ẢNH HƯỞNG của CHÍNH SÁCH KINH tế xã hội đối với môi TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG của DOANH NGHIỆP

1.2 Chính sách kinh tế - xã hội: 1.2.1 Khái niệm chính sách kinh tế - xã hội theo nghĩa rộng: Xét theo nghĩa rộng, chính sách kinh tế - xã hội là tổng thể các quan điểm tư tưởng phát tri

ẢNH HƯỞNG CỦA CHÍNH SÁCH KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP

I Tổng quan về các chính sách kinh tế - xã hội:

1 Các khái niệm:

1.1 Chính sách:

Thuật ngữ “chính sách” được sử dụng phổ biến trên sách báo Các phương tiện thông tin và đời sống xã hội Mọi chủ thể kinh tế - xã hội đều có những chính sách của mình Ví dụ, có chính sách của các cá nhân, chính sách của các doanh nghiệp, chính sách của đảng, chính sách của một quốc gia, chính sách của một liên minh các nước hay tổ chức quốc tế

Theo quan niệm phổ biến, chính sách là phương thức hành động được một chủ thể khẳng định và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại Chính sách căn cứ cho quá trình ra quyết định Chúng vạch ra phạm vi,

giới hạn cho phép của các quyết định, nhắc nhở các nhà quản lý những quyết định nào là có thể và những quyết định nào là không thể Bằng cách đó, các chính sách hướng suy nghĩ và hành động của mọi thành viên trong tổ chức vào việc thực hiện các mục tiêu chung của tổ chức

1.2 Chính sách kinh tế - xã hội:

1.2.1 Khái niệm chính sách kinh tế - xã hội theo nghĩa rộng:

Xét theo nghĩa rộng, chính sách kinh tế - xã hội là tổng thể các quan điểm

tư tưởng phát triển, những mục tiêu tổng quát và những phương thức cơ bản

để thực hiện mục tiêu phát triển của đất nước

Chính sách theo quan điểm trên là đường lối phát triển kinh tế của đất

nước Ở Việt Nam, đường lối do đảng cộng sản Việt Nam - lực lượng chính trị lãnh đạo nhà nước và xã hội xây dựng

Các quan điểm, tư tưởng phát triển của đất nước là nguyên tắc thể hiện

bản chất của chế độ xã hội, được dùng làm cơ sở để xem xét mọi vấn đề trong

tiến trình xây dựng đất nước Đánh mất nó nhà nước và xã hội sẽ bị biến chất Người xưa nói rất đúng: hành động không quan điểm là múa rối, liên kết không hội nhập là đầu cơ, nhượng bộ không quan điểm là đầu hàng, thủ đoạn không quan điểm là phá hoại Các quan điểm còn là kim chỉ nam cho hoạt động của các phân hệ trong xã hội (lĩnh vực, ngành, địa phương) Nó là chuẩn mực để lựa chọn các mục tiêu bộ phận và các mục tiêu ưu tiên cho từng giai đoạn phát triển, đảm bảo không gây tổn hại tới mục tiêu chung, lợi ích chung của cả đất nước

Quan điểm phát triển của đất nước ta hiện nay là:

- Phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đảm bảo vai trò

lãnh đạo của đảng đối với nhà nước và xã hội,

- Phát triển nền kinh tế thị trường nhiều thành phần

- Tiến hành sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

- Tiến hành đa dạng hoá, đa phương hoá các mối quan hệ đối ngoại

- Lấy giáo dục, đạo tạo và khoa học, công nghệ làm quốc sách hàng đầu, gắn đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị

- Kết hợp hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế với thực hiện các chính sách

công bằng xã hội

Mục tiêu tổng quát của đất nước ta là từ nay đến khoảng năm 2020 là căn bản trở thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng, an ninh vững chắc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh

1.2.2 Khái niệm chính sách kinh tế - xã hội theo nghĩa hẹp:

Có rất nhiều khái niệm khác nhau về chính sách kinh tế - xã hội

1 Chính sách kinh tế xã hội là một hành động nào đó mà nhà nước lựa

chọn thực hiện hoặc không thực hiện

2 Chính sách công là phương thức hành động được nhà nước tuyên bố và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại Ví dụ, thực hiện mức thuế VAT bằng không đối với tất cả các mặt hàng xuất khẩu

3 Chính sách là những hành động của nhà nước nhằm hướng tới những

mục tiêu của đất nước

4 Chính sách kinh tế - xã hội là quyết sách của nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề chín muồi đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước, thông qua hoạt động thực thi của các ngành, các cấp có liên quan trong bộ máy Nhà nước

5 Chính sách là phương thức hành động của nhà nước để tác động tới kết quả của các sự kiện kinh tế - xã hội, bao gồm một tập hợp mục tiêu của nhà nước và các phương pháp được lựa chọn để theo đuổi các mục tiêu đó

6 Chính sách – kinh tế xã hội là tổng thể các quan điểm, các chuẩn mực, các biện pháp và các thủ thuật mà nhà nước sử dụng để tác động lên các đối tượng và khách thể quản lý nhằm đạt đến các mục tiêu trong số những mục tiêu chiến lược chung của đất nước

Vậy : Chính sách kinh tế - xã hội là tổng thể các quan điểm, tư tưởng, các giải pháp và công cụ mà nhà nước sử dụng để tác động lên các chủ thể kinh tế

- xã hội nhằm giải quyết vấn đề chính sách, thực hiện những mục tiêu nhất định theo định hướng mục tiêu tổng thể của đất nước

2 Một số đặc trưng cơ bản của chính sách kinh tế - xã hội:

Chính sách là tư tưởng điển hình về các kiểu can thiệp của nhà nước vào kinh tế thị trường Ví dụ, khi một người nghĩ về “chính sách tín dụng cho nông dân” thì sẽ gợi lên sự tưởng tượng về can thiệp của nhà nước trong việc cung cấp tín dụng cho nông dân Nhà nước làm việc đó nhằm thay thế hoặc điều chỉnh cách thức nông dân nhận tín dụng khi không có sự can thiệp nào của nhà nước

Chính sách kinh tế - xã hội là hành động can thiệp của nhà nước nhằm giải quyết một hoặc một số vấn đề chính sách chín muồi Đó là những vấn đề lớn,

có tầm ảnh hưởng rộng, mang tính bức xúc trong đời sống xã hội Chẳng hạn, chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình được ban hành khi vấn đề dân số trở thành một nguy cơ đối với sự phát triển của đất nước

Chính sách kinh tế xã hội giải quyết những mục tiêu bộ phận, có thể mang tính dài hạn, trung hạn, hoặc ngắn hạn, nhưng phải hướng vào thực hiện mục tiêu chung, mang tính tối cao của nhà nước

Chính sách kinh tế - xã hội không chỉ thể hiện kế hoạch của các nhà hoạch định chính sách, mà còn bao gồm những hành vi thực hiện những kế hoạch trên

Chính sách kinh tế - xã hội được nhà nước đề ra nhằm phục vụ lợi ích

chung của nhiều người hoặc của xã hội Thước đo chính để đánh giá, so sánh

và lựa chọn chính sách phù hợp là lợi ích mang tính xã hội mà chính sách đó đem lại Đây cũng chính là lý do để các chính sách kinh tế - xã hội được gọi

là các chính sách công Trong thực tế, có tình trạng một chính sách đem lại lợi ích cho nhóm xã hội này nhiều hơn nhóm xã hội khác, thậm chí có nhóm còn

bị thiệt thòi Khi đó chính sách kinh - tế xã hội phải đứng trên lợi ích của đa

số, của xã hội để giải quyết vấn đề

Chính sách là một quá trình do nhiều người, nhiều tổ chức tham gia

Trước hết, chính sách kinh tế - xã hội là sản phẩm của các đường lối chính trị,

do nhà nước, với tư cách là người tổ chức và quản lý xã hội xây dựng và chịu trách nhiệm tổ chức thực thi Nhưng quá trình chính sách không phải chỉ do các tổ chức công của nhà nước thực hiện Ngày nay, trong quá trình dân chủ hoá chính sách, vai trò của các tổ chức ngoài nhà nước và dân chúng ngày càng được nâng cao

Chính sách kinh tế - xã hội có phạm vi tác động rộng lớn Chính sách có

thể tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, thể hiện sự cần thiết can thiệp của nhà nước trong các lĩnh vực đó

3 Hệ thống các chính sách kinh tế - xã hội:

Các hình thái kinh tế - xã hội là công cụ quản lý quan trọng của nhà nước đối với mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội, do đó chúng rất đa dạng

Có thể phân loại chính sách - kinh tế xã hội theo nhiêu tiêu chí khác nhau

3.1 Xét theo lĩnh vực tác động:

Căn cứ vào lĩnh vực tác động, các chính sách kinh tế - xã hội có thể được chia thành những nhóm chính sau:

3.1.1 Các chính sách kinh tế

Chính sách kinh tế là những chính sách điều tiết các mối quan hệ kinh tế nhằm tạo ra động lực phát triển kinh tế Các chính sách kinh tế lại tạo thành một hệ thống phức tạp bao gồm nhiều chính sách:

- Chính sách tài chính

- Chính sách tiền tệ - tín dụng

- Chính sách phân phối

- Chính sách kinh tế đối ngoại

- Chính sách cơ cấu kinh tế

- Chính sách phát triển các ngành kinh tế

- Chính sách cạnh tranh

v.v

3.1.2 Các chính sách xã hội

Chính sách xã hội là những chính sách điều tiết các mối quan hệ xã hội, làm cho xã hội phát triển theo hướng công bằng và văn minh Các chính sách

xã hội cơ bản bao gồm:

- Chính sách lao động và việc làm

- Chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình

- Chính sách bảo đảm xã hội

v.v

Nhà nước ta rất coi trọng các chính sách xã hội, bởi vì xét cho cùng sự phát triển kinh tế là nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho con người

3.1.3 Các chính sách văn hoá

Chính sách văn hóa là những chính sách nhằm phát triển nền văn hoá với

tư cách là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển xã hội Các

chính sách văn hoá cơ bản là:

- Chính sách giáo dục và đào tạo

- Chính sách phát triển khoa học kỹ thuật và công nghệ

- Chính sách văn hoá thông tin

- Chính sách bảo tồn và phát huy di sản và truyền thống dân tộc

v.v

3.1.4 Chính sách đối ngoại

Chính sách đối ngoại là những chính sách điều tiết các mối quan hệ đối

ngoại của một đất nước với các quốc gia trên thế giới Đây là bộ phận chính

sách rất quan trọng vì trong điều kiện thế giới đang ở xu thế tăng cường mở

cửa và hội nhập, nếu một quốc gia không có những quyết sách đối ngoại đúng đắn thì sẽ bị cô lập và tụt hậu

3.1.5 Chính sách an ninh, quốc phòng

Bao gồm các chính sách an ninh và các chính sách quốc phòng Đó là

những chính sách hướng vào việc tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, tạo điều kiện cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

3.2 Theo phạm vi ảnh hưởng của chính sách

Căn cứ vào quy mô tác động, có thể phân chia chính sách kinh tế - xã hội

thành các loại:

- Chính sách vĩ mô: là những chính sách được xây dựng nhằm vận hành

nền kinh tế quốc dân, có tác động đến những cân đối tổng thể (vĩ mô) của nền kinh tế - xã hội, chi phối nhiều lĩnh vực, có ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia và lợi ích của đông đảo nhân dân Các chính sách vĩ mô thường có hiệu lực thi hành trên phạm vi cả nước Ví dụ: Chính sách tài chính, chính sách tiền tệ - tín dụng, chính sách phân phối, chính sách kinh tế đối ngoại được coi là chính sách kinh tế vĩ mô quan trọng nhất

- Chính sách trung mô: Là những chính sách có quy mô tác động lên

những bộ phận hay phân hệ của xã hội Ví dụ như chính sách điều tiết cơ cấu của một ngành kinh tế, chính sách phát triển cơ cấu thành phần kinh tế, chính sách phát triển vùng v.v

- Chính sách vi mô: là những chính sách tác động lên những chủ thể kinh

tế - xã hội cụ thể như các đơn vị cơ sở hay một nhóm người riêng biệt trong

xã hội Các chính sách vi mô bao gồm chính sách tài chính doanh nghiệp,

chính sách xoá đói giảm nghèo, chính sách thi tuyển công chức v.v Ngay những chính sách như chính sách công nghiệp, chính sách nông nghiệp cũng

có thể được coi là chính sách vi mô vì điều tiết hoạt động của các doanh

nghiệp, các hội các cá nhân

Tuy nhiên, mọi sự phân loại chỉ là tương đối Chẳng hạn, có quan điểm cho rằng các chính sách ngành vừa là chính sách trung mô, vừa là chính sách vi mô

3.3 Theo thời gian phát huy hiệu lực:

Căn cứ vào thời gian phát huy hiệu lực sẽ có các loại chính sách kinh tế - xã hội như sau:

- Chính sách dài hạn: Là những chính sách được áp dụng lâu dài nhằm

thực hiện những mục tiêu chiến lược, dài hạn của đất nước Một trong những chính sách dài hạn do nhà nước ta đề ra là chính sách phát triển các thành phần kinh tế Chính sách này có tác dụng khuyến khích các thành phần kinh tế

phát triển, yên tâm đầu tư mọi nguồn lực để phát triển sản xuất kinh doanh lâu dài, làm giàu cho mình và cho đất nước

- Chính sách trung hạn: là những chính sách công có hiệu lực trong

khoảng thời gian từ ba đến bảy năm Những chính sách này tập trung vào

những vấn đề có ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống kinh tế - xã hội, nhưng

có thể giải quyết được trong một thời gian nhất định.Những chính sách loại

này có thể là chính sách chống lạm phát, chính sách xoá đói giảm nghèo,

chính sách chống suy thoái kinh tế v.v

- Chính sách ngắn hạn: là những chính sách được áp dụng trong khoảng

thời gian không lâu (dưới ba năm) nhằm vào những vấn đề có thể giải quyết

tương đối nhanh chóng Các chính sách ngắn hạn có thể là chính sách ổn định

tỷ giá hối đoái, chính sách kiểm soát chặt chẽ các ngân hàng cổ phần, chính

sách áp dụng mức giá trần đối với thu mua nông sản phục vụ xuất khẩu v.v

3.4 Theo cấp độ của chính sách:

Phụ thuộc vào chủ thể quyết định chính sách có thể có những loại chính sách kinh

tế - xã hội như:

- Chính sách quốc gia do quốc hội ra quyết định

- Chính sách của chính phủ

- Chính sách của địa phương do chính quyền địa phương (hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân) quyết định

Thông qua việc nghiên cứu hệ thống chính sách kinh tế - xã hội theo các tiêu chí khác nhau có thể rút ra một số nhận xét:

Một là, để quản lý xã hội, nhà nước cần xây dựng nhiều chính sách kinh tế

- xã hội khác nhau, nhưng tất cả các chính sách đó phải tạo thành một chỉnh

thể thống nhất, bao trùm tất cả các lĩnh vực hoạt động xã hội, hướng tới việc

thực hiện mục tiêu chung là xây dựng một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa,

dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh

Hai là, mỗi chính sách đều có mối liên hệ với các chính sách khác, đều có

ảnh hưởng nhất định đến mục tiêu của các chính sách khác và mục tiêu chung của xã hội

Ba là, hệ thống các chính sách kinh tế - xã hội có cấu trúc rất đa dạng và lồng ghép vào nhau

3 Tổ chức thực thi chính sách kinh tế - xã hội:

3.1 Khái niệm về tổ chức thực thi chính sách kinh tế - xã hội:

Sau khi chính sách kinh tế - xã hội được hoạch định, chính sách đó cần được thực thi trong cuộc sống Đây là giai đoạn thứ hai trong cả quá trình

chính sách sau giai đoạn hoạch định, nhằm biến chính sách thành những hoạt động và kết quả trên thực tế

Các cơ quan nhà nước, trước hết là bộ máy hành chính là người chủ yếu

hoạch định chính sách kinh tế - xã hội, cũng đồng thời là người tổ chức thực

thi chính sách

Như vậy, tổ chức thực thi chính sách kinh tế - xã hội là quá trình biến các

chính sách thành những kết quả trên thực tế thông qua các hoạt động tổ chức trong bộ máy nhà nước, nhằm hiện thực hoá những mục tiêu mà chính sách đã

đề ra

3.2 Tổ chức thực thi chính sách kinh tế - xã hội:

Việc tổ chức thực thi chính sách kinh tế xã hội là quá trình biến các chính sách thành những kết quả, trên thực tế là các hoạt động có tổ chức trong bộ máy nhà nước, nhằm hiện thực hóa những mục tiêu mà chính sách đã đề ra

Nhiều người hiểu chính sách công một cách đơn giản là những chủ trương, chế độ mà Nhà nước ban hành, điều đó đúng nhưng chưa đủ Nếu không có việc thực thi chính sách để đạt được những kết quả nhất định thì những chủ trương, chế

độ chỉ là những khẩu hiệu

Công tác tổ chức thực thi chính sách nếu không được tiến hành tốt, dễ dẫn đến sự thiếu tin tưởng, thậm chí sự chống đối của nhân dân đối với Nhà nước Điều này hoàn toàn bất lợi về mặt chính trị và xã hội, gây ra những khó khăn cho Nhà nước trong công tác quản lý

Có những vấn đề trong giai đoạn hoạch định chính sách chưa phát sinh, bộc

lộ hoặc đã phát sinh nhưng các nhà hoạch định chưa nhận thấy, đến giai đoạn tổ chức thực thi mới phát hiện Quá trình thực thi chính sách với những hành động thực tiễn sẽ góp phần điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện chính sách phù hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của cuộc sống

Việc phân tích, đánh giá một chính sách (mức độ tốt, xấu) chỉ có thể đầy đủ,

có sức thuyết phục là sau khi thực hiện chính sách Qua tổ chức thực hiện, cơ quan chức năng mới có thể biết chính sách đó được xã hội và đại đa số nhân dân chấp nhận hay không, đi vào cuộc sống hay không

Việc đưa chính sách công vào thực tiễn không đơn giản, nhanh chóng Đó là quá trình phức tạp, đầy biến động, chịu tác động của một loạt các yếu tố, thúc đẩy hoặc cản trở công việc thực thi

II Ảnh hưởng của chính sách kinh tế - xã hội đối với môi trường hoạt động của doanh nghiệp:

Ngày nay khoa học và công nghệ (sau đây viết tắt là KH và CN) đã chiếm một vị trí quan trọng, trở thành lực lưọng sản xuất trực tiếp, là động lực cơ bản cho phát triển kinh tế - xã hội, góp phần mở rộng khả năng sản xuất, thúc đẩy quá trình hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Không những thế nó còn tác động trực tiếp và thúc đẩy quá trình toàn cầu hoá, hướng tới xã hội thông tin và nền kinh tế tri thức Đối với nước ta, với một xuất phát điểm thấp, công nghệ thiết bị lạc hậu trong khi cuộc cách mạng KH và CN trên thế giới đang diễn ra với tốc độ hết sức nhanh chóng và sâu rộng, quá trình toàn cầu hoá đang ngày một gia tăng thì việc phát triển KH và CN cùng với giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu để phát