BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN Đề tài Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LUẬT BÀI TẬP LỚN MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN Đề tài: Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay Họ và tên: Nguyễn Quỳnh Trang Mã sinh viên: 11208083 Lớp: KTCTMLN25 Hanoi, 6 – 2021 Trong nền kinh tế hiện nay của thế giới đã xảy ra rất nhiều thay đổi và biến động đối với nền tảng của kinh tế thế giới. Hiện nay một số quốc gia vốn đi đầu trong việc ủng hộ tự do hóa thương mại nay lại trở thành yếu tố ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống thương mại đa phương nói riêng và cả quá trình hội nhập kinh tế quốc tế trên toàn thế giới nói chung. Điểm đáng chú ý là xung đột thương mại giữa Mỹ với một số đối tác, đặc biệt là với Trung Quốc vẫn tiếp tục có những diễn biến khó lường. Những sự kiện diến biến lớn trên đang có sự ảnh hưởng đến nền kinh tế, chính trị thế giới và động thái chính sách các nước trong đó có Việt Nam. Nhà nước Việt Nam ta đang bước vào giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và toàn diện, đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới với các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp. Do đó vấn đề cấp thiết về nhận thức đầy đủ những điểm mới của hội nhập kinh tế quốc tế, xác định giải pháp sáng kiến để tham gia, đóng góp với tiến trình này nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế và hạn chế thách thức, thiết thực phục vụ đổi mới đồng bộ và toàn diện, phát triển mạnh mẽ bền vững. Từ những vấn đề nếu trên tiếp theo đây là bản phân tích những thành tựu, hạn chế và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trong quá trình cục diện kinh tế thế giới đổi mới.

1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

KHOA LUẬT

BÀI TẬP LỚN MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

Đề tài: Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Họ và tên: Nguyễn Quỳnh Trang

Mã sinh viên: 11208083 Lớp: KTCTMLN25

Hanoi, 6 – 2021

2

MỤC LỤC

Lời mở đầu

I Quan điểm về việc hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam qua các thời kì

II Vai trò của việc hội nhập kinh tế quốc tế tại Việt Nam hiện nay

1 Khái niệm và tính tất yếu của hội nhập kinh tế quốc tế

2 Vai trò của hội nhập kinh tế quốc tế

III Những thành tựu và hạn chế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở

Việt Nam hiện nay

1 Những thành tựu trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mà nước ta đạt được

2 Những hạn chế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mà nước ta đạt được

IV Những giải pháp nhất định cho thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc

tế hiện nay của nước ta

Kết luận

Tài liệu tham khảo

3

Lời mở đầu

Trong nền kinh tế hiện nay của thế giới đã xảy ra rất nhiều thay đổi và biến động đối với nền tảng của kinh tế thế giới Hiện nay một số quốc gia vốn đi đầu trong việc ủng hộ tự do hóa thương mại nay lại trở thành yếu tố ảnh hưởng đến sự

ổn định của hệ thống thương mại đa phương nói riêng và cả quá trình hội nhập kinh tế quốc tế trên toàn thế giới nói chung Điểm đáng chú ý là xung đột thương mại giữa Mỹ với một số đối tác, đặc biệt là với Trung Quốc vẫn tiếp tục có những diễn biến khó lường Những sự kiện diến biến lớn trên đang có sự ảnh hưởng đến nền kinh tế, chính trị thế giới và động thái chính sách các nước trong đó có Việt Nam Nhà nước Việt Nam ta đang bước vào giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và toàn diện, đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới với các cơ quan, địa

phương và doanh nghiệp Do đó vấn đề cấp thiết về nhận thức đầy đủ những điểm mới của hội nhập kinh tế quốc tế, xác định giải pháp sáng kiến để tham gia, đóng góp với tiến trình này nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế và hạn chế thách thức, thiết thực phục vụ đổi mới đồng bộ và toàn diện, phát triển mạnh mẽ bền vững Từ những vấn đề nếu trên tiếp theo đây là bản phân tích những thành tựu, hạn chế và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trong quá trình cục diện kinh tế thế giới đổi mới

4

I Quan điểm về việc hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam qua các thời

kì

Qua các giai đoạn lịch sử hình thành phát triển có thể thấy được tư tưởng mở cửa giao thương của nước ta đã có từ khá lâu Các nhà canh tân của Việt Nam như

Lê Quý Đôn, Nguyễn Trường Tộ… cách đây nhiều thế kỷ đã nhìn thấy tầm quan trọng của việc mở cửa nền kinh tế, giao lưu buôn bán với nước ngoài

Sau Cách mạng tháng 8 (1945), tư tưởng mở cửa về kinh tế, hội nhập với kinh

tế thế giới đã được thể hiện trong lời kêu gọi Liên hợp quốc (tháng 12 năm 1946) của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong đó có những điểm mà trong bối cảnh hiện nay vẫn rất đúng và thích hợp:

- Nước Việt Nam dành sự tiếp nhận thuận lợi cho đầu tư của các nhà tư bản, nhà kỹ thuật nước ngoài trong tất cả các ngành kỹ nghệ của mình

- Nước Việt Nam sẵn sàng mở rộng các cảng, sân bay và đường sá giao thông cho việc buôn bán và quá cảnh quốc tế

- Nước Việt Nam chấp nhận tham gia mọi tổ chức hợp tác kinh tế quốc tế dưới

sự lãnh đạo của Liên hợp quốc

Tuy nhiên do hoàn cảnh lịch sử quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam có những giai đọa bị gián đoạn Nhưng trong tình hình kinh tế như hiện nay việc thực hiện hội nhập kinh tế đối với Việt Nam rất quan trọng và hiện tại nhà nước ta đang thực hiện chỉ đạo rất tốt về quá trình hội nhập

Trong bối cảnh hiện nay, khả năng chiến tranh và xâm lược về quân sự, lãnh thổ là ít xảy ra, cả thế giới đang trong xu thế toàn cầu hoá và không một quốc gia nào có thể đứng ngoài Do đó, độc lập tự chủ trong bối cảnh hiện nay tập trung cao vào độc lập tự chủ về kinh tế Độc lập tự chủ về kinh tế tạo cơ sở cho hội nhập kinh tế quốc tế có hiệu quả Hội nhập kinh tế quốc tế có hiệu quả tạo điều kiện cần

5

thiết để xây dựng kinh tế độc lập tự chủ

Từ việc xác định khái niệm nền kinh tế độc lập tự chủ như trên, từ góc độ kinh

tế có một số vấn đề liên hệ chặt chẽ như sau:

Thứ nhất, nền kinh tế độc lập tự chủ hiện nay không tách rời khỏi tổng thể

nền kinh tế khu vực và thế giới Trong bối cảnh quá trình toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế ngày nay, các nền kinh tế trên thế giới ngày càng tăng cường sự tương hỗ và phụ thuộc lẫn nhau, không một quốc gia nào có thể tách rời khỏi quá trình này và nền kinh tế độc lập tự chủ được hiểu theo nghĩa là độc lập tự chủ trong mối quan hệ gắn bó tổng thể với nền kinh tế khu vực và thế giới Quá trình tăng cường mối liên hệ và tác động qua lại trong quan hệ kinh tế giữa các nước thể hiện

cụ thể nhất thông qua việc hình thành ngày càng gia tăng các khu vực và hiệp định thương mại tự do

Xu thế hợp tác, liên kết kinh tế ở khu vực Châu Á và Châu Á - Thái Bình

Dương được đẩy mạnh bằng các hiệp định tự do hoá thương mại song phương, hợp tác kinh tế tiểu khu vực và nhóm nước

Thứ hai, xây dựng một nền kinh tế độc lập tự chủ trong bối cảnh toàn cầu hoá

và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay đòi hỏi phải tập trung để nhanh chóng điều chỉnh cơ cấu kinh tế, sản xuất và đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế nói chung cũng như của doanh nghiệp và hàng hoá, dịch vụ nói riêng

Nước ta xuất phát từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, gần 3/4 dân số và lao động sống bằng nông nghiệp, công nghiệp hóa và hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn chưa được chú trọng đúng mức Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, trình độ trang thiết bị lạc hậu từ 3 đến 4 thế hệ so với các nước khác trong khu vực Trình

độ kỹ thuật công nghệ thấp Cơ sở hạ tầng và các ngành dịch vụ cơ bản phục vụ sản xuất kinh doanh như kho bãi, thông tin liên lạc, điện, nước, vận tải đều kém phát triển và có chi phí cao hơn các nước khác trong khu vực Những yếu tố này

6

làm giảm nghiêm trọng khả năng cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập khu vực và thế giới

II Khái niệm và vai trò của việc hội nhập kinh tế quốc tế tại Việt Nam hiện nay

1 Khái niệm và tính tất yếu của hội nhập kinh tế quốc tế

• Khái niệm của hội nhập kinh tế quốc tế

Hội nhập quốc tế là giai đoạn phát triển cao của hợp tác quốc tế, là quá trình áp dụng và tham gia xây dựng các quy tắc và luật lệ chung của cộng đồng quốc tế, phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc của Việt Nam

Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình gắn kết nền kinh tế của các quốc gia vào các tổ chức kinh tế khu vực và toàn cầu, trong đó các nước thành viên chịu sự ràng buộc theo những quy định chung của cả khối

• Tính tất yếu của hội nhập kinh tế quốc tế

Từ sau chiến tranh thế giới lần thứ 2, sự phát triển vượt bậc của các lực lượng sản xuất cùng với sự ra đời của các nền kinh tế thị trường đã thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình liên kết, hợp tác giữa các quốc gia Các quốc gia có nền kinh tế phát triển mạnh cần mở rộng thị trường giao thương hàng hóa, đầu tư và chuyển giao công nghệ ra nước ngoài, đồng thời tận dụng và khai thác được các nguồn lực từ bên ngoài (tài nguyên, lao động và thị trường); từ đó gia tăng các ảnh hưởng kinh tế và chính trị của mình trên trường quốc tế Song song đó, các quốc gia có nền kinh tế kém phát triển hơn cũng cần thúc đẩy tiến trình quan hệ hợp tác kinh tế với các nền kinh tế lớn nhằm tranh thủ nguồn vốn, công nghệ và cơ hội xuất khẩu hàng hóa, từng bước thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đất nước

Từ lợi ích mang tính hai chiều này, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đã diễn ra ở nhiều cấp độ và ngày càng sâu sắc, toàn diện hơn với sự tham gia của hầu hết các

7

quốc gia trên thế giới Rõ ràng, hội nhập kinh tế quốc tế đã trở thành một xu thế lớn và một đặc trưng quan trọng của thế giới hiện nay Xu thế này chi phối toàn bộ các mối quan hệ quốc tế và làm thay đổi to lớn cấu trúc của hệ thống thế giới cũng như bản thân các chủ thể và mối quan hệ giữa chúng

2 Vai trò của hội nhập kinh tế quốc tế

Việc hội nhập kinh tế quốc tế đối với nước Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế và xây dựng đất nước, vậy những vài trò của hội nhập kinh tế đối với Việt Nam hiện nay được thể hiện ở chỗ:

-Hội nhập kinh tế là trọng tâm, hội nhập trong các lĩnh vực khác phải tạo thuận lợi cho hội nhập kinh tế và góp phần tích cực vào phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng, bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy phát triển văn hóa, xã hội; hội nhập trong các lĩnh vực phải được thực hiện đồng bộ trong một chiến lược hội nhập quốc tế tổng thể với lộ trình, bước đi phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực của đất nước

-Hội nhập kinh tế quốc tế cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với hội nhập trong các lĩnh vực khác nhưng hội nhập kinh tế quốc tế phải là trọng tâm, là nội dung chính, quan trọng nhất của tiến trình hội nhập Hội nhập kinh tế quốc tế cần

đi trước một bước để tạo cơ sở, thúc đẩy hội nhập và hợp tác trong các lĩnh vực khác

-Xét theo thực tế khách quan, các hoạt động hội nhập chỉ có thể tiến hành dựa trên một nền tảng kinh tế tương đối vững chắc, khi đó mới có thể đảm bảo cho chúng ta tiến hành hội nhập mà vẫn có thể giữ vững độc lập tự chủ, không bị phụ thuộc vào bên ngoài Nói cách khác, chỉ khi chúng ta đã hội nhập kinh tế quốc tế đến một mức độ nhất định mới có điều kiện để hội nhập trên các lĩnh vực khác, và

8

hội nhập trên các lĩnh vực khác cũng không nằm ngoài mục tiêu phục vụ cho phát triển kinh tế

-Tham gia nền kinh tế quốc tế, chúng ta có điều kiện thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển kinh tế, song sự phát triển của chúng ta tiến bộ hơn là đi liền với tiến bộ và công bằng xã hội bảo vệ mội trường, môi sinh

-Tham gia toàn cầu hoá, giao lưu về văn hoá, chuyển mình vào dòng chảy của

tư duy và thực tiễn của nhân loại, những người làm công tác lý luận, giáo dục lý luận ở Việt Nam có dịp thâu nhận những tinh hoa của thế giới, có dịp mở rộng đối sánh , điều này rất quan trọng và cần thiết

III Những thành tựu và hạn chế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở

Việt Nam hiện nay

1 Những thành tựu trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mà nước ta đạt được

Trên cơ sở đường lối hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng và Nhà nước, thời gian qua, Việt Nam đã tiến hành hội nhập dưới nhiều góc độ:

Về hội nhập đa phương, Việt Nam đã có mối quan hệ tích cực với các tổ chức tài chính tiền tệ quốc tế như Ngân hàng phát triển Á Châu, Quỹ tiền tệ thế giới, Ngân hàng thế giới Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam được đẩy mạnh và đưa lên một tầm cao hơn bằng việc tham gia các tổ chức kinh tế, thương mại khu vực và thế giới, ký kết các hiệp định hợp tác kinh tế đa phương Đặc biệt, tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đã có một bước đi quan trọng khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) vào ngày 11 tháng 01 năm 2007 sau 11 năm đàm phán gia nhập Tổ chức này Đây là sự kiện quan trọng đánh dấu một mốc mới trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế (HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ) của

9

nước ta, mở ra một giai đoạn mới: nền kinh tế nước ta hội nhập sâu và toàn diện hơn vào nền kinh tế thế giới

Về hội nhập khu vực, tháng 7/1995 Việt Nam đã gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và chính thức tham gia Khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA) từ 1/1/1996 Đây được coi là một bước đột phá về hành động trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam Tiếp đó, năm 1996 Việt Nam tham gia sáng lập Diễn đàn hợp tác Á - Âu (ASEM) và đến năm 1998, Việt Nam được kết nạp vào Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình

Dương (APEC)

Về hội nhập song phương, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với hơn

160 nước và 70 vùng lãnh thổ, mở rộng quan hệ thương mại, xuất khẩu hàng hoá tới trên 230 thị trường của các nước và vùng lãnh thổ , ký kết trên 90 Hiệp định thương mại song phương, gần 60 Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu

tư, 54 Hiệp định chống đánh thuế hai lần và nhiều Hiệp định hợp tác về văn hoá song phương với các nước và các tổ chức quốc tế

Việt Nam đã thiết lập quan hệ tốt với tất cả các nước lớn, trong đó có các nước trong nhóm G8; nâng quan hệ đối tác chiến lược với Trung Quốc trở thành đối tác chiến lược toàn diện, gia tăng nội hàm của quan hệ đối tác chiến lược với Nga, thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Anh, Tây Ban Nha Số lượng các cơ quan đại diện của ta ở nước ngoài cũng tăng lên (91 cơ quan) với 65 đại sứ quán, 20 tổng lãnh sự quán, 4 phái đoàn thường trực bên cạnh các tổ chức quốc tế, 1 văn phòng kinh tế văn hóa Đặc biệt, trong những năm gần đây, Việt Nam đã tích cực tham gia đàm phán, ký kết các Hiệp định thương mại tự do (FTA) Trong bối cảnh hệ thống thương mại đa biên đang gặp phải những khó khăn nhất định, sự phát triển hợp tác kinh tế song phương và khu vực, thể hiện qua việc hình thành các FTA là một sự bổ trợ quan trọng cho mục tiêu tự do hoá thương mại và đầu tư đa

10

phương trên phạm vi toàn cầu hiện nay Việc hình thành các FTA với mức độ

tự do hoá sâu rộng đã và đang đem lại những cơ hội và cả thách thức không nhỏ đối với những nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam Chính vì vậy, Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc mà cần phải chủ động nắm bắt xu thế FTA, tham gia có lựa chọn để nắm bắt cơ hội tiếp cận thị trường, mở rộng quan hệ kinh tế thương mại với các đối tác quan trọng

Mặc dù, tình hình kinh tế thế giới, khu vực có những diễn biến phức tạp, khó lường, nhưng Việt Nam vẫn kiên trì chủ trương hội nhập kinh tế quốc tế toàn diện với trọng tâm là hội nhập kinh tế quốc tế, coi hội nhập kinh tế quốc tế và tự

do hóa thương mại là xu thế tất yếu khách quan Một số thành tựu của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế toàn diện của Việt Nam gồm:

Một là, hội nhập kinh tế quốc tế đã góp phần gia tăng sức mạnh tổng hợp

quốc gia Nền kinh tế Việt Nam từng bước được cơ cấu lại gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế được tăng cường, nguồn nhân lực để cung ứng cho phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) ngày càng phát triển Môi trường đầu tư kinh doanh được cải thiện, minh bạch, bình đẳng hơn, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế được nâng lên

Việt Nam được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá là một trong những nền kinh

tế tăng trưởng nhanh nhất trong khu vực cũng như trên thế giới và có triển vọng tốt nhờ kinh tế vĩ mô tiếp tục được duy trì ổn định, các cân đối lớn được bảo đảm, lạm phát được kiểm soát, tạo môi trường, động lực thúc đẩy kinh tế phát triển Quy mô kinh tế Việt Nam năm 2019 dự báo đạt 5,5 triệu tỷ đồng, tương đương 240,5 tỷ USD, gấp trên 1,3 lần so với năm 2015, hiện đứng thứ 44 trên thế giới theo GDP danh nghĩa và thứ 34 theo sức mua tương đương

11

Hai là, hội nhập kinh tế quốc tế tác động mạnh đến tăng trưởng, góp phần

thúc đẩy phát triển KT-XH GDP bình quân đầu người tăng từ 2.109 USD (năm 2015) lên 2.587 USD (năm 2018), khoảng 7.650 USD theo sức mua tương đương Đặc biệt, sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Việt Nam đã duy trì tốc độ tăng trưởng cao, trong năm 2007, tăng trưởng GDP đạt 8,46% (mức cao nhất trong vòng 11 năm trước đó) Tuy nhiên, 4 năm sau đó,

do ảnh hưởng từ những biến động của kinh tế thế giới, nên tăng trưởng GDP trong giai đoạn 2011 - 2013 giảm xuống còn 5,6% Đáng chú ý những năm tiếp theo, kinh tế khởi sắc hơn Cụ thể, năm 2014 đạt 5,98%, năm 2015 đạt 6,68%;

2016 đạt 6,1%, năm 2017 GDP đạt 6,81%, năm 2018 đạt 7%, quy mô nền kinh

tế đạt khoảng 240 tỷ USD, bình quân đầu người đạt 2.540 USD, mức tăng

trưởng cao nhất trong vòng 10 năm qua (2008-2018)

Ba là, hội nhập kinh tế quốc tế thúc đẩy hoạt động thương mại quốc tế của

Việt Nam phát triển mạnh giúp gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu (XNK), mở rộng thị trường đa dạng các loại hàng hóa tham gia XNK Việt Nam đã trở thành một bộ phận của nền kinh tế toàn cầu với tổng kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu đạt gần 480 tỷ USD, gấp gần 2 lần GDP Từ chỗ thường xuyên nhập siêu, Việt Nam đã chuyển sang cân bằng XNK, thậm chí là xuất siêu Việt Nam hiện

đã có quan hệ thương mại với trên 200 quốc gia và vùng lãnh thổ Là thành viên của WTO, Việt Nam đã được 71 đối tác công nhận là nền kinh tế thị trường, nhiều sản phẩm dần có chỗ đứng và khả năng cạnh tranh trên nhiều thị trường

có yêu cầu cao về chất lượng như Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Mỹ

Bốn là, hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng hơn góp phần đưa Việt Nam trở

thành một “mắt xích” quan trọng trong mạng lưới các liên kết kinh tế với các nền kinh tế hàng đầu thế giới (gồm 12 FTA đã ký và đang thực thi; 2 Hiệp định

đã ký kết, 4 FTA đang đàm phán bảo đảm cho kết nối thương mại tư do, ưu đãi