Xuân, hạ, thu, đông, mùa nào trong năm cũng là mùa trẩy hội của người Việt. Theo thống kê của các nhà nghiên cứu, nước ta có gần 8000 lễ hội lớn nhỏ trải dài khắp đất nước. Lễ hội phát triển mạnh mẽ như vậy vì lễ hội là bảo tàng sống về văn hóa và sinh hoạt cộng đồng, là nơi phản ánh tinh thần, phong tục tập quán của dân gian. Lễ hội là nơi người dân tìm đến thể hiện niềm tâm linh, mong ước về tươi lai tốt đẹp hơn, cầu mong đất nước ấm no, thịnh vượng. Lễ hội tồn tại từ đời này qua đời khác, góp phần tái hiện lại lịch sử, giúp con cháu hậu thế hiểu được phần nào truyền thống dân tộc. Tiêu biểu trong số đó không thể không kể đến lễ hội Nghinh Ông của cư dân miền biển Nam Bộ. Từ lâu lễ hội Nghinh Ông là cái gì đó vừa gần mà vừa xa đem đến cho bản thân tôi một cảm xúc dạt dào. Trong khi đó bản thân của tôi lại là người con của vùng sông nước, nhà gần kế bên biển nên thường xuyên được tận mắt chứng kiến lễ hội Nghinh Ông, tận mắt chứng kiến các nghi thức, cũng như nghi lễ của lễ hội, nó vô cùng hấp dẫn và đặc sắc với nhiều ý nghĩa thiết thực. Nó thể hiện được đời sống văn hóa tin thần của ngư dân miền biển Nam Bộ chúng tôi. Từ thuở nhỏ chúng tôi đã cùng nhau chạy theo những đoàn múa lân trên đường Nghinh Ông, nô nức đón những đoàn thuyền rước Ông từ ngoài khơi về bên cạnh đó tôi cũng đã từng tận mắt chứng kiến cảnh Ông Lụy và cũng tận mắt chứng kiến cảnh mọi người chôn cất Ông, để tang Ông và lập miếu thờ với thái độ vô cùng thành kính. Do đó bản thân tôi vô cùng hứng thú với lễ hội này. Bên cạnh đó đề tài về lễ hội Nghinh Ông là một vấn đề hay và vô cùng có ý nghĩa thể hiện được đặc điểm tính cách, tín ngưỡng của cư dân miền biển Nam Bộ mà hiện nay cũng chưa thật sự có nhiều người nghiên cứu đến, đặc biệt là tục thờ cá Ông của ngư dân ở xã Bình Thắng, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre quê tôi. Tiếp đến, việc tìm hiểu đề tài này giúp ích rất nhiều cho bản thân tôi: thứ nhất, tôi được bổ sung kiến thức để đáp ứng cho lòng cầu thị về vấn đề mà mình đã quan tâm; đồng thời là sinh viên chuyên ngành Văn hóa học, đề tài “Lễ hội Nghinh Ông ở Bình Thắng, Bình Đại – Nét đẹp trong văn hóa của ngư dân vùng biển Bến Tre” giúp tôi hiểu sâu hơn về lễ hội dân gian của mảnh đất quê hương. Thực hiện đề tài này tôi hi vọng góp phần nhỏ bé vào việc giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống, tinh hoa văn hóa tốt đẹp của mảnh đất miền Tây sông nước quê tôi.
Trang 1
- -TP HỒ CHÍ MINH
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN TỔNG QUAN 2
1 Lí do chọn đề tài 2
2 Mục đích nghiên cứu đề tài 2
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
4 Phương pháp nghiên cứu 3
5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu 3
PHẦN NỘI DUNG 3
Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 3
1.1 Cơ sở lý luận 3
1.1.1 Khái niệm về “Văn hóa” 3
1.1.2 Khái niệm về “lễ hội” 3
1.1.3 Khái niệm “lễ hội Nghinh Ông” 4
1.2 Cơ sở thực tiễn 4
CHƯƠNG II: TÌM HIỂU VỀ TỤC THỜ CÁ ÔNG Ở NAM BỘ 5
2.1 Những nghiên cứu về cá Ông trước đây 6
2.2 Tín ngưỡng thờ cúng cá Ông: Vấn đề nguồn gốc 6
2.3 Tục thờ cá Ông ở Nam Bộ 7
CHƯƠNG III: LỄ HỘI NGHINH ÔNG Ở XÃ BÌNH THẮNG, BÌNH ĐẠI, BẾN TRE 9
3.1 Cơ sở hình thành 9
3.2 Lăng Ông và điện thần thờ cá Ông 9
3.3 Diễn trình lễ hội Nghinh Ông 10
3.3.1 Lễ túc yết 11
3.3.2 Nghi thức Nghinh Ông 11
3.3.3 Lễ tế Tiền hiền, Hậu hiền 12
3.3.4 Nghi thức xây chầu đại bội 13
3.3.5 Nghi thức lễ chánh tế 13
CHƯƠNG IV: GIÁ TRỊ, Ý NGHĨA VÀ PHƯƠNG HƯỚNG BẢO TỒN LỄ HỘI NGHINH ÔNG Ở BÌNH THẮNG, BÌNH ĐẠI, BẾN TRE 14
KẾT LUẬN 18
TÀI LIỆU THAM KHẢO 19
Trang 3PHẦN TỔNG QUAN
1 Lý do chọn đề tài:
Xuân, hạ, thu, đông, mùa nào trong năm cũng là mùa trẩy hội của người Việt Theo thống kê của các nhà nghiên cứu, nước ta có gần 8000 lễ hội lớn nhỏ trải dài khắp đất nước Lễ hội phát triển mạnh mẽ như vậy vì lễ hội là bảo tàng sống về văn hóa và sinh hoạt cộng đồng, là nơi phản ánh tinh thần, phong tục tập quán của dân gian Lễ hội
là nơi người dân tìm đến thể hiện niềm tâm linh, mong ước về tươi lai tốt đẹp hơn, cầu mong đất nước ấm no, thịnh vượng Lễ hội tồn tại từ đời này qua đời khác, góp phần tái hiện lại lịch sử, giúp con cháu hậu thế hiểu được phần nào truyền thống dân tộc
Tiêu biểu trong số đó không thể không kể đến lễ hội Nghinh Ông của cư dân miền biển Nam Bộ Từ lâu lễ hội Nghinh Ông là cái gì đó vừa gần mà vừa xa đem đến cho bản thân tôi một cảm xúc dạt dào Trong khi đó bản thân của tôi lại là người con của vùng sông nước, nhà gần kế bên biển nên thường xuyên được tận mắt chứng kiến lễ hội Nghinh Ông, tận mắt chứng kiến các nghi thức, cũng như nghi lễ của
lễ hội, nó vô cùng hấp dẫn và đặc sắc với nhiều ý nghĩa thiết thực Nó thể hiện được đời sống văn hóa tin thần của ngư dân miền biển Nam Bộ chúng tôi Từ thuở nhỏ chúng tôi đã cùng nhau chạy theo những đoàn múa lân trên đường Nghinh Ông,
nô nức đón những đoàn thuyền rước Ông từ ngoài khơi về bên cạnh đó tôi cũng
đã từng tận mắt chứng kiến cảnh Ông Lụy và cũng tận mắt chứng kiến cảnh mọi người chôn cất Ông, để tang Ông và lập miếu thờ với thái độ vô cùng thành kính
Do đó bản thân tôi vô cùng hứng thú với lễ hội này
Bên cạnh đó đề tài về lễ hội Nghinh Ông là một vấn đề hay và vô cùng có ý nghĩa thể hiện được đặc điểm tính cách, tín ngưỡng của cư dân miền biển Nam Bộ mà hiện nay cũng chưa thật sự có nhiều người nghiên cứu đến, đặc biệt là tục thờ cá Ông của ngư dân ở xã Bình Thắng, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre quê tôi
Tiếp đến, việc tìm hiểu đề tài này giúp ích rất nhiều cho bản thân tôi: thứ nhất, tôi được bổ sung kiến thức để đáp ứng cho lòng cầu thị về vấn đề mà mình
đã quan tâm; đồng thời là sinh viên chuyên ngành Văn hóa học, đề tài “Lễ hội Nghinh
Ông ở Bình Thắng, Bình Đại – Nét đẹp trong văn hóa của ngư dân vùng biển Bến Tre” giúp tôi hiểu sâu hơn về lễ hội dân gian của mảnh đất quê hương Thực hiện đề
tài này tôi hi vọng góp phần nhỏ bé vào việc giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống, tinh hoa văn hóa tốt đẹp của mảnh đất miền Tây sông nước quê tôi
2 Mục đích nghiên cứu đề tài:
Đề tài đi sâu tìm hiểu về lễ hội Nghinh Ông ở Bình Thắng, Bình Đại, Bến Tre nhằm tìm ra những giá trị đặc sắc của lễ hội dân gian, từ đó góp phần vào giới thiệu và quảng
bá hình ảnh lễ hội cùng những giá trị văn hóa mà lễ hội Nghinh Ông ở Bình Thắng, Bình Đại, Bến Tre đang lưu truyền Đồng thời, thông qua đề tài này tôi hi vọng sẽ ít
Trang 4nhiều góp phần tác động vào ý thức của người dân địa phương trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của lễ hội Nghinh Ông
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng: Đề tài tìm hiểu về tục thờ cá Ông ở Nam Bộ và đặc biệt là Lễ hội Nghinh
Ông xã Bình Thắng, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre
- Phạm vi: xã Bình Thắng, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre
4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thu thập và xử lí thông tin: trên cơ sở thu thập thông tin tư liệu từ
nhiều nguồn khác nhau như: sách, báo, đài, tivi, tạp chí, mạng internet, , từ đó chọn lọc để có cái nhìn khái quát, những nhận xét và đánh giá ban đầu về vấn đề nghiên cứu, mà cụ thể ở đây là lễ hội Nghinh Ông ở Bình Thắng, Bình Đại – Bến Tre
- Phương pháp phân tích, tổng hợp: phân tích và tổng hợp các tài liệu liên quan đến
đề tài, từ đó có định hướng, giải pháp phát triển những giá trị văn hóa truyền thống của lễ hội Nghinh Ông ở Bình Thắng
5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu:
Nhiệm vụ đưa ra là trình bày về lễ hội Nghinh Ông ở Bình Thắng, Bình Đại, Bến Tre Nêu lên thực trạng các điều kiện phát triển và từ đó đưa ra các giải pháp nhằm khai thác tốt hơn lễ hội này, góp phần giữ gìn và phát huy nét đẹp văn hóa của ngư dân vùng biển Nam Bộ nói chung và Bến Tre nói riêng Kết quả sau khi nghiên cứu giúp tôi có được nhiều kiến thức mới, hay và bổ ích, giúp tôi có thể ứng dụng vào cuộc sống
và công việc sau này
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
1.1 Cơ sở lý luận
1.1.1 Khái niệm “Văn hóa”:
Trong cuốn “Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam”, Trần Ngọc Thêm định nghĩa:
“Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình.”
1.1.2 Khái niệm “lễ hội”:
“Lễ hội là một sự kiện văn hóa được tổ chức mang tính cộng đồng "Lễ" là hệ thống những hành vi, động tác nhằm biểu hiện sự tôn kính của con người với thần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộc sống mà bản thân họ
Trang 5chưa có khả năng thực hiện "Hội" là sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật của cộng đồng, xuất phát từ nhu cầu cuộc sống
Lễ hội là hoạt động tập thể và thường có liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo Con người xưa kia rất tin vào trời đất, thần linh Các lễ hội cổ truyền phản ảnh hiện tượng đó Tôn giáo rất có ảnh hưởng tới lễ hội Tôn giáo thông qua lễ hội đê phô trương thanh thế, lễ hội nhờ có tôn giáo đề thần linh hóa những thứ trần tục Nhưng trải qua thời gian, trong nhiều lễ hội, tính tôn giáo dần giảm bớt và chỉ còn mang nặng tính văn hóa.” – Wikipedia
1.1.3 Khái niệm “lễ hội Nghinh Ông”:
Lễ hội nghinh Ông là lễ hội cúng cá Ông của ngư dân các tỉnh miền ven biển Việt Nam từ Quảng Bình trở vào Nam (gồm cả Phú Quốc) Cùng nhiều lễ hội khác, lễ hội Nghinh Ông là lễ hội cầu ngư: cầu cho biển lặng gió hòa, ngư dân may mắn làm ăn phát đạt, an khang
Lễ hội nghinh Ông là loại lễ hội nước lớn nhất của ngư dân Có nhiều tên gọi khác nhau như lễ rước cốt ông, lễ cầu ngư, lễ tế cá "Ông", lễ cúng "Ông", lễ nghinh
"Ông", lễ nghinh ông Thủy tướng, nhưng tất cả đều có chung một quan niệm rằng cá
"Ông" là sinh vật thiêng ở biển, là cứu tinh đối với những người đánh cá và làm nghề trên biển nói chung Điều này đã trở thành một tín ngưỡng dân gian phổ biến trong các thế hệ ngư dân ở các địa phương nói trên Ở mỗi địa phương, lễ hội nghinh Ông diễn ra vào một thời điểm khác nhau
Lễ hội nghinh Ông là loại lễ hội nước lớn nhất của ngư dân
Nguồn: http://baoapbac.vn/van-hoa-nghe-thuat/201607/lien-hoan-anh-nghe-thuat- tinh-tien-giang-lan-22-2016-tac-pham-le-hoi-nghinh-ong-cua-le-hai-dat-giai-nhat-688849/
1.2 Cơ sở thực tiễn
Ở Bến Tre tục thờ cúng cá ông voi có ngay từ buổi đầu lập nghiệp (cách nay trên 200 năm) Chứng tích của tín ngưỡng này là lăng ông Vang Quới Tây (huyện Bình Đại), lăng ông Nam Hải xã An Thủy (huyện Ba Tri) , nhưng lễ hội nghinh ông tập
Trang 6trung vào những năm 1940-1950 thế kỉ XX Vì, tuy Bến Tre có 65 km bờ biển, nhưng nghề đánh bắt thủy sản của ngư dân Bến Tre sống ven biển Đông phát triển chậm, chủ yếu đánh bắt theo thời vụ bằng các phương tiện: đăng, đáy, lưới bén, cào, xiệp, theo con nước lớn, nước ròng ven bờ, sản lượng không đáng kể, phục vụ chủ yếu cho cộng đồng cư dân ven biển Từ đánh bắt thủy sản mang tính tự cung, tự cấp phát triển thành nghề đánh bắt, không chỉ nuôi sống bản thân mà trở nên giàu có
Lễ hội nghinh ông ở xã Bình Thắng tuy ra đời muộn màng hơn so với các địa phương khác trong tỉnh nhưng lễ hội không chỉ thể hiện đầy đủ tính vốn có của lễ hội dân gian, mà còn phản ánh sinh động cả nội dung và hình thức của nghề hạ bạc trong
hệ thống tín ngưỡng dân gian Việt Nam
Ngày nay, tục thờ cúng cá ông có vai trò, vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần và tâm linh của ngư dân ven biển Lễ hội Nghinh Ông ở xã Bình Thắng, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre là một hoạt động văn hóa/tín ngưỡng thu hút nhiều ngư dân và khách du lịch Sự phát triển của tín ngưỡng này đến thời hiện đại càng tỏ ra phù hợp với nhu cầu bảo vệ môi trường sinh thái, động vật nguy cấp… Trong khi nhiều quốc gia tiên tiến vẫn tìm cách săn cá voi thì những người dân chài Việt Nam đã bảo
vệ loại động vật nguy cấp đó theo cách của mình, một cách bảo vệ rất văn hoá
Vì thế lễ hội Nghinh Ông ở Bình Thắng, Bình Đại, Bến Tre cần phải được tìm hiểu sâu hơn, quảng bá tới mọi người nhiều hơn và đều cốt lõi là cần phải có phương hướng bảo tồn và chuẩn hóa lễ hội trong thời đại xã hội hội nhập và phát triển
CHƯƠNG II: TÌM HIỂU VỀ TỤC THỜ CÁ ÔNG Ở NAM BỘ
Nam Bộ được biết là nơi có bờ biển trải dài với những địa hình khác nhau,
là nơi hội tụ nhiều tầng lớp cư dân với các hoạt động kinh tế đa dạng Cộng đồng
cư dân ven biển Nam Bộ là cách gọi chỉ những nhóm dân cư sống ven biển, hoạt động
đa ngành nghề như những người chuyên sống bằng nghề chài lưới đánh bắt thuỷ hải
sản trên biển, cửa sông, đầm phá…Trong bức tranh đa văn hoá đó, sự hiện diện của tín ngưỡng thờ cá Voi mà trong dân gian thường gọi một cách thân mật là cá Ông,
đã góp phần tạo nên một nét rất đặc thù trong đời sống văn hoá của cư dân miền biển Nam Bộ
Tục thờ cá ông hiện diện ở tất cả các tỉnh có giáp biển của Nam Bộ
Trang 7Nguồn: https://hanoimoi.com.vn/tin-tuc/Du-lich/879043/tp-ho-chi-minh-to-chuc-le-hoi-nghinh-ong -can-gio
2.1 Những nghiên cứu về cá Ông trước đây
Hầu hết những tác phẩm đề cập, nghiên cứu về tục thờ cá Ông (cá voi) xuất hiện vào sau những năm 1945 Xuất hiện sớm và miêu tả một cách đầy đủ về tín tục này phải kể đến Kẻ thừa tự của ông Nam Hải của Cung Giũ Nguyên (Le Fils
De La Baleine) viết bằng tiếng Pháp và Tục thờ cá voi (Le culte de la baleine) của Thái Văn Kiểm Kẻ thừa tự của ông Nam Hải miêu tả về cuộc sống và tục thờ cá voi của cư dân ven biển Nam trung bộ, tuy nhiên, tác giả lại quan niệm nó như một hủ tục cần phải loại bỏ Cũng trong giai đoạn này, một số tác phẩm viết bằng tiếng Việt như Nếp cũ hội hè - đình đám của Toan Ánh, miêu tả một cách khá chi tiết về tục thờ cúng cá voi của cư dân Vàm Láng; Lê Quang Nghiêm với Tục thờ cúng của ngư phủ Khánh Hoà, đây là một khảo sát rất công phu của tác giả về những tập tục có phần kỳ lạ ở các làng chài thuộc tỉnh Khánh Hoà thời gian trước những năm 1975 Tác phẩm này đã giúp ích cho tôi rất nhiều trong quá trình đối sánh về việc thực hành nghi lễ của tục thờ cúng cá Ông theo cấp độ địa phương, vùng miền
Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu về tục thờ cúng cá Ông được nhiều tác giả quan tâm hơn về tính tương đồng và dị biệt giữa các vùng miền trong việc thực hành nghi lễ, lễ hội, về vấn đề nguồn gốc hình thành…Trong Lễ hội dân gian của ngư dân Bà Rịa - Vũng Tàu, Tác giả Đinh Văn Hạnh và Phan
An đề cập một cách chi tiết về tục thờ cá Ông của ngư dân Bà Rịa-Vũng Tàu, các tập tục trong mối tương quan giữa các địa phương, vùng miền Đặc biệt, tác phẩm thể hiện sự phát triển về hệ thống tín ngưỡng của người Việt trong quá trình di cư về phương Nam
2.2 Tín ngưỡng thờ cúng cá Ông: Vấn đề nguồn gốc
Tục thờ cúng cá Ông (cá Ngài, cá Ông, Ông Nam Hải…) là tín ngưỡng dân gian của cộng đồng cư dân ven biển nước ta, phổ biến từ Bắc miền Trung, kéo dài vào Nam Ý kiến được thừa nhận phổ biến, đây là một cổ tục của người Chăm
Trong Tục thờ cúng của ngư phủ Khánh Hoà, tác giả Lê Quang Nghiêm cũng thừa nhận rằng, tục thờ cá Ông xuất phát từ người Chiêm Thành và người Việt, đã tiếp nhận nó trong quá trình di cư về phương Nam “Có thuyết cho rằng khi xưa dân Việt Nam còn ở miền Bắc, chưa tràn xuống miền Nam, thì chịu ảnh hưởng lễ giáo, văn hoá Tàu không thờ cá ông vì người Tàu không có tục này Ngư phủ Tàu ở đảo Hải Nam và miền Nam Trung Hoa chuyên nghề săn cá ông Đến khi dân Việt Nam
Trang 8di cư vào đất Chiêm Thành (từ Thanh Hoá, Nghệ An đến tỉnh Bình Định, Phan Thiết hiện thời) thì chịu ảnh hưởng của phong tục Chiêm Thành, mới có tục thờ cá ông voi theo người Chàm và sau này gọi là ông Nam Hải…”
Như vậy, từ một cổ tục phát xuất từ cộng đồng cư dân bản địa, trong quá trình đi về phương Nam, người Việt đã không ngần ngại tiếp thu và qua nhiều bước chuyển đã Việt hoá nó, thể hiện trên nhiều khía cạnh của đời sống tín ngưỡng, tâm linh
Tục thờ cá Ông biểu hiện rõ nét trong văn hoá dân gian các làng ven biển miền Nam, với mật độ miếu thờ phổ biến, hầu như làng nào cũng có Đặc biệt, tất cả nghi thức ở đây đều được thực hiện trọng thể như đối với vong linh tổ tiên đầy đức hạnh của con người, bao gồm đầy đủ từ việc để tang, đưa tiễn cho đến nghi lễ cải táng, thờ cúng, từ nghĩa địa cho đến miếu thờ Ngay ở vốn ngôn từ được sử dụng trong bối cảnh này, cũng đặc biệt nhấn mạnh điều đó:"Ông lụy",
"Ngọc cốt", "Dinh Ông”…
2.3 Tục thờ cá Ông ở Nam Bộ
Hầu hết các làng ven biển Nam bộ đều có tín ngưỡng thờ cá Ông, tức cá Voi hay "Nam Hải Đại tướng quân" Tục thờ cúng cá Ông được thể hiện dưới dạng Nghinh Ông và thường gắn liền với lễ Cầu Ngư Nghi thức cúng Ông Nam Hải cũng giống như cúng Đình, nhưng khác nhau ở chỗ lễ hội Nghinh Ông bao giờ cũng diễn ra trên ghe, thuyền, tàu bè Cho nên nơi nào có làng chài, có bến cá là nơi đó có lăng miếu thờ Ông Nam Hải Cụ thể như tại Ba Tri - Bến Tre, bà con ngư dân đã lập miễu thờ cá Ông, mỗi khi ra khơi họ đều đến cúng vái Tại xã đảo Hòn Tre thuộc huyện đảo Kiên Hải, Kiên Giang, ngư dân có lập một Lăng thờ bộ xương cá Voi mắc cạn, chết trôi giạt vào bờ vào ngày 26/4/2006, hằng năm dân làng đều tụ tập về làm lễ Nghinh Ông Tại huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu có Lăng Ông Nam Hải tại thị trấn Gành Hào được thờ phụng rất tôn nghiêm Nơi đây, ngoài thờ Thủy tổ Ngư nghiệp còn lưu giữ trên 20 xương cá Ông và một bộ da cá Ông (thuộc loại cá nhám Voi - tên khoa học Rhincodon typus) dài
9 mét, nặng 13 tấn, được Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục "Bộ da cá nhám Voi lớn nhất" Cũng tại Bạc Liêu, Lăng Ông Duyên Hải có thờ một bộ xương cá Ông Bạch dài 16 mét, nặng 15 tấn Cá Ông này lụy ngoài khơi biển Cái Cùng thuộc huyện Hòa Bình và được ngư dân đưa vào bờ ngày 9 tháng Giêng âm lịch 2010 Các làng ven biển Trà Vinh cũng có nhiều Lăng Ông, nổi tiếng nhất là lăng Ông Long Hòa với bộ xương Đức Ông được coi là lớn nhất ở Nam kỳ lục tỉnh
Theo nhà văn Sơn Nam, tục thờ cá Ông và thờ Bà Cậu bắt nguồn từ các làng chài Bình Định, Phú Yên được đưa vào đất Đồng Nai Từ đó lan truyền đến miền Tây Nam bộ Có thể nói Kiên Giang là tỉnh có lăng miếu thờ cá Ông nhiều nhất Chỉ riêng Phú Quốc có tới 6 điểm thờ Ngoài ra, Tây Nam bộ có ba địa phương tuy không giáp biển nhưng cũng có lăng miếu thờ cá Ông là: Cần Thơ, Long An và Vĩnh Long
Trang 9Mỗi Lăng Ông thường có bàn thờ Ông Nam Hải tại Chánh điện Hai bên bố trí nhiều
bộ xương cá Voi được bọc bằng vải đỏ Ngoài ra còn có bàn thờ Tả ban và Hữu ban liệt
vị với nghi thức cúng bái trang nghiêm Có Lăng còn thờ Tiên sư, Tiền hiền, Hậu hiền, Ngũ hành, Lang Lại đại tướng quân (rái cá)
Tại miền Tây Nam bộ, Ban chủ lễ chọn ngày cá Ông lụy để cúng giỗ, gọi là lễ
tế Ông Nam Hải hay lễ Nghinh Ông Việc cúng tế hàng năm lớn hay nhỏ thường tùy thuộc vào hoạt động đánh bắt và tình hình kinh tế của mỗi địa phương Có những nơi
tổ chức linh đình hai ba ngày đêm, kèm theo múa lân, trình diễn văn nghệ, thi đấu thể thao và nhiều trò chơi dân gian như ở Lăng Ông Sông Đốc, Lăng Ông Nam Hải - Gành Hào Có nơi tổ chức rước thần Thành Hoàng, thần Bạch Mã Thái giám như Vàm Láng
Có nơi Ban tổ chức cho ghe chạy quanh đảo như ở Hòn Nghệ, hòn Lại Sơn, huyện Kiên Hải - Kiên Giang… Đặc biệt, tại miếu Hải An thuộc xã Hiệp Thanh, thành phố Bạc Liêu (vườn nhãn cổ), lại do người Triều Châu tổ chức cúng tế cùng với sự tham dự của người Kinh và người Khmer, quy mô rất hoành tráng Chính vì ý nghĩa và tầm quan trọng đó mà người miền Tây có câu:
“Vui gì bằng lễ Nghinh Ông Đèn hoa, pháo nổ ngập sông ánh trời”
Ngày nay, lễ hội Nghinh Ông (Cầu Ngư) là ngày hội lớn của ngư dân vùng biển đảo, vừa thỏa mãn nhu cầu đời sống tâm linh của bà con ngư dân, vừa thắt chặt thêm tình làng nghĩa xóm, cầu nguyện cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an Do đó, nhiều nơi tổ chức lễ hội quy mô, nặng về phần hội hơn phần lễ Các yếu tố mê tín giảm dần, chỉ giữ phần nghi thức truyền thống
Lễ hội Nghinh Ông ở Nam Bộ
Nguồn:http://nongthonviet.com.vn/kho-chuyen/chuyen-lang-que/201712/nghinh-ong-le-hoi-van-hoa-dac-trung-cua-nguoi-dan-ven-bien-715818/
CHƯƠNG III: LỄ HỘI NGHINH ÔNG Ở BÌNH THẮNG, BÌNH ĐẠI, BẾN TRE
Trang 103.1 Cơ sở hình thành
Lễ hội Nghinh Ông, không riêng gì ở đây, được hình thành từ tục thờ cá Ông – một hình thức tín ngưỡng phổ biến từ miền Trung nước ta trở vào Ở Bình Thắng, cá Ông còn được gọi là Nam Hải Tướng Quân, ông Nam Hải hay đơn giản là Ông, vốn là một vị thần phù hộ cho ngư dân mỗi khi xuôi thuyền ra khơi đánh bắt
Ở Bình Thắng, tục thờ cá Ông có khá muộn do cộng đồng này được thành lập vào đầu thập niên 50 của thế kỉ trước Một tư liệu cho biết cụ thể về niên đại của Lăng Ông Bình Thắng như sau: Ông Ngô Minh Châu gửi đến xin lập ấp Bình Thuận 2 và đề
cử ông Nguyễn Văn Quởn làm trưởng ấp, được chính quyền chấp nhận, đồng thời ông đứng ra xây dựng Lăng Ông Nam Hải và được tổ chức khánh thành vào ngày 19 tháng
7 năm 1951, tức là ngày 16 tháng 6 Âm lịch Hiện nay, trong Lăng Ông Bình Thắng có
2 bộ cốt cá Ông Bộ cốt đầu tiên hiện đặt trên bàn thờ chính, do ngư dân phát hiện thi hài của cá Ông con xẩy tại ấp Bình Mỹ (thuộc xã Bình Thắng ngày nay) vào khỏang năm 1956 đến năm 1957 Ngoài ra, bộ hài cốt thứ 2 tương đối khá lớn, đặt ở hướng án ngoài thuộc gian giữa chính diện và có ghi nguồn gốc: “Chi hội nghề cá lâm sản Bến Tre gặp cá Ông Lụy ở Biển Đông ngày 4 tháng 4 năm Tân Tỵ 2001, trục vớt lên tàu đưa về Lăng Ông Nam Hải Bình Thắng, ngày 18 tháng 4 năm Tân Tỵ phụng cúng” Theo giải thích của ông Mai Lợi – đại diện Ban Khánh tiết Lăng Ông Bình Thắng, người gặp được Ông Lụy sẽ là người chịu tang và làm đúng theo nghi thức tang ma truyền thống của cộng đồng Mặt khác, hài cốt cá Ông khi mang về lăng được cúng bái nghiêm túc Sau thời gian phân hủy xác, người ta lau sạch phần xương rồi rửa bằng phooc-mon và làm nghi thức nhập lăng thật trang trọng Ngư dân địa phương còn cho biết thêm, thịt cá trong thời gian phân hủy có mùi hơi khét, không hề hôi Như vậy, trước kia cũng như hiện tại, cá vẫn được ngư dân Bình Thắng tôn thờ và tin tưởng vào
sự phù hộ, thể hiện sự tiếp nối truyền thống tín ngưỡng, văn hóa của thế hệ trước
Đối với ngư dân Bình Thắng, tục thờ cá Ông phản ánh sự may rủi của con người trước những bất trắc, khó lường của biển cả cũng như sự cầu mong độ trì của cộng đồng
để có những mùa cá bội thu, cuộc sống phát đạt, giàu có và bình an Do vậy, lễ hội Nghinh Ông của ngư dân Bình Thắng là sinh hoạt tín ngưỡng nhằm bày tỏ niềm tin thiêng liêng của họ trong đời sống hiện tại Thông qua những nghi lễ cúng bái, cộng đồng bày tỏ tấm lòng của mình với thần linh, cầu mong sự phù hộ, che chở nơi thần thánh, ở đây chính là thần Nam Hải
3.2 Lăng Ông và điện thần thờ cá Ông
Khác với Thành hoàng Bản cảnh được phụng thờ ở đình làng, cá Ông được thờ
ở lăng Trên địa bàn các xã ven biển Bến Tre có 9 lăng Ông Ngoại lệ có một lăng nằm