Nhiều năm nay, Viện Nhi đã cấp cứu cho các cháu bị ngộ độc thậm chí có khi gần cả lớp học do rất nhiều nguyên nhân khác nhau như: do ăn phải hoa, lá, quả của một số loại cây có chất độc,
Trang 1Cách nhận biết và hướng xử trí ngộ độc ở trẻ em
Ngộ độc ở trẻ em là vấn đề gây rất nhiều lo lắng cho các bậc phụ huynh Nhiều cháu vẫn khỏe mạnh, vui tươi, có cháu vừa mới ở trường về bỗng chốc đã phải vào bệnh viện cấp cứu Thương tâm nhất là có cháu sau khi ngộ
độc vài giờ đã đi vào hôn mê và tử vong, không bao giờ được gặp lại người thân trong gia đình
Những nguyên nhân nào thường làm các cháu bị ngộ độc?
Nhiều năm nay, Viện Nhi đã cấp cứu cho các cháu bị ngộ độc (thậm chí có khi gần cả lớp học) do rất nhiều nguyên nhân khác nhau như: do ăn phải hoa, lá, quả của một số loại cây có chất độc, có cháu ăn phải bánh bích quy tẩm thuốc chuột để diệt chuột, ngửi phải chất độc còn tồn trong thời
Trang 2kỳ chiến tranh, gọi là chất (CS), có trường hợp uống nhầm
lọ thuốc trừ sâu hay gia đình dùng quá liều thuốc hạ nhiệt Paracetamol khi các cháu bị sốt v.v
Một số loại lá, hoa, củ thường gây độc:
Ăn phải hoa, ngọn cây móc diều:
Gần đây một số cháu ăn phải hoa, ngọn cây móc diều (móc mèo) đã bị ngộ độc rất nặng Cây này thuộc họ dây leo, thân như cây mây, có gai, lá có chẽ nhỏ, mọc tự nhiên ở xung quanh vườn, nhiều gia đình miền trung du thường trồng làm hàng rào Vào mùa hè cây phát triển nhanh, hoa mọc thành chùm màu hồng, quả lúc đầu màu đỏ, khi già màu đen và có gai, hột to bằng hòn bi ve rất hấp dẫn đối với trẻ Chính màu sắc của hoa, vị ngòn ngọt chua chua của ngọn đã quyến rũ các cháu đi chăn trâu, chăn bò hay rủ
nhau hái hoa, ngọn nếm thử Sau khi ăn vài tiếng đồng hồ,
có cảm giác nôn nao, khó chịu, đau bụng, buồn nôn rồi đi vào hôn mê, dần dần xuất huyết Dấu hiệu thường gặp là xuất huyết hai hố mắt và củng mạc mắt Làm xét nghiệm về chức năng gan, thấy tế bào gan bị hủy hoại rất nặng, chứng
tỏ chức năng chống đông máu ở gan bị suy giảm nặng làm
Trang 3cho trẻ xuất huyết, nếu không được điều trị kịp thời có thể
sẽ dẫn đến tử vong
Hiện vẫn chưa có loại thuốc đặc hiệu để điều trị ngộ độc cây móc diều Ở những trung tâm hồi sức, các bác sĩ vẫn tích cực loại bỏ chất gây độc bằng cách rửa dạ dày nếu
bệnh nhân đến sớm, bồi phụ nước, điện giải, cho các thuốc chống chảy máu, nâng đỡ tế bào gan bằng cách dùng dung dịch đường truyền tĩnh mạch và khi huyết áp trở lại bình thường, dùng các thuốc lợi tiểu để bệnh nhân thải hồi một phần chất độc, đồng thời chăm sóc, áp dụng chế độ ăn
uống, vệ sinh, chống bội nhiễm
Cách phòng tránh duy nhất là mọi người phải thông tin cho con em mình không được ăn bất kỳ loại hoa, lá, ngọn của bất cứ loài cây nào khi chưa biết rõ về nó Với đặc điểm của cây móc diều vừa nêu trên, cần lưu ý các cháu tuyệt đối không ăn ngọn và hoa
Ngộ độc do ăn phải củ sắn (củ mì)
Sắn là loại cây được trồng phổ biến ở khắp nước ta và là lương thực rất quan trọng Song, nếu trẻ ăn sắn vào lúc đói
Trang 4và sắn không được ngâm kỹ trước khi luộc thì rất dễ bị ngộ độc do chất acid Cyanhydric
Sau khi ăn chừng 3 giờ, trẻ đau bụng, nôn, chóng mặt, xanh tím, vật vã rồi đi vào hôn mê, suy thở
và trụy mạch, cấp cứu không kịp có thể dẫn đến
tử vong
Cách xử trí: cho trẻ nôn, uống nước đường hay mật, nước mía, sau đó đưa ngay tới bệnh viện
Ở bệnh viện vẫn tiếp tục rửa dạ dày, truyền nước và điều chỉnh các chất điện giải, dùng Glutylen (dung dịch xanh methylen 10% ống đóng 10ml với hàm lượng 0,1g, liều lượng 2mg/kg cân nặng tiêm tĩnh mạch)
Cho thở oxy, truyền dung dịch đường 10% và chất điện giải
Có rất nhiều loại sắn nhưng loại sắn “dù”, sắn trắng, sắn mọc gần những cây có chất độc sẽ có nguy cơ ngộ độc rất cao Vì vậy trước khi ăn sắn phải bóc vỏ, ngâm nước ít nhất 2-3 giờ Khi ăn sắn nên chấm với đường hay mật sẽ giúp giảm được ngộ độc
Cách xử trí khi trẻ bị ngộ độc
Trang 5Trong thực tế, các cháu bị ngộ độc phần lớn qua đường tiêu hóa do ăn, uống phải các chất gây độc Nếu nghi ngờ hoặc biết chắc chắn các cháu ăn phải những thức ăn có chất độc thì ngay lập tức phải dùng mọi biện pháp làm các cháu nôn
ra, càng nôn được nhiều càng tốt Trong khi nôn cần bình tĩnh đỡ lấy đầu trẻ, để nghiêng về một bên và dùng khăn lau sạch các chất dịch Cho trẻ uống một cốc nước rồi tiếp tục để trẻ nôn Sau đó đưa ngay các cháu đến bệnh viện đồng thời mang theo các thức ăn cháu ăn phải hoặc những dụng cụ đựng các chất cháu ăn hay uống phải đến bệnh viện để bác sĩ xác định chất độc và tìm các thuốc giải độc Tuyệt đối không được chần chờ, để quá muộn mới đưa các cháu tới bệnh viện
Nếu chất độc là khí thì nhanh chóng đưa trẻ ra khỏi chỗ có khí độc, đặt ở nơi thoáng khí, dùng khăn lau sạch những chất dịch (nước bọt, chất nôn), để đầu hơi ngửa ra phía sau
và nghiêng về một bên Nếu trẻ ngừng thở phải kích thích bằng cách véo vào lòng bàn chân, bàn tay, vùng ngực để các cháu thở lại Nếu vẫn ngừng thở phải tiến hành hô hấp nhân tạo bằng bóp bóng Trong trường hợp cấp bách phải
hà hơi thổi ngạt thì cần cẩn thận dùng 2-3 lớp vải xô để lên
Trang 6miệng trẻ, hít thật sâu và thổi vào mũi, mồm các cháu kèm theo xoa bóp tim ngoài lồng ngực Người thực hiện hô hấp nhân tạo không hít không khí ở vùng mặt của bệnh nhân và sau 10-15 phút phải thay người khác để tránh không bị ngộ độc Khi chất độc là bột hay các chất khác dính trên da, phải nhanh chóng cởi quần áo trẻ và dội ngay nước vào nơi
có chất độc, sau đó rửa sạch bằng xà phòng rồi đưa bệnh nhân tới bệnh viện, đồng thời mang theo chất gây độc hoặc nghi ngờ gây độc để bác sĩ xác định và tìm cách xử trí Nếu chất độc dính vào mắt, dùng một bình nước ấm hoặc nước sạch (để cao 10cm) tưới lên vùng mắt bị nhiễm độc khoảng 15 phút, sau đó đưa bệnh nhân tới bệnh viện mắt