NHỮNG PHONG TỤC TRONG NGÀY LỄ TẾT CỦA NGƯỜI DÂN Ở NAM BỘ

Tết là một trong những dịp lễ lớn nhất, quan trọng nhất và có ý nghĩa bậc nhất trong một năm đới với mỗi người dân chúng ta. Tết là thời điểm đánh dấu một năm cũ đã trôi qua và tiếp đến một năm mới với nhiều niềm vui và hạnh phúc hơn. Vì Tết rất là quan trọng nên ở các cộng đồng, các vùng dân tộc, các vùng văn hóa khác nhau thì sẽ có những phong tục trong ngày lễ Tết khác nhau. Mà mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc, mỗi vùng văn hóa khác nhau thì sẽ có những phong tục trong ngày lễ Tết là mỗi văn hóa khác nhau và có những đặc trưng riêng, những giá trị riêng biệt tạo nên đặc điểm của vùng văn hóa đó. Nam Bộ là nơi sinh sống của nhiều dân cư tới từ nhiều tỉnh thành khác nhau và các tộc người khác nhau, là nơi giao thao của những nền văn hóa khác nhau nên người dân Nam Bộ nói chung có những phong tục trong ngày lễ Tết cũng sẽ rất đa dạng và phong phú. Và đó chính là những lí do mà em đã chọn đề tài về “ Những phong tục trong ngày lễ Tết của người dân ở Nam Bộ

NĂM: 2020

*****

MỤC LỤC :

 PHẦN TỔNG QUAN :

+ Lí do chọn đề tài……… 2

+ Mục đích nghiên cứu đề tài……… 2

+ Đối tương nghiên cứu……… 2

+ Phương pháp nghiên cứu……… 3

 PHẦN NỘI DUNG : - Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của Tết ( Tết Nguyên Đán )… 3

- Nam Bộ và người dân Nam Bộ……… 5

- Phong tục……… 6

- Những phong tục trong ngày lễ Tết của người dân Nam Bộ……6

+ Chợ Tết trên sông ( Chợ Nổi ngày Tết )……… 6

+ Mâm Ngũ quả và mâm cỗ trong ngày Tết……… 7

+ Một số nghi lễ và hoạt động trong ngày Tết ……… 9

+ Một số điều kiêng kị trong ngày Tết ở Nam Bộ……… 12

 KẾT LUẬN : ……… 14

 TÀI LIỆU THAM KHẢO : ……….15

I PHẦN TỔNG QUAN:

1 Lí do chọn đề tài:

Tết là một trong những dịp lễ lớn nhất, quan trọng nhất và có ý nghĩa bậc nhất trong một năm đới với mỗi người dân chúng ta Tết là thời điểm đánh dấu một năm

cũ đã trôi qua và tiếp đến một năm mới với nhiều niềm vui và hạnh phúc hơn Vì Tết rất là quan trọng nên ở các cộng đồng, các vùng dân tộc, các vùng văn hóa khác nhau thì sẽ có những phong tục trong ngày lễ Tết khác nhau Mà mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc, mỗi vùng văn hóa khác nhau thì sẽ có những phong tục trong ngày lễ Tết là mỗi văn hóa khác nhau và có những đặc trưng riêng, những giá trị riêng biệt tạo nên đặc điểm của vùng văn hóa đó Nam Bộ là nơi sinh sống của nhiều dân cư tới từ nhiều tỉnh thành khác nhau và các tộc người khác nhau, là nơi giao thao của những nền văn hóa khác nhau nên người dân Nam Bộ nói chung có những phong tục trong ngày lễ Tết cũng sẽ rất đa dạng và phong phú Và đó chính là những lí do

mà em đã chọn đề tài về “ Những phong tục trong ngày lễ Tết của người dân ở Nam

Bộ ”

2 Mục đích nghiên cứu đề tài:

Thông qua đề tài “ Những phong tục trong ngày lễ Tết của người dân Nam Bộ

” thì chúng ta sẽ có thể thu nạp cho mình những kiến thức bổ ích về việc người dân Nam Bộ nói chung có những phong tục như thế nào trong ngày lễ Tết và những dân tộc, tộc người nói riêng sẽ như thế nào, nhiều nền văn hóa khác nhau họ sẽ có những phong tục khác nhau theo những cách khác nhau, từ đó sẽ có những giá trị văn hóa khác nhau Và chúng ta sẽ đi tìm hiểu những phong tục trong ngày lễ Tết của những người dân đó và thấy được sự khác nhau trong những phong tục trong ngày lễ Tết khác nhau và lí do của những sự khác nhau ấy

3 Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài “ Những phong tục trong ngày Tết của người dân ở Nam Bộ ” hướng đến những đối tượng là những người dân Nam Bộ, họ sinh sống và sinh hoạt trên

mảnh đất Nam Bộ, đã cũng nhau tạo ra một nét đặc trưng riêng của vùng Nam Bộ……… Và những cách thức, những hoạt động việc làm của họ trong ngày lễ Tết

và ý nghĩa của những việc làm đó, những giá trị mà việc làm đó mang lại

4 Phương pháp nghiên cứu:

Những phương thức nghiên cứu được sử dụng trong bài tiểu luận về đề tài “ Những phong tục trong ngày lễ Tết của người dân ở Nam Bộ ” là những phương pháp tìm kiếm thông tin trên các diễn đàn về văn hóa, các bài bào trên internet, web liên quan đến đối tượng nghiên cứu, những nguồn thông tin có tính xác thực cao để

có thể mang lại độ chính xác cao nhất Cùng với đó là những quyển sách về văn hóa Nam Bộ Từ những thông tin đó phân tích, so sánh sự giống nhau và khác nhau, tổng hợp các thông tin có liên quan, lựa chọn và kết luận đưa vào trong bài tiểu luận một cách hợp lí và logic

II PHẦN NỘI DUNG

1.Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn về Tết:

+ Cơ sở lí luận:

( Nguồn Internet )

Tết hay còn được biết đến với tên đầy đủ là Tết Nguyên Đán hay một số cách gọi khác như Tết ta, Tết Âm lịch, Tết cổ truyền là dịp lễ đầu năm Âm lịch có ý nghĩa và quan trọng bậc nhất trong nền văn hóa của các nước Đông Á nói chung và Việt Nam nói riêng

Nguồn gốc của Tết: nước ta là một nước nằm trong nền nông nghiệp lúa nước,

vì thế mà do nhu cầu của canh tác nên người ta đã phân chia các thời gian trong một năm thành 24 tiết khí khác nhau và ứng với mỗi tiết khí khác nhau thì sẽ có những khoảng thời gian, những khoảnh khắc khác nhau Trong đó tiết khí quan trọng nhất

là tiết bắt đầu cho một chu kì canh tác nên người ta đã gọi đó là Tiết Nguyên Đán Tết là do đọc lái sang từ chữ Tiết, Nguyên là đầu tiên, Đán là buổi sáng sớm, sự khởi đầu cho một ngày mới và Tết Nguyên Đán được hiểu là khoảng khắc thời gian bắt đầu cho một năm mới, một chu kì mới và dần dần được gọi rút gọn lại thành Tết Theo tín ngưỡng dân gian, Tết là dịp để tưởng nhớ các vị thần linh có liên quan đến nông nghiệp như Thần Đất, Thần Mưa Tết không chỉ là dịp để mọi người trang hoàng, dọn dẹp nhà cửa mà còn mang trong đó một ý nghĩa tâm linh thiêng liêng, luôn hướng về cội nguồn Và Tết thường được tổ chức vào đúng ngày đầu tiên, ngày mùng một tháng Giêng Âm lịch và Tết Nguyên Đán theo Âm lịch mà vì thế luôn chậm hơn so với Tết Dương lịch ( Tết Tây ) Tết là khoảng thời gian để mọi người

có thể sum họp, tụ họp lại với nhau, ăn uống vui vẻ chơi đùa vì thế nên nhân gian mới có câu “ Vui như Tết ”

+ Cơ sở thực tiễn:

Tết là một nền văn hóa đặc sắc của con người và cách hộ chuẩn bị và đón Tết, những hoạt động, những phong tục trong ngày lễ Tết và những điều đặc trưng tạo ra những giá trị của một dân tộc, của một tộc người Trong thời đại toàn cầu hóa như hiện nay thì việc bảo tồn và phát huy những giá trị là những vấn đề mà chúng ta đang phải đối mặt Những giá trị cả về mặt vật chất cũng như là về mặt tinh thần đem về những gia trị tích cực cho người dân Việt Nam nói chung và người dân Nam Bộ nói riêng Có thể nói những phong tục, những hoạt động trong ngày lễ Tết là những điều

tinh túy mà những con người đã tích lũy ở bên trong và chúng ta phải giữ gìn bảo vệ những giá trị đó

2.Nam Bộ và người dân Nam Bộ

( Nguồn Internet )

Nam Bộ là một trong ba vùng lãnh thổ lớn tạo nên của đất nước Việt Nam chúng ta cùng với Bắc Bộ và Trung Bộ bào gồm 19 tỉnh thành Trước kia chủ yếu là thuộc địa của Nam Kì Lục Tỉnh Nam Bộ là vùng đất được hình thành chủ yếu trong giai đoạn Tân kiến tạo qua nhiều biến động địa chất, nhiều đợt biến tiến biển lùi dữ dội thì Nam Bộ ngày nay đã trở thành một đồng bằng châu thổ rộng lớn của Đông Nam Á và lớn nhất Việt Nam Nam Bộ bao gồn hai tiểu vùng là vùng phù sa cổ Đông Nam Bộ và vùng phù sa mới Tây Nam Bộ hay còn được gọi là vùng đồng bằng sông Cửu Long

Vùng đất mới này đã đón nhận nhiều cộng đồng các dân tộc, dân cư đến sinh sống, trong đó chiếm đa số là người Việt, người Khmer, người Hoa và người Chăm

và một số các tộc người khác với số lượng thiểu số Các địa bàn dân cư cùng chung sống với nhau nên họ cũng đã tạo ra các mối quan hệ, giao lưu văn hóa trên nhiều

lĩnh vực khác nhau Chính sự giao lưu này đã tại ra những nét riêng trong con người của người dân Nam Bộ

3.Phong tục

Phong tục là thói quen sinh hoạt và cách sống lâu ngày đã ăn sâu vào đời sống

xã hội hay toàn bộ hoạt động sống của con người hình thành trong tiến trình lịch sử,

có tính ổn định, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, được cộng đồng thừa nhận và tuân theo một cách tự giác Phong tục trở thành tập quán xã hội tương đối bền vững, phản ánh tính thống nhất của cộng đồng và những đặc trưng của cộng đồng, do đó, phong tục có thể là của một dân tộc, một địa phương, một tầng lớp xã hội, cũng có thể là phong tục của một dòng họ, một gia tộc Phong tục được tồn tại theo sự truyền miệng qua các thế hệ hoặc được chế định thành luật tục, hương ước

và được tuân thủ bởi chính sức mạnh của các công cụ đó, bởi dư luận xã hội, nhưng chủ yếu phong tục được lưu truyền và tồn tại qua thói quen và ý thức tự giác thực hiện của con người, đôi khi việc hành động theo phong tục cũng được tuân thủ rất nghiêm ngặt, đặc biệt là những phong tục liên quan đến sinh hoạt tinh thần, tâm linh của con người

4.Những phong tục trong ngày lễ Tết của người dân ở Nam Bộ

Nếu miền Bắc đón tết trong thời tiết trời se lạnh, thì miền Nam do nằm gần xích đạo hơn nên có đặc thù khí hậu nóng ẩm và đón tết trong không khí ấm áp, trời trong xanh, nắng xuân giăng đầy Phong tục đón tết ở miền Nam không cầu kỳ với nhiều nghi thức lễ hội như ở miền Bắc nhưng vẫn thể hiện sự chỉnh chu, tươm tất và

cầu toàn và mang nét độc đáo, thú vị riêng mà vẫn làm nổi bật được những giá trị

của mình

4.1.Chợ Tết trên sông ( chợ nổi ngày Tết )

Khi nhắc tới Nam Bộ thì mọi người sẽ nhớ ngay đến một vùng đất của sông nước Chính vì thế mà những con sông luôn có những ảnh hưởng nhất định trong

cuộc sống của người dân và Tết cũng không phải là một ngoại lệ Năm nào cũng vậy cứ đến những ngày tháng của Tết thì chợ nổi ở Nam Bộ mà nổi bật nhất đó chính là chợ nổi ở miền Tây Nam Bộ thì trở nên sôi động hơn rất nhiều lần

( Nguồn Internet )

Chợ nổi là nét đặc trưng độc đáo của người Nam Bộ nói chung và người miền Tây Nam Bộ nói riêng Vào những ngày trước Tết mọi người đều đi đến chợ nổi để mua cho mình những loại hoa tươi và đẹp nhất, mua những loại trái cây tươi ngon nhất, những bộ quán áo mới lộng lẫy nhất, những đồ vật cần thiết để chuẩn bị cho ngày Tết một cách chỉnh chu nhất tuyệt vời nhất vì Tết rất là quan trong nên mọi việc đều cần phải được chuẩn bị một cách kĩ càng Vào những ngày Tết chợ nổi luôn được phủ một màu vàng tươi mới của những bông hoa đón mùa xuân mới làm nổi bật được không khí của những ngày trước Tết Việc đi đến Chợ Nổi vào ngày Tết đã trở thành một phong tục không thể thiếu đối với người dân Nam Bộ Một số Chợ Nổi nổi tiếng như Chợ nổi Cái răng, Chợ nổi Cái Bè, Chợ nổi Long Xuyên……

4.2.Mâm ngũ quả và mâm cỗ trong ngày Tết

Vào những ngày quan trong như những ngày Tết thì ở bất kì vùng miền nào đều cũng trưng bày mâm ngũ quả trên bàn thờ gia tiên những ở mỗi miền khác nhau

sẽ có những cách khác nhau, mang những nét độc đáo riêng của từng vùng

( Nguồn Internet )

Nếu như ở miền Bắc mâm ngũ quả đa dạng về màu sắc, tượng trưng cho Ngũ hành, sự đơm hoa kết trái viên mãn, tròn đầy thì ở miền Nam lại không cầu kì như vậy nhưng vẫn mang trong mình những ý nghĩa và đặc biệt Với tâm hồn phóng khoáng, bình dị, người miền Nam có mâm ngũ quả mang đậm phong cách, cá tính của mình Các loại quả chính được bày biện như là mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, đọc chệch thành “cầu vừa đủ xài”, với mong muốn có một năm mới nhiều tài lộc, phát đạt và là lời nhắc nhở, răn dạy sự “vừa đủ” và chi tiêu hợp lý Nhiều nhà còn thêm quả dư, với ước muốn không chỉ đủ mà phải được dư dả, giàu có Hay thêm quả sung, tượng trưng cho sự sung mãn về sức khỏe, tiền bạc Điều đặc biệt trong mâm Ngũ quả của người Nam Bộ là sẽ không bao giờ có chuối, bởi vì quả chuối khi phát

âm có âm tiết giống với từ “ chúi ” thể hiện sự nguy khó, xui xẻo Quả cam cũng không được góp mặt trong mâm Ngũ quả ngày Tết bởi vì người dân quan niệm “ Quýt làm cam chịu ” mang lại những điều không tốt đẹp trong năm mới trong khi Tết là những ngày đầu tiên của năm mới, mọi người đều hi vọng có một năm mới luôn vui vẻ, gặp nhiều may mắn nên thường không có quả chuối và quả cam trong mâm Ngũ quả của người Nam Bộ Ngoài ra trên bàn thờ nhà nào cũng sẽ có một cặp dưa hấu đỏ hoặc vàng, dưa hấu phải tròn, đẹp, tương xứng và cân đối với nhau Mân cỗ ngày Tết của miền Nam Bộ thường có nhiều đồ nguội do thời tiết nắng nóng Với miền Nam những ngày đầu năm, nhà nào cũng vậy, luôn luôn có một nồi thịt kho tàu, bánh tráng và bánh tét Trên mâm cơm ngày tết, với người dân Nam Bộ nhất thiết phải có món thịt kho tàu Nhắc đến thịt kho tàu, là người ta biết ngay là

dân Nam Bộ, ai được sinh ra và lớn lên trên miền quê này mà không gắn tuổi thơ mình với món thịt kho tàu Được ăn từ lúc nhỏ đến trưởng thành, nhưng hễ cứ nhắc

là thèm ngay, là nhớ nhà ngay, chỉ muốn được về ngay để thưởng thức miếng thịt ngon ngọt mẹ làm Thịt kho tàu ăn với dưa giá hoặc dưa củ kiệu thì đúng bài bản Trong món ăn này, ta cũng bắt gặp một biểu tượng hết sức quen thuộc của triết lí âm dương, là hình ảnh những quả trứng tròn ( Dương) bên cạnh những miếng thịt được cắt theo hình vuông ( Âm ), biểu tượng cho sự hài hòa âm dương, vuông tròn Thể hiện mong ước một năm mới trọn vẹn, may mắn, gặt hái được nhiều thành công, luôn tiến tới phía trước Món an chơi ngà Tết còn có bánh tráng, có loại bánh tráng nhúng với nước để cuốn ăn với thịt, rau, cá ăn trong bữa cơm còn có bánh tráng nướng và bánh tráng sữa

4.3 Một số lẽ nghi và hoạt động trong ngày Tết của người dân Nam Bộ:

+ Tảo mộ:

Vào những ngày giáp Tết khoảng từ 20 tháng Chạp đến chiều 30 Tết mỗi gia đình, mỗi người con lại thực hiện nghi thức tảo mộ Tảo mộ là một trong những phong tục tốt đẹp của người dân Việt nam nói chung, qua phong tục tảo mộ, người dân thể hiện một tấm lòng hiếu thảo, sự biết ơn đối với ông bà, tổ tiên

( Nguồn Internet ) Đối với người cư dân miền sông nước, Tết trước hết là phải dành cho tổ tiên, ông

bà rồi mới đến niền vui cho những người đang sống Trong quan niệm của người dân, khi năm mới đến, moi thứ đều được dọn dẹp phải sửa sang lại cho mới mẻ,

trang trí kể cả với người đã khuất Nhà nghiên cứu văn hoá dân gian Nam bộ

Trương Ngọc Tường cho biết: " Tết ở trong này gọi là ăn Tết, bởi người sống nghỉ Tết, ăn Tết, chơi Tết, chúc Tết, nhưng cúng trong 3 ngày Tết là cúng cho Tổ tiên, ông bà Mình no đủ, vui vẻ trong mấy ngày Tết thì Tổ tiên, những người đã khuất cũng phải no đủ trong ngày Tết "

+ Lễ cúng Ông Táo về trời:

( https://media.doanhnghiepvn.vn/Images/dn.ngochue/2017/01/19/tha.jpg )

Người miền Nam có tục cúng Ông Táo vào 2 dịp trong năm đó là cúng tiễn Ông Táo về chầu trời ngày 23 tháng Chạp Âm lịch và cúng đón Ông Táo về vào ngày 7 Giêng Lễ tiễn ông Táo về chầu trời là một trong những ngày lễ quan trọng nhất trong năm đối với người Nam bộ Họ quan niệm rằng đây là ngày đánh dấu thời điểm bắt đầu vào mùa Tết Nguyên Đán Ngày xưa ông bà gọi là lễ tiễn Táo quân chầu trời Thời nay, người dân thường gọi là Tết ông Táo Mâm cúng ông Táo ngày

23 tháng Chạp của người Nam bộ, ngoài những món chủ đạo như: Nem, giò, bánh chưng, hành muối, gà luộc người miền Nam có thêm một đĩa đậu phộng, kẹo vừng đen ( kẹo thèo lèo) và một bộ “cò bay, ngựa chạy” ( cò bay, ngựa chạy là hình con

cò và con ngựa cắt bằng giấy, không phải áo mũ có khung tre cầu kỳ như miền Bắc

) Tết Táo quân trong Nam không có tục trút lư nhang để thay cọng nhang, không mua cá chép thả trong chậu rồi thả sông, không hóa vàng áo mũ thờ, vì không thờ

áo mũ Một số nơi còn nấu thêm chè xôi hoặc nếu không thì chỉ là mâm trái cây đơn giản để cúng Táo quân Việc thả cá chép mang ý nghĩa tiễn ông Táo về trời, cùng với đó là mong ước được các vị thần thánh trên trời phù hộ, một năm mới thuận buồm xuôi gió và gia đình êm ấm, thuận hòa Ngày lễ cúng ông Táo là một nghi lễ truyền thống đẹp đẽ, được duy trì từ bao đời nay và sẽ được người dân Việt Nam ta trân trọng và gìn giữ mãi về sau

+ Bữa cơm tất niên và lễ cúng giao thừa:

Lễ cúng giao thừa hay còn gọi là lễ Trừ Tịch được thực hiện khi năm cũ kết thúc và thời khắc bắt đầu bước sang ngày đầu tiên của năm mới Lễ trừ tịch thường được tiến hành vào giờ chính Tý, tức đúng 12 giờ đêm hôm 30 tháng Chạp với truyền thống chung của dân tộc Bữa cơm Tất niên không phải là nghi lễ ngày Tết song đó là phong tục của người dân Việt Nam mang ý nghĩa tư tưởng của mỗi người khi xuân về Mùi Tết ấm áp từ bữa cơm lan tỏa là thời khắc tình cảm của con người tuôn trào Đây không phải là nghi lễ bắt buộc nên có nhiều gia đình không có bữa cơm này, song là dịp cần thiết để mỗi gia đình sum họp, tưởng nhớ đến ông bà tổ tiên, gặp nhỡ những người con cháu ở xa sau một năm Bữa cơm Tất niên là nét văn hóa đã in đậm trong tâm trí của nhiều người Việt và đã trở thành sợi dây liên kết giữa các thành viên mỗi khi Tết đến Xuân về

Theo quan niện truyền thống, bữa cơm cuối cùng của năm là để tiễn biệt năm

cũ, ăn xong người ta sẽ bỏ qua mọi phiền muộn, những chuyện buồn ở năm cũ, những giận hờn cũng sẽ xóa bỏ từ đây và sẵn sàng đón tiếp năm mới Ngoài ra đây cũng là bữa cơm để thể hiện tấm lòng tôn kính, hiếu thảo với những người đã khuất trong gia đình Có thể ra mộ của người đã khuất thắp hương với mong muốn rước ông bà tổ tiên về cùng ăn Tết với gia đình Sau bữa cơm tất niên mọi người sẽ chuẩn

bị cũng giao thừa, tiễn năm cũ đón năm mới tràn đầ hi vọng mọi sự hành thông tốt đẹp Mỗi vùng miền có những thành phần cúng khác nhau Đối với mâm cúng của