Căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính và một số kiến nghị

Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất, đương sự hoặc người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự phải có mặt tại phiên tòa; trường hợp có người vắng mặt thì

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Phương pháp nghiên cứu 2

B NỘI DUNG 3

1 Thực tiễn áp dụng pháp luật về căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính 3

1.1 Quy định của pháp luật về các trường hợp hoãn phiên tòa hành chính sơ thẩm: 3

1.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính 6

2 Một số kiến nghị, giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật Việt Nam về căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính 10

C KẾT LUẬN 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong quá trình giải quyết vụ án hành chính, sẽ có thể trải qua nhiều giai đoạn tố tụng khác nhau nhưng xét xử tại phiên tòa sơ thẩm là giai đoạn quan trọng nhất, nơi thể hiện rõ chức năng xét xử của Toà án, biểu hiện tập trung của quyền tư pháp Về nguyên tắc, thì phiên toà sơ thẩm sẽ được tiến hành với sự tham gia của những người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng theo đúng thời gian, địa điểm được xác định trong quyết định đưa vụ án ra xét

xử Cuối cùng khi kết thúc phiên tòa, Hội đồng xét xử sẽ đưa ra bản án, quyết định về giải quyết toàn bộ vụ án Tuy nhiên, trong thực tiễn cũng có nhiều trường hợp vì nhiều lý do khác nhau mà dẫn đến việc phiên toà sơ thẩm hành chính không diễn ra theo đúng trình tự nêu trên, phiên toà sơ thẩm có thể bị hoãn Hiện nay, mặc dù đã có quy định của pháp luật về căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính nhưng các quy định này vẫn chưa bao quát và chưa đáp ứng được nhu cầu cấp thiết trong thực tiễn nên khi áp dụng những quy định đó vào thực tiễn còn gặp nhiều vướng mắc, bất cập Dẫn đến việc không đảm bảo được sự công bằng, bình đẳng, quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể Đó chính là lý do tôi chọn đề tài “Căn cứ hoãn phiên Tòa sơ thẩm

vụ án hành chính và một số kiến nghị”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật về căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính Qua đó, đưa ra một số kiến nghị và giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật

3 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm trong vụ án hành chính

B NỘI DUNG

1 Thực tiễn áp dụng pháp luật về căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính.

1.1 Quy định của pháp luật về các trường hợp hoãn phiên tòa hành chính sơ thẩm:

Điều 162 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định về hoãn phiên tòa

“1 Các trường hợp phải hoãn phiên tòa:

a) Trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 155, khoản 1 Điều 157, khoản 2 Điều 161 của Luật này;

b) Thành viên của Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa, người phiên dịch bị thay đổi mà không có người thay thế ngay;

c) Trường hợp phải tiến hành giám định lại theo quy định tại Điều 170 của Luật này

2 Trường hợp hoãn phiên tòa được quy định tại khoản 2 Điều 159 và khoản

2 Điều 160 của Luật này.”

- Về trường hợp vắng mặt Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Thư ký Tòa án:

Khoản 3 và khoản 4 Điều 155 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định về sự

có mặt của thành viên Hội đồng xét xử và Thư ký Tòa án

“3 Trường hợp không có Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân dự khuyết để thay thế thành viên Hội đồng xét xử theo quy định tại khoản 2 Điều này thì phải hoãn phiên tòa

4 Trường hợp Thư ký phiên tòa vắng mặt hoặc không thể tiếp tục tham gia phiên tòa mà không có người thay thế thì phải hoãn phiên tòa.”

- Về trường hợp vắng mặt đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự:

Khoản 1 Điều 157 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định về sự có mặt của đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự:

“1 Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất, đương sự hoặc người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự phải có mặt tại phiên tòa; trường hợp có người vắng mặt thì Hội đồng xét xử hoãn phiên tòa, trừ trường hợp người đó có đơn đề nghị xét xử vắng mặt

Tòa án thông báo cho đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự biết việc hoãn phiên tòa.”

- Về trường hợp thành viên Hội đồng xét xử, Thư ký Tòa án, Kiểm sát viên, người phiên dịch bị thay đổi mà chưa có người thay thế:

Khoản 2 và khoản 3 Điều 49 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định về quyết định việc thay đổi Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án

“2 Tại phiên tòa, việc thay đổi Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký Tòa

án do Hội đồng xét xử quyết định sau khi nghe ý kiến của người bị yêu cầu thay đổi Hội đồng xét xử thảo luận tại phòng nghị án và quyết định theo đa

số Trường hợp phải thay đổi Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký Tòa án

mà không có người dự khuyết thay thế ngay thì Hội đồng xét xử ra quyết định hoãn phiên tòa Chánh án Tòa án quyết định cử Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký Tòa án thay thế người bị thay đổi; nếu người bị thay đổi là Chánh

án Tòa án thì thẩm quyền quyết định được thực hiện theo quy định tại khoản

1 Điều này

3 Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày hoãn phiên tòa, Chánh án Tòa

án phải cử người khác thay thế.”

Khoản 2 và khoản 3 Điều 52 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định về quyết định việc thay đổi Kiểm sát viên, Kiểm tra viên

“2 Tại phiên tòa, việc thay đổi Kiểm sát viên do Hội đồng xét xử quyết định sau khi nghe ý kiến của người bị yêu cầu thay đổi Hội đồng xét xử thảo luận tại phòng nghị án và quyết định theo đa số

Trường hợp phải thay đổi Kiểm sát viên thì Hội đồng xét xử ra quyết định hoãn phiên tòa Việc cử Kiểm sát viên thay thế Kiểm sát viên bị thay đổi do Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp quyết định; nếu Kiểm sát viên bị thay đổi

là Viện trưởng Viện kiểm sát thì do Viện trưởng Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp quyết định

3 Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày hoãn phiên tòa, Viện trưởng Viện kiểm sát phải cử người khác thay thế và thông báo bằng văn bản cho Tòa án.”

Khoản 2 Điều 161 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định về sự có mặt của người phiên dịch

“2 Trường hợp người phiên dịch vắng mặt mà không có người khác thay thế thì Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa.”

- Về trường hợp phải tiến hành giám định lại:

Điều 170 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định về giải quyết yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, người giám định, người phiên dịch

“Trường hợp tại phiên tòa có người yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, người giám định, người phiên dịch thì Hội đồng xét xử phải xem xét, quyết định việc chấp nhận hoặc không chấp nhận yêu cầu theo quy định của Luật này; nếu không chấp nhận thì phải nêu rõ lý do và ghi vào biên bản phiên tòa

Trường hợp có ý kiến về người giám định vi phạm một trong các quy định tại khoản 3 Điều 63 của Luật này, Hội đồng xét xử phải xem xét; nếu có căn cứ thì quyết định tiến hành giám định lại theo quy định của pháp luật.”

- Về trường hợp vắng mặt người làm chứng:

Khoản 2 Điều 159 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định về sự có mặt của người làm chứng

“2 Trường hợp người làm chứng vắng mặt thì Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa hoặc vẫn tiến hành xét xử Trường hợp người làm chứng vắng mặt tại phiên tòa không có lý do chính đáng và việc vắng mặt của họ gây trở ngại cho việc xét xử thì có thể bị dẫn giải đến phiên tòa theo quyết định của Hội đồng xét xử.”

- Về trường hợp vắng mặt người giám định:

Khoản 2 Điều 160 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định về sự có mặt của người giám định

“2 Trường hợp người giám định vắng mặt thì Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa hoặc vẫn tiến hành xét xử.”

1.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính

Mặc dù, trong Luật Tố tụng hành chính 2015 đã có những quy định của pháp luật về căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính Tuy nhiên, khi

áp dụng các quy phạm đó vào thực tiễn thì lại xảy ra nhiều vướng mắc, bất cập và khó khăn

Thứ nhất, trong lần triệu tập hợp lệ lần thứ nhất, đương sự vắng mặt tại phiên tòa mà không có lý do dẫn đến việc giải quyết vụ án kéo dài, không đảm bảo được quyền lợi của các đương sự trong vụ án hành chính  Mục đích của phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm vụ án hành chính là giải quyết tranh chấp

về lợi ích hoặc yêu cầu của các đương sự Hơn nữa, phán quyết của Tòa án về

vụ án hành chính cũng được dựa trên cơ sở kết quả tranh tụng của các đương

sự tại phiên tòa sơ thẩm hay phúc thẩm hành chính Do đó, đương sự là chủ thể không thể thiếu trong các phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm vụ án hành chính Việc tham gia phiên tòa hành chính sẽ giúp cho đương sự chứng minh

và bảo vệ yêu cầu của mình, đồng thời giúp cho việc xác định sự thật khách quan của vụ án được thực hiện một các nhanh chóng nhất Tuy nhiên, trên thực tế xuất phát từ nhiều lý do khác nhau mà không phải lúc nào các đương

sự cũng có mặt đầy đủ để tham gia tại phiên tòa vụ án hành chính theo giấy triệu tập của Tòa án được Trong những trường hợp này, yêu cầu đặt ra là làm thế nào để bảo vệ tốt nhất các quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, đồng thời đảm bảo thời hạn giải quyết vụ án hành chính cũng như nâng cao trách nhiệm của các đương sự đối với việc giải quyết vụ án Theo quy định của pháp luật tại khoản 1 Điều 157 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định về sự

có mặt của đương sự, người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự thì khi được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất, đương sự hoặc người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự vắng mắt thì buộc Hội đồng xét xử phải hoãn phiên tòa Việc pháp luật Tố tụng hành chính quy định hoãn phiên tòa trong trường hợp đương sự đã được triệu tập hợp lệ lần một mà vắng mặt, dù có lý do chính đáng hay không là phù hợp với thực tiễn xét xử của Tòa án hiện nay Vì điều kiện thực tiễn nhiều trường hợp thông tin liên lạc còn chưa được thuận tiện ở nhiều nơi, trình độ hiểu biết pháp luật của người dân còn hạn chế nên họ không thể đến tham gia phiên tòa nhưng cũng không thông báo kịp cho Tòa

án Nếu trường hợp này mà Tòa án vẫn tiến hành xét xử vắng mặt họ thì sau phiên tòa họ thường xuất cho Tòa án những chứng cứ chứng minh lý do họ vắng mặt tại phiên tòa sơ thẩm là chính đáng (do sức khỏe, sự kiện bất khả

kháng, trở ngại khách quan) sẽ không đảm bảo được quyền và lợi ích của đương sự Sau đó, phán quyết của Tòa án thường bị đương sự kháng cáo kháng nghị Nhưng trong thực tế thì vẫn tồn tại một số trường hợp, khi được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất, mà đương sự, người đại diện, người bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự vắng mặt và cũng không có đơn xét xử vắng mặt nhưng Hội đồng xét xử không hoãn phiên tòa mà vẫn tiếp tục xét xử vì nhận định đương sự đã từ bỏ quyền và lợi ích của mình Nhiều trường hợp bị đơn là người bị kiện, thường là người sau này phải thực hiện nghĩa vụ nên về tâm lý họ không muốn tham gia tố tụng và muốn hoãn phiên tòa để kéo dài thời gian tố tụng Vậy nên, nếu hoãn phiên tòa khi đương sự vắng mặt lần thứ nhất ngay cả khi không có lý do chính đáng thì sẽ chỉ bảo vệ được quyền lợi của một bên đương sự vắng mặt, các đương sự đó sẽ lợi dụng quy định này của pháp luật làm ảnh hưởng đến việc đảm bảo sự bình đẳng, công bằng giữa các đương sự Hơn nữa trong những vụ án của nhiều nguyên đơn, bị đơn hoặc nhiều người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan thì mỗi nguyên đơn, mỗi bị đơn, mỗi người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan vắng mặt lần thứ nhất (có lý do chính đáng hoặc không có lý do chính đáng) Tòa án đều phải hoãn phiên tòa một lần Như vậy, sẽ làm cho vụ án bị hoãn nhiều lần, gây tốn kém thời gian, công sức của cả các đương sự và Tòa án Nguyên nhân

để xảy ra các trường hợp trên trước hết phải nói đến là do sự không rõ ràng trong việc quy định tham gia phiên tòa có phải là nghĩa vụ của đương sự hay không dẫn đến một việc không có cơ chế đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ tham gia phiên tòa của các đương sự và do ý thức pháp luật của chủ thể tham gia tố tụng còn hạn chế

Thứ hai, có nhiều vụ án hành chính trong thực tế Hội đồng xét xử ra quyết định hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính không theo quy định của của pháp luật Tố tụng hành chính nhưng lại phù hợp với yêu cầu thực tiễn Tuy

nhiên, cũng có những nhiều trường hợp tương tự nhưng Hội đồng xét xử lại không ra quyết định hoãn phiên tòa mà vẫn tiếp tục tiến hành xét xử thì lại được đánh giá là không đảm bảo được quyền và lợi ích của các đương sự

Ví dụ: Vụ việc ông Nguyễn Thế Viện khởi kiện Quyết định hành chính số 2808/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân huyện Thanh Liêm, Tòa án nhân dân tỉnh Hà Nam về việc ông cho rằng việc áp giá bồi thường cây cối, hoa màu với mức giá 60% và 80%, vật kiến trúc 60% với gia đình mình là không có căn cứ pháp luật. Ngày 6/6/2017, Tòa án nhân dân tỉnh Hà Nam đã có quyết định số 14/2018/QĐXXST-HC về việc Quyết định đưa vụ án ra xét xử Thời gian mở phiên tòa vào 14h ngày 22/6/2018 Tuy nhiên, phiên tòa này bị hoãn bởi người đại diện theo ủy quyền của Ủy ban nhân dân huyện Thanh Liêm là ông Nguyễn Văn Điểu - Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Thanh Liêm đã xin được hoãn phiên tòa. Ngày 18/7, khi phiên tòa được mở lại thì người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến vụ án là Ủy ban nhân dân xã Thanh Thủy, huyện Thanh Liêm, đại diện là ông Nguyễn Quang Thành, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, đã có đơn vắng mặt vì lý do ốm Chủ tọa phiên tòa đã hỏi ý kiến người khởi kiện, phía ông Nguyễn Thế Viện và luật sư có yêu cầu tiếp tục cho phiên tòa diễn ra, còn về phía người bị kiện đại diện Ủy ban nhân dân huyện Thanh Liêm là ông Nguyễn Văn Điểu, Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện đã yêu cầu hoãn phiên tòa Sau khi nghị án, Tòa án nhân dân tỉnh Hà Nam đã quyết định hoãn phiên tòa lần 2 và sẽ công bố thời gian xét xử sau Việc về hoãn phiên Tòa sơ thẩm hành chính với lý do sức khỏe hoặc có thể là một số lý do khác như để triệu tập thêm nhân chứng và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nêu trên không thuộc căn cứ hoãn phiên tòa quy định của Điều 162 Luật Tố tụng hành chính 2015 Và trong trường hợp này Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa thì được xem là phù hợp với nhu cầu cấp

thiết của thực tiễn nhưng dù có hoãn hay không thì cũng đều không đảm bảo được sự công bằng giữa các đương sự

Ngoài ra, việc trong quy định của Luật Tố tụng hành chính không quy định

về trong lần triệu tập hợp lệ thứ hai mà đương sự hoặc người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho đương sự vẫn vắng mặt cũng gây khó khăn trong thực tiễn áp dụng pháp luật Nếu trong trường hợp, Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà đương sự hoặc người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ vắng mặt vì các lý do bất khả kháng, trở ngại khách quan, trường hợp cần triệu tập thêm nhân chứng và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan mà Hội đồng xét xử vẫn quyết định cho phiên tòa tiếp tục diễn ra thì sẽ được cho là không đảm bảo được quyền và lợi ích của các bên đương sự vắng mặt và phán quyết của Tòa án sau đó thường sẽ bị đương sự kháng cáo kháng nghị Nhưng nếu Hội đồng xét xử ra quyết định hoãn phiên tòa thì lại có thể gây ảnh hưởng đến việc đảm bảo bình đẳng, công bằng giữa các đương sự Tuy nhiên, trên thực tế thường xét trong trường hợp này thì Hội đồng xét xử sẽ ra quyết định tạm hoãn phiên tòa để đảm bảo nhu cầu cấp thiết trong thực tiễn

2 Một số kiến nghị, giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật Việt Nam

về căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính

Căn cứ hoãn phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính đã được pháp luật quy định rõ ràng trong Luật Tố tụng hành chính 2015 Những thực tiễn xảy ra nhiều trường hợp mà các nhà làm luật còn chưa lường trước được, nên các quy định này chưa có tính bao quát dẫn đến khi áp dụng vào thực tiễn còn gặp phải nhiều vấn đề phát sinh gây khó khăn, bất cập Thông qua một số vướng mắc mà đề tài nghiên cứu đã đề cập đến ở trên tôi xin đề đưa ra một số kiến nghị, giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về căn cứ hoãn phiên tòa

sơ thẩm vụ án hành chính Cụ thể như sau: