BÀI TẬP NHÓM MÔN TÂM LÝ HỌC TỘI PHẠM ĐỀ BÀI Nhân cách người phạm tội: khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, phân loại và quá trình phát triển nhân cách người phạm tội. Liên hệ thực tiễn

tài liệu BÀI TẬP NHÓM MÔN TÂM LÝ HỌC TỘI PHẠM ĐỀ BÀI Nhân cách người phạm tội: khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, phân loại và quá trình phát triển nhân cách người phạm tội. Liên hệ thực tiễn Ngày nay, vấn đề nhân cách đang trở thành trung tâm nghiên cứu của các ngành khoa học như triết học, xã hội học, y học, giáo dục học, tâm lý học... Nhân cách con người không phải được sinh ra, mà là được hình thành. Nhân cách người phạm tội được hình thành trong quá trình thực hiện tội phạm, quá trình tác động qua lại giữa cá nhân với môi trường sống xã hội tiêu cực. Việc nghiên cứu tìm hiểu nhân cách người phạm tội có ý nghĩa rất lớn trong việc thực hiện mục đích phòng, ngừa tội phạm. Do đó nhóm chúng em lựa chọn đề tài số 02: “Nhân cách người phạm tội: khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, phân loại và quá trình phát triển nhân cách người phạm tội. Liên hệ thực tiễn” là nội dung cho bài tập nhóm môn Tâm lý học tội phạm để đưa ra những quan điểm về lý luận và thực tiễn từ đó phân tích được nhân cách người phạm tội qua những vụ án có thật dưới góc nhìn của sinh viên ngành Luật học.

1

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP NHÓM MÔN: TÂM LÝ HỌC TỘI PHẠM

ĐỀ BÀI SỐ 02

“Nhân cách người phạm tội: khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, phân loại và quá trình phát triển nhân cách người phạm tội Liên hệ thực tiễn”

NHÓM : 05

Hà Nội, tháng 02 năm 2022

2

BIÊN BẢN XÁC ĐỊNH MỨC ĐỘ THAM GIA VÀ

KẾT QUẢ THAM GIA LÀM BÀI TẬP NHÓM

Nhóm số: 05 Lớp: N04 – TL1 Khóa: K43

Tổng số thành viên của nhóm:……13………

Có mặt: ………13………

Vắng mặt: …………0…… Có lý do: ……… Không lý do: ………

Nội dung: …Bài tập nhóm………

Tên bài tập: Nhân cách người phạm tội: khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, phân loại và quá trình phát triển nhân cách người phạm tội Liên hệ thực tiễn Môn học: Tâm lý học tội phạm Xác định mức độ tham gia và kết quả tham gia của từng sinh viên trong việc thực hiện bài tập nhóm số 05, kết quả như sau: STT Mã SV Họ và tên Đánh giá của SV SV ký tên Đánh giá của GV A B C Điểm (số) Điểm (chữ) GV ký tên 1 432212 Vũ Long Khánh Khánh A

2 432219 Vũ Thái Hưng A

3 432221 Nông Thanh Tuyền A

4 432238 Lê Thị Minh Hằng A

5 432245 Nguyễn Phạm Minh Hiếu A

6 432247 Nguyễn Thành Tuệ A

7 432250 Nguyễn Thị Bích Ngọc A

8 432256 Lê Hải Long A

9 432261 Ngô Chiến Công A

10 432263 Nguyễn Văn Phương A 11 440801 Dương Thị Ngân A 12 440857 Hà Thị Thưởng A 13 441009 Lương Thị Huệ A Hà Nội, ngày tháng 02 năm 2022 Kết quả điểm bài viết: NHÓM TRƯỞNG - Giáo viên chấm thứ nhất:.………

- Giáo viên chấm thứ hai:.………

Kết quả điểm thuyết trình:………

- Giáo viên cho thuyết trình:……… DƯƠNG THỊ NGÂN Điểm kết luận cuối cùng:………

3

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1

1 Lý luận về nhân cách người phạm tội 1

1.1 Khái niệm nhân cách người phạm tội 1

1.2 Cấu trúc nhân cách người phạm tội 2

1.3 Phân loại nhân cách người phạm tội 2

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển nhân cách người phạm tội 4

1.4.1 Yếu tố bẩm sinh di truyền 4

1.4.2 Yếu tố xã hội 4

1.4.3 Những khiếm khuyết trong quá trình hội nhập hóa cá nhân 5

2 Liên hệ thực tiễn về nhân cách người phạm tội qua một vụ án cụ thể 7

2.1 Nội dung vụ án 7

2.1.1 Cuộc đời 7

2.1.2 Quá trình phạm tội 8

2.2 Phân tích nhân cách người phạm tội qua vụ án 9

2.2.1 Phân tích cấu trúc nhân cách của “Aileen Wuornos” 9

2.2.2 Phân loại nhân cách của “Aileen Wuornos” 10

2.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến nhân cách của “Aileen Wuornos” 11

3 Một số giải pháp nhằm cải thiện nhân cách người phạm tội và ngăn ngừa tái phạm tội 13

KẾT LUẬN 15

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

ĐẶT VẤN ĐỀ

Ngày nay, vấn đề nhân cách đang trở thành trung tâm nghiên cứu của các ngành khoa học như triết học, xã hội học, y học, giáo dục học, tâm lý học Nhân cách con người không phải được sinh ra, mà là được hình thành Nhân cách người phạm tội được hình thành trong quá trình thực hiện tội phạm, quá trình tác động qua lại giữa cá nhân với môi trường sống xã hội tiêu cực Việc nghiên cứu tìm hiểu nhân cách người phạm tội có ý nghĩa rất lớn trong việc thực hiện mục đích phòng, ngừa tội phạm Do đó nhóm chúng em lựa chọn đề tài số

02: “Nhân cách người phạm tội: khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, phân loại và

quá trình phát triển nhân cách người phạm tội Liên hệ thực tiễn” là nội dung

cho bài tập nhóm môn Tâm lý học tội phạm để đưa ra những quan điểm về lý luận và thực tiễn từ đó phân tích được nhân cách người phạm tội qua những vụ

án có thật dưới góc nhìn của sinh viên ngành Luật học

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Lý luận về nhân cách người phạm tội

1.1 Khái niệm nhân cách người phạm tội

Nhân cách là tổ hợp những thuộc tính tâm lý của một con người biểu hiện

ở bản sắc và giá trị xã hội của người đó Khi xem xét nhân cách có thể xem xét trong các quan hệ xã hội lịch sử cụ thể, vị trí của cá nhân trong hệ thống các mối quan hệ xã hội , địa vị của họ trong cơ cấu xã hội Nhân cách là toàn bộ các giá trị mà con người đạt được trong sự trưởng thành xã hội của nó.1 Từ đó, có thể chia nhân cách làm 2 loại: Nhân cách hợp chuẩn và nhân cách không hợp chuẩn

Nhân cách người phạm tội - tập hợp các đặc điểm, các nét tiêu biểu của người phạm tội, quy định thái độ, quan hệ xã hội và hành vi, trong đó có hành vi

phạm tội c ủa người đó Đây là một điển hình của nhân cách không hợp chuẩn,

nhân cách có sự lệch lạc trong định hướng giá trị xã hội, với nhận thức, quan điểm sai trái, tình cảm tiêu cực và có hành vi xâm phạm đến các quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ

1 Hoàng Chí, “Vấn đề nhân cách và giáo dục văn hoá nhân cách phải được nhìn nhận là điểm cốt lõi nhất, là chỗ sâu sắc và

tinh tế nhất của triết lý giáo dục”, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - Tạp chí Triết học

1.2 Cấu trúc nhân cách người phạm tội

Xu hướng: nói lên chiều hướng phát triển của nhân cách, nhân cách phát

triển từ đâu, theo chiều hướng nào là do xu hướng qui định Xu hướng bao gồm nhu cầu, hứng thú, lý tưởng, thế giới quan, niềm tin

Tính cách: Đó là hệ thống thái độ biểu hiện qua hệ thống hành vi quen

thuộc Tính cách người phạm tội, nhất là của những đối tượng phạm tội chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm thường bao gồm các nét xấu xa, tiêu cực Họ sống chà đạp lên đạo đức và dư luận xã hội, bị chi phối và điều chỉnh bởi các mục đích phản xã hội

Về năng lực: Hệ thống kĩ năng, kĩ xảo thể hiện tập trung, biểu hiện rõ nhất

năng lực cá nhân - thành tố trong cấu trúc của nhân cách Trong lĩnh vực kĩ năng,

kĩ xảo, người ta còn nói đến các yếu tố sở trường, sở đoản của cá nhân Năng lực của cá nhân phát triển theo chiều hướng để đạt hiệu quả trong hoạt động phạm tội, cho nên năng lực của người phạm tội phát triển ở cả những lĩnh vực liên quan tới hoạt động phạm tội

Về tình cảm và ý chí: Khác với những người bình thường, đời sống tình

cảm của người phạm tội thường nghèo nàn, các tình cảm cao cấp như tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm mĩ và tình cảm trí tuệ kém phát triển Các đối tượng phạm tội luôn có ác cảm với các lực lượng chuyên chính, thù ghét chế độ Cái thiện bị thay thế dần dần bởi cái ác Các phẩm chất ý chí tích cực ở người phạm tội kém phát triển bị lấn át bởi các phẩm chất ý chí tiêu cực

Khí chất vốn được xem là yếu tố liên quan chặt chẽ với kiểu thần kinh của

con người Tính ổn định tương đối của khí chất đã làm cho nó ít chịu tác động trước hoàn cảnh bên ngoài

1.3 Phân loại nhân cách người phạm tội

Có nhiều cách phân loại khác nhau:

* Cách chia thứ nhất: Căn cứ vào mức độ của những đặc điểm, phẩm chất tâm lý tiêu cực để phân loại về nội dung và cách chia cũng tương tự như trên:

Nhân cách “tội phạm toàn thể”: Người có nhân cách thuộc loại này thường

có thái độ tiêu cực đối với các giá trị xã hội, hành vi phạm tội được định hình,

cuộc sống không ngoài tội phạm, thường xuyên gắn liền với tính toán, hoạt động phạm tội, không dao động ngả nghiêng trong hoạt động phạm tội Có quan điểm lệch lạc và hoàn toàn trái ngược với các chuẩn mực xã hội, ý thức pháp luật kém

Nhân cách “tội phạm cục bộ” có sự phân đôi các phẩm chất, vừa có cả

những phẩm chất tích cực và tiêu cực Tuy nhiên phẩm chất tiêu cực thường lấn

át những phẩm chất tích cực, trong những hoàn cảnh thuận lợi những phẩm chất tiêu cực dễ dàng bộc lộ

Nhân cách “tội phạm tiểu cục bộ”: Trong nhân cách loại này có vài phẩm

chất tâm lý tiêu cực mà trong tình huống nhất định đã thúc đẩy cá nhân phạm tội

* Cách chia thứ hai: Căn cứ theo khách thể bị xâm hại và đặc điểm hành vi phạm tội có thể chia thành 3 loại sau đây:

Nhân cách người phạm tội vụ lợi: Đây là loại nhân cách có định hướng

sống thể hiện rõ tính vụ lợi trong hoạt động, giao tiếp, quan hệ, ứng xử Thường xử dụng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt trong hoạt động phạm tội và trong cuộc sống hàng ngày Xu hướng vụ lợi là nhân tố nòng cốt của hành vi cá nhân

Nhân cách người phạm tội bạo lực: Đây là loại nhân cách với các phẩm

chất điển hình như tính ích kỉ cao, không có thái độ dung hòa khi lợi ích cá nhân

bị va chạm, tính quyết đoán cao, nhẫn tâm, tàn bạo, coi thường người khác, thường sử dụng bạo lực trong giải quyết xung đột, mâu thuẫn, khả năng kiềm chế, ổn định cảm xúc kém, đời sống tình cảm nghèo nàn, đặc biệt là các tình cảm cấp cao như: tình cảm đạo đức, thẩm mỹ, trí tuệ

Nhân cách người phạm tội vụ lợi- bạo lực: Đây là loại nhân cách có sự pha

trộn, kết hợp các đặc điểm nhân cách của các loại trên

* Cách chia thứ ba: Căn cứ vào ý thức trong hoạt động phạm tội có thể chia thành 2 loại sau:

Nhân cách người phạm tội chuyên nghiệp, tái phạm: Người phạm tội

chuyên nghiệp thông thường cũng là những người tái phạm tội Những người thuộc kiểu nhân cách tái phạm tội luôn coi thường pháp luật, hành vi phạm tội luôn được tiến hành bằng các phương pháp thuần thục và trở nên quen thuộc, ổn định Một trong những biểu hiện tâm lý phổ biến của đa số nhứng người tái phạm tội là sự thờ ơ với khả năng bị trừng phạt, với dư luận xã hội

Nhân cách người phạm tội vô ý: Trái ngược với những phạm tội chuyên

nghiệp, người tái phạm tội, những người vô ý phạm tội lại không có động cơ, mục đích phạm tội Nhìn chung họ là những công dân bình thường, không cố ý phạm tội, nhưng là những người thiếu tự giác, tuân thủ kỷ luật, kém khả năng kiềm chế, tự chủ

* Cách thứ tư theo A.I.Dongova thì có 3 loại:

Loại hình nhân cách phạm tội có hệ thống: Người có nhân cách loại này không chỉ lợi dụng hoàn cảnh mà còn tự bản thân tạo ra hoàn cảnh, vượt qua mọi trở ngại để thực hiện âm mưu tội lỗi, hành vi phạm tội đã trở thành thói quen xử sự ở họ

Loại hình nhân cách phạm tội do chuẩn mực đạo đức, pháp luật lỏng lẻo không nghiêm: Lối sống đã hình thành trước đây trong sự tác động với tình huống chuẩn mực đạo đức, pháp luật lỏng lẻo, không nghiêm dẫn đến hành vi phạm tội Loại hình nhân cách phạm tội bối cảnh: Người có nhân cách loại này thường có hành vi phạm tội xảy ra trong hoàn cảnh xung đột

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển nhân cách người phạm tội

1.4.1 Yếu tố bẩm sinh di truyền

Yếu tố bẩm sinh di truyền ở đây được hiểu là các đặc điểm về cấu tạo, chức năng giải phẫu sinh lý của con người, chủ yếu là bộ não, hệ thần kinh và các giác quan yếu tố sinh vật có ảnh hưởng nhất định đến những đặc điểm tâm lí trong nhân cách người phạm tội, là cơ sở, tiền đề của hành vi phạm tội nhưng không quyết định hành vi phạm tội của cá nhân Đây là vấn đề có ý nghĩa phương pháp luận trong nghiên cứu đánh giá tâm lí, nhân cách người phạm tội

1.4.2 Yếu tố xã hội

Ảnh hưởng của khiếm khuyết trong môi trường cá nhân sống và hoạt động

là nhân tố xã hội trực tiếp làm nảy sinh các phẩm chất tâm lý tiêu cực trong nhân cách người phạm tội Đó là môi trường sống cụ thể của cá nhân với những nhân

tố lạc hậu, tiêu cực, không phù hợp với đạo đức và sự tiến bộ xã hội, không thuận lợi cho sự phát triển nhân cách Đặc biệt là tác động không lành mạnh từ gia đình như bầu không khí không thuận hòa, có người phạm tội, nếp sống thiếu văn hóa, giáo dục sai lầm, hoàn cảnh kinh tế thiếu thốn, khó khăn, thiếu việc

làm Tác động của gương xấu của bạn bè và những người xung quanh Tác động tiêu cực của đường phố, làng xã, nơi cư trú Tác động tiêu cực của sách báo, phim ảnh và các loại văn hóa đồi trụy khác Tác động xấu của hoàn cảnh xung đột, bất hòa, do đụng chạm về quyền lợi và do quan hệ ứng xử không đúng mực Tác động chính của các hiện tượng phạm tội, phạm pháp và các tệ nạn đang hàng ngày xảy ra trong xã hội

Ngoài ra, những thiếu sót trong hoạt động quản lý nhà nước, quản lý xã hội

cũng là nhân tố ảnh hưởng đến nhân cách của người phạm tội Đất nước ta đang trong quá trình đổi mới, pháp luật chưa hoàn thiện, chồng chéo và còn có nhiều

sơ hở Sự thực thi pháp luật của các cơ quan pháp hành có nơi, có lúc chưa nghiêm, nhất là của những người có quyền lực trong các cơ quan bảo vệ pháp luật Hoạt động của các cơ quan điều tra, xét xử, thi hành án còn nhiều bất cập đã tạo ra những kẽ hở để một số người đi vào con đường phạm tội

Những nhân tố xã hội trên đây đã tác động hạn chế hay làm mất đi nhữngphẩm chất tích cực của cá nhân như: thiếu ý thức trách nhiệm đối với xã hội, cộng đồng; không có tinh thần đấu tranh với cái xấu, cái tiêu cực; hạn chế khả năng tu dưỡng, rèn luyện bản thân Nó cũng tác động, ảnh hưởng và dần dần hình thành ở cá nhân những đặc điểm tâm lý tiêu cực như: nhu cầu không lành mạnh, ham muốn làm giàu bất chính; sự phản kháng; tính tự do, vô kỉ luật;

ý thức coi thường đạo đức, coi thường pháp luật

1.4.3 Những khiếm khuyết trong quá trình hội nhập hóa cá nhân

Mặc dù quá trình xã hội hóa cá nhân được điều chỉnh bằng các quy phạm pháp luật, tuy nhiên vẫn tồn tại những thiếu sót, lệch lạc nhất định, và chúng là nguyên nhân nảy sinh các phẩm chất tiêu cực của cá nhân, từ đó ảnh hưởng đến

sự hình thành nhân cách người phạm tội

Thứ nhất, những thiếu sót khi thực hiện vai trò xã hội của cá nhân đặc biệt là

vai trò trong hoạt động nghề nghiệp, có thể do các nguyên nhân: Cá nhân không

có đủ những phẩm chất tâm lý cần thiết mà vai trò xã hội đòi hỏi ở họ; Cá nhân không có đủ tri thức, kỹ năng, kỹ xảo cần thiết để hoàn thành vai trò xã hội; Cá

nhân không ý thức được đầy đủ hoặc có khái độ tiêu cực đối với vai trò xã hội của bản thân Những thiếu sót này dẫn tới làm giảm tính tích cực của cá nhân khi thực hiện vai trò xã hội họ không quan tâm, không chú ý đến công việc của mình, không sáng tạo, cẩu thả, thờ ơ, chán nản trong công việc, coi nhẹ trách nhiệm của bản thân, nảy sinh tính vô kỷ luật, thiếu ý thức lao động, lười biếng, …

Thứ hai, những thiếu sót trong quá trình tiếp thu kinh nghiệm xã hội

nguyên nhân của những thiếu sót này là do: cá nhân không tự giác tiếp thu kinh nghiệm xã hội; thiếu sót trong kinh nghiệm xã hội của nhóm, tập thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiếp thu kinh nghiệm của cá nhân; do cá nhân chỉ quan tâm tiếp thu những kinh nghiệm nhằm đáp ứng nhu cầu của bản thân dẫn đến hệ thống kinh nghiệm của cá nhân không đầy đủ, phiến diện Từ những thiếu sót trên dẫn cá nhân đến việc không thực hiện được vai trò xã hội của mình, không thể tham gia tích cực vào đời sống xã hội, làm hạn chế các mối quan hệ giữa cá nhân với xã hội, làm nảy sinh tích ích kỷ, hẹp hòi, chủ nghĩa cá nhân

Thứ ba, những thiếu sót trong thực hiện hệ thống giao tiếp Những thiếu

sót đó phá vỡ những quan hệ giao tiếp tốt đẹp sẵn có, củng cố thêm những phẩm chất tâm lý tiêu cực như chủ nghĩa cá nhân, bất mãn với xã hội, đưa con người đến chỗ phủ nhận các chuẩn mực xã hội, làm tích cực hóa hành vi phạm tội

Thứ tư, những thiếu sót trong quá trình thích nghi xã hội Những thiếu sót

trong quá trình thích nghi xã hội làm cho cá nhân không thể thích nghi với điều kiện mới, làm xuất hiện thêm những bất đồng và mâu thuẫn giữa cá nhân với xã hội dẫn đến hành vi chống đối xã hội của cá nhân

Mặc dù quá trình xã hội hóa cá nhân được nhà nước, xã hội quan tâm và điều chỉnh, tuy nhiên vẫn tồn tại những thiếu sót, lệch lạc nhất định, và chúng là nguyên nhân nảy sinh các phẩm chất tiêu cực của cá nhân, từ đó ảnh hưởng đến

sự hình thành nhân cách người phạm tội

2 Liên hệ thực tiễn về nhân cách người phạm tội qua một vụ án cụ thể

2.1 Nội dung vụ án

2.1.1 Cuộc đời

Aileen Carol Wuornos (29/2/1956 – 9/10/2002) là một nữ tội phạm giết

người hàng loạt người Mỹ với tổng số 7 nạn nhân Wuornos chịu ngược đãi và

bị mọi người xa lánh từ nhỏ Cả đời của Aileen Wuornos sống quanh những kẻ tội phạm và chính người phụ nữ này cũng dính đến các vụ phạm tội trước khi tàn sát nhiều người vào năm 1989, sát hại 7 người đàn ông chỉ trong 1 năm

Bà ta xuất thân từ Rochester, Michigan (Mỹ) với tên nhũ danh là Aileen Carol Pittman Mẹ cô không đủ sức nuôi hai con nên đã giao Aileen và anh trai Keith cho cha nuôi dưỡng Người cha này nổi tiếng là vô đạo đức, nên hai đứa con phải sống trong sự thù hằn của hắn Nhưng chỉ vài năm sau thì người cha chết

và hai đứa con phải sống với ông bà ngoại - Lauri và Britta Wuornos Sau khi trở thành con nuôi hợp pháp, Aileen và Keith được đổi sang họ Wuornos Nhưng ông

bà ngoại cũng nghiện rượu và hung bạo không kém người cha của hai đứa trẻ Aileen chỉ thật sự khám phá họ chính là ông bà ngoại ruột của mình khi lên 12 tuổi Lúc đó Aileen bắt đầu nổi loạn chống lại Lauri và Britta Wuornos

Ngay từ nhỏ, cô đã biết đổi tình lấy kẹo và thuốc lá ở trường học lúc 11 tuổi Năm 1971, lúc mới 14 tuổi, Aileen mang thai Trong thời gian này Aileen

có thái độ sống rất xa cách và thù hằn với mọi người chung quanh, cô có con từ năm 15 tuổi và đã đem đứa bé cho đi làm con nuôi Sau đó Wuornos có quan hệ loạn luân với anh ruột của mình nhưng sau đó cái chết của anh trai Keith đã thay đổi cuộc sống của cô, cô sống bất cần đời, nghiện ma túy và làm gái điếm lấy tiền nuôi thân Sau đó, Wuornos lao vào cuộc đời của một tên trộm, cướp có vũ trang, đánh lộn ở các quán bar và thường xuyên ra vào nhà tù, cho tới khi trôi dạt sang phía nam tới vùng Florida

Tại Florida, Aileen kết hôn với Lewis Fell, một ông già giàu có, nhưng sau khi Aileen bộc lộ bản tính hung bạo và ăn cắp tiền của chồng, cuộc hôn nhân nhanh chóng kết thúc Aileen lại bị tống ra đường phố và bước vào cuộc sống của một ả tội phạm, chuyên làm giấy tờ giả và ăn cắp vặt Suốt trong nhiều năm