BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊ-NIN Đề tài Trình bày thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LUẬT ----**---- BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊ-NIN Đề tài: Trình bày thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay. Sinh viên: Nguyễn Thu Quỳnh Mã sinh viên: 11203399 Lớp: Kinh tế chính trị Mác – Lênin (220)_25 Hà Nội, 2021 MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU ........................................................................................................1 PHẦN NỘI DUNG................................................................................................2 I. Một số vấn đề lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế..............................................2 1. Khái niệm.........................................................................................................2 2. Tính tất yếu khách quan của hội nhập kinh tế quốc tế ....................................2 3. Nội dung hội nhập kinh tế quốc tế...................................................................3 II. Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay................................3 1. Chủ trương, đường lối của Đảng về vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế qua từng thời kì...................................................................................................................3 2. Thành tựu của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.................6 3. Thách thức đối với nền kinh tế Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế..................................................................................................................8 III. Phương hướng nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam.......10 1. Tăng cường công tác tư tưởng, nâng cao nhận thức .....................................10 2. Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của nền kinh tế .................................11 3. Giải quyết mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập kinh tế quốc tế .....11 LỜI KẾT................................................................................................................13 TÀI LIỆU THAM KHẢO ... Kể từ sau cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ đã kéo theo sự phát triển không ngừng của lực lượng sản xuất, nhanh chóng vượt ra khỏi phạm vi biên giới quốc gia, mở rộng ra toàn thế giới. Xu thế hội nhập giữa các quốc gia ngày càng hiện hữu, không phân biệt chế độ chính trị, trình độ phát triển, kinh tế, văn hóa… dẫn đến sự ra đời của các tổ chức trong phạm vi từng khu vực (EU, APEC…) và toàn cầu (WTO). Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, cùng với những diễn biến, tình hình mới của thế giới đòi hỏi các quốc gia phải chung tay giải quyết (ứng phó với biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh…), do vậy, xu hướng hội nhập kinh tế, toàn cầu hóa ngày càng trở nên phổ biến ở tất cả các quốc gia trên thế giới và Việt Nam không nằm ngoài xu hướng này, thậm chí tham gia tích cực vào quá trình toàn cầu hóa. Theo xu thế chung của thế giới, Việt Nam đã và đang từng bước chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, hợp tác với các nước có tiềm lực kinh tế lớn. Đây là một mục tiêu nhiệm vụ rất quan trọng, mang tính lâu dài, đối với một nước có nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam thì thật sự rất cần thiết. Việc hội nhập kinh tế quốc tế mang đến cho nước ta rất nhiều lợi ích như mở rộng được thị trường xuất khẩu, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, nâng cao kĩ thuật công nghệ, học hỏi được những kinh nghiệm quý báu của các nước có nền kinh tế phát triển hơn, từ đó tiếp thu và vận dụng để xây dựng nền kinh tế nước nhà ngày một phát triển và giàu mạnh. Trong Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng, Đại hội đã nêu rõ nhiệm vụ “Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, giải quyết tốt mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; thúc đẩy hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, linh hoạt, hiệu quả vì lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo đảm độc lập, tự chủ, chủ quyền quốc gia”. Nghiên cứu về hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam là đề tài mang tính thời sự, đã được rất nhiều nhà kinh tế đề cập đến bởi tính thực tiễn cao, phù hợp với tình hình phát triển của Việt Nam (nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, do 1 đảng cộng sản duy nhất lãnh đạo…). Bản thân em là một sinh viên năm nhất ở một ngôi trường có bề dày đào tạo về kinh tế như trường Đại học Kinh tế Quốc dân, em cảm thấy rất hứng thú khi được giao tìm hiểu, nghiên cứu đề tài này. Tuy nhiên, do sự hiểu biết của em còn hạn chế nên trong bài viết em chỉ tập trung nghiên cứu nêu ra những kết quả nổi bật đã đạt được và một số hạn chế về hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam sau 35 năm đổi mới (1986 - 2021), đồng thời đề xuất giải pháp khắc phục. Do mới tham gia nghiên cứu khoa học nên bài viết không tránh khỏi thiếu sót, em kính mong cô giúp đỡ để em hoàn thiện hơn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

KHOA LUẬT **

BÀI TẬP LỚN

MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊ-NIN

Đề tài: Trình bày thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Sinh viên: Nguyễn Thu Quỳnh

Mã sinh viên: 11203399

Lớp: Kinh tế chính trị Mác – Lênin (220)_25

Hà Nội, 2021 MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

PHẦN NỘI DUNG 2

I Một số vấn đề lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế 2

1 Khái niệm 2

2 Tính tất yếu khách quan của hội nhập kinh tế quốc tế 2

3 Nội dung hội nhập kinh tế quốc tế 3

II Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay 3

1 Chủ trương, đường lối của Đảng về vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế qua từng thời kì 3

2 Thành tựu của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế 6

3 Thách thức đối với nền kinh tế Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế 8

III Phương hướng nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam 10

1 Tăng cường công tác tư tưởng, nâng cao nhận thức 10

2 Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của nền kinh tế 11

3 Giải quyết mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập kinh tế quốc tế 11

LỜI KẾT 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

1

LỜI MỞ ĐẦU

Kể từ sau cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba, cùng với sự phát triển mạnh

mẽ của khoa học công nghệ đã kéo theo sự phát triển không ngừng của lực lượng sản xuất, nhanh chóng vượt ra khỏi phạm vi biên giới quốc gia, mở rộng ra toàn thế giới Xu thế hội nhập giữa các quốc gia ngày càng hiện hữu, không phân biệt chế độ chính trị, trình độ phát triển, kinh tế, văn hóa… dẫn đến sự ra đời của các tổ chức trong phạm vi từng khu vực (EU, APEC…) và toàn cầu (WTO) Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, cùng với những diễn biến, tình hình mới của thế giới đòi hỏi các quốc gia phải chung tay giải quyết (ứng phó với biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh…), do vậy, xu hướng hội nhập kinh tế, toàn cầu hóa ngày càng trở nên phổ biến ở tất cả các quốc gia trên thế giới và Việt Nam không nằm ngoài

xu hướng này, thậm chí tham gia tích cực vào quá trình toàn cầu hóa

Theo xu thế chung của thế giới, Việt Nam đã và đang từng bước chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, hợp tác với các nước có tiềm lực kinh tế lớn Đây là một mục tiêu nhiệm vụ rất quan trọng, mang tính lâu dài, đối với một nước có nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam thì thật sự rất cần thiết Việc hội nhập kinh tế quốc tế mang đến cho nước ta rất nhiều lợi ích như mở rộng được thị trường xuất khẩu, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, nâng cao kĩ thuật công nghệ, học hỏi được những kinh nghiệm quý báu của các nước có nền kinh tế phát triển hơn, từ đó tiếp thu và vận dụng để xây dựng nền kinh tế nước nhà ngày một phát triển và giàu mạnh Trong Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng, Đại hội đã nêu rõ nhiệm vụ “Chủ động

và tích cực hội nhập quốc tế, giải quyết tốt mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; thúc đẩy hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, linh hoạt, hiệu quả vì lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo đảm độc lập, tự chủ, chủ quyền quốc gia”

Nghiên cứu về hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam là đề tài mang tính thời

sự, đã được rất nhiều nhà kinh tế đề cập đến bởi tính thực tiễn cao, phù hợp với tình hình phát triển của Việt Nam (nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, do 1 đảng cộng sản duy nhất lãnh đạo…) Bản thân em là một sinh viên năm nhất ở một ngôi trường có bề dày đào tạo về kinh tế như trường Đại học Kinh tế Quốc dân, em cảm thấy rất hứng thú khi được giao tìm hiểu, nghiên cứu đề tài này Tuy nhiên, do sự hiểu biết của em còn hạn chế nên trong bài viết em chỉ tập trung nghiên cứu nêu ra những kết quả nổi bật đã đạt được và một số hạn chế về hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam sau 35 năm đổi mới (1986 - 2021), đồng thời đề xuất giải pháp khắc phục

Do mới tham gia nghiên cứu khoa học nên bài viết không tránh khỏi thiếu sót, em kính mong cô giúp đỡ để em hoàn thiện hơn

2

Em xin chân thành cảm ơn!

PHẦN NỘI DUNG

I Nhận thức chung về hội nhập kinh tế quốc tế

1 Khái niệm hội nhập kinh tế quốc tế

Hội nhập kinh tế quốc tế của một quốc gia là quá trình quốc gia đó thực hiện gắn kết nền kinh tế của mình với nền kinh tế thế giới dựa trên sự chia sẻ lợi ích đồng thời tuân thủ các chuẩn mực quốc tế chung

2 Tính tất yếu khách quan của hội nhập kinh tế quốc tế

Thứ nhất, do yêu cầu khách quan trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế

Toàn cầu hóa là quá trình tạo ra liên kết và sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng gia tăng giữa các quốc gia trên quy mô toàn cầu Toàn cầu hóa diễn ra trên nhiều phương diện: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, trong đó, toàn cầu hóa kinh tế là

xu thế nổi trội nhất, vừa là trung tâm vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển của toàn cầu hóa trong các lĩnh vực khác Trong điều kiện toàn cầu hóa kinh tế, hội nhập kinh

tế quốc tế trở thành tất yếu khách quan

Toàn cầu hóa kinh tế đã làm cho các mối liên hệ quốc tế của sản xuất và trao đổi ngày càng gia tăng, khiến cho nền kinh tế của mỗi nước không thể tách rời nền kinh tế toàn cầu, các yếu tố sản xuất cũng được lưu thông trên phạm vi toàn cầu Do

đó nếu không hội nhập kinh tế quốc tế thì các nước sẽ không thể tự đảm bảo các điều kiện cần thiết cho sản xuất trong nước Hội nhập kinh tế quốc tế mang lại nhiều cơ hội và lợi ích để các nước phát triển nền kinh tế của mình

Thứ hai, hội nhập kinh tế quốc tế là phương thức phát triển phổ biến của các nước, nhất là các nước đang và kém phát triển trong điều kiện hiện nay

Đối với các nước đang và kém phát triển, hội nhập kinh tế quốc tế là một cơ hội để tiếp cận và sử dụng các nguồn lực kinh tế từ các nước phát triển hơn như tài chính, khoa học kĩ thuật hiện đại, Và chỉ có phát triển kinh tế mở và hội nhập kinh

tế mới mang lại cơ hội cải thiện nền kinh tế dành cho những nước đang và kém phát triển, giúp những nước này rút ngắn khoảng cách về kinh tế đối với các nước tiên tiến Tuy nhiên, các nước này cũng cần có chiến lược hội nhập hợp lý, tìm những đối tác phù hợp để tránh việc quá phụ thuộc vào tài chính cũng như các nguồn lực

từ các đối tác Chính sách hội nhập phải dựa và gắn chặt với chiến lược phát triển của đất nước Cải cách bên trong quyết định tốc độ và hiệu quả của hội nhập, đồng

3

thời hội nhập sẽ hỗ trợ, thúc đẩy tiến trình cải cách trong nước, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế

3 Nội dung hội nhập kinh tế quốc tế

Thứ nhất, chuẩn bị các điều kiện để thực hiện hội nhập thành công

Hội nhập là tất yếu, tuy nhiên quá trình này đòi hỏi phải có sự chuẩn bị các điều kiện trong nội bộ nền kinh tế Các điều kiện sẵn sàng về tư duy, sự tham gia của toàn xã hội, sự hoàn thiện và hiệu lực của thể chế, nguồn nhân lực và sự am hiểu về môi trường kinh tế quốc tế, là những điều kiện chủ yếu để hội nhập thành công Một nước đứng trước quyết định hội nhập nên hiểu rõ điều kiện vật chất cũng như tiềm lực của nước mình trước tiên, sau đó mới tìm hiểu về kinh tế của các nước khác

Thứ hai, thực hiện đa dạng các hình thức, các mức độ hội nhập kinh tế quốc

tế phù hợp với điều kiện từng quốc gia

Hội nhập kinh tế có thể diễn ra theo nhiều mức độ, tùy thuộc vào mức độ tham gia của một nước vào các quan hệ kinh tế đối ngoại, các tổ chức kinh tế khu vực và thế giới Theo đó, tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế được chia ra thành các mức độ

cơ bản từ thấp đến cao đó là: Thỏa thuận thương mại ưu đãi (PTA), Khu vực mậu dịch tự do (FTA), Liên minh thuế quan (CU), Thị trường chung, Liên minh kinh tế

- tiền tệ,

II Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Sau 35 năm thực hiện đổi mới, đất nước ta đã từng bước hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới, mở rộng mối quan hệ kinh tế với các nước, tham gia tích cực và có trách nhiệm tại các diễn đàn, tổ chức quốc tế Ngay từ những năm 1980 của thế kỉ XX, nước ta đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế Từ đó cho tới nay, đường lối và chủ trương hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng luôn được đưa ra một cách nhất quán, không ngừng được triển khai, phát triển sao cho phù hợp với bối cảnh đất nước và thế giới qua từng thời kì

1 Chủ trương, đường lối của Đảng về vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế qua từng thời kì

Đại hội Đảng lần thứ VII năm 1991 xác định rõ chủ trương “hợp tác bình đẳng

và cùng có lợi với tất cả các nước, không phân biệt chế độ chính trị, xã hội khác nhau trên cơ sở các nguyên tắc cùng tồn tại hòa bình Với chính sách đối ngoại mở rộng, chúng ta tuyên bố rằng: Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trong

4

cộng đồng thế giới, phấn đầu vì hòa bình, độc lập và phát triển”1, đánh dấu bước khởi đầu của tiến trình hội nhập trong giai đoạn mới của nước ta Nhờ chủ trương này, Việt Nam đã đẩy lùi được chính sách bao vây cô lập của các thế lực thù địch, không ngừng mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế đối ngoại song phương và đa phương Ngoài ra, Đại hội Đảng lần thứ VII còn nhấn mạnh phát triển mối quan hệ hữu nghị với các nước không chỉ ở trong khu vực Đông Nam Á mà còn mở rộng sự hợp tác với các nước ở Bắc Âu, Tây Âu, Nhật Bản, và đặc biệt là thúc đẩy quá trình bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ và Trung Quốc

Đại hội Đảng lần thứ VIII năm 1996 xác định sự cần thiết phải xây dựng một nền kinh tế mới hội nhập với khu vực và thế giới, hướng mạnh về xuất khẩu Từ đó, Đảng đưa nhiệm vụ đối ngoại lên một tầm cao mới “Nhiệm vụ đối ngoại trong giai đoạn tới là củng cố môi trường hòa bình và tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa để đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước” và “đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế”2 Đây là lần đầu tiên Nghị quyết của Đảng

đề cập đến việc đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, nhằm mục tiêu phát triển đất nước, đánh dấu bước chuyển biến cơ bản trong nhận thức về nhu cầu cần tích cực đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Đại hội Đảng lần thứ IX năm 2001 lại một lần nữa khẳng định việc mở rộng quan hệ đối ngoại và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế “Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực theo tinh thần phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, đảm bảo độc lập tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo về lợi ích dân tộc, giữ vững an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc”3 Đảng ta cũng nhận thức rõ hội nhập kinh tế mang lại những lợi ích, những cơ hội phát triển cho đất nước, và việc hội nhập quốc tế là hoàn toàn cần thiết

Đại hội Đảng lần thứ X năm 2006 và lần thứ XI năm 2011 tiếp tục củng cố,

cụ thể hóa, đưa ra các đường lối , chủ trương “chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, hội nhập sâu hơn và đầy đủ hơn với các thể chế kinh tế toàn cầu, khu vực

và song phương”, “chuẩn bị tốt các điều kiện để ký kết các Hiệp định thương mại tự

do song phương và đa phương”4 Đặc biệt, đại hội Đảng lần thứ XI năm 2011 đã thông qua Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 – 2020, trong đó

1 Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 51, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007, tr.52,53

2 Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 55, NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2015, tr.129,130

3 Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 60, NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2016, tr.147

4 Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 65, NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2018, tr.147-149

5

nhấn mạnh việc “không ngừng tăng cường tiềm lực kinh tế và sức mạnh tổng hợp của đất nước để chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng và có hiệu quả” Đại hội XII năm 2016 của Đảng vẫn khẳng định nhiệm vụ chủ động hội nhập kinh tế quốc tế Chủ động tham gia và phát huy vai trò tại các cơ chế đa phương, đặc biệt là ASEAN và Liên hợp quốc, nâng cao hiệu quả các hoạt động đối ngoại, tiếp tục đưa các mối quan hệ hợp tác kinh tế vào chiều sâu Nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế, thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế, các hiệp định thương mại tự

do thế hệ mới trong một kế hoạch tổng thể với lộ trình hợp lý, phù hợp với lợi ích của đất nước

Đại hội Đảng lần thứ XIII vừa qua lại một lần nữa đề cao tầm quan trọng của việc hội nhập kinh tế quốc tế, tiếp tục sửa đổi các chủ trương của những văn kiện của các Đại hội Đảng trước Cụ thể “Đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ kinh tế quốc tế, tránh lệ thuộc vào một thị trường, một đối tác Nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước tác động tiêu cực từ những biến động của bên ngoài; chủ động hoàn thiện hệ thống phòng vệ để bảo vệ nền kinh tế, doanh nghiệp, thị trường trong nước phù hợp với các cam kết quốc tế Thực hiện nhiều hình thức hội nhập kinh tế quốc tế với các lộ trình linh hoạt, phù hợp với điều kiện, mục tiêu của đất nước trong từng giai đoạn”1 Thế giới đang trải qua những biến động to lớn, diễn biến rất nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo, cả thách thức và cơ hội đều đan xen, trong đó thách thức lớn hơn Những chuyển biến của cục diện thế giới và khu vực tác động nhiều mặt tới Việt Nam do chúng ta ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới và khu vực Nhiệm vụ đối ngoại do đó cũng càng trở nên quan trọng và nặng

nề, vừa nhằm thích ứng và ứng phó với bối cảnh thế giới và khu vực biến động mạnh, vừa phục vụ những mục tiêu phát triển chiến lược của đất nước giai đoạn tới

Như vậy, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trong 35 năm qua

đã có những bước tiến quan trọng Từ nhu cầu thực tế phải tăng cường mở rộng quan

hệ hợp tác với các nước để phá thế bao vây cô lập cho đến chủ động, tích cực mở cửa thị trường và từng bước khẳng định vai trò của mình trong nền kinh tế khu vực

và quốc tế như hiện nay Có thể nói, hội nhập kinh tế quốc tế đã góp phần làm gia tăng sức mạnh quốc gia, tiếp thu, học hỏi được tinh hoa của nhân loại, từ đó cải thiện đời sống nhân dân, đưa đất nước phát triển ngày một vững mạnh và nâng cao vị thế nước nhà trên trường quốc tế

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII – Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, tr.135

6

2 Thành tựu của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Đối với Việt Nam, hội nhập quốc tế là định hướng chiến lược lớn nhằm thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Từ khi tham gia hội nhập quốc tế, chúng ta đã tạo lập, củng cố môi trường hòa bình, hợp tác, tranh thủ tối đa các điều kiện quốc tế thuận lợi, “góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia, giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, giữ vững an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội; cải thiện đời sống nhân dân, củng cố niềm tin của các tầng lớp nhân dân vào công cuộc đổi mới; nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế”1

Thứ nhất, hội nhập kinh tế góp phần mở rộng thị trường xuất nhập khẩu, tiếp thu khoa học công nghệ, vốn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nước của Việt Nam

Hội nhập kinh tế quốc tế thực chất là mở rộng thị trường để thúc đẩy thương mại phát triển, tạo điều kiện sản xuất trong nước Việc kí kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) và tham gia vào các tổ chức quốc tế trong khu vực và trên thế giới như ASEAN, AFTA, ASEM, APEC, WTO, đã mang lại cho nước ta nhiều mối quan hệ với các nước khác, từ đó mở rộng thị trường, giúp Việt Nam được hưởng

ưu đãi về thuế quan, xóa bỏ hàng rào phi thuế quan cùng các chế độ đãi ngộ khác, điều này tạo điều kiện rất thuận lợi cho việc xuất khẩu hàng hóa của nước ta Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2020 ước tính đạt 281,5 tỷ USD, tăng 6,5% so với năm 2019, trong đó khu vực kinh tế trong nước đạt 78,2 tỷ USD, giảm 1,1%, chiếm 27,8% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 203,3 tỷ USD, tăng 9,7%, chiếm 72,2% (tỷ trọng tăng 2,1 điểm phần trăm so với năm trước) Từ 2016 đến nay, cán cân thương mại xuất nhập khẩu hàng hóa liên tục thặng dư với mức xuất siêu năm sau cao hơn năm trước Năm 2016, xuất siêu hàng hóa của nước ta đạt 1,6 tỷ USD; năm 2017 đạt 1,9 tỷ USD; năm 2018 tăng lên 6,5

tỷ USD; năm 2019 đạt 10,9 tỷ USD và năm 2020 ước tính đạt 19,1 tỷ USD

Không chỉ thuận lợi về xuất nhập khẩu, hội nhập kinh tế quốc tế còn mang lại cho nước ta cơ hội giao lưu học hỏi, tiếp thu những tinh hoa về công nghệ, khoa học

kĩ thuật từ những nước phát triển, từ đó phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Việc chuyển giao các dây chuyền công nghệ, khoa học tiên tiến của thế giới vào từng ngành nghề, lĩnh vực cụ thể ở Việt Nam như: Công nghệ sản xuất

ô tô (Nhà máy ô tô Trường Hải tiếp nhận dây chuyền chuyển giao của Hyundai về sản xuất ô tô), công nghệ sản xuất thiết bị di động cầm tay, chip và các sản phẩm

1 Nghị quyết số 22-NQ/TW, ngày 10-4-2013, của Bộ Chính trị, Về hội nhập quốc tế

7

viễn thông (Samsung Việt Nam), các công nghệ ứng dụng trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao (Công nghệ tưới nhỏ giọt theo tiêu chuẩn Israel), công nghệ xây dựng cầu đường và đặc biệt công nghệ thông tin trong các ngành dịch vụ tài chính, ngân hàng đã góp phần đưa các ngành này từng bước tiếp cận và đạt đến trình

độ của thế giới Thành tựu nổi bật về khoa học công nghệ của nước ta gần đây chính

là việc sáng chế xe hơi mang thương hiệu Vinfast của tập đoàn Vingroup, là chiếc

xe hơi nội địa đầu tiên do người Việt Nam sản xuất dưới sự giúp đỡ của các chuyên gia ô tô của Mỹ và châu Âu Dựa trên nền tảng công nghệ Đức và thiết kế đậm chất Italia, ô tô của VinFast còn là sản phẩm hoàn hảo khiến những nước đi đầu về công nghệ phải nể phục

Tham gia hội nhập kinh tế quốc tế là cơ hội để thị trường nước ta được mở rộng, từ đó hấp dẫn các nhà đầu tư Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, tính đến hết năm 2020 Việt Nam đã thu hút được tổng số vốn đăng ký trên 377 tỷ USD với tổng

số 33.148 dự án từ các quốc gia và vùng lãnh thổ Có 10 quốc gia cam kết đầu tư với

số vốn trên 10 tỷ USD như: Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Tính đến cuối tháng

5 năm 2021, nước ta đã thu hút được 14 tỉ USD vốn đầu tư FDI Điều này góp phần làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nước theo hướng công nghiệp, phát triển lực lượng sản xuất và tạo nên công ăn việc làm

Thứ hai, hội nhập kinh tế quốc tế góp phần duy trì hòa bình ổn định, tạo dựng môi trường thuận lợi để phát triển kinh tế, nâng cao vị trí Việt Nam trên trường quốc tế

Trước đây, Việt Nam chỉ có mối quan hệ với Liên Xô và các nước Đông Âu, nay đã thiết lập được quan hệ ngoại giao với 189 nước, trong đó có tất cả các nước lớn, có quan hệ kinh tế với hơn 220 thị trường nước ngoài và là thành viên của nhiều

tổ chức quốc tế Với chủ trương coi trọng mối quan hệ với các nước láng giềng và trong khu vực châu Á Thái Bình Dương, chúng ta đã bình thường hóa hoàn toàn quan hệ với Trung Quốc và các nước trong khu vực Đông Nam Á Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng góp phần xây dựng mục tiêu hòa bình, ổn định nhằm tạo thuận lợi cho công cuộc phát triển và xây dựng đất nước Ngoài ra, đối với Mỹ, sau hơn 20 năm gián đoạn kể từ khi kết thúc chiến tranh Việt Nam, Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton tuyên bố chính thức bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam vào ngày 11 tháng 7 năm 1995 Hai nước ký kết Hiệp định Thương mại song phương vào tháng 7 năm 2000, bắt đầu có hiệu lực từ tháng 12 năm 2001 Tháng 11/2007,

8

Hoa Kỳ chấp thuận Quy chế Quan hệ Thương mại Bình thường Vĩnh viễn (PNTR) cho Việt Nam.1

Thứ ba, hội nhập kinh tế quốc tế nâng cao chất lượng hàng hóa, dịch vụ, cải thiện tiêu dùng trong nước; tạo cơ hội để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Việc tiếp xúc với nền kinh tế của nhiều nước phát triển trên thế giới dẫn đến việc các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào thị trường Việt Nam nhiều hơn, do đó chất lượng hàng hóa, dịch vụ được cải thiện, người tiêu dùng được tiếp cận với nhiều mặt hàng với chất lượng cao hơn, mẫu mã đa dạng hơn Bên cạnh đó khi tiếp thu được những tinh hoa, kinh nghiệm về công nghệ của nước ngoài, từ đó nâng cao và cải thiện công nghệ trong nước, chất lượng sản phẩm trong nước cũng sẽ ngày càng được cải thiện Việc có nhiều doanh nghiệp nước ngoài đầu tư, mở công ty ở Việt Nam khiến cho nguồn nhân lực được làm việc trong môi trường mới, sáng tạo, chuyên nghiệp hơn, được đào tạo bài bản và tiếp xúc với nhiều công nghệ mới, do

đó chất lượng nguồn nhân lực cũng ngày càng đi lên

3 Thách thức đối với nền kinh tế Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Vấn đề nào cũng có hai mặt lợi và hại của nó Việc hội nhập kinh tế quốc tế bên cạnh những thành tựu và ưu điểm như trên cũng tồn tại không ít những hạn chế

và thách thức mà đòi hỏi các nước cần phải có chính sách cũng như những chiến lược hợp lý để có thể vượt qua những thách thức này

Thứ nhất, hội nhập kinh tế quốc tế làm gia tăng cạnh tranh gay gắt khiến nhiều doanh nghiệp, ngành kinh tế nước ta gặp khó khăn, gây hậu quả bất lợi về kinh tế - xã hội

Việc mở rộng thị trường đồng nghĩa với việc xuất hiện thêm nhiều doanh nghiệp nước ngoài cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ta Không chỉ vậy mà cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong nước với nhau cũng trở nên gay gắt hơn Một ví

dụ đơn giản đó là khi mở cửa thị trường, một số doanh nghiệp nước ngoài đầu tư và phát triển hệ thống siêu thị hiện đại, có kinh nghiệm và tiềm lực tài chính lớn, cung cấp đầy đủ các mặt hàng cần thiết và có chất lượng cao cho người tiêu dùng Điều này khiến cho các siêu thị trong nước cũng như các cửa hàng tạp hóa nhỏ phải cố gắng cạnh tranh khốc liệt để tồn tại, thậm chí có thể dẫn đến nguy cơ phá sản trước

sự xuất hiện của các siêu thị ngoại Ngoài ra, khi xuất khẩu hàng hóa sang các nước khác, thì sản phẩm của nước ta thường phải đạt yêu cầu rất cao do các nước đó đặt

1 Theo Wikipedia: Quan hệ Hoa Kỳ - Việt Nam