm năng để xâydựng thuỷ điện, hiện nay có thuỷ điện Huổi Hó, và đang xây dựng thuỷ điện

Xê Ka Mản1 và chuẩn bị xây dựng thuỷ điện Xê Kông1 ở huyện Phu Vông.Đây là lợi thế có tính chiến lược để phát triển kinh tế - xã hội ở Lào nói chung

và ở tỉnh Ắt Ta Pư nói riêng

Trong quá trình đổi mới toàn diện đất nước, bên cạnh những thành tựu

mà nhân dân các bộ tộc Lào đã đạt được trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, vănhoá - xã hội, quốc phòng - an ninh, ngoại giao… quá trình đó cũng làm bộc lộnhiều vấn đề bức xúc cần phải giải quyết, trong đó có sự suy thoái đạo đứccách mạng, chạy theo lối sống thực dụng xa rời cội nguồn dân tộc trong một

bộ phận cán bộ nói chung và cán bộ lãnh đạo, quản lý nói riêng… điều đó đãảnh hưởng không nhỏ đến việc phát huy nguồn lực con người trong sự nghiệpxây dựng và bảo vệ đất nước

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng Nhân dân cách mạngLào xác định, đất nước Lào đang bước vào thời kỳ tiếp tục đổi mới, đẩy mạnhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, thực hiện mục tiêu dân giàu nướcmạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh Chiến lược phát triển kinh tế xãhội 20 năm từ năm 2001 - 2020 được Đại hội VII thông qua đã xác định mụctiêu đưa đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sốngvật chất và tinh thần của nhân dân Tạo nền tảng để đến năm 2020 nước Làotrở thành nước công nghiệp

Văn kiện Đại hội lần thứ VIII của Đảng Nhân dân cách mạng Làokhẳng định: Để tiếp tục sự nghiệp đổi mới, để đạt mục tiêu đã được đề ra,

trước mắt cần phải nâng cao năng lực và phát huy chức năng, vai trò lãnh đạo,quản lý của Đảng, xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh và toàn diện Muốnlàm được điều đó phải nắm chắc phương hướng sau:

- Tăng cường tính gương mẫu của cán bộ lãnh đạo, quản lý trong đờisống và mọi hoạt động của xã hội

- Bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cả về mặt đạo đức vànăng lực, củng cố và phát huy lập trường chính trị bền vững, trung với Đảng,hiếu với Tổ quốc có lòng yêu nước và phục vụ nhân dân, có tính sáng tạo,trong sạch và tiến bộ Có kỷ luật và tuân thủ pháp luật

- Không cho phép đối với người có tư tưởng tiêu cực, thiếu đạo đứccách mạng, làm công tác giáo dục và rèn luyện lập trường đạo đức cáchmạng

Bên cạnh những ưu điểm và thành tựu nói trên, hiện nay ở CHDCND

Lào nói chung, ở tỉnh Ắt Ta Pư nói riêng vẫn còn một bộ phận nhỏ cán bộ

lãnh đạo, quản lý có những biểu hiện tiêu cực, suy thoái phẩm chất đạo đức,gây ảnh hưởng không tốt đến uy tín và vai trò lãnh đạo của Đảng Đứng trước

thực trạng đó, việc “Nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo,

quản lý cấp tỉnh ở Ắt Ta Pư nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay” là vấn đề cần thiết và cấp bách, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với sự

nghiệp đổi mới đất nước

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý đãđược nhiều học giả và nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu

Ở Việt Nam những vấn đề liên quan đến việc nâng cao đạo đức cáchmạng của cán bộ lãnh đạo, quản lý từ lâu đã thu hút sự quan tâm của nhiềungười Vấn đề đạo đức đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh và các lãnh tụ củaĐảng đặc biệt quan tâm trong quá trình đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện đội ngũ

cán bộ lãnh đạo, quản lý Nhiều bài viết, bài nói của Người và các tác giảkhác đã được tập hợp thành sách, thành các công trình khoa học.

“Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng” Nxb Sự thật, 1976; “Chủ tịch

Hồ Chí Minh với vấn đề đạo đức cách mạng”, Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội,

1986, "Học tập đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh”, Nxb Thông tấn, Hà Nội,

2004 :“Đạo đức, phong cách Lề lối làm việc của công chức theo tư tưởng

Hồ Chí Minh”, Nxb Khoa học xã hội v.v

Một số tác giả khác có các bài viết về mối quan hệ giữa kinh tế và đạođức đồng thời khẳng định các giá trị đạo đức luôn chịu tác động hai mặt từmôi trường kinh tế Các tác giả cũng chỉ ra sự phức tạp của các vấn đề đạođức xã hội và khẳng định rằng, đạo đức mới vừa phải đấu tranh với các phảnđạo đức cách mạng vừa phải đấu tranh tự đổi mới mình trong điều kiện mới

Không chỉ ở Việt Nam vấn đề nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộlãnh đạo, quản lý trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước cũng đượcĐảng, Nhà nước và các học giả, các nhà nghiên cứu Lào đặc biệt quan tâm

Ngoài các văn kiện của Đảng Nhân dân cách mạng Lào, còn có các bàiphát biểu của các lãnh tụ Đảng và Nhà nước Lào trong các kỳ Đại hội từ Đạibiểu Toàn quốc từ lần thứ I năm 1955 đến nay Ngoài ra còn có văn kiệnĐảng tỉnh Ắt Ta Pư, bản báo cáo của các sở, ban, ngành trực thuộc tỉnh, vănkiện tập huấn cán bộ lãnh đạo của Ban Tuyên giáo Trung ương Vấn đề nàyngày càng được quan tâm một cách đúng mực và sâu sắc hơn

Vấn đề đạo đức cách mạng và vai trò của nó trong sự nghiệp đổi mới ởNước Cộng hoà dân chủ nhân Lào nói chung và ở tỉnh Ắt Ta Pư nói riênghiện nay là vấn đề rộng lớn cần được tiếp tục đi sâu nghiên cứu tổng kết vềmặt lý luận và thực tiễn Trên cơ sở kế thừa những thành quả nghiên cứu trênđây, tác giả đi sâu nghiên cứu vấn đề đạo đức cách mạng mang tính đặc thùcủa người cán bộ lãnh đạo, quản lý ở Ắt Ta Pư trong sự nghiệp công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nước

3 Mục đích nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích

Trên cơ sở phân tích thực trạng đạo đức của cán bộ lãnh đạo, quản lýcấp tỉnh ở Ắt Ta Pư, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao đạo đứccách mạng cho đối tượng cán bộ nói trên

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là nâng cao đạo đức cách mạngcho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh ở Ắt Ta Pư nước CHDCND Lào

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn là tỉnh Ắt Ta Pư, nước CHDCND Lào

5 Cơ sở lý luận và phương pháp luận nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn chủ yếu được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt luận văn dựa trên quan điểmđường lối chính sách của Đảng NDCM Lào và của tỉnh Ắt Ta Pư về đạo đức

và nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý

5.2 Phương pháp nghiên cứu của luận văn

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở vận dụng phương pháp luậncủa chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương pháplịch sử, phương pháp lôgic, phân tích và tổng hợp, diễn dịch - quy nạp …

6 Những đóng góp về khoa học của luận văn

- Góp phần làm sáng tỏ tầm quan trọng của việc nâng cao đạo đức cáchmạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh trong sự nghiệp cách mạng của Đảng

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao đạo đức cách mạngcho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh hiện nay

7 Ý nghĩa của luận văn

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc giáo dục đạođức cách mạng cho cán bộ nói chung và cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh ở

Ắt Ta Pư, nước CHDCND Lào nói riêng

- Luận văn cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứugiảng dạy, học tập đạo đức trong các trường học ở tỉnh Ắt Ta Pư nước(CHDCND Lào)

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn gồm có 2 chương, 6 tiết

Danh từ đạo đức bắt nguồn từ tiếng Latinh: Mos (moris) - lề thói Còn

"luân lý" thường xem đồng nghĩa với "đạo đức" thì ở chữ Hy Lạp: Ethicosnghĩa là lề thói, tập tục Như vậy, khi nói đến đạo đức là nói đến những lềthói, tập tục biểu hiện quan hệ nhất định giữa người và người trong sự giaotiếp hàng ngày

Ngày nay đạo đức là một trong những phương thức cơ bản để điều tiếthoạt động của con người Chúng ta có thể hiểu: Đạo đức là một hình thái giátrị cơ bản của ý thức xã hội, xuất hiện tương đối sớm trong lịch sử xã hội loàingười Đạo đức là một phương thức điều chỉnh các quan hệ xã hội bao gồmmột hệ thống các quy tắc, chuẩn mực nhằm điều chỉnh hành vi vào đánh giácách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và với xã hội để bảo vệ lợiích của cá nhân và của cộng đồng, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân,bởi truyền thống, tập quán của dân tộc và sức mạnh của dư luận xã hội Vìvậy, đạo đức từ lâu đã được nhân loại hết sức quan tâm Tuy nhiên, đứng trênquan điểm triết học khác nhau, lợi ích giai cấp không giống nhau mà người

ta có cách lý giải khác nhau về đạo đức

* Quan niệm Nho giáo

Người đặt nền móng xây dựng nên học thuyết Nho giáo và Khổng Tử(551-477 TCN), với việc đề ra học thuyết nhân - lễ - chính danh

Phạm trù nhân là trung tâm của đạo đức Nho giáo Trong Luận ngữKhổng Tử có 58 lần đề cập đến vấn đề nhân, nhưng không chỗ nào giốngnhau cả Có thể khái quát mấy nội dung chính của phạm trù này như sau:

- Nhân là yêu thương người và hết lòng với người khác Bản tính này

có khi thì tiềm ẩn, có lúc được bộc lộ trong các quan hệ xã hội giữa người vớingười cốt lõi của nó là trung thứ Theo Khổng Tử, người có nhân là ngườimuốn thành đạt cho mình thì cũng phải lo thành đạt cho người, việc gì mìnhkhông muốn thì đừng bao giờ làm cho người khác

- Nhân là gốc sinh ra các đức khác, các đức khác ấy có gốc ở nhân.Nhân theo Nho giáo còn bao gồm những tiêu chuẩn đạo đức khác nhau: trung,hiếu, cung, kính, khoan, hoà, cần mẫn, chính đáng, thật thà, khiêm tốn, dũngcảm, biết trách mình hơn trách người, thận trọng, biết yêu người đáng yêu,ghét người đáng ghét

Lễ theo Khổng Tử là hình thức biểu hiện của "nhân" là những quyphạm, nguyên tắc đạo đức là những phong tục, tập quán, những quy tắc trật tự

xã hội, những thể chế pháp luật của Nhà nước

Chính danh: danh (tên gọi chức vụ, đơn vị thứ bậc của một người trongmối quan hệ cụ thể) và thực (phận sự của người đó bao gồm cả nghĩa vụ vàquyền lợi) Hai điều này phải phù hợp với nhau "Danh và thực không phùhợp nhau là loạn danh Danh và phận của mỗi người trước hết do các mốiquan hệ xã hội quy định" Khổng Tử kịch liệt phản đối đấu tranh để giải quyếtmâu thuẫn trong xã hội, ông chủ trương "lấy hoà làm quý", lấy "nghèo màvui", ông khuyên mọi người hãy an phận Ông cho rằng mỗi cá nhân, sự sống,cái chết, phú quý hay nghèo hèn đều là do "thiên mệnh" quy định Nhưngbằng nỗ lực chủ quan của mình con người có thể thay đổi được "thiên tính"ban đầu qua quá trình tiếp xúc, học tập và "tu thân" Đây là điểm rất đáng chú

ý trong quan niệm của Khổng Tử

Người tiếp tục phát triển Nho giáo là Mạnh Tử (371-289 TCN) TheoMạnh Tử "bản tính con người ta là thiện, còn như ta làm những điều bất thiệnchẳng qua là họ làm theo dự định của mình, chứ không phải là bản tính conngười ta là như vậy" Theo ông tính thiện của con người vốn sinh ra đã có.Tính thiện bắt nguồn từ tâm, nhờ tâm mà phân biệt được phải trái, thiện ác.Nhờ tâm mà phân biệt được nhân, nghĩa, lễ, trí, vì "tâm" có "lương năng" -không học mà biết và "lương tri" - không suy nghĩ mà biết để bảo tồn và pháttriển "tâm, tính" - lương tâm, tính thiện của con người, Mạnh Tử chủ trươngcần phải có sự rèn luyện, giáo dục đạo lý cho con người Nhược điểm lớn củaMạnh Tử là lảng tránh hiện thực, tìm về con đường nội tính, tự suy xét, tựkiểm điểm mình về đạo đức làm chính, coi đó là niềm vui duy nhất "chờthời", phải "đợi mệnh trời", không được làm việc nguy hiểm để cầu may Tuynhiên, có điểm đúng là ông khuyên mọi người phải luôn tự sửa mình, giữ tâmmình cho chính thì mới giáo dục được người khác, vì theo ông "mình congqueo không thể nào sửa cho người khác ngay thẳng được".

Người phát triển tư tưởng Khổng Tử, Mạnh Tử theo hướng duy tâm làĐổng Trọng Thư (180-105 TCN) Ông cho rằng mọi hiện tượng trong tựnhiên, xã hội và trật tự của nó đều được xuất phát và sắp đặt theo ý chí của

"trời", thân thể và ý thức của con người đều do "thượng đế" ban cho; mọi trật

tự và quy luật vận động của xã hội là do ý chí của "thượng đế" sắp đặt và chiphối Ông là người xây dựng nên hệ thống các phạm trù đạo đức "ngũ luân",

"ngũ thường" làm khuôn mẫu cho mọi hành vi ứng xử, giao tiếp, giáo dục và

tự trau dồi đạo đức cá nhân của mọi tầng lớp người trong xã hội phong kiến.Với những nội dung hết sức khắt khe, phi lý, phi nhân bản, Đổng Trọng Thư

đã tước bỏ hết yếu tố nhân đạo, tiến bộ của Khổng Tử và Mạnh Tử Chẳnghạn, ông cho rằng: "Vua xử tội chết thần phải chết, nếu không vì mắc tội bấttrung", "Cha bảo con chết là phải chết nếu không là mắc tội bất hiếu" Thực

chất học thuyết về luân lý đạo đức của ông nhằm phục vụ mục đích cao nhất

là đạo "trung quân", là trung thành tuyệt đối với ông vua cụ thể, đó là quan hệ

cơ bản, giường cột trong các mối quan hệ của con người trong xã hội

Nho giáo coi tu thân là gốc, là nền tảng để củng cố các mối quan hệtrong gia đình và ngoài xã hội Nho giáo cho rằng bản thân mình có tốt, cóthiện, có hiểu biết, sống có nhân nghĩa, nói có tín thực và giao tiếp đúng lễ thìmới làm gương cho người khác noi theo, mới có khả năng "tề gia, trị quốc,bình thiên hạ" Nho giáo coi trọng đạo tu thân, tu dưỡng đạo đức theo "lễ",ứng xử đúng với danh phận, tích cực rèn luyện bản thân bằng học tập đi đôivới thực hành đạo đức phải hàng ngày tự kiểm điểm bản thân Như vậy, Nhogiáo có cả mặt tích cực và tiêu cực, nó hướng cá nhân mỗi người cũng nhưmọi người vào con đường ham tu dưỡng đạo đức theo nhân, nghĩa, lễ, trí, tín,tích cực học tập để tiến bộ giúp ích cho nước, cho dân, nhưng nó cũng kíchthích phát triển các ngành khoa học tự nhiên Do đó đã kìm hãm sự phát triểncủa sản xuất, kìm hãm sự phát triển xã hội

* Quan điểm của Phật giáo

Người sáng lập Phật giáo là Thích ca mâu ni, còn gọi là Saddharta(563-483 TCN) Đạo phật ra đời là sự phản kháng sự ngự trị của ĐạoBàlamôn và chế độ phân chia đẳng cấp cực kỳ hà khắc trong xã hội Ấn Độ cổđại Phật giáo cho rằng đời người là bể khổ, cái khổ đó là tồn tại triền miêntrong suốt cuộc đời con người từ lúc sinh ra cho đến khi chết đi Phật giáo đã

lý giải căn nguyên của nỗi khổ ấy và tìm con đường giải thoát khỏi nỗi khổtrầm luân Con đường giải thoát khỏi bể khổ nằm trong "tứ diệu đế", tức làbốn chân lý tuyệt diệu thiêng liêng sau:

- Một là khổ đế: Là chân lý về những nỗi khổ mà chúng sinh đều phải

gánh chịu Nếu liệt kê ra thì khổ nhiều vô kể, nhưng chung quy lại có 8 loại

khổ cơ bản: sinh khổ, lão khổ, bệnh khổ, tử khổ, biệt ly khổ, cầu bất đắc khổ,oán tăng hội khổ và yêu mến sự hạnh khổ.

- Hai là nhân đế hay tập đế: Theo Phật giáo mọi cái khổ đều có nguyên

nhân của nó mà nguyên nhân chính là do con người ta có lòng tham, sân, si

Ba nguyên nhân này kết hợp với duyên khởi tạo ra 12 nguyên nhân (thập nhịnhân duyên) gây ra sự khổ: vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thụ,

ái, thư, hữu, sinh, lão tử

- Ba là diệt đế: Phật khẳng định, cái khổ có thể tiêu diệt được, có thể chấm

dứt được luân hồi bằng cách diệt nguyên nhân sinh ra sự khổ tức là diệt nghiệp

- Bốn là đạo đế: Phật đưa ra đường lối, phương pháp diệt khổ, giải

thoát khỏi vòng luân hồi bằng cách giác ngộ chân lý của phật, thực chất làtiêu diệt vô minh Con đường tiêu diệt vô minh gồm 8 phương pháp là: chínhkiến, chính tư duy, chính ngữ, chính nghiệp, chính mệnh, chính tinh tiến,chính niệm, chính định

Theo con đường "bát chính đạo", "tiêu diệt vô minh" con người có thểdiệt trừ được vô minh, giải thoát và được lên cõi niết bàn, là trạng thái hoàntoàn yên tĩnh, sáng suốt chấm dứt vong sinh tử luân hồi Phật giáo khuyên conngười ta tự giác tu luyện, điều chỉnh nhận thức đúng đắn kiên trì hành vihướng thiện thì sẽ chuyển ác thành thiện sửa tà thành chính để đạt tới sự giảithoát Phật giáo không thừa nhận có thượng đế, đồng thời còn tích cực chốngchế độ đẳng cấp khắc nghiệt, tố cáo bất công, đòi tự do tư tưởng và bình đẳng

xã hội; nói lên khát vọng giải thoát con người khỏi những bi kịch của cuộcđời "kêu gọi lòng từ bi hỉ xả, nêu cao thiện tâm, bình đẳng, bác ái hướng conngười" vào con đường thiện nghiệp, tu dưỡng đạo đức vì dân vì nước

* Quan niệm đạo đức trong xã hội phương Tây

Nội dung cơ bản trong quan niệm về đạo đức ở Hy Lạp cổ đại phản ánhcuộc đấu tranh giữa quan niệm duy vật và duy tâm, giữa tầng lớp chủ nô dân

chủ tiến bộ và tầng lớp chủ nô quý tộc và phần nào phản ánh cuộc đấu tranhgiữa nô lệ và chủ nô Đại biểu xuất sắc cho chủ nghĩa duy vật và tầng lớp chủ

nô dân chủ tiến bộ là Đêmôcrít, Êpiquya còn đại biểu cho chủ nghĩa duy tâm

và chủ nghĩa quý tộc là Platôn

Đêmôcrít (460-370 TCN) quan niệm đối tượng nghiên cứu của đạo đứchọc là cuộc sống, hành vi, số phận của mỗi cá nhân Hạt nhân trung tâm trongđạo đức của ông là lương tâm trong sáng và sự lành mạnh về tinh thần củatừng cá nhân Ông yêu cầu "mỗi người phải sống đúng mực, ôn hòa không vô

độ mà gây hại cho người khác", ông chống lại sự giàu có quá đáng và thu lợibất lương Ông cho rằng, hạnh phúc hay bất hạnh, giàu có hay nghèo nàn,thành công hay thất bại đều do hoạt động kinh tế (thủ công và thương mại)tạo ra không do "thượng đế" chi phối Ông đề ra tiêu chuẩn đánh giá đạo đứctốt hay xấu của từng cá nhân: "Để nhận ra người trung thực và không trungthực phải căn cứ vào việc làm của họ", gắn động cơ, ý thức với hành động, đó

là quan niệm tiến bộ của ông

Epiquya (341-270 TCN), người kế tục quan điểm duy vật củaĐêmôcrít Trong vấn đề đạo đức học ông coi con người tồn tại như một cáthể, theo ông "cá nhân là có trước và quyết định mọi mối quan hệ giữa ngườivới người trong xã hội" [8, tr.210] và "mục đích cuộc sống của con người làhạnh phúc, được hiểu như sự vui thú và khoái lạc" [8, tr.210] Ông khẳng định

"sự bình tâm của tinh thần, thanh thản về tâm hồn" là "biểu hiện cao nhất của

sự khoái lạc" đem đến cho con người hạnh phúc Ông yêu cầu mỗi người phảibiết sống, hoạt động, khát vọng một cách điều độ, vừa phải, thì mới có "khoáilạc" có "hạnh phúc"

Platôn (427-347 TCN) đã tiếp thu và phát triển quan niệm đạo đức củaXôcrát theo hướng duy tâm khách quan Nếu Xôcrát thừa nhận đạo đức conngười và tri thức thống nhất là một, cái thiện phổ biến là cơ sở của đạo đức, là

tiêu chuẩn của đức hạnh, thì Platôn lại cho rằng linh hồn được tạo ra bởi

"Thượng đế" mới là cơ sở, nền tảng tạo nên đời sống đạo đức Theo Platôn,giữa linh hồn và thể xác hoàn toàn đối lập nhau, thể xác chỉ là chỗ trú ngụ tạmthời của linh hồn Thể xác không bất diệt, chỉ có linh hồn mới bất diệt Nhưnglinh hồn bao gồm ba phần: lý tính (trí tuệ), xúc cảm và cảm tính, trong baphần ấy chỉ lý tính là bất diệt; tương ứng với ba phần của linh hồn con người,

xã hội sẽ có ba hạng người, ba đẳng cấp tùy thuộc người ấy có bộ phận linhhồn nào giữ vai trò chủ đạo Ông cho rằng, chỉ những nhà triết học, nhữngngười thông thái và quý tộc mới đạt đạo đức thanh cao, đạo đức của thườngdân chỉ là sự kiềm chế dục vọng thấp hèn, họ chỉ thích nghi với lao động chântay, còn nô lệ thì không có đạo đức, vì không phải là người, chỉ là "động vậtbiết nói"

Theo ông, sở hữu tư nhân là nguồn gốc sinh ra điều ác, các mối bất hòalàm băng hoại đời sống đạo đức, nên cần loại bỏ sở hữu tư nhân khỏi đời sống

xã hội, nhưng cần phải duy trì các hạng người khác nhau giữa các hạng ngườinày không có sự bình đẳng hoàn toàn, "mỗi hạng người làm hết trách nhiệmcủa mình, biết sống đúng với tầng lớp của mình" Như vậy, về đạo đức Platôn

là nhà đạo đức duy tâm, phân biệt đẳng cấp, bênh vực bảo vệ lợi ích của tầnglớp quý tộc chủ nô, chống lại nền dân chủ Aten, đối lập với đạo đức tiến bộduy vật của Đêmôcrít Mặc dù ông đã phát hiện ra nguồn gốc sinh ra mọi bấtcông xã hội là sở hữu tư nhân

Bước vào thời kỳ Phục hưng và cận đại (từ thế kỷ XV đến thế kỷXVIII) phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa được hình thành và từng bướcphát triển dường như không có thế lực nào ngăn cản nổi Chính sự quá độ từchế độ phong kiến sang chế độ tư bản là tiền đề thúc đẩy sự phát triển mạnh

mẽ của triết học, trong đó có đạo đức học, nhất là tư tưởng đạo Tin tưởng vào

sức mạnh của con người Tư tưởng đó đã chi phối suy nghĩ, hành động củacác nhà tư tưởng lúc bấy giờ.

Lêôna Đờvanhxi (1452-1519) là nhà tư tưởng lớn người Italia khẳngđịnh: "Con người là vũ khí vĩ đại nhất của tạo hóa Dựa trên các sự vật tựnhiên, con người sáng tạo ra các sự vật mới phục vụ cho cuộc sống củamình", từ đó ông phê phán các quan niệm thần học và giáo hội, đề cao tri thứcthực nghiệm trong nhận thức

Tômátmorơ (1478-1535) là nhà tư tưởng nhân đạo nổi tiếng trong thời

kỳ Phục hưng Ông kêu gọi "con người hãy thờ phụng chính bản thân mình,chiêm ngưỡng cái đẹp của mình" Ông cho rằng, chế độ xã hội Anh thế kỷ

XV là chế độ xã hội "cừu ăn thịt người" và nguyên nhân làm cho người ta cótính ích kỷ là do chế độ tư hữu Ông mơ ước có một xã hội dựa trên sở hữucông cộng, mọi sản phẩm làm ra phải được phân phối đều cho mọi người và

"mọi thành viên trong xã hội đều phải bình đẳng" Ông đề cao vai trò laođộng, coi lao động là nhu cầu của đạo đức chứ không chỉ là nhu cầu của cuộcsống của con người

Tômađôcămpanela (1568-1639) là nhà khoa học tự nhiên, nhà cộng sảnkhông tưởng nổi tiếng người Italia Ông yêu cầu phải cải tạo lại toàn bộ xãhội mới đảm bảo cho con người hạnh phúc Theo ông, chế độ tư hữu sinh ra

kẻ giàu người nghèo và ích kỷ, là nguyên nhân của mọi điều ác, nhưng ông cómặt hạn chế là: đề xuất xóa bỏ chế độ tư hữu phải gắn liền với triệt tiêu giađình, vì gia đình mà nảy sinh sở hữu tư nhân; xây dựng xã hội tương lai trênchế độ quần hôn, cộng đồng và không thấy được vai trò của lợi ích cá nhântrong hoạt động của con người Quan niệm này bị các nhà tư tưởng tư sảnxuyên tạc, coi chế độ cộng sản là cộng vợ cộng chồng

Tômahốpxơ (1588-1679) là nhà triết học nổi tiếng, đại biểu của chủnghĩa duy vật Anh ở thế kỷ XVIII Ông cho rằng, con người vừa là một thực

thể do thiên nhiên tạo ra, vừa là một thực thể xã hội và tự mình tham gia vào

xã hội đó Ông quan niệm đã là người ai cũng có khát vọng, có nhu cầu riêngcủa mình, ai cũng có ích kỷ vì lợi ích riêng, đó là nguyên nhân, là tiền đề đểcon người làm điều ác, gây ra các cuộc chiến tranh giết hại lẫn nhau Ông nói:

"Con người là một động vật độc ác và ranh ma hơn cả chó sói, gấu và rắn", từ

đó ông khẳng định, bản tính con người là ích kỷ Đây là điểm hạn chế của ông,

do ông chưa nhận thấy bản tính xã hội, bản tính nhân loại của con người, điều

đó phản ánh địa vị và lợi ích của giai cấp tư sản Anh đang lên thế kỷ XVII

Điđơrô (1713-1784) là nhà duy vật của triết học khai sáng Pháp, chủbiên bộ Bách khoa toàn thư nổi tiếng thế kỷ XVIII Ông coi con người là sựthống nhất hữu cơ giữa linh hồn và thể xác, nhưng linh hồn cũng có bản tínhvật chất như thể xác Ông cho rằng, không phải tôn giáo sáng tạo ra conngười, mà chính con người sáng tạo ra tôn giáo, vì vậy ông kịch liệt phê phánquan niệm đạo đức của tôn giáo, coi nó chỉ là trò giáo dục con người tới chỗ

cả tin vào số mệnh, thượng đế Ông khẳng định, nhân cách của con người làsản phẩm của hoàn cảnh và môi trường và hoàn cảnh xung quanh đã tạo nên

bộ mặt trí tuệ và đạo đức của con người Điểm hạn chế là ông chưa hiểu đượcbản thân môi trường và hoàn cảnh cũng là sản phẩm hoạt động của con người,

nó mang tính lịch sử chứ không bất biến vĩnh viễn

Đến thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, trong khi chủ nghĩa tư bản hầu như

đã hoàn toàn chiến thắng chế độ phong kiến ở phương Tây do sự phát triểnmạnh mẽ của sản xuất nhất là đại công nghiệp và ngoại thương, thì nước Đứcđầu thế kỷ XIX vẫn là một quốc gia phong kiến lạc hậu về kinh tế và chínhtrị Tuy nhiên, nước Đức lại đạt được những thành tựu vĩ đại trong lĩnh vựctriết học và nghệ thuật Triết học cổ điển Đức đã đem lại cách nhìn mới vềthực tiễn xã hội và tiến trình lịch sử nhân loại đã coi con người là sản phẩmcủa một thời đại lịch sử nhất định, là chủ thể, đồng thời là kết quả của toàn bộ

văn minh do chính mình tạo ra Tư duy và ý thức của con người chỉ có thể pháttriển trong quá trình con người nhận thức và cải tạo thế giới và lịch sử phát triểncủa nhân loại là một quá trình phát triển biện chứng Vậy trong lĩnh vực nhânbản học và đạo đức các nhà triết học cổ điển Đức quan niệm như thế nào?

I.Can-tơ (1724-1804) là một trong những nhà triết học vĩ đại nhất củalịch sử tư tưởng phương Tây trước Mác Những vấn đề về đạo đức học đượcông thể hiện trong tác phẩm "phê phán lý tính thực tiễn" Ông cho rằng, cácnguyên lý đạo đức độc lập với mọi lĩnh vực hoạt động khác của con người và

lý tính là nguồn gốc duy nhất sinh ra các nguyên lý và chuẩn mực đạo đức.Còn cảm tính chỉ đưa con người tới chỗ hưởng thụ cá nhân, ích kỷ phi đạođức Ông đưa ra nguyên tắc cơ bản về đạo đức là phải tuân theo "mệnh lệnhtuyệt đối", nên chỉ những hành động của con người phù hợp với "mệnh lệnhtuyệt đối" thì mới được coi là đạo đức "Mệnh lệnh tuyệt đối" là quy luật đạođức chung đòi hỏi mọi người ở mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp xã hội đều phảithực hiện, là nghĩa vụ của mọi công dân sống trong xã hội Theo ông, người

có đạo đức là người sống theo lẽ phải và tôn trọng sự thật, và "tự do" đã trởthành phạm trù trung tâm trong đạo đức của ông Đó là lý tưởng cái đẹp mà

cả nhân loại cần phải hướng tới Quan niệm đó của I.Can-tơ phản ánh khátvọng của giai cấp tư sản Đức cuối thế kỷ XVIII Ông tuyên bố quyền sở hữutài sản là thiêng liêng, là thần thánh, là cần thiết với mọi hoạt động để các cánhân được tự do chống lại trật tự phong kiến Điều đó chứng tỏ tính siêu hình,duy tâm về đạo đức của Cantơ

G.Hêghen (1770-1830) là nhà biện chứng lỗi lạc, bậc tiền bối của triết họcMác Ông đưa ra luận điểm "con người về bản tính vốn là bất bình đẳng" đểchứng minh mọi sự bất công, mọi tệ nạn trong xã hội là những hiện tượng tấtyếu làm cho xã hội phát triển; chính sự không ngừng nảy sinh và giải quyết mâuthuẫn trong các quan hệ xã hội trở thành động lực cơ bản thúc đẩy xã hội phát

triển không ngừng Theo Hêghen, Nhà nước không chỉ là cơ quan hành pháp,

mà là tổng thể các quy chế, kỷ cương, chuẩn mực về đạo đức, pháp quyền, chínhtrị, văn hóa ; Nhà nước có vai trò duy trì, điều hòa mâu thuẫn giữa người giàu

và người nghèo, giữa các đẳng cấp trong xã hội và là nguyên nhân nổ ra cáccuộc chiến tranh giữa các nước và nhờ chiến tranh mà thể trạng đạo đức của cácdân tộc mới được bảo tồn Ở Hêghen đạo đức, luân lý và pháp luật thống nhấttrong một khoa học duy nhất là: "Triết học pháp quyền" Học thuyết về đạo đức

là triết học pháp quyền bao gồm: pháp quyền trừu tượng, luân lý, đạo đức Trong

đó, Hêghen phân biệt rõ đạo đức là thực tiễn ứng xử, là quan hệ giữa người vớingười, còn luân lý là các nguyên tắc và các chuẩn mực của lối ứng xử ấy

Theo Hêghen đạo đức là ý niệm về cái thiện được hiện thực hóa trong ýchí có phản tư về mình và trong thế giới bên ngoài; trong quá trình triển khaitồn tại hiện có của mình, đạo đức trải qua ba thang bậc là gia đình, xã hộicông dân và Nhà nước, trong đó Nhà nước là tồn tại tối cao của tự do; đạođức "phản ánh quá trình tác động, quá trình hoàn thành chức năng của mọi cáiđiều tiết xã hội: luân lý, pháp luật các chuẩn mực sống chung" [8, tr.28] Nhưvậy, việc xét cơ sở đạo đức pháp luật trong tư tưởng đạo đức học của Hêghenrất có giá trị đối với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước Cộnghòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay Điểm hạn chế của ông là: đạo đức, luân

lý, pháp quyền chỉ là "sự tha hóa" của "ý niệm tuyệt đối" Điều này thể hiệntính chất duy tâm khách quan của ông

Lútvích Phoiơbắc (1804-1872) là nhà duy vật nổi tiếng, bậc tiền bối củatriết học Mác Ông xuất phát từ chủ nghĩa nhân bản, coi bản chất con người làtổng thể các khát vọng, khả năng, nhu cầu, ham muốn và tưởng tượng của các cánhân để xây dựng lên quan niệm đạo đức của mình Ông cho rằng, khát vọng vàhạnh phúc là cơ sở của mọi hành vi của con người, con người luôn luôn cố gắngvươn tới đạt được những cái gợi lên tình cảm hạnh phúc, hoan hỉ (cái tốt) và cố

tránh những cái đem lại sự xót xa, nhục nhã Đối với ông, cảm giác là điều kiệnđầu tiên của đạo đức Ông chống lại đạo đức ích kỷ, khắc kỷ của đạo đức tôngiáo Ông khẳng định đạo đức của ông là vị kỷ (vì con người cá nhân), nhưng nó

là lành mạnh giản dị, ngay thẳng, chính trực hoàn toàn đối lập với đạo đức giả

Vị kỷ, theo ông là lợi ích cá nhân không được mâu thuẫn với lợi ích của ngườikhác và xã hội, biết đến hạnh phúc của mình thì cũng cần tôn trọng hạnh phúccủa người khác Để lợi ích cá nhân không được mâu thuẫn với người khác và xãhội, theo ông phải dựa trên tình yêu thương của con người đối với nhau Nhưvậy, quan niệm về đạo đức của Phoiơbắc có nhiều điểm tiến bộ, nhưng đạo đức

ấy còn rất trừu tượng, hoàn toàn tách khỏi đời sống xã hội: đấu tranh giai cấp;những vấn đề của lịch sử và trở thành lý luận trừu tượng về luân lý

Những quan niệm đạo đức tiêu biểu trên đây tuy có mặt hạn chế nhưngcũng có những yếu tố tích cực đáng được kế thừa và phát triển trong hoàncảnh mới như:

- Đề cao rèn luyện, tu dưỡng bản thân (Nho giáo, Phật giáo)

- Phát hiện nguồn gốc sinh ra mọi bất công trong xã hội là sở hữu tư nhân

- Tin vào sức mạnh của con người, con người là chủ thể của xã hội

- Tìm ra nguồn gốc thúc đẩy xã hội phát triển là quá trình nảy sinh vàgiải quyết mâu thuẫn

- Gắn xây dựng đạo đức với xây dựng pháp luật, nhà nước

- Đề cao vai trò, vị trí của cá nhân trong xã hội

Chính những yếu tố tích cực tiến bộ này đã được Mác-Ăngghen kế thừa

để xây dựng nên học thuyết cách mạng, khoa học về đạo đức

* Quan niệm mácxít về đạo đức

Những quan niệm đạo đức trước Mác tuy có những hạn chế do hoàncảnh lịch sử, do địa vị giai cấp và nhận thức, nhưng cũng có những đóng gópnhất định để hình thành một bộ môn khoa học mới - đạo đức học mácxít Đạo

đức học mácxít đã khắc phục mặt hạn chế, kế thừa yếu tố tiến bộ để xây dựngnên quan niệm đúng đắn, khoa học về đạo đức.

Theo quan niệm mácxít, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tậphợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhằm điều chỉnh và đánhgiá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội,chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh dưluận xã hội

Định nghĩa trên cho thấy, triết học, chính trị, pháp quyền, nghệ thuật,tôn giáo đạo đức là những hình thái ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội,phản ánh hiện thực đời sống xã hội dưới các góc độ, khía cạnh khác nhau.Đời sống xã hội (xét đến cùng là chế độ kinh tế - xã hội) là nguồn gốc nảysinh các quan điểm về đạo đức của con người, như Ăngghen đã khẳng địnhtrong tác phẩm Chống Đuy Rinh: "Xét cho đến cùng, mọi học thuyết về đạođức đã có từ trước đến nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế của xã hộilúc bấy giờ" [21, tr.137]

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng,phản ánh tồn tại xã hội về mặt đạo đức, khi tồn tại xã hội thay đổi thì ý thức

xã hội trong đó có đạo đức xã hội cũng thay đổi theo, C.Mác và Ph.Ăngghenkhẳng định: "Cơ sở kinh tế thay đổi thì toàn bộ cái kiến thức thượng tầng đồ

sộ cũng bị đảo lộn ít nhiều nhanh chóng" [20, tr.15] và "phương thức sản xuấtđời sống vật chất quyết định các quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và tinhthần nói chung Không phải ý thức con người quyết định tồn tại của họ; tráilại, tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ" [20, tr.15]

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, đạo đức được sinh ra trướchết từ nhu cầu phối hợp hành động trong lao động sản xuất vật chất, trong đấutranh xã hội, trong phân phối sản phẩm và trong quan hệ giữa con người vớicon người để con người tồn tại và phát triển Chính lao động là giá trị đạo đức

hàng đầu của mọi thang bậc giá trị, vì nó sáng tạo ra giá trị cao nhất, sáng tạo

ra con người, hoàn thiện phẩm cách con người để xã hội tồn tại và phát triểnvì: Lao động là điều kiện cơ bản đầu tiên của toàn bộ đời sống loài người

Bản chất của đạo đức không phải do "mệnh trời" mệnh lệnh tuyệt đối,sinh ra, mà là sản phẩm của xã hội, là sản phẩm tổng hợp của các yếu tố kháchquan và chủ quan, là sản phẩm của hoạt động thực tiễn và nhận thức của conngười Đạo đức mang bản chất xã hội Bản chất xã hội đó thể hiện ở chỗ:

- Nội dung của đạo đức là do hoạt động thực tiễn và tồn tại xã hội quyết định

- Nhận thức xã hội đem lại các hình thức cụ thể của phản ánh đạo đức, làmcho đạo đức tồn tại như một lĩnh vực độc lập về sản xuất tinh thần của xã hội

- Sự hình thành và phát triển, hoàn thiện bản chất xã hội của đạo đứcđược quy định bởi trình độ phát triển và hoàn thiện của thực tiễn và nhậnthức

- Đạo đức có quy luật vận động nội tại của mình, nhưng thích ứng vớimỗi chế độ kinh tế, mỗi hình thái kinh tế - xã hội, tức mỗi thời đại bao giờcũng có một hình thái đạo đức nhất định Đó là các hình thái đạo đức: đạo đứcnguyên thủy, đạo đức chiếm hữu nô lệ, đạo đức phong kiến, đạo đức tư sản vàđạo đức cộng sản

- Cùng với tính quy định bởi tồn tại xã hội, bởi thời đại lịch sử, đạo đứccòn mang tính bản sắc của mỗi dân tộc Mỗi dân tộc có những quan niệm,chuẩn mực, cách ứng xử đạo đức khác nhau mang tính độc đáo, khác biệt nhấtđịnh Về điểm này, Ph.Ăngghen đã từng chỉ rõ: 'Từ dân tộc này sang dân tộckhác, từ thời đại này sang thời đại khác, những quan niệm về thiện và ác đãbiến đổi nhiều đến mức chúng thường trái ngược hẳn nhau" [21, tr.135]

Trong xã hội có giai cấp, đạo đức bao giờ cũng mang tính giai cấp,không có ý thức đạo đức đứng trên, đứng ngoài các giai cấp đã và đang tồn tạihiện thực trong xã hội Tính giai cấp của đạo đức là sự phản ánh và thể hiện

địa vị, quyền lợi của các giai cấp trong xã hội, mà trước hết là của giai cấpthống trị Đây là biểu hiện đặc trưng nhất bản chất xã hội của đạo đức Điềunày được Ph.Ăngghen khẳng định:

Vì cho tới nay xã hội đã vận động trong những sự đối lập giaicấp, cho nên đạo đức cũng luôn luôn là đạo đức của giai cấp; hoặc là nóbiện hộ cho sự thống trị và lợi ích của giai cấp thống trị, hoặc là, khigiai cấp bị trị đã trở nên khá mạnh thì nó tiêu biểu cho sự nổi dậychống lại sự thống trị nói trên và tiêu biểu cho lợi ích tương lai củanhững người bị áp bức [21, tr.137]

Đạo đức điều chỉnh hành vi, lối ứng xử, phương thức hành động củamỗi người, trong quan hệ với xã hội và với những người khác Sự điều chỉnh

đó được thực hiện bằng những khuôn phép, những chuẩn mực, những quy tắcđạo đức phù hợp với từng thời điểm lịch sử, từng cộng đồng người, từng giaicấp, dân tộc Sự điều chỉnh hành vi con người bằng dư luận xã hội và lươngtâm trong lĩnh vực đạo đức hoàn toàn mang tính tự nguyện là sự tự do lựachọn của mỗi người

Sự đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan

hệ với xã hội thông qua một hệ thống các giá trị được quy định trong nhữngnguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội Hệ thống giá trị này được hình thành,phát triển và hoàn thiện cùng với sự phát triển và hoàn thiện của ý thức đạođức, thực tiễn đạo đức và sự điều chỉnh hành vi đạo đức Nếu hệ thống giá trịđạo đức phù hợp với sự phát triển, tiến bộ của xã hội thì hệ thống ấy mangtính tích cực, nhân đạo, nhân văn Ngược lại, nếu hệ thống ấy mang tính tiêucực, phản nhân đạo, nhân văn thì đó là những phản đạo đức

Trên cơ sở kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được giữ lạinhững yếu tố tiến bộ, lọc bỏ những mặt hạn chế, phiến diện về các chuẩn mựcđạo đức cũ, đạo đức học mácxít đã xây dựng nên các phạm trù đạo đức học,

trong đó có các phạm trù được coi là cơ bản như: lẽ sống, hạnh phúc, nghĩa

vụ, lương tâm, thiện - ác v.v

1 Đạo đức học Mác-Lênin xem lẽ sống là quá trình thống nhất biệnchứng giữa nghĩa vụ và hạnh phúc Nghĩa là, con người thật sự chỉ có hạnhphúc khi làm tròn nghĩa vụ đối với xã hội và thực hiện nghĩa vụ đối với xã hộithì cũng là quá trình đem lại hạnh phúc của bản thân

Một người lính chỉ hạnh phúc khi tự giác hoàn thành nhiệm vụ đượcgiao; người nông dân chỉ hạnh phúc khi hoàn thành công việc lao động củamình trên đồng ruộng bội thu; người công nhân chỉ hạnh phúc khi sản xuất ranhững sản phẩm bền đẹp, có ích cho đời sống xã hội; người thầy giáo sẽ cảmthấy lòng mình thanh thản và hạnh phúc khi dốc hết sức lực, tâm huyết để dạy

dỗ thế hệ trẻ từng bước làm chủ tri thức văn hóa chỉ có trên cơ sở xác định

lẽ sống cụ thể như thế, con người mới không cảm thấy gánh nặng của côngviệc và tránh được những mặc cảm nghề nghiệp theo kiểu sang trọng, hoặcthấp hèn Một khi được xác định được lẽ sống đúng đắn, con người sẽ tự giáchành động và luôn luôn cảm thấy yêu đời, yêu nghề hơn Tấm gương sáng củaPaven (trong tác phẩm "Thép đã tôi thế đấy") hay của các liệt sĩ Nguyễn VănThạc, Đặng Thùy Trâm là những minh chứng cho lẽ sống cao đẹp: Lẽ sốngcộng sản chủ nghĩa

Quá trình lao động cũng là quá trình con người thể hiện năng lực sángtạo và phẩm chất của mình Theo C.Mác, quá trình lao động và quá trình conngười hoàn thiện bản thân mình Nó loại bỏ được những thói xấu ở con ngườinhư tính lười biếng, ăn bám, ích kỷ, ti tiện Đồng thời quá trình lao động cònlàm tăng tính tích cực xã hội và những đức tính quý báu của con người nhưlòng nhân ái, tính vị tha, sự cao cả và tính kỷ luật tự giác Đạo đức học mácxítcho rằng, quá trình hoạt động sống mà cốt lõi là lao động sản xuất bao giờcũng mang tính xã hội, các chủ thể tham gia vào lao động sản xuất xã hội đãtạo nên những giá trị vật chất hoặc giá trị tinh thần, đóng góp vào thành quả

phát triển chung của xã hội Chính những thành quả đó làm cho cuộc sốngmang tính xã hội và chủ thể tìm thấy "ý nghĩa cuộc sống" của chính mình Ýnghĩa cuộc sống của con người không hoàn toàn phụ thuộc vào thời gian sống

mà ở chỗ con người đã lao động tự giác, sáng tạo, tự do cống hiến cho xã hội

và thụ hưởng những thành quả do xã hội đem lại

2 Hạnh phúc là lý tưởng sống, là ước mơ chân chính của con người làđộng lực thúc đẩy con người vươn lên vượt mọi khó khăn trong cuộc sống, làmột trong những nội dung của đời sống con người và xã hội loài người.C.Mác nói: Chỉ có thể xem xét con người một cách sống động, hiện thực gắnliền với hoạt động, hoạt động sáng tạo của con người: hạnh phúc là đấu tranh

Trong quá trình lao động sản xuất và hoạt động xã hội, con người đãsản xuất ra các giá trị vật chất và tinh thần nhằm thỏa mãn các nhu cầu đadạng, phong phú của bản thân mình và của xã hội Đồng thời đây cũng là quátrình làm sản sinh, phát triển các nhu cầu cũng như phương thức thỏa mãn cácnhu cầu và như vậy qua lao động sản xuất con người sẽ tìm thấy hạnh phúcchân chính của mình Với đạo đức học mácxít, hạnh phúc là đưa lại cho conngười niềm vui, niềm tự hào sung sướng, nâng cao ý thức phẩm giá của conngười, tin tưởng vào xã hội và bản thân mình, gắn bó cá nhân với cộng đồngtrong tình yêu thương, quý trọng lẫn nhau

3 Nghĩa vụ đạo đức: Đạo đức học Mác - Lênin quan niệm về nghĩa vụđạo đức là ý thức trách nhiệm của con người, là ý thức cần phải làm và mongmuốn làm, hành động tự giác vì lợi ích của người khác và vì lợi ích chung của

mới thật sự văn minh, tốt đẹp mới ở trình độ cao của sự phát triển trong quan

hệ giữa người với người

Để đạt đến trình độ đó, con người phải gạt bỏ các tính toán cá nhân, ích

kỷ, vụ lợi; phải tự nguyện tự giác gắn hành động và trách nhiệm của mình với

xã hội Mặt khác, nghĩa vụ đạo đức còn là một tiêu chuẩn giá trị cao của conngười Chỉ xã hội nào chú ý rèn luyện, giáo dục con người bền bỉ phấn đấumới có thể đạt được lý tưởng cao cả ấy Nghĩa vụ đạo đức không thể là sự épbuộc từ bên ngoài vào con người, mà gắn bó chặt chẽ với ý thức của conngười về lẽ sống, lý tưởng về hạnh phúc và những quan niệm mang tính triết

lý của cuộc sống Nghĩa vụ đạo đức thể hiện trong mối quan hệ giữa cá nhân

và xã hội trong gia đình, bạn bè, thầy trò, đồng chí, đồng nghiệp, quốc gia,quốc tế Không có ý thức nghĩa vụ đạo đức thì con người tự đánh mất ý thức

và chính bản thân mình, mất đi ý nghĩa làm người Ý thức nghĩa vụ đạo đứccủa mỗi người được hình thành thông qua con đường giáo dục gia đình, giáodục của nhà trường và hoạt động của chính con người đó trong suốt cuộc đờimình, trong đó lao động là ngọn nguồn của tình cảm nghĩa vụ đạo đức Ý thứcnghĩa vụ đạo đức mang tính chất một tình cảm thiêng liêng, là nền tảng tinhthần biểu hiện ở hành vi đạo đức, là động lực tinh thần sâu sắc xuất phát từnội tâm để con người sáng tạo nên những giá trị đạo đức cao cả

Hạnh phúc và nghĩa vụ có quan hệ mật thiết với nhau, không tách rờinhau, hạnh phúc gắn liền với nghĩa vụ, hạnh phúc và nghĩa vụ thống nhất vớinhau trên cơ sở lao động, lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là hạnh phúc lớnnhất, cao đẹp nhất của con người

4 Lương tâm cũng là một trong phạm trù cơ bản của đạo đức học nóichung, đạo đức học mác xít nói riêng Lương tâm là tình cảm hoặc ý thứctrách nhiệm đạo đức của mỗi người về hành vi của mình đối với các mối quan

hệ trong xã hội

Đạo đức học mácxít cho rằng, lương tâm xuất hiện và tồn tại trong suốtquá trình hành động từ lúc dự kiến đến sau khi kết thúc hành vi đạo đức, quanniệm này có thái độ tích cực và phù hợp với tình cảm và trách nhiệm của conngười Điều này khác với ý kiến sai lầm cho rằng, lương tâm chỉ xuất hiện saukhi kết thúc hành vi (giết người rồi mới cắn rứt lương tâm) hoặc quan niệmlương tâm chỉ xuất hiện khi con người chuẩn bị hành động (tự vẫn) Tình cảmcủa người có lương tâm thường bền vững và sâu kín trong tâm hồn Lươngtâm được nảy sinh, xây dựng trên cơ sở của tình cảm tự giác, từ sức mạnh nộitại của chủ thể đạo đức Vì thế, lương tâm không có tội, lương tâm là hối cải,biết phục thiện để nhanh chóng tiến bộ.

Đạo đức học Mác-Lênin còn quan niệm lương tâm là điều kiện củahạnh phúc Hạnh phúc được cảm nhận trước hết ở chủ thể đạo đức Khi conngười có lương tâm trong sạch, nhân ái, cao thượng thì luôn ý thức đượcnhân phẩm của mình, cảm thấy cuộc sống dễ chịu, khoái cảm và có ý thức,

tự nguyện làm điều thiện Thông qua chủ thể đạo đức, xã hội đón nhậnđược hành vi cao đẹp, những hoạt động tích cực Mặt khác, cũng phải thấyđược ngọn nguồn của mọi sự bất hạnh đều do những kẻ bất lương gây ra.Những kẻ bất lương thường sống theo cái tôi ích kỷ, vụ lợi nên đã gây ranhững hành động cực kỳ tàn bạo, như những vụ giết người, đốt nhà, hãmhiếp phụ nữ, trẻ em, tham ô, lãng phí, ăn cắp, phá hoại tài sản của công dân

và của Nhà nước

C.Mác viết rằng, lương tâm của những kẻ đặc lợi cũng là lương tâm đặcquyền đặc lợi Bọn bóc lột không muốn nói tới lương tâm, đạo lý, bởi vì lươngtâm là gánh nặng đối với chúng Tất cả bọn chúng đều sẵn sàng vứt bỏ lương tâm

Tóm lại, lương tâm chính là tinh thần trách nhiệm trước bản thân mình

Nó có nguồn gốc từ sự nhận thức nghĩa vụ đạo đức của con người và đượchình thành thông qua quá trình hoạt động thực tiễn Lương tâm có vai trò to

lớn trong đời sống đạo đức xã hội loài người Nhờ có lương tâm mà conngười gạt bỏ những cái xấu, cái ác, hướng tới cái tốt, cái thiện.

Để có được lương tâm trong sáng, mỗi con người nhất thiết phải trảiqua quá trình phấn đấu rèn luyện bền bỉ lâu dài trong cả cuộc đời mình vàphải được giáo dục thường xuyên liên tục ở mọi lúc, mọi nơi Vì sức mạnhcủa lương tâm con người mới tùy thuộc vào sự giác ngộ lý tưởng, trình độ vềnhân cách và năng lực hiểu biết, năng lực hành động của con người

5 Thiện là lợi ích của con người phù hợp với sự tiến bộ của xã hội.Thiện cũng là những hoạt động phấn đấu hy sinh vì con người, làm cho conngười ngày càng sung sướng hơn, hạnh phúc hơn

Thiện, ác không phải là "ý muốn của thượng đế" hay là "sự tha hóa củatinh thần tuyệt đối", là "những mong muốn chủ quan" Đạo đức học mácxítquan niệm thiện, ác của con người là sản phẩm lịch sử Cái thiện thay đổi theothời đại, thông qua các quan hệ kinh tế, xã hội và giai cấp, không có quanniệm thiện, ác đúng cho mọi thời đại, mọi giai cấp Cái thiện phải là sự sángtạo của con người theo lý tưởng đạo đức cao đẹp, đúng đắn cái thiện gắn bóchặt chẽ với cái chân lý và cái đẹp Giữa cái thiện và cái ác không có sự đốilập tuyệt đối, vì thiện, ác là sản phẩm của lịch sử nên quan niệm về cái áccũng thay đổi, thậm chí trái ngược nhau Đúng như nhận xét của Ph.Ăngghentrong tác phẩm "Chống Đuy rinh" rằng: "Từ dân tộc này sang dân tộc khác, từthời đại này sang thời đại khác, những quan niệm về thiện và ác đã biến đổinhiều đến mức chúng thường trái ngược hẳn nhau", do vậy, "thiện" cũng làphạm trù lịch sử theo nghĩa nó có quá trình phát sinh, vận động, biến đổitrong không gian và thời gian

Đạo đức học Mác-Lênin quan niệm cái thiện phải được thể hiện ratrong hiện thực Nếu lòng tốt, tình thương người chỉ dừng lại ở ý thức tưtưởng thì chưa gọi là thiện Điều quan trọng là nó phải được thể hiện bằnghành vi trong cuộc sống Chính trong cuộc sống, con người phải hoạt động,

phải thể hiện các mối quan hệ của mình với những người xung quanh, với xãhội Sự thiện tâm, thiện ý phải được thể hiện bằng hành vi cụ thể mới có tácdụng Thí dụ, hành động dũng cảm băng qua lửa đạn để cứu sống một đứa trẻcòn có ý nghĩa hơn nhiều so với người chỉ luôn nói tới tình thương trẻ màkhông hành động gì cả.

Theo quy luật tiến hóa của lịch sử, xã hội tư bản tất yếu sẽ bị diệt vong,

xã hội cộng sản chủ nghĩa nhất định sẽ thay thế xã hội tư bản, người thực hiện

sứ mệnh lịch sử ấy là giai cấp công nhân, giai cấp vô sản; sau khi giành đượcchính quyền, thiết lập sự thống trị chính trị của mình, cùng với việc xây dựng

xã hội mới, giai cấp vô sản sẽ xây dựng nền đạo đức mới của mình, đó là đạođức cách mạng, đạo đức cộng sản

Đạo đức cộng sản là giai đoạn cao trên con đường phát triển của đạođức nhân loại Theo V.I.Lênin, đạo đức cộng sản đó là "Những gì góp phầnphá hủy xã hội cũ của bọn bóc lột và góp phần đoàn kết tất cả những ngườilao động xung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới của ngườicộng sản" [18, tr.369] Vì vậy, đạo đức cộng sản phản ánh lợi ích căn bản củagiai cấp vô sản trong cách mạng vô sản, nó là vũ khí tinh thần giúp giai cấpcông nhân xóa bỏ xã hội cũ, xây dựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa vàcộng sản chủ nghĩa

* Đạo đức cách mạng - cuộc cách mạng trong lĩnh vực đạo đức

Làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ giành lại xã hội mới là một sựnghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấutranh rất phức tạp lâu dài, gian khổ Sức có mạnh mới gánh được nặng và điđược xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mớihoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang Chủ tịch Hồ Chí Minh đãtừng nói như vậy

Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũngkhông sợ sệt, rụt rè, lùi bước Vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng, củagiai cấp, của dân tộc và của loài người mà không ngần ngại hy sinh tất cả lợi íchriêng của cá nhân mình Khi cần thì sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mìnhcũng không tiếc Đó là biểu hiện rất rõ rệt, rất cao quý của đạo đức cách mạng.

Trong Đảng nhân dân cách mạng Lào các đồng chí Chăn Tha, NangHèo và nhiều đồng chí khác đã vì dân, vì Đảng mà oanh liệt hy sinh, là nhữngtấm gương chói lọi của đạo đức cách mạng chí công vô tư cho tất cả chúng tahọc tập, làm theo các đồng chí đó

Đạo đức cách mạng là quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cáchmạng đó là điều chủ chốt nhất Ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững kỷ luậtcủa Đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng

Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợiích riêng của cá nhân mình Hết lòng hết sức phục vụ nhân dân Vì Đảng, vìdân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc

Ra sức học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, luôn luôn lấy tự phê bình và phêbình để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác của mình và cùng đồng chímình tiến bộ

Mỗi người cách mạng phải hiểu sâu sắc rằng: Đảng là một đội ngũ tiêntiến nhất và có tổ chức chặt chẽ nhất của giai cấp công nhân, là người lãnhđạo của giai cấp công nhân và nhân dân lao động

Người cách mạng phải thấy thật rõ điều đó và đứng vững trên lập trườnggiai cấp công nhân, hết lòng, hết sức vì chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Trên cơ sở tiếp thu quan niệm đạo đức cộng sản chủ nghĩa, kế thừa tinhhoa văn hóa nhân loại, đạo đức truyền thống của dân tộc, xuất phát từ tìnhhình thực tế của xã hội Việt Nam Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch HồChí Minh đã đưa ra quan niệm về đạo đức, coi đó là "gốc" là "nền tảng" của

con người mới, xóa bỏ mọi áp bức bất công, cùng nhau xây dựng xã hộitương lai tốt đẹp Xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa, đạo đức ấy là đạođức mới - đạo đức cách mạng.

* Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, tổ chức, giáo dục và rèn luyệnĐảng Cộng sản Việt Nam nên những vấn đề cốt lõi trong tư tưởng Hồ ChíMinh cũng chính là tư tưởng, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về cáchmạng Việt Nam

Từ ngày thành lập Đảng đến nay, đặc biệt là từ Đại hội đại biểu Toànquốc lần thứ II tháng 2-1951, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định vaitrò, ý nghĩa to lớn của đường lối chính trị, tư tưởng, đạo đức, phong cách HồChí Minh đối với cách mạng Việt Nam Đến Đại hội đại biểu Toàn quốc lầnthứ VII tháng 6-1991, Đảng Cộng sản Việt Nam đã trân trọng ghi vào cươnglĩnh và Điều lệ của mình là: "Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng HồChí Minh làm nền tảng và kim chỉ nam cho hành động" Tại Đại hội đại biểutoàn quốc lần thứ IX (tháng 4-2001), Đảng Cộng sản Việt Nam một lần nữatiếp tục khẳng định quan điểm trên

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc

về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng

và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nướcCộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Kế thừa và phát triển các giá trị truyềnthống tốt đẹp của dân tộc tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại

Một trong những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh là tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh Đạo đức cách mạng do Hồ Chí Minh đề xướng

và cùng với Đảng Cộng sản Việt Nam xây dựng, bồi đắp là đạo đức cộng sản,

nó mang bản chất giai cấp công nhân, kế thừa đạo đức truyền thống tốt đẹpcủa dân tộc, trên cơ sở thực tiễn cách mạng Việt Nam và tiếp thu có chọn lọc

tinh hoa văn hóa, đạo đức của nhân loại Đạo đức ấy không phải là vì danhvọng của cá nhân mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người.Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là quyết tâm suốt đời đấu tranh choĐảng, cho cách mạng, đó là điều chủ chốt nhất; ra sức làm việc cho Đảng, giữgìn kỷ luật của Đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng; đặt lợi íchcủa Đảng, của nhân dân lên trên, lên trước lợi ích riêng cá nhân mình Hếtlòng, hết sức phục vụ nhân dân , vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình,gương mẫu trong mọi việc Ra sức học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, luôn luôndùng tự phê bình và phê bình để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác củamình và cùng đồng chí mình tiến bộ, là ở chỗ đấu tranh quên mình vì độc lậpcủa dân tộc, vì thống nhất của Tổ quốc, vì tự do, ấm no và hạnh phúc củanhân dân, vì chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

Đạo đức là một sức mạnh tinh thần to lớn Nó là một bộ phận năngđộng của thế giới quan, có tác động chỉ đạo hành vi ứng xử của con ngườitrong mọi tình huống Cách mạng là một cuộc đấu tranh phức tạp, lâu dài vàgian khổ, Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được

xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng mới hoànthành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang"

- Quan điểm của Chủ tịch Kaysỏnphômvihản về đạo đức cách mạng:

Để mang lại hạnh phúc cho nhân dân các bộ tộc Lào, để đưa dân tộcLào từng bước đi lên chủ nghĩa xã hội một cách vững chắc Chủ tịch Kay sỏnyêu cầu cán bộ, đảng viên Đảng Nhân dân Cách mạng Lào phải quán triệt sâusắc những yêu cầu đạo đức cơ bản sau đây:

+ Phải có quan điểm lập trường với bạn và thù và đối với sự đấu tranhgiữa hai con đường xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa cho rõ ràng và tuyệtđối

+ Phải tin tưởng với ý thức trí tuệ và sức mạnh của quần chúng nhândân, gần gũi vào quá trình của quần chúng, phải giáo dục vận động và tổ chứcquần chúng thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhànước tìm mọi cách để bảo vệ lợi ích thực sự cho nhân dân, ứng xử mình choxứng đáng là người lãnh đạo và là người chịu trách nhiệm vì lợi ích của Tổquốc và của nhân dân

+ Rèn luyện về lối sống tử tế, trung thực, thẳng thắn, trong sạch, cần, kiệm,liêm, chính, chí công, vô tư coi lợi ích của cách mạng hơn lợi ích cá nhân

+ Phải có tinh thần trách nhiệm cao, có ý thức với tổ chức và có kỷluật

Theo Chủ tịch, làm được những yêu cầu đạo đức cơ bản đó, cách mạngLào mới vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội được

1.1.2 Nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh là đòi hỏi khách quan của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào nói chung, ở tỉnh Ắt Ta

Pư nói riêng

- Xuất phát từ vị trí, vai trò của người cán bộ trong sự nghiệp cách mạng của Đảng

Cán bộ gồm những người giữ vai trò trụ cột, nòng cốt trong một lĩnhvực công tác; những người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý (do bổ nhiệm hoặc

do bầu cử) trong một tổ chức, bộ máy có các chức năng đề ra phương hướnghoạt động, tổ chức và phối hợp hành động của các thành viên trong tổ chức,

bộ máy đó, thiết lập và xử lý tốt các mối quan hệ phối hợp trong và ngoài tổchức để thực hiện mục tiêu công tác đã đề ra

Cán bộ lãnh đạo, quản lý có nhiều nhiệm vụ và đóng vai trò quan trọngtrong việc đưa đường lối cương lĩnh của Đảng vào quần chúng, hướng cáchoạt động của các tổ chức quần chúng và xã hội vào việc thực hiện thắng lợi,

cương lĩnh của Đảng Cán bộ lãnh đạo, quản lý là những người lãnh đạo,động viên quần chúng tham gia tích cực vào việc thực hiện đường lối củaĐảng, tác động tích cực vào phong trào của quần chúng, làm cho quần chúngnhân dân trở thành người chủ thực sự của xã hội.

Cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, chính là những người đại diện choĐảng và Nhà nước chịu trách nhiệm trực tiếp đối với việc thực hiện các chỉ tiêukinh tế - xã hội, các vấn đề an ninh, quốc phòng, chăm lo đời sống vật chất, tinhthần của nhân dân, đưa đất nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Cán bộ lãnh đạo, quản lý không chỉ là tấm gương để những người dướiquyền, tập thể cơ quan địa phương và nhân dân noi theo mà còn là trung tâmđoàn kết, khai thác và tập hợp mọi nguồn lực, trí tuệ ở đơn vị, địa phương, tổchức và phát huy sức mạnh tập thể, động viên mọi người ra sức thực hiện cácnhiệm vụ chính trị

Cán bộ lãnh đạo, quản lý một mặt phải chịu trách nhiệm trực tiếp vềcông tác tổ chức Đặc biệt là công tác cán bộ Họ là những người có ý thức tổchức kỷ luật cao, có trách nhiệm góp phần đổi mới hệ thống chính trị Mặtkhác, họ phải chịu trách nhiệm xây dựng bộ máy, tuyển chọn đào tạo, bồidưỡng nâng cao trình độ trí tuệ và năng lực hoạt động thực tiễn; rèn luyệnphẩm chất cách mạng cho đội ngũ cán bộ công chức và đảng viên

- Đạo đức cách mạng là nền tảng của người cán bộ cách mạng

Đạo đức cách mạng là sự thống nhất giữa bản chất cách mạng của giaicấp vô sản, những tinh hoa văn hóa, văn minh nhân loại với những nét ưu việttrong truyền thống đạo đức của dân tộc Hồ Chí Minh quan niệm, đạo đứccách mạng phải là nền tảng, là gốc, là tiêu chuẩn đầu tiên của người cán bộcách mạng Người ví, đạo đức cách mạng như gốc của cây, như nguồn củasông của suối Trong "Sửa đổi lối làm việc" (10-1947), Người viết: "Cũngnhư sông có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn, cây không có

gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng, không có đạođức cách mạng dù giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân" Theo HồChí Minh, có "giữ vững được đạo đức cách mạng mới là người cán bộ cáchmạng chân chính mọi việc thành hay là bại, chủ chốt là do cán bộ có thấmnhuần đạo đức cách mạng hay không".

Quan điểm trên đây của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ có giá trị vớicách mạng Việt Nam mà còn được mở rộng ra đối với nhiều quốc gia, dân tộckhác, trong đó có cả nước CHDCND Lào nói chung và tỉnh Ắt Ta Pư nóiriêng Với 5.382 đảng viên, trong đó có 76 là cán bộ lãnh đạo, quản lý cấptỉnh, đây là lực lượng xã hội vô cùng quan trọng, có ý nghĩa to lớn đối vớicông cuộc đổi mới ở tỉnh Ắt Ta Pư hiện nay

Ở mức độ khái quát nhất, cấu trúc nhân cách của con người bao gồm

"đức" và "tài", trong đó "đức" phải là gốc, là nền tảng Cho dù tài năng cũng

là phẩm chất nhân cách không thể xem thường, đặc biệt trong thời đại ngàynay, khi khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp thì "tài năng" - tứctrình độ, khả năng chuyên môn, có ý nghĩa hết sức to lớn Với ý nghĩa đó,trong nhiều năm qua, Đảng bộ tỉnh Ắt Ta Pư hết sức quan tâm đến công tácgiáo dục chính trị - tư tưởng, rèn luyện đạo đức cách mạng, nâng cao trình độvăn hoá, khoa học - kỹ thuật, chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ, đảng viêntrong toàn Đảng bộ, đặc biệt với cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp - nhất là cấptỉnh, tạo điều kiện thuận lợi để họ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao,đáp ứng yêu cầu đổi mới đất nước và ở địa phương

- Nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý có ý nghĩa cấp bách không chỉ trước mắt mà còn là vấn đề chiến lược nhằm thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.

Trong tình hình hiện nay, khi trong Đảng còn một số cán bộ, đảngviên bộc lộ một số yếu kém: suy thoái về tư tưởng chính trị, phai nhạt lýtưởng, dao động, mơ hồ về bản chất giai cấp công nhân của Đảng; tìnhtrạng tham nhũng, quan liêu, lãng phí có chiều hướng phát triển nghiêmtrọng Một số lợi dụng chức quyền làm giàu bất chính, sách nhiễu, ức hiếpnhân dân, gia trưởng độc đoán, tham vọng cá nhân đã và đang trở thànhtấm gương phản diện, minh chứng cho việc xuyên tạc những giá trị đạo đứccao đẹp được Đảng và Chủ tịch Kaysỏnphômvihản dày công vun đắp thìviệc học tập, nghiên cứu những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộcgóp phần xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cáccấp, đặc biệt cấp tỉnh là việc làm cần thiết, cấp bách có ý nghĩa không chỉtrước mắt mà cho cả tương lai.

Để xây dựng được nền đạo đức mới cho cán bộ lãnh đạo, quản lý nhằmthực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trướchết cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng và Nhà nước phải là lực lượng tiênphong, là tấm gương cho toàn thể quần chúng nhân dân noi theo Để hoànthành vẻ vang nhiệm vụ của mình, mỗi cán bộ phải không ngừng học tập, rènluyện, trau dồi phẩm chất cách mạng Đạo đức cách mạng không phải lànhững tiêu chuẩn trừu tượng mà gắn với yêu cầu đặc điểm của từng thời kỳđẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ở Cộng hòa Dân chủ Nhândân Lào nói chung và ở tỉnh Ắt Ta Pư nói riêng những yêu cầu đặt ra về phẩmchất đạo đức cách mạng của người cán bộ là:

1 Có lòng trung thành với Tổ quốc, với Đảng, tin tưởng vào sự nghiệpđổi mới của Đảng, vào con đường đi lên xã hội chủ nghĩa phấn đấu tích cựcvào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thực hiện mục tiêu dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh

2 Cán bộ phải trau dồi chủ nghĩa tập thể, chống chủ nghĩa cá nhân, chủnghĩa quan liêu và những ảnh hưởng tiêu cực khác.

3 Cán bộ phải gương mẫu, trung thực trong lao động, cần kiệm xâydựng và bảo vệ Tổ quốc

4 Người cán bộ phải có ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm, có ý thức tựphê bình và phê bình, giữ gìn sự thống nhất trong Đảng và liên hệ mật thiếtvới nhân dân, biết lắng nghe ý kiến của nhân dân

5 Phẩm chất đạo đức cách mạng của người cán bộ còn được thể hiện ởlòng trung thành với quyền lợi của giai cấp công nhân và phong trào cáchmạng thế giới

Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, khi đất nước Lào bước vào thời

kỳ tiếp tục sự nghiệp đổi mới đẩy mạnh hơn nữa sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước với nhiều vận hội lớn và thời cơ lớn cùng với nhữngkhó khăn và thách thức mới, tình hình đó phải đòi hỏi công tác cán bộ phải có

sự đổi mới, bản thân người lãnh đạo, quản lý phải có bước chuyển mạnh mẽ

về năng lực chuyên môn, đạo đức lối sống để thực hiện tốt trọng trách củamình trong hiện tại, tạo đà cho sự phát triển trong tương lai

Với tư cách là Đảng cầm quyền duy nhất, Đảng NDCM Lào có thuậnlợi mới, những tiềm năng to lớn để thực hiện mục đích lý tưởng của mình,phục vụ lợi ích của dân tộc, của nhân dân được nhiều hơn Điều ấy đánh dấubước trưởng thành của Đảng, của cán bộ lãnh đạo, quản lý Mặt khác, tìnhhình nhiệm vụ mới cũng đặt ra những thách thức mới về bản lĩnh, năng lực,phẩm chất của cán bộ lãnh đạo, quản lý không chỉ hôm nay và cho cả mai sau

- Nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh

có tác dụng giáo dục, nêu gương góp phần xây dựng lối sống và các quan hệ

xã hội mới.

Chế độ nào cũng chú trọng, quan tâm đội ngũ những người lãnh đạo,quản lý vì họ có vai trò quan trọng, liên quan đến vận mệnh và sự hưng thịnhcủa mỗi chế độ, mỗi quốc gia Trải qua các thời kỳ cách mạng, ở CHDCNDLào, cán bộ là vấn đề nổi lên hàng đầu, luôn luôn được Đảng và Nhà nướcquan tâm Tuy nhiên cách mạng Lào cũng đòi hỏi đội ngũ cán bộ của Đảngphải là những người có bản lĩnh chính trị, có phẩm chất đạo đức trong sáng, làtấm gương cho quần chúng noi theo Tháng 6-1968, khi góp ý kiến về việcxuất bản loại sách "Người tốt, việc tốt" Chủ tịch Hồ Chí Minh có nói: "Nhữnggương người tốt làm việc tốt muôn hình muôn vẻ là vật liệu quý để các chúxây dựng con người Lấy gương tốt trong quần chúng nhân dân và cán bộđảng viên để giáo dục lẫn nhau là một phương pháp rất sinh động và có sứcthuyết phục rất lớn là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng".

Cán bộ lãnh đạo, quản lý phải xây dựng được cho mình một đời sốngmới văn hóa mới với ba nội dung: đạo đức mới, lối sống mới, nếp sống mớitrong đó đạo đức mới đóng vai trò chủ yếu nhất Bởi vì, có dựa trên nền đạođức mới thì mới xây dựng được lối sống mới, nếp sống mới và đạo đức mớilại được thể hiện trong lối sống và nếp sống của con người và toàn xã hội

Cán bộ lãnh đạo, quản lý phải có lý tưởng, có đạo đức; kết hợp hài hòatruyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại tạo nên lốisống văn minh, tiên tiến Hoạt động của con người gồm: ăn, mặc, ở, đi lại,làm việc Cán bộ lãnh đạo, quản lý phải luôn gương mẫu, nêu tấm gương sáng

về đạo đức: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Trong điều kiện Đảng cầmquyền cán bộ lãnh đạo, quản lý luôn trau dồi đạo đức cần, kiệm, liêm, chính,chí công vô tư, thì hệ thống chính trị sẽ trong sạch, vững mạnh không có tệquan liêu, tham nhũng

Gương mẫu là một đòi hỏi hết sức nghiêm túc mà người cán bộ phảithực hiện, không được tự dễ dãi với bản thân mình, phải gương mẫu cả tronglời nói và trong công việc Cán bộ lãnh đạo, quản lý cần phải đi đôi với tiết

kiệm Cán bộ lãnh đạo, quản lý là những người nắm giữ quyền lực của nhândân nếu không có tính tiết kiệm dễ sa vào lối sống xa hoa, chạy theo nhữngkhát vọng tầm thường vì danh lợi, lãng phí thời gian, của cải không chỉ riêngmình mà còn của nhân dân

Trong thực tế không ít cán bộ lãnh đạo, quản lý đã lợi dụng quyền lực,tiền bạc của nhân dân để đổ vào cuộc ăn chơi sa đọa Họ tìm "kẽ hở" của phápluật, lợi dụng quyền lực để tham nhũng, làm thất thoát tiền bạc, tài sản củaNhà nước Do đó, đạo đức của người cán bộ lãnh đạo, quản lý là tiết kiệm,gương mẫu thực hành tiết kiệm; tức là biết chi tiêu một cách khoa học và hiệuquả trong mọi công việc, đặc biệt là tiết kiệm thời gian, tiền bạc của Nhànước, của nhân dân, tiết kiệm để đầu tư tái sản xuất, mở rộng sản xuất pháttriển kinh tế - xã hội

Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, tính hiệu quả, các lợi ích vậtchất, giá trị đồng tiền thường được đề cao, khía cạnh thực dụng phát triểnmạnh trong quan hệ xã hội Nếu cán bộ lãnh đạo, quản lý không gương mẫutrong tính liêm khiết thì khó thoát khỏi bệnh cơ hội, tham ô móc ngoặc, hối

lộ, tư lợi, bệnh tham nhũng, đặc biệt là "tham nhũng quyền lực" lợi dụng chứcquyền để kiếm lợi cho cá nhân, người thân, gia đình, người quen, hay lợidụng chức quyền để có tiền, của hối lộ cấp trên, mua chuộc cấp dưới, bảo vệ

mở cửa, hội nhập, các thế lực thù địch tìm cách truyền vào CHDCND Lào nóichung, địa bàn tỉnh Ắt Ta Pư nói riêng, văn hóa phương Tây, văn hóa thực

dụng, trực tiếp hay gián tiếp mua chuộc, dụ dỗ, khống chế, lôi kéo cán bộ vàocon đường sa đọa về đạo đức lối sống, phá hoại ý thức đạo đức xã hội chủnghĩa, đối tượng quan trọng kẻ thù hướng tới là cán bộ lãnh đạo, quản lý đểnhằm phá hoại Đảng từ bên trong Trước những tình huống đó người cán bộlãnh đạo, quản lý phải vững vàng quang minh chính đại, không dao động,không sa ngã trước sự cám dỗ của tiền bạc và uy quyền, trung thành với lợiích của giai cấp, dân tộc và nhân dân Sự mẫu mực trong chữ Liêm đối vớingười cán bộ lãnh đạo, quản lý càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết, đó làtấm gương để giáo dục đội ngũ đảng viên và toàn xã hội.

- Nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh

là nhân tố quan trọng trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng và các tệ nạn

Thực dân và phong kiến tuy bị tiêu diệt, nhưng cái nọc xấu của nó(tham nhũng, tham ô, lãng phí, quan liêu) vẫn còn, do đó cách mạng vẫn chưahoàn toàn thành công, vì nọc xấu ấy ngấm ngầm ngăn trở, ngấm ngầm pháhoại sự phát triển của cách mạng

Có những người trong lúc chiến đấu thì hăng hái, trung thành không sợnguy hiểm, không sợ cực khổ, không sợ quân địch, nghĩa là có công với cáchmạng Song đến khi có ít nhiều quyền hạn trong tay thì đâm ra kiêu ngạo, xa

xỉ, phạm vào tham ô, lãng phí, quan liêu, không tự giác, mà biến thành người

có tội với cách mạng Người cán bộ lãnh đạo, quản lý phải cứu vãn họ, giúp

họ khôi phục đạo đức cách mạng Có những người miệng thì nói phụng sự Tổquốc, phụng sự nhân dân nhưng bị vật chất dỗ dành mà phạm vào lãng phí,tham ô, hại đến Tổ quốc nhân dân Chúng ta phải giáo dục, đưa họ vào conđường cách mạng.

Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới đất nước, tại Đại hội đạibiểu toàn quốc lần thứ VIII Đảng Nhân dân Cách mạng Lào (năm 2006) đãrút ra một số bài học kinh nghiệm, trong đó bài học thứ hai khẳng định, đổimới phải "Dựa vào dân, phát huy sức mạnh của nhân dân và làm tất cả vì lợi

ích của nhân dân; kiên quyết ngăn chặn, hạn chế và khắc phục bệnh quan

liêu" (người trích nhấn mạnh) Tinh thần đó đã được cán bộ, đảng viên của

Đảng quán triệt một cách sâu sắc, đã và đang đi vào cuộc sống

Trong điều kiện kinh tế thị trường, cán bộ lãnh đạo, quản lý càng phảinâng cao đạo đức của mình Tổ chức thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ theoquy định của Điều lệ Đảng, thực hiện đồng bộ giữa công tác kiểm tra và côngtác giám sát, "giám sát phải mở rộng", "kiểm tra phải trọng tâm, trọng điểm",

để chủ động phòng ngừa vi phạm, phát hiện các nhân tố mới, những cán bộtốt để bố trí vào chức danh cán bộ chủ chốt, kịp thời thay thế những cán bộham chức, ham quyền, ham danh, ham lợi; cán bộ vi phạm nguyên tắc tậptrung dân chủ, độc đoán, gia trưởng, gây mất đoàn kết nội bộ vi phạm phẩmchất chính trị, đạo đức lối sống và những cán bộ có dấu hiệu tham nhũng Cóthay thế những cán bộ trên, thì lãnh đạo, quản lý mới có hiệu quả, hiệu lựcthiết thực và gây được lòng tin của nhân dân đối với Đảng

1.2 NỘI DUNG, YÊU CẦU CỦA VIỆC NÂNG CAO ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO CÁN BỘ LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ CẤP TỈNH Ở ẮT TA PƯ HIỆN NAY

1.2.1 Nội dung của việc nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh ở Ắt Ta Pư hiện nay

- Nâng cao lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh ở Ắt Ta Pư hiện nay.

Yêu nước là một trong những tình cảm thiêng liêng và sâu sắc nhất củamột con người Sinh ra và lớn lên, ai cũng phải gắn với một miền quê nhấtđịnh Đó là nơi họ được nuôi dưỡng bởi những tình cảm thiêng liêng, sâunặng Những tình cảm ấy ngày một đậm đà, ăn sâu vào tiềm thức, ký ức củamỗi con người.Tình yêu quê hương mở rộng và phát triển lên trở thành lòngyêu nước, thành tình yêu đối với Tổ quốc Tại Đại hội lần thứ II của ĐảngLao động Việt Nam (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam), Chủ tịch Hồ ChíMinh từng nói: "Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyềnthống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinhthần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nólướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũcướp nước"

Lòng yêu nước một khi được nâng lên thành một triết lý sống, triết lýnhân sinh chi phối một cách có ý thức mọi hành vi ứng xử của con người sẽtrở thành chủ nghĩa yêu nước Chủ nghĩa yêu nước không chỉ là một giá trị,thậm chí là giá trị cao nhất trong hệ giá trị tinh thần, hệ giá trị đạo đức Đócòn là cội nguồn, là cơ sở của các giá trị khác, đặcbiệt là các giá trị văn hoá.Lênin từng nói rằng, chủ nghĩa yêu nước "là một trong những tình cảm sâusắc nhất, đã được củng cố qua hàng trăm năm, hàng nghìn năm tồn tại của các

Tổ quốc biệt lập [19, tr.226]

Với truyền thống yêu nước lâu đời, được tạo dựng bởi nhiều thế hệ, nhândân các bộ tộc Lào nói chung, nhân dân tỉnh Ắt Ta Pư nói riêng đã đứng lên đấutranh kiên cường với giặc ngoại xâm Năm 1945 cuộc khởi nghĩa giành chínhquyền từ tay thực dân Pháp và phát xít Nhật thành công, ngày 12-10-1945 nhândân các bộ tộc Lào tuyên bố nền độc lập của mình trước nhân dân thế giới