GIÁO dục đạo đức, lối SỐNG CHO học SINH các TRƯỜNG TRUNG học PHỔ THÔNG TRÊN địa BÀN TỈNH LONG AN

Nguyên nhân của những kết quả đã đạt được trong công tác giáo dục đạođức, lối sống cho học sinh các trường trường THPT trên địa bàn tỉnh Long An .... Nguyên nhân những hạn

Trang 1

NGUYỄN HOÀI THANH

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CHO

HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LONG AN

Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60.31.02.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS BÙI VĂN DŨNG

NGHỆ AN - 2017

Trang 2

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đơtừ quý Thầy, Cô giảng viên Khoa Giáo dục Chính trị, Phòng đào tạo Sau Đạihọc, Trường Đại học Vinh; Trường Đại học Kinh tế Công nghiệp Long An vàđồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu Tận tìnhđộng viên, giúp đơ, hướng dẫn tôi trong quá trình làm luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới PGS TS Bùi Văn Dũng, ngườiđã định hướng đề tài và trực tiếp hướng dẫn, giúp đơ tôi hoàn thành luận văn

Xin cảm ơn các sở, ngành tỉnh, các trường trung học phổ thông; cáchuyện, thị, thành Đoàn và Ban Chấp hành Đoàn các trường trung học phổ thôngđã tạo mọi điều kiện thuận lợi, tham gia đóng góp ý kiến quý báu, cung cấp tàiliệu cũng như hỗ trợ khảo sát lấy ý kiến Cán bộ, giáo viên, học sinh và phụhuynh học sinh để tôi hoàn thành luận văn này

Mặc dù rất cố gắng trong quá trình thực hiện nhưng chắc chắn sẽ khôngtránh khỏi thiếu sót Rất mong nhận được sự góp ý của quý Thầy, cô giáo, cácanh chị và đồng chí, đồng nghiệp

Long An, tháng 6 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Hoài Thanh

Trang 3

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 7

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

4.1 Đối tượng nghiên cứu 8

4.2 Phạm vi nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Những đóng góp mới của đề tài 8

7 Kết cấu của luận văn 9

1.1.1 Đạo đức, lối sống 10

1.1.2 Học sinh trung học phổ thông và đặc điểm tâm lý, yếu tố sinh lý của họcsinh trung học phổ thông 15

1.1.3 Giáo dục đạo đức, lối sống; các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục đạo đức,lối sống cho học sinh trung học phổ thông 20

Trang 4

1.2 Nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinhtrung học phổ thông 28

1.2.1 Nội dung giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh các trường trung họcphổ thông 28

1.2.2 Hình thức và phương pháp giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh cáctrường trung học phổ thông 35

1.3 Sự cần thiết của việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trung học phổthông hiện nay 38

1.3.1 Giáo dục đạo đức, lối sống giúp cho học sinh trung học phổ thông hìnhthành nhân cách và phát triển toàn diện trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc hiện nay 38

1.3.2 Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trung học phổ thông góp phầnxây dựng môi trường sống, môi trường giao tiếp và học tập tốt ở gia đình, nhàtrường và xã hội 40

1.3.3 Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trung học phổ thông góp phầnthiết thực thực hiện mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo 42Kết luận chương 1 44

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNGCHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊABÀN TỈNH LONG AN 45

2.1 Điều kiện tự nhiên và tình hình phát triển lịch sử, kinh tế - văn hóa - xã hộivà giáo dục tỉnh Long An 45

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 45

2.1.2 Tình hình phát triển lịch sử, kinh tế, văn hóa, xã hội và giáo dục 462.2 Khái quát về các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Long An 512.3 Những kết quả và hạn chế về công tác giáo dục đạo, lối sống cho học sinhcác trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Long An 54

Trang 5

2.3.1 Tình hình đạo đức, lối sống cho học sinh các trường trung học phổ thôngtrên địa bàn tỉnh Long An 54

2.3.2 Tình hình công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh các trườngtrung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Long An 57

2.4 Nguyên nhân những kết quả và hạn chế trong công tác giáo dục đạo đức, lốisống cho học sinh các trường THPT trên địa bàn tỉnh Long An 75

2.4.1 Nguyên nhân của những kết quả đã đạt được trong công tác giáo dục đạođức, lối sống cho học sinh các trường trường THPT trên địa bàn tỉnh Long

An 75

2.4.2 Nguyên nhân những hạn chế trong công tác giáo dục đạo đức, lối sốngcho học sinh các trường trường THPT trên địa bàn tỉnh Long An 77

Kết luận chương 2 79

Chương 3 QUAN ĐIỂM VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆUQUẢ CÔNG TÁC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CHO HỌC SINH CÁCTRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LONG AN 803.1 Quan điểm công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trên địa bàntỉnh Long An trong giai đoạn hiện nay 80

3.1.1 Quán triệt quan điểm của Đảng, Nhà nước về công tác thanh niên nóichung, công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên nói riêng trong giaiđoạn hiện nay 80

3.1.2 Gắn giáo dục với tự giáo dục về đạo đức, lối sống; giáo dục lý thuyết kếthợp giáo dục thực tiễn 85

3.1.3 Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh là nhiệm vụ chính trị trọng tâmcủa nhà trường 86

3.2 Những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức,lối sống cho học sinh các trường trung học phổ thông tỉnh Long An trong giaiđoạn hiện nay 88

Trang 6

3.2.1 Nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, công tác giáo dục đạo đức, lối sốngcho học sinh các trường trung học phổ thông tỉnh Long An 88

3.2.2 Tiếp tục đổi mới hình thức, đa dạng hoá hình thức, phương pháp giáo dụcđạo đức, lối sống cho học sinh các trường THPT trên địa bàn tỉnh Long An 923.2.3 Phát huy vai trò tự giáo dục của học sinh trung học phổ thông trong việchình thành và phát triển đạo đức, lối sống cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnhLong An 102

3.2.4 Kết hợp chặt chẽ ba môi trường giáo dục: gia đình, nhà trường, xã hộitrong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh các trường THPT trên địa bàntỉnh Long An 108

Kết luận chương 3 114

C KẾT LUẬN 115

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 117

Trang 7

CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

- GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

- TH, THCS& THPT Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông

- THCS& THPT Trung học cơ sở và Trung học phổ thông

- UB Hội LHTN Ủy Ban Hội Liên hiệp thanh niên

Trang 9

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò, vị trí, khả năngcủa thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc Người chorằng: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy nước nhà thịnhhay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” [28, tr.185] Chính vìthế, trước lúc đi xa Người không quên căn dặn Đảng ta: “Bồi dương thế hệ cáchmạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” [29, tr.510] Trong

Di chúc, Người lưu ý: Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho

họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng”vừa “chuyên” [29, tr.498]

Thanh niên Việt Nam nói chung và học sinh bậc học THPT nói riêngchiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu dân số, là lực lượng luôn có những đóng góp quantrọng trong các giai đoạn lịch sử phát triển của đất nước Trong quá trình lãnhđạo sự nghiệp cách mạng, Đảng ta luôn đặt niềm tin và kỳ vọng lớn lao vào lựclượng thanh niên, xác định thanh niên là rường cột của nước nhà, chủ nhântương lai của của đất nước, là một trong những nhân tố quyết định tương lai, vậnmệnh của dân tộc; công tác thanh niên là một trong những yếu tố quyết địnhthành bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốctế và xây dựng Chủ nghĩa xã hội

Trong quá trình lãnh đạo đất nước, Đảng ta luôn đề cao vai trò, vị trí củathanh niên, xác định thanh niên là lực lượng xung kích cách mạng, Đoàn TNCSHồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng; công tác thanh niên là vấn đề sốngcòn của dân tộc Đồng thời, Đảng đã đề ra nhiều chủ trương giáo dục, đào tạo,bồi dương, tổ chức thanh niên thành lực lượng hùng hậu, trung thành, kế tục sựnghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc Qua mỗi thời kỳ, dù bất cứ hoàn cảnhnào các thế hệ thanh niên đều hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình

Trang 10

Hiện nay, tình hình học sinh bậc học trung học phổ thông nước ta nóichung và tỉnh Long An nói riêng có lòng yêu nước nồng nàn, luôn phát huytruyền thống tốt đẹp của dân tộc; có phẩm chất tốt, tôn trọng các chuẩn mực đạođức xã hội, có ý thức công dân, chấp hành pháp luật; quan tâm đến các vấn đềchính trị, kinh tế, xã hội của đất nước; có ý chí vươn lên trong học tập, lao động;tích cực tham gia các hoạt động phong trào, đoàn thể, xung kích, sáng tạo, tìnhnguyện vì cộng đồng; sống có nghĩa tình, luôn biết quan tâm, giúp đơ ngườikhác, tinh thần tương thân tương ái đã được khơi dậy, trở thành xu hướng chủđạo lôi cuốn và thu hút giới trẻ Nhiều tấm gương học sinh vượt qua khó khăncủa bản thân, gia đình để vươn lên thành những người hữu ích; không ít học sinhdám đấu tranh quyết liệt với các hiện tượng tiêu cực và tệ nạn xã hội, tỏ thái độ

lo lắng, băn khoăn trước các hiện tượng tiêu cực và tệ nạn xã hội Phần lớn họcsinh hiện nay có đời sống văn hóa, tinh thần phong phú, nhu cầu giải trí lànhmạnh, lên án những hoạt động giải trí không lành mạnh, không phù hợp vớithuần phong, mỹ tục của dân tộc

Một bộ phận thanh niên giảm sút niềm tin, ít quan tâm tới tình hình đấtnước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, xa rời truyền thống vănhóa dân tộc Tình trạng tội phạm và tệ nạn xã hội trong thanh niên đang gia tăngvà diễn biến ngày càng phức tạp Hiện tượng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lýtưởng, chạy theo lối sống thực dụng của một số thanh niên, học sinh sống khôngcó lý tưởng, không có mục đích, sống chạy theo các nhu cầu tầm thường, ngạicống hiến, ngại khó khăn Một số hành vi vi phạm pháp luật của học sinh khiếngia đình và xã hội lo lắng như: vi phạm giao thông, đua xe trái phép, bạo lực nhàtrường, quay cóp bài, trong gia đình trẻ em thiếu kính trên nhường dưới, khôngvâng lời cha mẹ, người lớn… Một số hành vi lệch chuẩn khác về mặt đạo đứcnhư: sống hưởng thụ, chạy theo đồng tiền, xa hoa, lãng phí, lười lao động và họctập, thiếu ý thức rèn luyện, không dám đấu tranh với cái sai, thờ ơ vô cảm, vị

Trang 11

kỷ… cũng ngày càng nhiều hơn ở đối tượng còn ngồi trên ghế nhà trường.

Giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên nói chung và cho học sinhtrung học phổ thông nói riêng không phải là vấn đề hoàn toàn mới Cái mới lànội dung, phương pháp giáo dục được thay đổi cho phù hợp với từng đốitượng, hoàn cảnh lịch sử nhất định Kịp thời định hướng đối với học sinh, tránhđể tình trạng các em có những ngộ nhận sai lầm và kéo theo các hành vi sai vềđạo đức, lối sống, ảnh hưởng đến mục đích, động cơ học tập hay lý tưởng sống,thậm chí phạm tội…gây nhức nhối cho gia đình, nhà trường và xã hội

Trước tình hình trên, để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lốisống cho học sinh các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Long An,khắc phục tình trạng vi phạm đạo đức, lối sống trong một bộ phận học sinh và với

tư cách là một cán bộ chuyên trách công tác Đoàn và phong trào Thanh thiếu nhiphụ trách Thanh Thiếu nhi Trường học tỉnh Long An nên tác giả chọn vấn đề:

Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Long An làm đề tài luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Chính trị học.

Nhiều chủ trương, đường lối về công tác thanh niên được Đảng ban hành, Nhà nước cụ thể hóa thành chính sách, pháp luật về thanh niên và công tác thanhniên, qua đó đã tạo được những điều kiện tốt nhất để thế hệ tương lai của đất nướcphấn đấu vươn lên; nhiều tác giả, trên các góc độ triết học, tâm lý học, giáodục học công bố các công trình nghiên cứu của mình

Về các Nghị quyết, văn bản của Đảng, Nhà nước, Trung ương ĐoànTNCS Hồ Chí Minh liên quan đến công tác chăm lo, giáo dục cho Thanh niêncó: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng khẳng định: "Quantâm đào tạo, bồi dương thế hệ trẻ kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng củaĐảng và dân tộc" [18, tr.80]; "Làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng,truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống, tạo điều kiện học tập, lao động, giảitrí, phát triển thể lực, trí tuệ cho thế hệ trẻ" [18, tr.50]

Trang 12

Nghị quyết số 25-NQ/TW Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với

công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngày 25

tháng 7 năm 2008 [16]; Chỉ thị 06-CT/TW của Bộ Chính trị Về tổ chức cuộc vận

động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh ngày 07 tháng 11

năm 2006 [6]; Chỉ thị 03-CT/TW của Bộ Chính trị Về tiếp tục đẩy mạnh việc

học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh ngày 14 tháng 4 năm 2011

[7]; Chỉ thị 05-CT/TW của Bộ Chính trị về Đẩy mạnh học tập và làm theo tư

tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh ngày 15 tháng 5 năm 2016 [8]; Chỉ thị

số 42-CT/TW của Ban Bí thư Trung uơng Đảng Về tăng cường sự lãnh đạo của

Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ, giai đoạn 2015-2030 ngày 24 tháng 3 năm 2015 [2];

Chương trình hành động số 56-CT/TWĐTN ngày 27 tháng 10 năm 2008của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW, ngày 25

tháng 7 năm 2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về Tăng cường

sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa [3]; Quyết định số 359-QĐ/TWĐTN ngày 23 tháng 10

năm 2013 của Ban Bí thư Trung ương Đoàn khóa X ban hành đề án Tăng cường

giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh, thiếu niên giai đoạn 2013-2020 [4];

Quyết định số 1501/QĐ-TTg ngày 28 tháng 8 năm 2015 của Thủ tướng

Chính phủ phê duyệt Đề án Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức,

lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015-2020 [36];

Chỉ thị số 2516/CT-BGDĐT Ngày 18 tháng 5 năm 2007 Về việc thực hiện

cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong ngành giáo dục và đào tạo [9]; Chỉ thị số 71/2008/CT-BGDĐT ngày 23 tháng

12 năm 2008 Về tăng cường công tác phối hợp nhà trường - gia đình và xã hội

trong công tác giáo dục trẻ em, học sinh, sinh viên [10]; Thông tư số

Trang 13

58/2011/TT-BGDĐT ngày 12 tháng 12 năm 2011 về Quy chế đánh giá xếp loại học sinh THCS, THPT [11] Thông báo số 314/TB-BGDĐT ngày 12 tháng 5

năm 2014 của Bộ Giáo dục và Đào tạo Về Hội thảo toàn quốc về công tác giáo

dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên [12];… Đây là những văn bản, tài

liệu mang tính định hướng quá trình giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh,sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân nói chung và trong các trường THPTnói riêng

Một số tác giả, trong các công trình nghiên cứu chuyên sâu cũng đã đềcập đến vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên Giáo sưNguyễn Trọng Chuẩn, Phó Giáo sư Nguyễn Văn Phúc (2003) đồng chủ biên

cuốn Mấy vấn đề về đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội [13] Các tác giả đã bàn về những nội hàm của đạođức, giáo dục đạo đức trong nền kinh tế thị trường, những giải pháp khắc phụcsự tha hóa, xuống cấp trên một số mặt của đạo đức trong xã hội hiện tại Công

trình Đạo đức mới của GS Vũ Khiêu, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội 1974 [26].

Trong tác phẩm này, vấn đề đạo đức mới được làm sáng tỏ trên những nét cơbản

PGS.TS Đoàn Minh Duệ và một số cộng tác viên (1997) với đề tài

nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Tình hình tư tưởng đạo đức, lối sống của sinh viên

các trường Đại học, Cao đẳng thuộc các tỉnh Bắc miền Trung, Đại học Vinh,

Nghệ An [14] Tác giả đã khai thác sâu về các vấn đề đạo đức, lối sống Tuynhiên, giải pháp tập trung vào nâng cao giáo dục đạo đức, lối sống ở các trườngĐại học, Cao đẳng chưa tập trung vào các trường trung học phổ thông

PGS.TS Nguyễn Lương Bằng đã có nhiều bài viết và đề tài nghiên cứu:

nghiên cứu các giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông trên địa bàn tỉnh Nghệ An, (Đề tài cấp tỉnh năm 2013) [5];

Tác giả đã đề cập đến vấn đề giáo dục đạo đức và đạo đức cách mạng, đưa ra

Trang 14

được các tiêu chí đánh giá, xếp loại đạo đức học sinh Phổ thông, chủ đề nàyđang được ngành giáo dục và đào tạo quan tâm trong tình hình hiện nay

Vấn đề giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ hiện nay cũng được cácnhà nghiên cứu đề cập qua các bài viết trên một số báo, tạp chí như: Đỗ Huy(2006), “Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh - Bước phát triển mới về đạo đức trong

văn hóa Việt Nam”, Tạp chí Triết học, số (5) [24]; Nguyễn Đức Hòa (2008),

“Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác giáo dục đạo đức học sinh trong nhà trường

phổ thông”, Tạp chí Triết học, số (5) [22]; Nguyễn Thị Thanh Huyền (2007),

“Toàn cầu hoá và nguy cơ suy thoái đạo đức, lối sống của con người Việt Nam

hiện nay”, Tạp chí Triết học, số (2) [25].

Một số luận văn Thạc sĩ Chính trị học ở Trường Đại Học Vinh cũng đãbàn đến vấn đề đạo đức, lối sống và giáo dục đạo đức cách mạng học sinh, sinh

viên như: Lê Thị Vân Anh (2014), Giáo dục đạo đức cho học sinh các trường

trung học phổ thông Chuyên trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay [1], Nguyễn Hoàng Tấn (2016), Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh các trường trung học phổ thông tỉnh Tiền Giang [33]; Ngô Huỳnh

Quang Thái (2014), Giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên tỉnh Tiền Giang

giai đoạn hiện nay [34]; Hoàng Quảng Hoàn (2016), Giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh trung học phổ thông ở huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình [23].

Từ nhiều góc độ khác nhau, tác giả đã nghiên cứu về đạo đức và giáo dụcđạo đức, lối sống cho thanh thiếu niên nói chung, học sinh THPT nói riêng tronggiai đoạn hiện nay, thể hiện rõ ý nghĩa sâu sắc của vấn đề trên các phương diệnlý luận và thực tiễn Tuy nhiên, chưa có một công trình nào đề cập một cách trựctiếp, toàn diện vấn đề giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh các trường THPTtrên địa bàn tỉnh Long An Vì vậy, đề tài nghiên cứu của tác giả không trùng lặpvới các công trình khác đã công bố

Những công trình khoa học trên đã cung cấp những cơ sở lý luận và thực

Trang 15

tiễn vô cùng quan trọng về công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinhtrong quá trình lãnh đạo của Đảng ta trong những năm qua Tuy nhiên, trongbối cảnh hiện nay công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh liên quanđến nhiều lĩnh vực, luôn phát triển theo tình hình mới, không ngừng đi vàochiều sâu theo tính quy luật của nhận thức cũng đòi hỏi được bổ sung hoànthiện Hơn nữa công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh tỉnh Long Anvà nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh cáctrường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Long An là rất cần thiết để tác giảthực hiện đề tài nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ cơ sở lý luận công tác giáo dục đạo đức, lối sống vàkhảo sát thực trạng của công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh tại cáctrường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Long An đề tài nhằm đưa ra một sốgiải pháp nâng cao công tác giáo dục đạo đức, lối sống học sinh các trườngtrung học phổ thông trong giai đoạn hiện nay

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ:

- Thứ nhất: Luận giải những vấn đề lý luận về công tác giáo dục đạo đức,

lối sống cho học sinh;

- Thứ hai: Phân tích làm rõ thực trạng về công tác giáo dục đạo đức, lối

sống cho học sinh các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Long An từnăm 2012 đến nay;

- Thứ ba: Đưa ra một số quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả

công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh các trường trung học phổ thôngtrên địa bàn tỉnh Long An trong giai đoạn hiện nay

Trang 16

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh các trường trung họcphổ thông trên địa bàn tỉnh Long An trong giai đoạn hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Đề tài luận văn tập trung nghiên cứu công tác giáo dụcđạo đức, lối sống cho học sinh các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnhLong An

- Phạm vi không gian và thời gian: nghiên cứu công tác giáo dục đạo đức,lối sống cho học sinh các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Long Anvà sự phối hợp tham gia của các tổ chức đang làm công tác tuyên truyền, giáodục trong giai đoạn 2012 đến nay để làm cơ sở đánh giá thực trạng, nguyên nhânvà giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lốisống cho học sinh giai đoạn hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Ngoài các phương pháp chuyên ngành, để phục vụ cho việc khảo sát,đánh giá thực tiễn, luận văn sử dụng phương pháp: điều tra và khảo sát thựctrạng công tác giáo dục đạo đức qua mẫu phiếu in sẵn; điều tra phỏng vấn trựctiếp cán bộ lãnh đạo và tham mưu, đã và đang làm nhiệm vụ công tác tuyêntruyền, giáo dục; tổng hợp thống kê số liệu, tư liệu, phân tích đánh giá các dữliệu đã có

6 Những đóng góp mới của đề tài

- Làm tài liệu nghiên cứu cho cán bộ Đoàn, giáo viên các trường trunghọc phổ thông và những người làm công tác tuyên truyền giáo dục liên quan đếnnội dung công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh

- Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dụcđạo đức, lối sống cũng như đánh giá thực trạng, nguyên nhân và giải pháp chủ

Trang 17

yếu nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinhcác trường trung học phổ thông trong tình hình mới ở tỉnh Long An.

- Kết quả nghiên cứu có thể vận dụng và làm tư liệu tham khảo cho cáccấp, ban giám hiệu và cán bộ làm công tác Đoàn trường học trung học phổ thôngliên quan nội dung thực hiện công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn cócấu trúc gồm 3 chương 9 tiết

Trang 18

B NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG

CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Đạo đức, lối sống và giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trung học phổ thông

1.1.1 Đạo đức, lối sống

Khái niệm Đạo đức:

Đạo đức ra đời, tồn tại và phát triển cùng với cộng đồng nhân loại Khi xãhội chưa phân chia giai cấp, đạo đức là công cụ chủ yếu để điều tiết hành vi cánhân Khi xã hội đã phân chia giai cấp điều chỉnh hành vi của con người Đạo đứclà khái niệm rất phổ biến, quen thuộc Tuy nhiên, cho đến nay, định nghĩa về nóvẫn chưa thống nhất Nguyên nhân cơ bản là do các nhà nghiên cứu đứng từ cácgóc độ, các cách tiếp cận khác nhau Những tư tưởng đạo đức từ lâu đã xuất hiệntrong Triết học Hy Lạp, Trung Quốc và Ấn Độ cổ đại Ở Hy Lạp cổ đại, đã đưa ranhững tư tưởng về đạo đức và đạo đức học Ở Trung Quốc và Ấn Độ cổ đại,những tư tưởng đạo đức cũng đã xuất hiện sớm và được thể hiện trong các họcthuyết triết học Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo…

Ở phương Đông, các học thuyết về đạo đức của người Trung Quốc cổ đại

bắt nguồn từ cách hiểu về đạo và đức của họ Đạo có nghĩa là con đường Về sau, khái niệm đạo được vận dụng trong triết học để chỉ “con đường của tự nhiên” Đạo còn có nghĩa là “con đường sống” của con người trong xã hội Đức dùng để nói đến nhân đức, đức tính và nhìn chung, đức là biểu hiện của đạo, là

đạo nghĩa, là nguyên tắc luân lý Như vậy, có thể nói đạo đức của người TrungQuốc cổ đại chính là những yêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra màmỗi người phải tuân theo

Trang 19

Trong tiếng Anh, có hai từ tương đương với từ đạo đức trong tiếng Việt là

ethics và moral Ethics có gốc ở chữ Hy Lạp là ethicos, nghĩa là lề thói, tập tục Moral có gốc là moris - lề thói trong tiếng Latinh Ông tin vào nhân đức, công lý

và coi đó là cách sống hợp với ý muốn thần thánh Theo ý tưởng của Platon, conngười phải khôn ngoan và biết sống điều độ, nghĩa là phải biết làm chủ được bảnthân mình để đạt được hạnh phúc Với Platon, đạo đức là những yếu tố như:hạnh phúc, sự chính trực

Theo người phương Tây cổ đại, khi ta nói đến đạo đức, tức là nói đếnnhững lề thói, tập tục đã được định hình trong một cộng đồng dân tộc Tuân theonhững tập tục, lề thói chuẩn mực ấy được xem là người có đạo đức và ngược lại

Ở phương Tây, thuật ngữ đạo đức xuất phát từ phạm trù luân lý, bao quát cácnguyên tắc hoạt động và ứng xử của con người trong cộng đồng Đạo đức gắnliền với những thói quen, tập quán sống nên ý nghĩa của nó thường xuyên biếnđổi theo tiến trình phát triển của nhân loại Theo quan niệm của Socrates, conngười có thể tìm hiểu những điều thuộc đời sống thực tiễn, để tìm thấy nhữngchân lý khách quan về một nền đạo đức thực tiễn

Trong thời trung đại, những quan niệm về đạo đức của người Việt Namchịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi tư tưởng triết học Trung Quốc (các học thuyếtNho, Phật, Đạo) Đến thời hiện đại, tuy nhiều học giả đã cố gắng xác lập khái

niệm đạo đức nhưng về cơ bản, các cách hiểu này đều tương đối thống nhất với quan niệm của cổ nhân Theo Từ điển tiếng Việt do GS Hoàng Phê (Chủ biên),

đạo đức là “những tiêu chuẩn, nguyên tắc được dư luận xã hội thừa nhận, quyđịnh hành vi, quan hệ của con người đối với nhau và đối với xã hội Theo nghĩahẹp, đạo đức là phẩm chất tốt đẹp của con người do tu dương theo những tiêuchuẩn đạo đức mà có.” [43, tr.280]

Quan điểm duy vật lịch sử về đạo đức đã khẳng định rằng, với tư cáchmột hình thái ý thức xã hội, đạo đức có nguồn gốc từ những điều kiện sinh hoạt

Trang 20

vật chất của xã hội, từ cơ sở kinh tế - xã hội Nghĩa là đạo đức nảy sinh do nhucầu của đời sống xã hội, là sản phẩm của lịch sử xã hội, do cơ sở kinh tế - xã hộinảy sinh và quyết định; quan hệ đạo đức là biểu hiện quan hệ vật chất xã hội vàbiến đổi theo đời sống vật chất xã hội Trong quá trình phát triển xã hội, trên cơsở phát triển sản xuất vật chất mà đạo đức dần được hoàn thiện Đạo đức pháttriển từ thấp đến cao cùng với sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội,thông qua đấu tranh, lọc bỏ, kế thừa để tiến bộ và phát triển không ngừng Tuylà sản phẩm của kinh tế, đạo đức cũng có tác động mạnh mẽ trở lại, có khả năngtạo ra những biến đổi to lớn đối với đời sống kinh tế - xã hội.

Nhờ có đạo đức và thông qua đạo đức, những chuẩn mực xã hội mới pháthuy hết chức năng điều chỉnh hành vi, hoạt động giao tiếp và hành vi ứng xử củacon người nhằm đảm bảo sự thống nhất cần thiết giữa lợi ích cá nhân, lợi ích tậpthể và lợi ích chung của cộng đồng Có thể nói, đạo đức là nội dung cốt yếu củatính cách con người, nó có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội Vì vậy,các giai cấp, các tập đoàn xã hội bao giờ cũng sử dụng đạo đức như là một côngcụ, một động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội Tuy nhiên, đạo đức cũng luôn thayđổi tùy theo sự thay đổi của tồn tại xã hội, thay đổi từ thời đại này sang thời đạikhác, từ dân tộc này đến dân tộc khác Nếu không thấy quy luật này, không nhìngiá trị đạo đức với một quan điểm biện chứng và lịch sử thì nhất định sẽ mắc vàonhững sai lầm của Chủ nghĩa bảo thủ và sẽ không phù hợp trong xã hội mới

Theo quan điểm của đạo đức học Mác - Lênin, đạo đức là một hình thái ý

thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, qui tắc, chuẩn mực xã hội, nhằm điềuchỉnh cách đánh giá và cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau vàquan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi sức mạnhcủa truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội

Tiếp thu, kế thừa và nâng cao đạo đức truyền thống dân tộc, chắt lọc tinhhoa đạo đức phương Đông, phương Tây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xây dựngmột hệ thống lý luận về đạo đức cách mạng sâu sắc, phong phú, trở thành tài sản

Trang 21

tinh thần vô giá của dân tộc và nhân loại Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo đức

là xuất phát điểm của người cách mạng, là cái gốc của mọi thành công Đạo đức

cách mạng của người cán bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh gồm có 5 đức tính tốt

là: nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm

Đạo đức bao gồm những nguyên tắc, chuẩn mực và thang bậc giá trị được

xã hội thừa nhận, có vai trò chi phối và điều chỉnh hành vi của mỗi người để phùhợp với lợi ích của mình và của toàn xã hội

Khái niệm Lối sống:

Khi bàn về khái niệm lối sống, các nhà nghiên cứu đã có rất nhiều ý kiếnkhác nhau song hầu hết đều gặp nhau và thống nhất trên những vấn đề cơ bảnnhư: lối sống là phạm trù bao gồm tất cả các lĩnh vực hoạt động sống cơ bản củacon người như lao động, sinh hoạt, hoạt động văn hóa, xã hội, chính trị và giảitrí Chính vì thế nó mang tính lịch sử sâu sắc Theo các nhà xã hội học, tâm lýhọc của Liên Xô (cũ): Lối sống một mặt được xác định bởi quan hệ vật chất,thực tiễn của con người đối với tự nhiên, bởi trình độ trang bị kỷ thuật và năngsuất lao động của họ, tức là trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mặt khácnó được xác định bởi tính chất của quan hệ sản xuất, bởi chế độ kinh tế - xã hội,

cơ sở của toàn bộ hệ thống các quan hệ xã hội

Lối sống là tổng thể (hệ thống) các nét căn bản đặc trưng cho hoạt độngcủa các dân tộc, các giai cấp, các tập đoàn xã hội trong những điều kiện xã hộinhất định về lịch sử Lối sống là một phạm trù xã hội khái quát toàn bộ hoạtđộng sống của các dân tộc, giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong nhữngđiều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định và biểu hiện trên các lĩnhvực của đời sống: trong lao động và hưởng thụ, trong quan hệ giữa người vớingười, trong sinh hoat tinh thần và văn hoá Lối sống là phức hợp những mẫuhình nhận thức và hành động biểu hiện như là sự lặp lại phổ biến, ổn địnhdưới các dạng thức hoạt động đặc trưng cho một dân tộc, một quốc gia, một

Trang 22

giai cấp, một tập đoàn xã hội trong một giai đoạn lịch sử nhất định Ở đây,những chuẩn mực giá trị, những truyền thống tập quán có vai trò hết sức lớnđến phương thức hoạt động, tư duy, cách ứng xử của người ta trong xã hội.Tất cả tạo thành cơ sở của khuôn mẫu hành vi của mỗi người, mỗi nhóm vàtập đoàn người khác nhau trong xã hội Nó là những cách thức, phép tắc tổchức và điều khiển đời sống cá nhân, cộng đồng đã được thừa nhận rộng rãivà trở thành thói quen

Lối sống là một bộ phận của văn hoá, nó vừa là sản phẩm của văn hoá,vừa là hoạt động biểu hiện, duy trì, sáng tạo, phát triển văn hoá Tuy nhiên, lốisống còn chịu tác động của mức sống, kinh tế, khoa học, công nghệ, giao lưuvăn hoá

Theo quan điểm của C.Mác và Ph Ăngghen, phương thức sản xuất là cơsở vật chất của lối sống Lối sống được hình thành trên cơ sở tổng hợp toàn bộmối quan hệ xã hội có liên quan đến cơ cấu của hình thái kinh tế xã hội Mỗimột lối sống nhất định phù hợp với một hình thái kinh tế xã hội nhất định Khiquá độ từ hình thái kinh tế này sang hình thái kinh tế khác, lối sống cũng sẽ biếnđổi cơ bản cả về hình thức và chất lượng Ở Việt Nam cũng có nhiều cách địnhnghĩa khác nhau về lối sống Song về cơ bản khái niệm lối sống được xem xétvới một góc nhìn tổng hợp, trong đó nói đến mối quan hệ giữa mặt chủ quan vàkhách quan, giữa hoạt động sản xuất và hoạt động phi sản xuất Từ đó có thểhiểu, lối sống của con người là kết quả hoạt động và tổ chức của con người trongquá trình thích nghi và biến đổi hoàn cảnh sống mà con người vừa là sản phẩmcủa hoàn cảnh, vừa là chủ thể sáng tạo ra hoàn cảnh sống của chính nó Tácđộng của phương thức sản xuất và những điều kiện sống khác đối với lối sốngbao giờ cũng phải thông qua các hoạt động của chủ thể và mang dấu ấn khúc xạbởi các chủ thể Lối sống là biểu hiện của cái xã hội trong cá nhân, cho nên nócó tính linh hoạt và cơ động cao Lối sống phản ánh mối liên hệ biện chứng giữa

Trang 23

cái phổ biến với cái đặc thù và cái đơn nhất, cho nên nội dung và phạm vi của nórộng lớn và đa tầng, đa nghĩa

Lối sống là một phạm trù của lịch sử, là biểu hiện bên ngoài của đạo đức.

Khi xem xét mặt đạo đức của cá nhân hay nhóm đối tượng nào đó, người tathường gắn liền với vấn đề lối sống Ở mỗi thời kỳ khác nhau, trong những hoàncảnh nhất định, lối sống có những chuẩn mực để thích ứng Lối sống có thểđược xem xét trên ba nội dung chủ yếu, đó là tư duy, hành vi và cách ứng xử củacon người trong các mối quan hệ với xung quanh

1.1.2 Học sinh trung học phổ thông và đặc điểm tâm lý, yếu tố sinh lý của học sinh trung học phổ thông

1.1.2.1 Khái niệm học sinh và học sinh trung học phổ thông

Theo Hoàng Phê (1998), Từ điển tiếng Việt: Học sinh là những trẻ em

đang học tại các nhà trường “Học sinh Trung học phổ thông” là thuật ngữ để chỉnhóm học sinh đầu tuổi thanh niên (từ 15, 16 tuổi đến 17, 18 tuổi) đang học tạicác trường THPT hoặc đang học lớp 10,11,12 ở các trường có nhiều cấp học

1.1.2.2 Đặc điểm tâm lý của học sinh trung học phổ thông

Đặc điểm tâm lý nổi bật của học sinh THPT là hoạt động học tập và sựphát triển trí tuệ Hoạt động học tập của học sinh THPT đòi hỏi cao về tính năngđộng, tính độc lập, gắn liền với xu hướng học tập lên cao hay chọn nghề, vàođời Học sinh ở tuổi này trưởng thành hơn, sở hữu nhiều kinh nghiệm sống hơn,các em ý thức được vị trí, vai trò của mình Do vậy, thái độ có ý thức của các emtrong hoạt động học tập ngày càng được phát triển Ở thanh niên mới lớn, tínhchủ động được phát triển mạnh ở tất cả các quá trình nhận thức

Do cấu trúc của não phức tạp và chức năng của não phát triển, do sự pháttriển của các quá trình nhận thức nói chung, do ảnh hưởng của hoạt động học tậpmà hoạt động tư duy của học sinh THPT có thay đổi quan trọng Đó là sự pháttriển mạnh của tư duy hình thức Các em có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu

Trang 24

tượng một cách độc lập sáng tạo trong những đối tượng quen thuộc hoặc chưaquen thuộc Ở tuổi học sinh THPT, những đặc điểm của con người về mặt trí tuệthông thường đã được hình thành và chúng vẫn còn được tiếp tục hoàn thiện.

Về hoạt động giao tiếp, đời sống tính cảm và sự phát triển tâm lý Ở tuổiTHPT đời sống giao tiếp, tình cảm của các em phát triển rất phong phú và đóngvai trò quan trọng Ở lứa tuổi này, quan hệ với bạn bè chiếm vị trí lớn hơn hẳn

so với quan hệ với người lớn tuổi hoặc người ít tuổi hơn Trong mối quan hệ giađình, cùng với sự trưởng thành nhiều mặt, quan hệ dựa dẫm, phụ thuộc vào cha

mẹ dần dần được thay thế bằng quan hệ bình đẳng, tự lập Một đặc điểm phổbiến của tuổi này là tâm lý muốn mình làm người lớn, coi mình là người lớn.Các em không còn thích làm nũng, không quấn quýt, đòi được thức khuya, ănmặc sinh hoạt theo ý thích Đôi lúc chúng cảm thấy thất vọng, ấm ức vì cho rằngcha mẹ chưa nhận thấy chúng đã lớn, vẫn coi chúng là trẻ con, chúng thấy cha

mẹ không cho chúng thể hiện được những suy nghĩ, tâm tư tình cảm của mình

Đời sống tình cảm của học sinh THPT rất phong phú, nó được thể hiện rõnhất trong tình bạn của các em Ở lứa tuổi này nhu cầu về tình bạn, tâm tình cánhân được tăng lên rõ rệt Tình bạn sâu sắc đã được thể hiện bắt đầu từ tuổithiếu niên, nhưng sang tuổi này tình bạn của các em trở nên sâu sắc hơn nhiều.Các em có yêu cầu cao hơn đối với tình bạn: yêu cầu sự chân thật, lòng vị tha,sự tin tưởng, tôn trọng lẫn nhau, sẵn sàng giúp đơ lẫn nhau, hiểu biết lẫn nhau.Trong quan hệ với bạn, các em cũng nhạy cảm hơn: không chỉ có khả năng xúccảm chân tình, mà còn phải có khả năng đáp ứng lại xúc cảm của người khác(đồng cảm)

Bên cạnh hoạt động học tập, đời sống tình cảm ở học sinh THPT xuấthiện những nhu cầu, nguyện vọng, những đòi hỏi trực tiếp của một hoạt độngmới Đó là những hoạt động liên quan đến việc chọn nghề Các em đang đứngtrước một sự thúc bách đối với việc chọn cho mình một nghề cụ thể, một chuyên

Trang 25

ngành nhất định cho tương lai gần sau khi tốt nghiệp THPT Đời sống tâm lý củahọc sinh THPT bị sự chi phối không nhỏ của hoạt động này.

Những đặc điểm nhân cách chủ yếu và nổi bật của học sinh THPT đượcthể hiện ở các đặc điểm sau:

Khả năng tự ý thức phát triển khá sớm ở con người và được hoàn thiệntừng bước, đến 15-16 tuổi thì phát triển mạnh, trở thành một đặc điểm nổi bậttrong sự phát triển của thanh niên mới lớn, có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triểntâm lý lứa tuổi này Biểu hiện đặc trưng là thanh niên nhận thức được những đặcđiểm và phẩm chất của mình trong xã hội, trong cộng đồng, ở mức cao hơn, đólà khả năng tự đánh giá về mình theo những chuẩn mực của xã hội trên bìnhdiện thể chất, tâm lý, đạo đức

Học sinh THPT có khả năng tự ý thức khá cao, do có trình độ học vấn,khối lượng tri thức, kinh nghiệm sống ở mức tương đối cao, có thể tạo điều kiệncho tự ý thức phát triển mạnh Đây là lứa tuổi luôn muốn tự phát hiện ra mìnhnên luôn tự đặt ra những câu hỏi tự ý thức, đồng thời các em thích tự thử tháchnăng lực của mình: đặt ra các kì vọng, so sánh kết quả với kì vọng đã đặt ra,nhằm phát hiện khẳng định bản thân Tính tự trọng ở học sinh THPT thông pháttriển mạnh Các em thường không chịu được sự xúc phạm của người khác vớimình Chỉ một câu nói hay hành động của người khác mà các em cho là có ý xúcphạm mình cũng có thể là nguyên nhân gây xung đột, ẩu đả ở lứa tuổi này

Tính tích cực xã hội được hình thành và phát triển khá sớm trong quátrình trưởng thành của nhân cách Song đến tuổi học THPT, do vị thế của ngườihọc sinh lớn (cuối phổ thông), vị thế trong gia đình, trong xã hội được tăngcường nên có những đặc điểm và sắc thái mới.Tuổi thanh niên mới lớn là lứatuổi quyết định của sự hình thành thế giới quan Những cơ sở của thế giới quanđã được hình thành ngay từ nhỏ Suốt thời gian học tập ở phổ thông, học sinh đãlĩnh hội được những tâm thế, thói quen đạo đức nhất định, thấy được cái đẹp, cái

Trang 26

xấu, cái thiện, cái ác,… những điều đó được ý thức và được quy vào các hìnhthức, các tiêu chuẩn, nguyên tắc hành vi xác định Đối với lứa tuổi học sinhTHPT, khát vọng thành đạt của các em không chỉ dừng lại ở việc cố gắng nỗ lựcđể đạt kết quả cao trong học tập, còn biểu hiện ở định hướng nghề nghiệp, mơước về sự thành công trong sự nghiệp tương lai,…khát vọng thành đạt đóng vaitrò quan trọng trong hệ thống động cơ học tập và rèn luyện của các em.

1.1.2.3 Yếu tố sinh lý của học sinh trung học phổ thông

Tuổi học sinh THPT là thời kỳ đạt được sự trưởng thành về mặt cơ thể Sựphát triển thể chất đã bước vào thời kỳ phát triển bình thường, hài hòa, cân đối

Cơ thể của các em đã đạt tới mức phát triển của người trưởng thành, nhưng sựphát triển của các em còn kém so với người lớn Các em có thể làm những côngviệc nặng của người lớn Hoạt động trí tuệ của các em có thể phát triển tới mứccao Khả năng hưng phấn và ức chế ở vỏ não tăng lên rõ rệt, có thể hình thànhmối liên hệ thần kinh tạm thời phức tạp hơn Tư duy ngôn ngữ và những phẩmchất ý chí có điều kiện phát triển mạnh Ở tuổi này, các em dễ bị kích thích và sựbiểu hiện của nó cũng giống như ở tuổi thiếu niên Tuy nhiên, tính dễ bị kíchthích này không phải chỉ do nguyên nhân sinh lý như ở tuổi thiếu niên mà nócòn do cách sống của cá nhân

Độ tuổi của học sinh THPT là thời kỳ mà sự phát triển thể chất của conngười đang đi vào giai đoạn hoàn chỉnh, tuy nhiên sự phát triển này còn kém sovới sự phát triển cơ thể của người lớn Giai đoạn này bắt đầu thời kỳ phát triểntương đối êm ả về mặt sinh lý, nhịp độ tăng trưởng về chiều cao đã chậm lại.Điều này giúp hình thành một cơ thể cân đối, đẹp, khoẻ của thanh niên Trọnglượng cơ thể phát triển nhanh, cân nặng của thanh niên có thể gấp đôi cân nặngthiếu niên Các tố chất thể lực như sức mạnh, sức bền, dự dẻo dai được tăngcường Cơ bắp, sức lực phát triển mạnh dễ đạt những thành tích trong thể thao

Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúc

Trang 27

bên trong của não phức tạp và các chức năng não phát triển Cấu trúc của tế bàobán cầu đại não có những cấu trúc như trong cấu trúc tế bào não của người lớn.

Số lượng dây thần kinh liên hợp tăng lên, liên kết các phần khác nhau của vỏ đạinão lại Điều đó tạo tiền đề cần thiết cho sự phức tạp hoá hoạt động phân tích,tổng hợp… của vỏ bán cầu đại não trong quá trình học tập Đây là thời kỳtrưởng thành về giới tính Nguyên nhân của những thay đổi về sinh lý học trênchính là hoạt động của các nội tiết tố, đặc biệt là vai trò của nội tiết tố sinhtrưởng và nội tiết tố giới tính Đa số các em đã vượt qua thời kỳ phát dục,những khủng hoảng tuổi dậy thì chấm dứt để chuyển sang thời kỳ ổn định hơn,cân bằng hơn, xét cả trên các mặt hoạt động hưng phấn, ức chế của hệ thần kinhcũng như các mặt phát triển khác của cơ thể về thể chất Nội tiết tố sinh trưởngđược sản xuất và duy trì từ lúc con người sinh ra cho đến lúc chết Mức sản xuấtnội tiết tố này tăng trưởng đột ngột vào lúc tuổi dậy thì bắt đầu và duy trì ở mứcđộ ổn định khi cơ thể đã đạt được sự tăng trưởng của xương, tất cả các cơ quanvà hệ thống khác làm cơ thể phát triển hài hoà Song tuổi thanh niên, việc sảnxuất nội tiết tố sẽ giảm xuống mức duy trì và sửa chữa các tế bào, các mô và các

cơ quan, hoàn thiện cơ thể Nội tiết tố giới tính có nhiệm vụ tạo vóc dáng của cơthể cho phù hợp với sự phát triển sinh dục và sinh sản của một người đàn ônghay phụ nữ Các nội tiết tố này, đã bị ngừng sản xuất sau khi thai nhi đã pháttriển trong tử cung, được tái sản xuất vào lúc bắt đầu tuổi dậy thì Các nội tiết tốnam và nữ tác động đến sự phát triển của các đặc điểm giới tính bẩm sinh, vàcác đặc điểm giới tính thứ phát, tức là tạo ra tất cả những khác biệt về thể chấtgiữa cơ thể nam và nữ

Như vậy, với đặc điểm tâm, sinh lý đặc trưng của lứa tuổi học sinh THPTđược xem là lứa tuổi đặc biệt nhạy cảm với cái mới, giàu khát vọng và ước mơ,luôn muốn vươn tới cái chân, thiện, mỹ, dám nghĩ, dám làm, dám chịu tráchnhiệm,… Nhưng đại bộ phận các em còn thiếu vốn sống, thiếu sự chín chắn,

Trang 28

chưa lường hết những khó khăn phải đương đầu.

1.1.3 Giáo dục đạo đức, lối sống; các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trung học phổ thông

1.1.3.1 Khái niệm giáo dục

Từ điển tiếng Việt định nghĩa: “Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một

cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó,làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêucầu đề ra” [44, tr.394]

Giáo dục theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin là nhằm tạo ra nhữngcon người phát triển toàn diện và biết thấm nhuần tổng số những kiến thức củanhân loại mà chủ nghĩa cộng sản là kết quả bởi vì tương lai của loài người hoàntoàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công dân đang lớn lên

Từ những quan điểm có thể hiểu khái niệm giáo dục như sau: Giáo dục là

một quá trình được tổ chức có ý thức, hướng tới mục đích khơi gợi hoặc biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của người dạy và người học theo hướng tích cực Nghĩa là góp phần hoàn thiện nhân cách người học bằng những

tác động có ý thức từ bên ngoài, góp phần đáp ứng các nhu cầu tồn tại và pháttriển của con người

1.1.3.2 Giáo dục đạo đức, lối sống

Giáo dục đạo đức, lối sống theo nghĩa rộng là giáo dục xã hội được coi làlĩnh vực hoạt động của xã hội nhằm truyền đạt những kinh nghiệm xã hội, lịch

sử, chuẩn bị cho thanh niên trở thành lực lượng tiếp nối sự phát triển xã hội, kếthừa và phát triển nền văn hóa của loài người và dân tộc Giáo dục theo nghĩahẹp là quá trình tác động có tổ chức, có kế hoạch, có quy trình chặt chẽ nhằmmục đích cung cấp kiến thức, kỹ năng hình thành thái độ, hành vi cho thanhthiếu niên, xây dựng và phát triển nhân cách theo quy mô mà xã hội đương thờimong muốn

Trang 29

Giáo dục đạo đức, lối sống là hình thành cho con người những quan điểm

cơ bản nhất, những nguyên tắt chuẩn mực đạo đức, lối sống cơ bản của xã hội.Nhờ đó con người có khả năng lựa chọn, đánh giá đúng đắn các hiện tượng đạođức, lối sống của mọi người cũng như tự đánh giá suy nghĩ về hành vi của bảnthân mình vì thế công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên góp phầnvào hình thành, phát triển nhân cách con người mới phù hợp từng giai đoạn pháttriển

Giáo dục đạo đức, lối sống về bản chất là quá trình biến hệ thống cácchuẩn mực đạo đức, lối sống từ những đòi hỏi từ bên ngoài xã hội đối với cánhân hình thành những đòi hòi bên trong của cá nhân thành niềm tin, nhu cầu,thói quen của thanh niên Giáo dục đạo đức, lối sống là một bộ phận của quátrình giáo dục tổng thể, có quan hệ biện chứng với các quá trình bộ phận khácnhư: giáo dục trí tuệ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, giáo dục hướngnghiệp,…giúp cho thanh niên hình thành và phát triển nhân cách toàn diện Giáodục đạo đức, lối sống cho thanh niên là giáo dục đạo đức, lối sống đẹp, giáo dụclòng trung thành với Đảng, hiếu với dân, yêu quê hương đất nước, có lòng vịtha, lòng nhân ái, cần cù, liêm khiết chính trị

Từ xưa, ông cha ta đã đúc kết một cách rất sâu sắc kinh nghiệm về giáo dục

"Tiên học lễ, hậu học văn", "Lễ" ở đây chính là nền tảng của sự lĩnh hội và pháttriển tốt các tri thức và kỹ năng Ngày nay, với phương châm "Dạy người, dạychữ, dạy nghề" cũng thể hiện rõ vai trò của hoạt động giáo dục đạo đức, lối sốnghọc sinh trong nhà trường Bởi vậy, giáo dục đạo đức học sinh trong trường họccó vai trò hết sức quan trọng Nó góp phần đào tạo, bồi dương, rèn luyện các em,để các em trở thành người có nhân cách, vừa có đức vừa có tài đáp ứng được yêucầu của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập quốc tế của đất nướcvà đó cũng hính là nhiệm vụ hàng đầu của thanh niên, học sinh trong giai đoạnhiện nay

Trang 30

Đạo đức, lối sống văn hóa của thế hệ trẻ là kết quả tổng hợp của sự kếthợp hài hòa giữa giáo dục của gia đình, nhà trường, các tổ chức đoàn thể và toànxã hội với tự giáo dục của mỗi cá nhân, giữa phong cách làm việc với tác phongsinh hoạt, giữa bản lĩnh và tính kỷ luật, giữa yêu cầu của tập thể, của cộng đồng,của gia đình với nhu cầu phát triển và hoàn thiện nhân cách của mỗi cá nhân.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong sự nghiệp giáo dục, phải đặc biệt chútrọng giáo dục đạo đức

Trước hết, đó là vì sự nghiệp, vì cuộc sống của chính các em học sinh để

sau này, các em trở thành những con người tốt, những công dân tốt, có ích chobản thân, gia đình và đất nước Người cho rằng, việc dạy trẻ cũng như trồng câynon Cây non được trồng tốt thì sau này cây sẽ lên tốt Dạy trẻ nhỏ tốt thì saunày các em sẽ thành người tốt Ngày nay, chúng ta thấy rằng, có nhiều học sinhchăm ngoan, học giỏi, đạt thành tích cao trong học tập, nghe lời cha mẹ, thầy cô,song cũng còn nhiều em ham chơi, lười học, làm trái lời cha mẹ, sa vào những tệnạn xã hội Vì thế, giáo dục đạo đức, lối sống cần phải được chú trọng Đây lànhiệm vụ vừa mang tính trước mắt, vừa mang tính lâu dài của nền giáo dục nướcnhà

Thứ hai, Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã đánh bại chế độ thực dân,

phong kiến, mở ra một kỷ nguyên mới cho lịch sử dân tộc Song, những tưtưởng của chế độ cũ vẫn tồn tại dai dẳng và ảnh hưởng khá nặng nề trong đầu óccủa nhiều người, làm ảnh hưởng không tốt đến thế hệ trẻ Vì vậy, Chủ tịch HồChí Minh cho rằng, phải dùng tinh thần và đạo đức mới để rửa gột những ảnhhưởng ấy

Thứ ba, mỗi thời đại, mỗi chế độ xã hội có những tư tưởng và quan niệm

khác nhau về đạo đức Chế độ mới ở nước ta là chế độ dân chủ nhân dân, cũngcần phải có đạo đức mới phù hợp Nói chuyện tại Trường Cán bộ tự vệ mang tênNgười, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Đạo đức, ngày trước thì chỉ trung

Trang 31

với vua, hiếu với cha mẹ Ngày nay, thời đại mới, đạo đức cũng phải mới Phảitrung với nước Phải hiếu với toàn dân, với đồng bào” [27, tr.149].

Đạo đức mới để làm nên con người mới: con người Xã hội Chủ nghĩa.Nhiệm vụ của nhà trường dưới chế độ dân chủ nhân dân là đào tạo nên nhữngcon người có đạo đức, có kiến thức, văn hoá, kỹ năng lao động nghề nghiệp.Đồng thời, Người còn chỉ ra rằng, trong xã hội vẫn tồn tại tình trạng nhiều ngườicó thái độ thờ ơ đối với xã hội, xa rời đời sống lao động và đấu tranh của nhândân, học để lấy bằng cấp Do đó, giáo dục đạo đức,lối sống mới chính là nhằmcải hoá những tư tưởng không đúng đắn đó

Thứ tư, giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh còn là vì tương lai của

dân tộc Nói chuyện tại Hội nghị cán bộ phụ trách thiếu nhi toàn miền Bắc ngày19/2/1959, Người khẳng định rằng, công tác giáo dục thiếu niên, nhi đồng rấtquan trọng, đó là nhiệm vụ đào tạo thế hệ tương lai cho Tổ quốc Người chorằng, nhiệm vụ của giáo dục là phải đào tạo ra những công dân tốt và cán bộ tốtcho nước nhà Đó là một trách nhiệm nặng nề nhưng rất vẻ vang của ngành giáodục Giáo dục đạo đức, lối sống có tầm quan trọng lớn lao, song không phải ởđâu và trong thời gian nào các lực lượng giáo dục cũng nhận thức được đúngđắn và đầy đủ tầm quan trọng của vấn đề Người cũng nghiêm khắc phê bìnhcông tác giáo dục trong thời gian và đã yêu cầu các cấp giáo dục cần phải chấnchỉnh ngay những hạn chế

Tiếp thu, kế thừa và nâng cao đạo đức truyền thống dân tộc, chắt lọc tinhhoa đạo đức phương Đông, phương Tây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xây dựngmột hệ thống lý luận về đạo đức cách mạng sâu sắc, phong phú, trở thành tài sảntinh thần vô giá của dân tộc và nhân loại Người nhắc nhở thế hệ sau: Đạo đứccách mạng là bất kỳ ở cương vị nào, bất kỳ làm công việc gì đều không sợ khó,không sợ khổ, đều một lòng, một dạ phục vụ lợi ích chung của giai cấp, củanhân dân, đều nhằm mục đích xây dựng chủ nghĩa xã hội Hệ thống lý luận về

Trang 32

đạo đức cách mạng sâu sắc này góp phần rất lớn trong công tác giáo dục đạođức, lối sống cho học sinh THPT.

Nhìn chung đa số học sinh trung học phổ thông nước ta hiện nay cóphẩm chất tốt, tôn trọng các chuẩn mực đạo đức xã hội, giá trị văn hóa truyềnthống dân tộc, có ý thức công dân, chấp hành pháp luật, tích cực tham gia cácphong trào, hoạt động đoàn thể, xung kích, sáng tạo, tình nguyện vì cộng đồng;sống có nghĩa tình, luôn biết quan tâm, giúp đơ người khác, tinh thần tươngthân tương ái đã được khơi dậy, trở thành xu hướng chủ đạo lôi cuốn và thu hútgiới trẻ Nhiều tấm gương học sinh vượt qua khó khăn của bản thân, gia đìnhđể vươn lên thành những người hữu ích; không ít học sinh dám đấu tranh quyếtliệt với các hiện tượng tiêu cực và tệ nạn xã hội; tỏ thái độ lo lắng, băn khoăntrước các hiện tượng tiêu cực và tệ nạn xã hội; bất bình trước những sai phạmcủa cán bộ, đảng viên thoái hóa, biến chất, vi phạm pháp luật Phần lớn họcsinh THPT hiện nay có đời sống văn hóa, tinh thần phong phú, nhu cầu giải trílành mạnh, lên án những hoạt động giải trí không lành mạnh, không phù hợpvới thuần phong, mỹ tục của dân tộc

Tuy nhiên, đạo đức, lối sống của một bộ phận học sinh trung học phổthông hiện nay còn lệch lạc, đề cao hưởng thụ, sống thực dụng, ích kỷ, đua đòi,

xa hoa lãng phí, sùng bái thần tượng thái quá, ít quan tâm đến cộng đồng vànhững người xung quanh Một bộ phận học sinh trung học phổ thông thiếu ýthức rèn luyện, không tích cực tham gia các hoạt động Đoàn, Hội, Đội, cácphong trào và hoạt động tập thể do nhà trường, địa phương tổ chức; lười học tập,lao động, không dám đấu tranh với sai trái, tiêu cực, thờ ơ, vô cảm trước nỗi đaucủa người khác, ích kỷ, bất hiếu với cha mẹ, thiếu trách nhiệm với cộng đồng,thiếu quan tâm đến tình hình đất nước; một bộ phận học sinh THPT mắc tệ nạnxã hội, vi phạm pháp luật

Trang 33

1.1.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trung học phổ thông

Quá trình giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT chịu tác độngcủa nhiều nhân tố khách quan, chủ quan cơ bản như sau:

Thứ nhất, đó là nhân tố chính trị, văn hóa, xã hội của đất nước, địa

phương Sự phát triển của mỗi quốc gia yêu cầu những mẫu hình con ngườitương ứng Hơn thế, những đặc điểm về truyền thống, phong tục tập quán, địalý tự nhiên ở mỗi vùng cũng ảnh hưởng khác nhau đến sự phát triển nhâncách của con người Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT phải phùhợp với đặc điểm địa phương, phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội củađất nước Khi đất nước hay địa phương xảy ra bất cứ sự thay đổi nào thì cũngkhiến công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT phải thay đổi.Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT trong trường cần phảitập trung định hướng cho các em tham gia vào các hoạt động xã hội lành mạnh,tránh xa tệ nạn, cám dỗ, giúp các em có bản lĩnh vững vàng để không sa ngãvào tệ nạn,…

Thứ hai, đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh THPT Sự phát triển thể

chất của các em đã đạt tới mức phát triển của người trưởng thành, nhưng sựphát triển của các em còn kém so với người lớn Tư duy ngôn ngữ và nhữngphẩm chất ý chí có điều kiện phát triển mạnh Hoạt động trí tuệ của các em cóthể phát triển tới mức cao Khả năng hưng phấn và ức chế ở vỏ não tăng lên

rõ rệt có thể hình thành mối liên hệ thần kinh tạm thời phức tạp hơn Ở tuổinày, các em dễ bị kích thích và sự biểu hiện của nó cũng giống như ở tuổithiếu niên

Như vậy, với đặc điểm tâm lý, sinh lý đặc trưng của lứa tuổi học sinhTHPT được xem là lứa tuổi đặc biệt nhạy cảm với cái mới, giàu khát vọng vàước mơ, luôn muốn vươn tới cái chân, thiện, mỹ, dám nghĩ, dám làm, dám chịu

Trang 34

trách nhiệm… Nhưng đại bộ phận các em còn thiếu vốn sống, thiếu sự chínchắn, chưa lường hết những khó khăn phải đương đầu

Thứ ba, các yếu tố từ phía nhà trường Đây là nơi trang bị, truyền thụ cho

học sinh những kiến thức cơ bản về chuyên môn nghiệp vụ, hình thành tri thức,trí tuệ, thái độ tình cảm, kỹ năng, đạo đức, giúp các em bước vào đời sống xãhội Do đó, nhà trường chính là môi trường đóng vai trò chủ đạo trong việc giáodục đạo đức, lối sống cho học sinh bên cạnh môi trường, gia đình và xã hội.Trong nhà trường, hai yếu tố ảnh hưởng đến quá trình giáo dục đạo đức, lối sốngcho học sinh đó là yếu tố con người và yếu tố vật chất

Yếu tố con người: thực trạng công tác quản lý, chất lượng đội ngũ cán bộ,

giáo viên, chất lượng dạy học của nhà trường đóng một vai trò hết sức quantrọng trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT Ngay từ khi thiđăng ký thi tuyển vào các trường THPT các em đã nhận thức rõ về truyền thống,thành tích dạy học, học tập, chất lượng đội ngũ nhà giáo ở các trường Giáo viênlà người trực tiếp truyền thụ tri thức cho học sinh Một người thầy nếu thườngxuyên tu dương đạo đức, chăm lo nâng cao trình độ chuyên môn, luôn đổi mớiphương pháp dạy học thì luôn là một chuẩn mực để học sinh noi theo Nếutrường học, có cán bộ quản lý giỏi, đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên mônnghiệp vụ cao, có nhiều kinh nghiệm và tâm huyết với nghề thì việc giáo dụcđạo đức, lối sống cho học sinh mang lại kết quả tốt đẹp, ngược lại sẽ ảnh hưởngđến chất lượng giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT

Yếu tố vật chất: Một ngôi trường đầy đủ trang thiết bị, phòng học khang

trang, sạch đẹp, an toàn, khung viên trường xanh, mát,… học sinh cảm thấythoải mái, phấn chấn sinh ra tâm lý yêu trường, mến bạn, xem “mỗi ngày đếntrường là một niềm vui” Từ đó, giúp học sinh phát huy tinh thần tự quản trườnglớp và giữ vệ sinh chung Như vậy, công tác tăng cường cơ sở vật chất trườnglớp là biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, lối sống

Trang 35

cho học sinh ở các trường THPT.

Quá trình giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT còn phụ thuộckhá lớn vào chương trình giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo, của tỉnh quyđịnh Ngoài giảng dạy kiến thức chuyên môn, nhà trường còn tổ chức các hoạtđộng để phát triển học sinh một cách toàn diện Đó là hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp, hướng nghiệp, các buổi nói chuyện chuyên đề, các hoạt động vănhoá, văn nghệ, thể dục thể thao, du khảo về nguồn, thăm địa chỉ đỏ, các hoạtđộng đền ơn đáp nghĩa, uống nước nhớ nguồn, các hoạt động giao lưu, xã hội, từthiện, Nhờ đó, quá trình học tập cũng như hoạt động giáo dục không nhàmchán, học sinh hăng hái tích cực tham gia

Thứ tư, các yếu tố từ phía gia đình: Đây chính là trường học đầu tiên đối

với mỗi người Mọi sinh hoạt trong gia đình đều ảnh hưởng rất lớn đến sự pháttriển nhân cách các em Cha mẹ luôn dành hết tình yêu thương đối với con, lolắng, quan tâm, chăm sóc, uốn nắn, dạy dỗ, giúp đơ và tạo điều kiện về vật chấtvà tinh thần cho con, luôn động viên, an ủi con cái cố gắng vượt qua mọi khókhăn thử thách trong cuộc sống, học tập và rèn luyện, phối hợp chặt chẽ với nhàtrường trong việc quản lý con cái thì chắc hẳn con cái của họ sẽ trở thành conngoan, trò giỏi Nhiều khi, sự thiếu hiểu biết của gia đình hoặc sự thờ ơ, vô tráchnhiệm của một bộ phận người trong xã hội lại trở thành nhân tố cản trở hoạtđộng giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT trong trường Thực tế ở cáctrường THPT, phần lớn các em học sinh cá biệt thường xuất thân trong nhữnggia đình có hoàn cảnh như: những gia đình có kinh tế khó khăn, bố mẹ không cóđiều kiện quan tâm đến việc học hành của con cái; ở những gia đình có điều kiệnkinh tế tốt, nhưng do cha mẹ nuông chiều, đáp ứng mọi nhu cầu vật chất mà ítquan tâm đến đời sống tinh thần và những đặc điểm phát triển tâm, sinh lý lứatuổi của con cái Bố mẹ chỉ lo làm giàu mà khoán trắng việc giáo dục con cáicho nhà trường; ở những gia đình vợ chồng sống không hạnh phúc, các mối

Trang 36

quan hệ trong gia đình thiếu chuẩn mực giữa bố mẹ và con cái, bố mẹ luôn trongtình trạng mâu thuẫn hoặc đã ly hôn, có thành viên trong gia đình sa vào nghiệnhút, rượu chè, cờ bạc… Sự thiếu gương mẫu của người lớn chính là điều kiện đểtrẻ em làm theo những thói hư tật xấu.

Thứ năm, các yếu tố từ xã hội: Đây là môi trường để các em hoạt động

sinh sống và lớn lên Học sinh ở lứa tuổi THPT đã phát triển tương đối ổn địnhvề mặt tâm, sinh lý, là thời kỳ đang tích lũy kiến thức cơ bản, chuẩn bị cho cuộcsống trưởng thành sau này Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật tronggiai đoạn hiện nay xuất hiện nhiều yếu tố xã hội ảnh hưởng đến nhận thức vềchuẩn mực đạo đức, lối sống đến việc hình thành thế giới quan và nhân sinhquan Thông tin từ mạng internet, phim ảnh, sách báo, tạp chí và một số chươngtrình trên truyền hình cũng tác động mạnh mẽ và trực tiếp đến đối với các em

học sinh THPT Tệ nạn xã hội đã và đang xâm nhập vào trong trường học đã tác

động xấu tới các giá trị đạo đức truyền thống, ảnh hưởng không nhỏ đến côngtác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh THPT

1.2 Nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trung học phổ thông

1.2.1 Nội dung giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh các trường trung học phổ thông

Đảng, Nhà nước, ngành giáo dục, Tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh từTrung ương đến Đoàn các trường THPT luôn chú trọng việc giáo dục toàn diệnđức, trí, thể, mỹ cho học sinh ở tất cả các cấp học, đặc biệt coi trọng giáo dụcđạo đức, lối sống cho thế hệ tương lai của đất nước

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII đã viết: “Tiếp tục đổi mớimạnh mẽ và đồng bộ các yêu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coitrọng phát triển phẩm chất, năng lực người học” [20, tr.115]

Chỉ thị 05- CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về Đẩy mạnh học

Trang 37

tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: Đối

với học sinh phổ thông, dạy nghề, trung học chuyên nghiệp, học tập về đạo đức,phong cách Hồ Chí Minh gắn với giáo dục công dân, đạo đức nghề nghiệp BộChính trị ký ban hành

Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Ban Chấp hành Trung ươngĐảng khóa X về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanhniên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, đã đề ra nhiệm vụ, giảipháp: “Tăng cường giáo dục lý tưởng, đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa, ýthức công dân để hình thành thế hệ thanh niên có phẩm chất tốt đẹp, có khíphách và quyết tâm hành động thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệphoá, hiện đại hoá”

Thông báo số 21-TB/TW ngày 14/12/2011 của Văn phòng Trung ươngĐảng về ý kiến kết luận của đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư BCHTrung ương Đảng Cộng sản Việt Nam tại cuộc làm việc với Trung ương ĐoànTNCS Hồ Chí Minh [42] Đã yêu cầu các cấp bộ Đoàn cần chú trọng tăngcường giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dương lý tưởng cách mạng cho thanhthiếu niên và đồng ý giao cho Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh chủ trì,phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương xây dựng Đề án “Tăng cường giáodục đạo đức, lối sống, bồi dương lý tưởng cách mạng cho thanh thiếu niên”

Quyết định số 2474/QĐ-TTg ngày 30/12/2011 Thủ tướng Chính phủ về

“Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020” [35] Nêu rõmục tiêu đặt ra là “Xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam phát triển toàn diện,giàu lòng yêu nước, có đạo đức cách mạng, ý thức công dân và lý tưởng xã hội chủnghĩa ”

Chương trình hành động số 56 CT/TWĐTN ngày 27/10/2008 củaĐoàn TNCS Hồ Chí Minh thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW, ngày25/7/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về “Tăng cường sự

Trang 38

lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh côngnghiệp hóa, hiện đại hóa”.

Hiện nay, sự nghiệp đổi mới ở nước ta đang có những bước phát triển trênquy mô lớn, trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội Mặt trái của nó cũng gây ảnhhưởng tiêu cực đến đời sống tinh thần, sự cảm thụ văn hóa, nghệ thuật cũng nhưtrong tâm lý, đạo đức, lối sống của các tầng lớp dân cư, trong xã hội Hiện tượngsuy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, chạy theo lối sống thực dụng của một

số học sinh làm ảnh hưởng tới chất lượng giáo dục đạo đức, lối sống trong nhàtrường Vì vậy, việc khảo sát, đánh giá đúng thực trạng, nguyên nhân để tìmkiếm giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, lối sống cho họcsinh THPT là một vấn đề có tính cấp thiết

Để phát huy tốt hiệu quả giáo dục thì phải phát huy hết những hiệuquả của từng môi trường giáo dục, (gia đình, nhà trường và xã hội) Đứnggóc độ về phía nhà trường, nội dung có định hướng được quy định qua cácmôn học với thời lượng, hình thức và phương pháp rõ ràng Nội dung giáodục đạo đức, lối sống cho học sinh trung học phổ thông hướng đến cácchuẩn mực xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, bao gồmnhững nội dung sau:

Thứ nhất, giáo dục các phẩm chất đạo đức, lý tưởng, niềm tin cách mạng

và tinh thần quốc tế trong sáng

Đạo đức cách mạng chứa đựng nội dung lớn, căn bản và hoàn toàn có thểthực hiện tốt Theo những chỉ dẫn của Hồ Chí Minh và những quan điểm củaĐảng ta trong công cuộc đổi mới, chúng ta có thể hiểu đạo đức cách mạng hiệnnay trên mấy điểm chính sau đây:

Giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh THPT là giáo dục các nội dungđạo đức cách mạng theo quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh Đó là các phẩmchất trung với nước, hiếu với dân Nước ở đây là nước của dân, còn dân lại là

Trang 39

chủ nhân của đất nước Hiếu với dân, học tập, làm việc, chiến đấu vì dân; phảichăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, tích cực giúp đơ người dânvượt qua khó khăn trong cuộc sống để phát triển sản xuất, cải thiện đời sống;phải đấu tranh chống lại mọi biểu hiện sách nhiễu, gây phiền hà cho nhân dân.

Giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên nói chung, trong đó có đốitượng học sinh các trường THPT Hồ Chí Minh còn chú trọng đến việc giáo dụcnhững phẩm chất cao quý như: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Từng kháiniệm được Người giải thích rất cụ thể dễ hiểu và từng nhóm đối tượng hay mỗi

cá nhân các em học sinh đều có thể vận dụng vào điều kiện và hoàn cảnh củamình

Cần là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng tạo, có

năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không

ỷ lại, không dựa dẫm

Kiệm là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của dân,

của nước, của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều cái nhỏcộng lại thành cái to; không phô trương hình thức, không liên hoan, chè chén lubù

Liêm là luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân; Phải trong sạch,

không tham lam; không tham địa vị; không tham tiền tài; không tham sungsướng; không ham người tâng bốc mình

Chính, là không tà, thẳng thắn, đứng đắn Đối với mình thì không tự cao,

tự đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm để phát triển điềuhay, sửa đổi điều dở của bản thân mình Đối với người thì không nịnh hót ngườitrên, không xem khinh người dưới, luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoànkết thật thà, không dối trá, lừa lọc Đối với việc thì để việc công lên trên, lêntrước việc tư, việc nhà

Trang 40

Mỗi đức tính đều có nội dung riêng nhưng lại liên quan mật thiết với nhautạo nên bản chất “người” của một con người Theo Hồ Chí Minh, một ngườiđược xem là có đạo đức thì trước hết phải hội đủ cần, kiệm, liêm, chính, khôngthể thiếu đức nào.

Chí công vô tư, là khi làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước,

khi hưởng thụ thì mình nên đi sau; phải lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ

Chuẩn mực đạo đức "Trung với nước, hiếu với dân" trong tư tưởng HồChí Minh, và cũng là vấn đề lý tưởng cách mạng cần phải giáo dục cho học sinhlà: độc lập dân tộc gắn liến với Chủ nghĩa Xã hội Phải làm cho nhận thức đúngvà hiểu sâu sắc rằng: vì phấn đấu cho lý tưởng cao đẹp ấy, mà biết bao chiến sỹCộng sản, biết bao thế hệ thanh niên của dân tộc đã hy sinh Con đường đi đếnlý tưởng cao đẹp đó là con đường đầy vinh quang nhưng phải trải qua nhiều khókhăn, gian khổ, phải đổ nhiều mồ hôi, xương máu của bao thế hệ Để từ đó, giúpcho học sinh nhận thức sâu sắc hơn, đầy đủ hơn những hy sinh to lớn của các thếhệ cha anh để ngày nay chúng ta có được Tổ quốc độc lập, tự do, thống nhấttoàn vẹn, vững vàng bước vào quá trình hội nhập quốc tế và khu vực, để sánhvai với các cường quốc năm châu; từ đó giáo dục tinh thần yêu nước, tự hào vềtruyền thống anh hùng của dân tộc, thấy rõ vinh dự và trách nhiệm của tuổi trẻngày nay tiếp tục thực hiện thắng lợi mục tiêu, lý tưởng mà Đảng, dân tộc vàBác Hồ đã lựa chọn

Theo Hồ Chí Minh, chủ nghĩa quốc tế vô sản gắn liền với chủ nghĩa yêunước, hơn nữa phải là chủ nghĩa yêu nước chân chính và chủ nghĩa quốc tế vôsản trong sáng; là tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức với nhân dân laođộng các nước mà Hồ Chí Minh đã dày công vun đắp bằng hoạt động cách mạngthực tiễn của bản thân mình và bằng sự nghiệp cách mạng của cả dân tộc; là tinhthần đoàn kết của nhân dân Việt Nam với tất cả những người tiến bộ trên thếgiới vì hoà bình, công lý và tiến bộ xã hội, vì những mục tiêu lớn của thời đại là

Định dạng
Số trang	134
Dung lượng	891 KB