Nghiên cứu địa chính trị về 5 sự kiện nổi bật ở Châu Á BẢNG ĐÁNH GIÁ THÀNH VIÊN1 I.Khái quát chung về Đông Nam Á2 1.Đặc điểm địa lý2 2.Đặc điểm chính trị2 3.Đặc điểm kinh tế2 4.Đặc điểm văn hóa - xã hội3 II.5 sự kiện nổi bật ở Đông Nam Á từ 1945 - 19914 1.Sự kiện quân Nhật đầu hàng Đồng minh4 2.Cách mạng tháng Tám 1945 thành công4 3.Chiến thắng Điện Biên Phủ4 4.ASEAN được thành lập.5 5.Hiệp ước Bali được ký kết6 III.Quá trình vận động địa chính trị của Đông Nam Á từ năm 1991 - nay6 1.Sự hợp tác liên kết chính trị6 2.Hợp tác liên kết về an ninh, quốc phòng10 a.Diễn đàn ARF10 b.Bộ Quy tắc ứng xử biển Đông (COC)11 c.Hiệp định Thương mại tự do (FTA)12 3.Hợp tác trên lĩnh vực kinh tế13 4.Hợp tác liên kết trên lĩnh vực văn hóa - xã hội và các vấn đề môi trường16 ⇒ Tổng kết quá trình vận động địa chính trị ở Đông Nam Á từ năm 1991 - nay:17 5.Việt Nam trong quá trình hợp tác, liên kết ở Đông Nam Á17
Trang 1HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
KHOA QUAN HỆ QUỐC TẾ
BÁO CÁO MÔN: ĐỊA CHÍNH TRỊ THẾ GIỚI
Đề tài: 5 Sự kiện chính trị nổi bật ở Đông Nam Á từ
1945 đến 1991 và quá trình vận động địa chính trị ở
Đông Nam Á từ 1991 đến nay
Giảng viên hướng dẫn : Ngô Thị Thúy Hiền
Nhóm sinh viên thực hiện: Nguyễn Thu Hiền
Đoàn Thị Hồng Ngọc Nguyễn Thị Tú Ngọc Nguyễn Thanh Phong Nguyễn Kim Tuyến
Lớp : TTĐC K40-A2
Hà Nội, ngày 28 tháng 2 năm 2022
Trang 2MỤC LỤC
BẢNG ĐÁNH GIÁ THÀNH VIÊN 1
I Khái quát chung về Đông Nam Á 2
1 Đặc điểm địa lý 2
2 Đặc điểm chính trị 2
3 Đặc điểm kinh tế 2
4 Đặc điểm văn hóa - xã hội 3
II 5 sự kiện nổi bật ở Đông Nam Á từ 1945 - 1991 4
1 Sự kiện quân Nhật đầu hàng Đồng minh 4
2 Cách mạng tháng Tám 1945 thành công 4
3 Chiến thắng Điện Biên Phủ 4
4 ASEAN được thành lập 5
5 Hiệp ước Bali được ký kết 6
III Quá trình vận động địa chính trị của Đông Nam Á từ năm 1991 - nay 6
1 Sự hợp tác liên kết chính trị 6
2 Hợp tác liên kết về an ninh, quốc phòng 10
a Diễn đàn ARF 10
b Bộ Quy tắc ứng xử biển Đông (COC) 11
c Hiệp định Thương mại tự do (FTA) 12
3 Hợp tác trên lĩnh vực kinh tế 13
4 Hợp tác liên kết trên lĩnh vực văn hóa - xã hội và các vấn đề môi trường 16 ⇒ Tổng kết quá trình vận động địa chính trị ở Đông Nam Á từ năm 1991 - nay:17 5 Việt Nam trong quá trình hợp tác, liên kết ở Đông Nam Á 17
Trang 3BẢNG ĐÁNH GIÁ THÀNH VIÊN
(Hệ 10)
1 Nguyễn Thu Hiền • Tổng kết quá trình vận động địa chính trị
ở Đông Nam Á 1991 - nay
• Liên hệ Việt Nam trong liên kết, hợp tác với Đông Nam Á
9
2 Đoàn Thị Hồng Ngọc • Quá trình vận động địa chính trị Đông
Nam Á 1991 - nay trên phương diện chính trị và quốc phòng, an ninh
• 5 sự kiện nổi bật diễn ra ở Đông Nam Á
từ năm 1945 - 1991
• Tổng hợp bản Word
9.5
3 Nguyễn Thị Tú Ngọc • Đặc điểm địa lý tự nhiên; đặc điểm chính
trị, kinh tế, văn hóa - xã hội.
8.5
4 Nguyễn Thanh Phong • 5 sự kiện nổi bật diễn ra ở Đông Nam Á
từ năm 1945 - 1991
• Thiết kế PowerPoint
9.5
5 Nguyễn Kim Tuyến • Quá trình vận động địa chính trị Đông
Nam Á 1991 - nay trên phương diện kinh
tế và văn hóa - xã hội
• 5 sự kiện nổi bật diễn ra ở Đông Nam Á
từ năm 1945 - 1991
9.5
Trang 45 SỰ KIỆN NỔI BẬT Ở ĐÔNG NAM Á TỪ 1945 - 1991 VÀ QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG ĐỊA CHÍNH TRỊ CỦA ĐÔNG NAM Á TỪ 1991 - NAY
1 Đặc điểm địa lý
- Đông Nam Á (Đông Nam Á) nằm trong lục địa Đông Nam Á, gồm 11 quốc gia: Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Mianma, Philippin, Inđônêxia, Brunây, Singapore, Malaysia, Đông timor, Philippin
- Diện tích hơn 4,7 triệu km vuông, phía Đông giáp Thái Bình Dương, Đông Nam giáp Australia
- Tất cả các nước Đông Nam Á đều có đường biên giới giáp biển (trừ Lào) đa số là đảo
và bán đảo, nước lớn nhất là Indonesia với 17.508 đảo lớn nhỏ, diện tích 2.027.087km2 và nhỏ nhất là Singapore với diện tích 648,1 km2
- Tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng với các loại khoáng sản, kim loại đen: than đá, đồng, chì, kẽm, dầu mỏ, khí đốt,…
- Tài nguyên sinh vật đa dạng: hồ tiêu, sa nhân, hồi, quế, trầm hương, đàn hương,…
- ĐNA có khí hậu nhiệt đới gió mùa và xích đạo tạo ra những địa bàn sinh tụ nhỏ, phong phú Có hệ thống sông ngòi dày đặc, chủ yếu là sông ngắn, nhỏ, lớn nhất là Sông Mê Kông
2 Đặc điểm chính trị
- Việt Nam và Lào là hai nước xã hội chủ nghĩa
- Brunei là chính thể quân chủ
- Thái Lan là quân chủ lập hiến
- Philippines là cộng hòa tổng thống
- Singapore là một nước cộng hòa
- Myanmar là một nước cộng hòa liên bang
- 10/11 quốc gia Đông Nam Á là thành viên của tổ chức khu vực ASEAN
3 Đặc điểm kinh tế
- Là một trong những khu vực giàu có nhất thế giới cả về tài nguyên thiên nhiên và nguồn lao động
Trang 5- Nền kinh tế của các nước Đông Nam Á chủ yếu là sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng
và thủy sản với các sản phẩm chính là lúa, ngô, cao su, điều, cà phê, tôm, cá và cây
ăn quả
- Công nghiệp chủ yếu là công nghiệp nhẹ, chế biến nông sản, thủy hải sản, giày da, dệt may
- Công nghiệp nặng tập trung vào các lĩnh vực khai thác và đóng tàu Thương mại phát triển năng động, những năm gần đây công nghiệp dịch vụ phát triển với một số dịch
vụ du lịch, văn hoá
- Đông Nam Á đã thực hiện chính sách đối ngoại mở cửa, thu hút các khoản đầu tư lớn Đẩy mạnh xuất khẩu nông sản, cung cấp dịch vụ và xuất khẩu hàng may mặc, linh kiện điện tử
4 Đặc điểm văn hóa - xã hội
- Đông Nam Á có nhiều dân tộc với nguồn gốc, ngôn ngữ, tôn giáo khác nhau
- Đông Nam Á là khu vực giàu truyền thống văn hóa lịch sử, trên nền tảng văn minh nông nghiệp lúa nước mang sắc thái đan xen giữa văn hóa miền núi, đồng bằng và miền biển, đây là nơi giao thoa của hai nền văn hoá lớn là Ấn Độ, Trung Quốc
- Tôn giáo và tín ngưỡng ở các nước Đông Nam Á rất đa dạng: Phật giáo và Hồi giáo,
Cơ đốc giáo và các tôn giáo và phong tục bản địa khác
- Đông Nam Á có hàng trăm ngôn ngữ khác nhau: ngôn ngữ các dân tộc, tiếng anh, tiếng pháp,…
+ Indonesia có gần 200 ngôn ngữ của các dân tộc
+ Philippines có khoảng 80 ngôn ngữ cùng tồn tại
- Các loại hình nghệ thuật ở Đông Nam Á rất đặc sắc với nhiều loại hình khác nhau như Angkor Wat, Angkor Thom, Tháp Chăm, chùa Một Cột, cụm đền Prambanan trên đảo Java, Indonesia, chùa Vàng ở Myanmar…
- Dân số các nước Đông Nam Á trên 600 triệu người tuy nhiên mật độ không đồng đều
+ Singapore có mật độ dân số cao nhất thế giới (4.647 người / km2)
+ Lào mật độ thấp hơn mức trung bình thế giới (16,5 người / km2)…
+ 85% dân số của khu vực tập trung ở 4 quốc gia đông dân là Indonesia, Việt Nam, Thái Lan và Philippines
Trang 6II 5 sự kiện nổi bật ở Đông Nam Á từ 1945 - 1991
1 Sự kiện quân Nhật đầu hàng Đồng minh
- Năm 1945, quân Nhật đầu hàng Đồng minh vô điều kiện
- Tạo thời cơ cho các nước Đông Nam Á đứng lên giành độc lập, trong đó 3 nước giành độc lập là Việt Nam, Lào, Indonesia
- Nhiều nước giành độc lập hoặc giải phóng được phần lớn lãnh thổ nhưng thực dân
Mỹ lại tái chiếm Đông Nam Á, nhân dân ở đây tiếp tục kháng chiến chống xâm lược
và giành độc lập hoàn toàn
=> Đây là cơ sở cho những bước phát triển tiếp theo của các nước nói riêng và của khu vực nói chung
2 Cách mạng tháng Tám 1945 thành công
- 1945: Cách mạng tháng Tám 1945 thành công tại Việt Nam, cùng với các thắng lợi của các nước khác trong cuộc đấu giành độc lập
- Sự kiện có tầm ảnh hưởng quan trọng không chỉ đến Việt Nam nói riêng mà cả Đông Nam Á nói chung
⇒ Cách mạng tháng Tám đã mở ra bước ngoặt lịch sử cho dân tộc Việt Nam, phá tan xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp hơn 80 năm và ách thống trị của Nhật trong 5 năm, lật nhào ngai vàng phong kiến ngự trị ngót chục thế kỉ, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
⇒ Cách mạng tháng Tám cũng đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của cách mạng Việt Nam,
mở đầu kỉ nguyên mới của độc lập, tự do cho dân tộc, nhân dân lao động lên nắm chính quyền, làm chủ đất nước, vận mệnh dân tộc Cách mạng tháng Tám chính là dấu mốc thay đổi đất nước từ quốc gia Pháp thuộc, “một cổ ba tròng”, trở thành quốc gia độc lập, tự do
⇒ Với Đông Nam Á, cách mạng tháng Tám thành công tại Việt Nam góp phần cổ vũ mạnh
mẽ các dân tộc thuộc địa đấu tranh giải phóng Đồng thời, cuộc đấu tranh giành và bảo vệ dân tộc đã thúc đẩy sự phát triển tình đoàn kết, giúp đỡ nhau của các quốc gia khu vực Đông Nam Á Từ đó, có các nước trong khu vực thắng lợi, được tuyên bố giành được độc lập, tự
do như Lào (12/10/1945)
3 Chiến thắng Điện Biên Phủ
- 07/5/1954: Là một mốc chói lọi của lịch sử Việt Nam Nó ghi rõ nơi chủ nghĩa thực dân lăn xuống dốc và tan rã, đồng thời, phong trào giải phóng dân tộc khắp thế giới
Trang 7đang lên cao đến thắng lợi hoàn toàn ⇒ là thắng lợi chung của tất cả các dân tộc bị
áp bức trên thế giới
⇒ Góp phần quyết định đập tan hoàn toàn dã tâm xâm lược của thực dân Pháp và can thiệp
Mỹ, buộc chúng phải ký Hiệp định Giơ-ne-vơ, kết thúc chiến tranh ở Đông Dương, mở ra một thời kỳ mới cho cách mạng Việt Nam, Lào và Cam-pu-chia, góp phần quan trọng đối với phong trào giải phóng dân tộc, mở đầu sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cũ trên phạm
vi toàn thế giới
⇒ Giáng một đòn chí mạng vào nền móng của thực dân Pháp và can thiệp Mỹ, đánh sập thành lũy của chủ nghĩa thực dân cũ ở vị trí xung yếu nhất, đánh dấu sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cũ trên phạm vi toàn thế giới; báo hiệu sự thất bại chiến lược toàn cầu phản cách mạng của chủ nghĩa thực dân mới do đế quốc Mỹ cầm đầu Chiến thắng Điện Biên Phủ là chiến thắng chung của các nước trên bán đảo Đông Dương, chiến thắng của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, của phong trào đấu tranh vì hòa bình, tiến bộ xã hội trên toàn thế giới
4 ASEAN được thành lập
- Ngày 8/8/1967, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập
- Tạo điều kiện cho các nước trong khu vực có cơ hội giao lưu, hợp tác với nhau trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội
⇒ Góp phần tạo nên một khu vực Đông Nam Á hoà bình, ổn định và phát triển như ngày nay Năm nước tham gia ASEAN: In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-lip-pin, Xin-ga-po và Thái Lan 1984, Brunei trở thành thành viên thứ 6 của ASEAN
⇒ Tác động tích cực đến quan hệ giữa ASEAN và Trung Quốc, đây là điều ai cũng có thể nhìn thấy, quan hệ giữa hai bên sẽ được cải thiện, phát triển, là cơ sở tạo ra dòng chảy về con người, hàng hoá, tiền tệ và thông tin
- Tuy nhiên trong giai đoạn thành lập và phát triển, ASEAN và 3 nước Đông Dương
có mối quan hệ đan xen giữa đối đầu và đối thoại
● Thời kỳ 1967-1973 (Đối đầu): Một số nước ASEAN là thành viên của khối SEATO (Philippines và Thái Lan) là đồng minh của Mỹ trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam, dẫn đến quan hệ căng thẳng
● Thời kỳ 1973-1978: Đối thoại
Trang 8+ Sau hiệp định Pari (1973) Việt Nam đặt quan hệ ngoại giao với Malaysia và Singapore, đến 1976 đặt quan hệ ngoại giao với Thái lan và Philippines + Các bên đã tổ chức nhiều cuộc thăm chính thức lẫn nhau, đặt quan hệ hợp tác song phương và đa phương trên mọi lĩnh vực
● Thời kỳ 1979-1989 (Đối đầu): Do Việt Nam đưa quân sang giúp đỡ nhân dân Campuchia chống chế độ diệt chủng Pôn Pốt (Vấn đề Campuchia), nên có quan hệ đối đầu, các quan hệ bị đình trệ
5 Hiệp ước Bali được ký kết
- Tháng 2/1976, Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở Đông Nam Á được kí kết (Hiệp ước Bali)
⇒ Đánh dấu bước chuyển mình trong quan hệ ASEAN
- Hiệp ước nêu mục đích, nguyên tắc, cam kết của các quốc gia thành viên duy trì quan
hệ thân thiện, hợp tác và giải quyết hòa bình các tranh chấp
⇒ Hiệp định đã đặt nền móng cho việc xây dựng chuẩn mực ứng xử giữa các quốc gia ở khu vực nhằm thúc đẩy nền hòa bình vĩnh viễn, sự thân thiện và hợp tác giữa nhân dân các quốc gia tham gia Hiệp ước
- Cùng với quá trình ASEAN mở rộng quan hệ đối ngoại của ASEAN, các Đối tác của ASEAN đã lần lượt tham gia vào Hiệp ước TAC Mở ra con đường giao lưu, hội nhập
và quan hệ đối ngoại của các nước ASEAN
1 Sự hợp tác liên kết chính trị
- Ngày 8/8/1967: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập tại Bangkok (Thái Lan) với 5 thành viên ban đầu gồm: Indonesia, Thái Lan, Philippines, Malaysia và Singapore
+ Mục tiêu của ASEAN: tăng cường hợp tác kinh tế, văn hoá – xã hội giữa các nước thành viên, tạo điều kiện cho các nước hội nhập sâu hơn với khu vực và thế giới
- Ngày 27/11/1971: ASEAN ra Tuyên bố về Khu vực Hòa bình, Tự do và Trung lập (ZOPFAN) ⇒ quyết tâm trong việc đảm bảo việc công nhận và tôn trọng Đông Nam
Á là một khu vực hòa bình, tự do và trung lập, không có sự can thiệp dưới bất kỳ hình thức và phương cách nào của các nước ngoài khu vực
Trang 9- Tháng 2/1976: Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở Đông Nam Á được kí kết (Hiệp ước Bali) ⇒ đánh dấu bước chuyển mình trong quan hệ ASEAN
⇒ Hiệp định đã đặt nền móng cho việc xây dựng chuẩn mực ứng xử giữa các quốc gia ở khu vực nhằm thúc đẩy nền hòa bình vĩnh viễn, sự thân thiện và hợp tác giữa nhân dân các quốc gia tham gia Hiệp ước
⇒ Đánh dấu mốc quan trọng, mở ra thời kỳ hòa bình hợp tác của khu vực từ đối đầu sang đối thoại, hợp tác cùng phát triển
- Các nước Đông Nam Á lần lượt tham gia ASEAN:
+ Ngày 18/7/1995: Việt Nam trở thành thành viên chính thức của tổ chức ASEAN
+ Ngày 23/7/1997: Lào và Myanmar gia nhập ASEAN
+ Ngày 30/4/1999 Campuchia gia nhập ASEAN
+ Đông Timor:
/ Tháng 8/1999: tuyên bố độc lập tách ra từ Indonesia / 2002: được công nhận là quốc gia độc lập
/ Là ứng cử viên của ASEAN ⇒ mở ra quy trình hội nhập tất cả các quốc gia khu vực Đông Nam Á thống nhất hợp tác cùng phát triển
⇒ ASEAN từ năm nước thành viên sáng lập, đến năm 1999, tất cả các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á đều là thành viên của tổ chức khu vực ASEAN
- Tháng 3/1996, tại hội nghị cấp cao Á - Âu ASEM (Băng Cốc) và 3/1998 (Luân Đôn): Các nước Đông Nam Á chủ động tạo lập được sự gắn kết giữa hai lục địa Á – Âu
⇒ Quan hệ Á - Âu trở thành một cạnh của tam giác quan hệ mang tính toàn cầu của ASEAN: ASEAN+3 với ASEM và APEC làm cho tam giác quan hệ mang tính toàn cầu hoàn thiện hơn
- Tháng 12/1997: văn kiện Tầm nhìn ASEAN 2020 ra đời:
+ Mục tiêu:
/ Đông Nam Á trở thành nhóm hài hòa dân tộc
/ Đông Nam Á xây dựng quan hệ đối tác trong phát triển năng động: Hợp tác kinh tế qua các chiến lược phát triển, phù hợp nội dung, xây dựng một khu vực kinh tế ổn định, có độ tăng trưởng cao, thực hiện đầy đủ chương trình khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), hòa hợp hoạt động thương mại thế giới
Trang 10/ Đông Nam Á trở thành cộng đồng các xã hội đùm bọc nhau trên cơ sở mối liên hệ lịch sử, các di sản văn hóa, gắn bó với nhau bằng bản sắc chung của khu vực
/ Đông Nam Á hướng ngoại: có quan hệ quốc tế rộng rãi và đóng vai trò trung tâm trên các diễn đàn quốc tế
- Năm 1998: tuyên bố Hà Nội được thông qua tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ VI họp tại Hà Nội với các điểm chính:
+ Khẳng định sự tồn tại và vai trò của ASEAN trong lịch sử cũng như trong tương lai
+ Thúc đẩy cải cách kinh tế và tài chính, tăng cường liên kết kinh tế giữa các nước thành viên, kêu gọi sự giúp đỡ của cộng đồng quốc tế, tiếp tục mở rộng thị trường, kêu gọi đầu tư nước ngoài, thực hiện đúng tiến độ AFTA và các kế hoạch dự án đã được thông qua
+ Bảo vệ môi trường, kiểm soát, ngăn chặn ô nhiễm xuyên biên giới
+ Đảm bảo an ninh lương thực, xóa đói giảm nghèo, nâng cao sức sống nhân dân, tạo việc làm, giải quyết nạn thất nghiệp, bồi dưỡng nhân lực phù hợp với yêu cầu mới của công nghiệp hiện đại
+ Hoan nghênh các nước ngoài khu vực tham gia Hiệp ước Bali
+ Nỗ lực giải quyết các tranh chấp ở biển Đông bằng biện pháp hòa bình; phát triển quan hệ lâu dài với các nước lớn, các nước khác, các tổ chức khu vực và quốc tế; củng cố diễn đàn khu vực (ARF) như một diễn đàn về đối thoại các vấn đề chính trị an ninh và hợp tác
- Tháng 4/1997: ASEAN đưa ra sáng kiến thành lập ASEAN+3 nhằm:
+ Cải thiện quan hệ với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc
+ Đề xuất khả năng soạn thảo Hiến chương ASEAN
- Năm 2000: ASEAN+3 chính thức được thể chế hóa là hội nghị cấp cao hàng năm giữa các nguyên thủ quốc gia của các nước thành viên, đến nay ASEAN +3 đã có 48 hiệp định trong 17 lĩnh vực được ký kết
- Ngày 7/10/2003: các lãnh đạo ASEAN thảo luận về việc sẽ không thiết lập bất kỳ một liên minh chính thức nào giống NATO, đã ký Tuyên bố Hòa hợp ASEAN II (Hiệp ước Bali II) ⇒ mang tính bước ngoặt