Theo đó, quyền hạn của Đuma gồm: thông qua các đạo luật liên bang, kiểm tra, giám sát h/đ của các cơ quan hành pháp và tư pháp thông qua quyết định của Tổng thống và việc bổ nhiệm Thủ tư
Trang 1Thể chế NN Liên bang Nga
1 Lập pháp:
Cơ quan lập pháp Liên bang Nga gồm có hai viện: Đuma Quốc gia và Hội đồng, tương đương với Hạ viện và Thượng viện ở các nước phương Tây
1.1 Viện Đuma quốc gia
Viện Đuma gồm 450 đại biểu, NK 4 năm Một nửa số thành viên của Đuma được bầu theo danh sách các đảng phái, một nửa do cử tri bầu trực tiếp Đuma có 27 ủy ban, được thành lập trên nguyên tắc tỷ lệ số ghế của các đảng trong Đuma Mỗi ủy ban không có quá 25 thành viên, đứng đầu là chủ tịch và các phó chủ tịch Các ủy ban có nhiệm vụ sọan thảo và xem xét các dự luật, tổ chức và tiến hành các buổi thảo luận trong Đuma về các dự luật này Do nhiều đại biểu không thong thạo về pháp luật, nên thường dựa vào kết luận của các ủy ban Có thế nói các ủy ban đóng vai trò quyết định trong việc thông qua các dự luật Ngòai ra, Đuma còn thành lập các tiểu ban họat động có thời hạn về các vấn đề thời sự cấp bách
Điều 11 chương V của HP quy định rõ cơ sở của tổ chức và họat động của Đuma :
TT cùng với Đuma và các TA thực hiện quyền lực quốc gia trên lãnh thổ Liên bang Nghị viện là cơ quan lập pháp của liên bang, trong đó mỗi viện thiết lập cách thức làm việc theo quy định riêng Theo đó, quyền hạn của Đuma gồm: thông qua các đạo luật liên bang, kiểm tra, giám sát h/đ của các cơ quan hành pháp và tư pháp thông qua quyết định của Tổng thống và việc bổ nhiệm Thủ tướng, quyết định về vấn đề tín nhiệm đối với Chính Phủ, bổ nhiệm và bãi miễn chức Thống đốc ngân hang Trung ương Nga; bổ nhiệm và bãi miễn Chủ tịch viện Ngân khố và một nửa thành viên của viện này, bổ nhiệm và bãi miễn chức vụ phụ trách về quyền con người, ra lệnh ân xá, đưa ra những luận tội đối với TT để bãi miễn TT , thẩm quyền về đối ngoại…
Trang 2Đuma cũng thể đề nghị TA HP xem xét các vấn đề liên quan đến luật pháp của liên bang cũng như của các chủ thể trong liên bang
Theo điều 18 của quy chế Đuma, mỗi năm Đuma họp 2 kỳ: mùa xuân từ 12/1 đến 20/7 và mùa thu từ 1/10 đến 25/12 Cuộc họp được tiến hành khi có ít nhất 2/3 tổng số đại biểu
Kỳ họp đầu tiên của Đuma được tiến hành vào ngày thứ 30 sau khi bầu cử Tuy vậy,TT có thể ấn định kỳ hópơm hơn Người khai mạc kỳ họp này là đại biểu cao tuổi nhất Các đại biểu sẽ bầu ủy ban Lâm thời, Ban Thư ký lâm thời, ủy ban Kiểm tra tư cách đại biểu, sẽ bầu Chủ tịch và các Phó Chủ tịch Đuma
Các kỳ họp của Đuma được tiến hành công khai, có sự tham gia của các phương tiện thông tin đại chúng, đại diện các cơ quan NN, các tổ chức CT- XH, các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu chuyển sâu về những vấn đề cụ thể đang thảo luận Các đại biểu cũng có thể tiến hành họp kín khi có yêu cầu
Chương trình h/đ của Đuma được xem xét và thông qua trước Chỉ có các văn kiện sau đây được thảo luận trước thời hạn ấn định: thông điệp và lời kêu gọi của TT, những dự thảo luật được TT và Chính Phủ xác định là khẩn, dự án luật về phê chuẩn các hiệp ước quốc tế, dự án quy định của Đuma yêu cầu xem xét việc đưa ra vấn đề bất tín nhiệm Chính Phủ
Trong thời gian giữa các kỳ nghỉ của Đuma, có thể tổ chức các kỳ họp bất thường, do Hội đồng Nghị viện thông qua theo đề nghị của TT, hoặc một khối CT nào đó trong Đuma
Tại các kỳ họp kín của Đuma, sẽ có mặt TT hay người đại diện của TT, Thủ tướng Chính phủ,các thành viên của Chính phủ, thành viên của TA HP, TA Tối cao, TA Trọng tài tối cao, và một số cơ quan khác
Trang 3Về vấn đề giải tán Đuma, HP ghi rõ trong điều 109: “ Đuma Quốc gia có bị giải tán bởi TT Liên bang Nga” Trong trường hợp Đuma 3 lần không thông qua chức Thủ tướng thì TT giải tán Đuma và ấn định cuộc bầu cử mới Khi Đuma bỏ phiếu bất tín nhiệm Chính phủ thì TT có thể giải tán Chính phủ hoặc giải tán Đuma Tuy nhiên, theo điều 109 HP, Đuma không thể bị giải tán trong các trường hợp sau: trong vòng 1 năm sau bầu cử, từ khi Đuma bỏ phiếu bất tín nhiệm TT cho đến thời điểm Hội đồng Liên bang ra quyết định vấn đề này; trong vòng 6 tháng trước khi kết thúc nhiệm kỳ của TT
Các đại biểu Đuma h/đ chuyên nghiệp Họ không được phục vụ ở các cơ quan NN hoặc làm nghề nào khác có trả lương, ngọai trừ giảng dạy, nghiên cứu khoa học và sáng tác
Trong cuộc bầu cử nămh 1999, Đảng Cộng Sản Liên bang Nga chiếm 123 ghế, là đảng lớn nhất trong Đuma.Đầu năm 2002 các đảng phái trong khối “ Trung dung” ( dân tộc yêu nước ) hạt nhân là đảng “ Thống nhất” và phong trào “ Tổ quốc” , lực lượng chính trị lớn thứ 2 và thứ 3 Đuma đã tiến hành hợp nhất và trở thành lực lượng chính trị lớn nhất của Đuma, chiếm 132 ghế Đảng Dân chủ - XH, đảng Quả táo đảng Nông nghiệp, đảng Dân chủ….cũng có ảnh hưởng nhất định trong Đuma Ngày 3/4/2002, Đuma Quốc gia đã thông qua nghị quyết phân chia lại các ủy ban, theo đó, ĐCS mất quyền kiểm sóat 7/9 ủy ban
1.2 Hội đồng liên bang
Hội đồng liên bang của Liên bang Nga lần đầu tiên được bầu vào ngày 12/12/1993 , cùng lúc thông qua HP mới
Hội đồng liên bang hiện nay được thành lập theo bộ luật: “ Về trình tự thành lập Hội đồng liên bang của nghị viện Liên bang Nga” ( thông qua ngày 13/12/1995 ), theo đó Hội đồng liên bang có 178 thành viên Đó là người đứng đầu cơ quan
Trang 4hành pháp và người đứng đầu cơ quan lập pháp của 89 chủ thể liên bang Chủ tịch
và các Phó Chủ tịch Hội đồng Liên bang có thời hạn không hạn chế
Hội đồng liên bang có chức năng lập pháp: nghiên cứu xem xét các sự luật liên bang do Đuma chuyển lên, sau khi dự luật được thông qua sẽ chuyển lên TT, chức năng nhân sự: phê chuẩn việc bầu và bãi miễn các chức vụ: thẩm phán các TA HP,
TA Tối cao, TA Trong tài tối cao, Tổng kiểm sát trưởng…, bãi miễn TT bằng 2/3
số phiếu; chức năng khác: phê chuẩn việc thay đổi biên giới giữa các chủ thể trong liên bang, phê chuẩn pháp lệnh của TT về tuyên bố tình trạng chiến tranh, phê chuẩn pháp lệnh của TT về tình trạng khẩn cấp…
Các quyết định của Hội đồng liên bang được thông qua bằng phiếu, trừ những trường hợp đặc biệt của HP quy định cụ thể
1.3 Quá trình thông qua một dự luật;
Sáng kiến luật thuộc về TT, các nghị sỹ, Hội đồng liên bang, Đuma, Chính phủ, các chủ thể liên bang , các TA TW Thủ tục thông qua các dự luật ở Đuma được thực hiện 3 lần: lần 1, thảo luận chung về bộ luật, sau đó các ủy ban có liên quan sẽ nghiên cứu ; lần 2: thảo luận kỹ hơn về chi tiết của bộ luật; lần 3: bỏ phiếu thồng qua hay bãi bỏ bộ luật Sau khi Đuma thông qua, dự luật sẽ được chuyển cho Hội đồng liên bang xem xét và phê chuẩn
Trong 14 ngày, Hội đồng liên bang phải xem xét dự luật Trong trường hợp bất đồng, hai viện lập ủy bang hỗn hợp để bàn bạc, thỏa hiệp, sau đó Đuma xem xét lại Nếu dự luật được thông qua với 2/3 tổng số chung các đại biểu Đuma trở lên,
dự luật vẫn có hiệu lực Trong vòng 5 ngày Hội đồng Liên bang phải chuyển dự luật lên TT Trong 14 ngày TT xem xét, ký và công bố Nếu trong thời gian này,
TT không ký sắc lệnh thông qua thì Đuma và Hội đồng liên bang xem xét lại dự luật một lần nữa theo đúng trình tự Nếu hai viện cùng thông qua lại với 2/3 số
Trang 5phiếu trở lên thì trong 7 ngày TT sẽ phải ký và công bố luật Riêng các dự luật HP liên bang phải được 3/4 phiếu của Hội đồng Liên bang và 2/3 phiếu của Đuma
2 Hành pháp
2.1 tổng thống
Do nhân dân bầu ra, là người được toàn thể công nhân nga lựa chọn, thông qua hình thức bỏ phiếu trực tiếp, phổ thông, bình đẳng và kín.Bởi vậy, tổng thống nhận được sự tin cậy của quảng đại quần chúng nhân dân, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân chứ không phải của quốc hội hay nghị viện như một số nước khác Tổng thống chỉ chịu trách nhiệm trước nhân dân Tổng thống phải là công nhân liên bang Nga, từ 35 tuổi trở lên, sống liên tục ở liên bang nga không dưới 10 năm, nhiệm kỳ 4 năm,một không giữ chức tổng thống quá 2 nhiệm kỷ liên tục
- Vai trò tổng thống
Là người có nhiêm vụ đảm bảo cho sự phối hợp hành động giữa tất cả các cơ quan quyền lực trong hệ thống chính trị, hoạt động độc lập với các cơ quan nhà nước và chịu sự kiểm soát ít nhất từ phía cơ quan này
Quyền hạn của TT đối với quốc hội rất lớn: đưa ra sáng kiến luật, có thể gửi thông điệp cho quốc hội, công bố hoặc bác bỏ những dự án luật, giải tán viện đu ma; quyền đưa ra các chỉ thị và sắc lệnh trên toàn lãnh thổ liên bang nga, mà không một cơ quan nào có quyền thay đổi hoặc bãi bỏ tuy vậy quyết định này không được mâu thuẫn với những quy định trong hiến pháp và có giá trị thi hành cho đến khi có luật pháp thay thế
Là người đứng đầu cơ quan hành pháp, TT xác định những phương hướng cơ bản, đường lối đối nội và đối ngoại của nhà nước, điều hành toàn bộ hoạt động của chính phủ, quyết định thành lập pháp hoặc có thể tuyên bố giait tán chính phủ bất
cứ lúc nào TT bổ nhiệm thủ tướng chính phủ với sự đồng ý của viện đuma, các phó thủ tướng và các bộ trưởng do TT bổ nhiệm theo đề nghị của thủ tướng Bộ
Trang 6ngoại giao, quốc phòng, nội vụ hoạt động dưới sự chỉ đạo của tổng thống, TT hội đàm và ký kết các hiệp định, hiệp ước quốc tế
Là tổng chỉ huy tối cao lực lượng vũ trang, có quyền thông qua chiến lược quốc phòng của đất nước, đề bạt và bãi miễn các chức vụ chủ chốt trong quân đội, có quyền tuyên bố tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp ở các vùng trên lãnh thổ liên bang nga hoặc ký kêt hiệp ước hòa bình nhưng phải thông báo cho hội đồng liển bang nga và Đuna quốc gia
Đối với cơ quan tư pháp, TT đè cử, giới thiệu các thẩm phán tòa án hiến pháp, tòa
án tối cao, tổng kiểm sát trưởng , TT có thể chi phối hoạt động của các cơ quan tư pháp, có quyền ân xá
- Những hận chế của tổng thống
+ không giải tán đu ma: 1.trong thời hạn 1 năm sau khi Đuma được bầu,2 Từ khi Đuma đưa ra sự buộc tội chống TT đến trước khi hội đồng liên bang thông qua quyết định tương ứng, 3 Trong thời gian có tình trạng chiến tranh hoặc tình trạng đặc biệt trên toàn lãnh thổ liên bang
+ Thủ tục phế truất TT phải trỉa qua các thủ tục đặc biệt và khá phức tạp: khi cả hai viện quốc hội thông qua( với 2/3 số phiếu thuận trong tổng số chung ở mỗi viện) nghị quyết luận tội phản quốc hoặc một tội nghiệm trọng khác của TT và khi có kết luận của một ủy ban đặc biệt do Đuma quốc gia thành lập, và cuối cùng tội đó phải được tòa án hiến háp liên bang kết luận là các bước tiến hành đúng trình tự, hợp hiến
+ thủ tướng do tổng thống đề cử, nhưng phải được đuma thông qua
+ tổng kiểm sát trưởng, các thẩm phán tòa án hiến pháp, tòa án tối cao và tòa án trọng tài tối cao do tt đề cử nhung phải do hội đồng liên bang bổ nhiệm
+ thống đốc ngân hàng trung ương do TT đề nghị nhưng phải do đu ma quốc gia
bổ nhiệm( và có quyền bãi miễn )
Trang 7+ mặc dù là tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, nhưng các pháp lệnh của TT về ‘ tình trạng chiến tranh’’ ‘ về tình hình đặc biệt’’ chỉ có hiệu lực pháp lý khi được hội đồng liên bang phê chuẩn
- Sự chấm dứt quyền hạn của TT
Theo hiến pháp, điều 91, TT có quyền bất khả xâm phạm điều này, có nghĩa là không được dùng bạo lực vf tình thần để xâm hại TT TT không thể bị bắt giữ, lục soát, cầm tù hay có bất cứ một trách nhiệm gì trước pháp luật trên cương vị TT Khi TT chấm dứt hoạt động trước thời hạn, thủ tướng chính phủ sẽ lên nắm quền
TT và cuộc bầu cử TT sẽ diễn ra trong thời hạn ba tháng Quyền TT không được phép: giải tán quốc hội, từ chức các cuộc cầu dân ý, đưa ra những đề nghị sửa đổi hiến pháp Có ba trưởng hợp TT chấm dứt nhiệm kỳ trước thời hạn: TT từ chức, vì
lý do sức khỏe không đủ khả năng điều hành đất nước, bị quốc hội bãi miễn
- Các cơ quan trực thuộc TT
Ngoài cơ quan chính phủ là cơ quan hành pháp chủ yếu nằm sự điều hành trực tiếp của TT còn có hai cơ quan sau đây:
+ văn phòng TT: là cơ quan giúp việc, có vai trò như một cơ quant ham mưu chính trị và bộ máy hành chính quan lieu của TT.nó điều phối các cơ quant rung ương, các địa phương-địa khu và các chủ thể của liên bang, không phụ thuộc vào quốc hội, nó có cơ cấu như một bộ
Văn phòng TT có nhiều hoạt động vượt ra ngoài khuôn khổ của một cơ quan hỗ trợ đân thuần, nhất là khi người đứng đầu văn phòng là nhân vật TT tín nhiệm
+ Hội đồng an ninh quốc gia: là cơ quan tham mưu, tư vấn, có nhiệm vụ chuẩn bị các quyết định của TT trong lĩnh vực đảm bảo an ninh quốc gia, xem xét các vấn
đề chính sách đối nội, đối ngoại; những vấn đề chiến lược của an ninh quốc gia, an ninh KT, xh, quốc phòng, thông tin, môi trưởng đặc biệt là trong lĩnh vực chống khủng bố và tội phạm
Trang 82.2 Chính phủ liên bang.
Chính phủ là cơ quan đứng đầu chính quyền hành pháp ở liên bang nga Cơ chế phân chia quyền lực này làm cho hệ thống các cơ quan nhà nước của nga khác hẳn
mô hình TT thuần túy như Mỹ ở đó, TT trực tiếp chỉ định các bộ trưởng và các bộ trưởng chịu sự lãnh đạo trực tiếp của TT Ở nga, vai trò này do thủ tướng thực hiện giống như hính phủ pháp
Chính phủ liên bang nga thực hiên chức năng hành pháp, lãnh đạo toàn bộ hệ thống cơ quan chính quyền hành pháp và đảm bảo sự hoạt động thống nhất của các
cơ quan đó
Chính phủ là cơ quan lãnh đạo tập thể, thành phần gồm:thủ tướng, các phó thủ tướng, các bộ trưởng, có các thành viên chính phủ như: giám đốc an ninh liên bang,chủ tịch ủy ban tải sản quốc gia, các tổng cục, cục các cơ quan này không
bị giải tán nếu chính phủ giải tán
TT quyết định các số lượng phó thủ tướng trong từng trưởng hợp cụ thề và thủ tướng quyết định phân chia trách nhiệm giữa các phó thủ tướng số lượng các bộ không cố định, việc thay đổi này là do TT quyết định bẳng các pháp lệnh
Năm 2005, chính phủ LBnga không lập chức phó thủ tướng thứ nhất, chỉ 5 phó thủ tướng, có 24 bộ, 33 cơ quan ngang bộ
- Trình tự thành lập chính phủ
Theo điều 111 của hiến pháp, thủ tướng do tổng thống chỉ định với sự nhất trí của đuma quốc gia TT đệ trình ứng cử viên lên viện đuma, dduma thảo luận và đưa ra quyết định đồng ý hay không đồng ý với ứng cử viên đó Trong trưởng hợp đuma 3 lần không thông qua được ứng cử viên đó TT sẽ buộc phải giải thể đuma và ấn định quộc bầu cử mới, đồng thời bổ nhiệm thủ tướng chính phủ Việc bầu cử đuma mới không dẫn đến việc chính phủ đương nhiệm phải từ chức các thủ tục chỉ định, thông qua ứng cử viên thủ tướng sẽ được tiến hành tuần tự như điều 111 của hiến pháp quy định
Trang 9- Thẩm quyền của chính phủ.
Khi thực hiện quyền hạn của mình, chính phủ phải tuân thủ các nguyên tắc sau: quyền lục nhân dân, liên bang, phân chia quyền lực, chấp hành hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền tự do của công dân
Hiến pháp liên bang chỉ quy định những quyền hạn chung nhất củ chính phủ trong các lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội như kinh tê, CT, VH,XH, quốc phòng, chính sách đối ngoại, bảo vệ pháp chế, bảo vệ quyền và tự do của công dân, bảo vệ sở hữu và trật tự xã hội, an ninh quốc gia, lập pháp
Chính phủ được quyền lãnh đạo hầu hết các ngành kinh tế quốc dân, VH, XH,hành chính, chính trị, thuộc thẩm quyền quản lý của liên bang nga và thuộc thẩm quyền quản lý của liên bang nga với các chủ thể liên bang
- Quyền hạn của thủ tướng
Theo điều của 113 của hiến pháp, thủ tướng không những lãnh đạo và tổ chức công việc của cp mà còn là người xác định những phương hướng cơ bản trong hoạt động của cp Thực hiện quyền hạn của mình theo hiến pháp, pháp luạt và sắc lệnh của TT liên bang nga Thủ tướng đệ trình TT phê chuẩn thành phần cp, lãnh đạo soạn thảo những dự luật hay dự án sắc lệnh của TTdo TT ủy quyền, Báo với tổng thống kết quả thực hiện những nhiệm vụ được TT giao phó Trên danh nghĩa CP, thủ tướng đệ trình đuma xem xét và phê chuẩn ngân sách quốc gia, quyết định việc thực hiện ngân sách, dự án luật, chương trình liên bang và các văn bản khác
Chính phủ chấm dứt các hoạt độngtrong các trưởng hợp: bầu TT mới, tự từ chức, TT quyết điịnh giải thể chính phủ, đuma biểu quyết không tín nhiệm cp
và được tổng thống chấp thuận, đuma không chấp thuận vấn đề tín nhiệm cp do chính phủ đưa ra Trong mọi trưởng hợp, theo để nghị của TT thì cp cũ sẽ hoạt động cho đến khi một cp mới được thành lập
Trang 103 Tư pháp
4 Các đảng chính trị và tổ chức chính trị xã hội
5 Thể chế bầu cử.
Cứ 4 năm một lần, công dân Liên bang Nga bầu lại Tổng thống, viên Đuma Quốc gia, và hầu hết chính quyền các địa phương Ở trung ương thành lập
Uỷ ban Bầu cử trung ương, Chủ tịch do Hội đồng Liên bang bổ nhiệm, Tổng thống giới thiệu Các địa phương thành lập ủy ban bầu cử chủ thể và ủy ban bầu cử khu vực Có thể nói Uỷ ban bầu cử không năm trong cơ cấu quyền lực nào
5 Trong bầu củ tổng thống, ứng cử viên phải là công dân Nga, từ 35 tuổi trở lên, sống ở Nga ít nhất 10 năm, thu được 1 triệu chữ ký cử trí, những mỗi khu vực không quá 7./ phải có bản kê khai tài Bầu cử được coi là hợp lệ khi
có trên 50 / Phiếu bầu nến không hai người có số phiếu cao nhất sẽ tranh cử lại vòng 2, trong vòng 15 ngày sau đó Nường thắng cử là người có số phiếu cao hơn
6 Bầu cử đại biểu Đuma: trong tổng số 450 ghế ½ được bầu trực tiếp các ứng
cử viên với tư cách cá nhân Các đảng tranh cứ cần 100 ngìn chữ ký của cử tri trên 2/3 số địa phương Tuy nhiên, các đảng phải đạt 5./ tổng số phiểu mới có đại diện ở Đuma Cả nước chia ra 225 khu vực bầu cử, mỗi khu vực bầu một đại biểu.Mỗi đảng đưa ra tối ra 270 ứng cử viên trong danh sách của mình khi thắng cử lấy từ trên xuống Đối với đại biểu dầu theo tư cách
cá nhân, công dân Nga được phếp tự ra ứng cử, bên cạch ứng cứ viên của các đảng ứng cử vien đại biểu Đuma phải là công dân Nga, từ 21 tuổi trờ lên