Nhiều côngtrình nghiên cứu làm cơ sở lý luận và thực tiễn cho Quốc hội banhành nghị quyết về chống thất thoát trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản, ban hành và sửa đổi nhiều đạo luật qu
Trang 1TRỊNH QUANG BẮC
VI PHẠM PHÁP LUẬT TRONG ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN CÓ VỐN
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Mã số: 62 38 01 01
HÀ NỘI - 2017
Trang 2Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Thái
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện
họp tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Vào hồi giờ ngày tháng năm 2017
Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia
và Thư viện Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Trang 3Ở các góc độ tiếp cận khác nhau và do các nhà nghiên cứu ởmỗi nước trên thế giới khác nhau nên các công trình nghiên cứu vềđầu tư xây dựng cơ bản có nguồn vốn ngân sách nhà nước rất đa dạng
và phong phú Việc nghiên cứu được trải rộng từ nghiên cứu lý luậnđến nghiên cứu thực tiễn và bất cứ công trình nào cũng hướng đếntìm ra giải pháp để phòng, chống các vi phạm pháp luật trong lĩnhvực đầu tư công, tìm ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt độngđầu tư xây dựng cơ bản, hướng đến để có các công trình xây dựng cơbản hữu ích, phục vụ cộng đồng và tiết kiệm nhất Tuy nhiên, việcnghiên cứu ở các nước trên thế giới và Việt Nam chưa thực sự tậptrung vào một thực tiễn cần nghiên cứu có tính cấp bách
1.2 Cấp thiết về thực tiễn
Đó là ở Việt Nam vi phạm pháp luật, tội phạm cũng ngày càng gia tăng, ở tất cả các lĩnh vực, trong đó vi phạm pháp luật
Trang 4trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước là hết sứcnghiêm trọng Thực tế cho thấy, tình trạng thất thoát tài sản nhà nướctrong đầu tư xây dựng cơ bản đã diễn ra phổ biến, làm tiêu huỷ cácnguồn lực, phá vỡ quy hoạch, kế hoạch phát triển quốc gia, cả quyhoạch, kế hoạch phát triển vùng, lãnh thổ, quy hoạch, kế hoạch pháttriển ngành kinh tế kỹ thuật, tạo ra áp lực tài chính lớn cho việc thựchiện chính sách xã hội, bảo đảm an sinh xã hội môi trường đầu tư,làm hư hỏng một bộ phận đội ngũ cán bộ công chức gây bất bìnhtrong dư luận xã hội.
Trong bối cảnh đó, nhiều công trình nghiên cứu về đầu tư côngtrên thế giới và đầu tư công ở Việt Nam được phân tích, bình luận vàđăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng tại các diễn đàn hộithảo, hội nghị và ở các cấp độ nghiên cứu chuyên sâu, chuyên ngành,cấp nhà nước và cấp bộ, cấp cơ sở Nhiều đại biểu Quốc hội, trongnhiều kỳ họp đều có chung những trăn trở, suy nghĩ, trao đổi, kiếnnghị với Đảng, Nhà nước nhiều giải pháp khắc phục Nhiều côngtrình nghiên cứu làm cơ sở lý luận và thực tiễn cho Quốc hội banhành nghị quyết về chống thất thoát trong lĩnh vực đầu tư xây dựng
cơ bản, ban hành và sửa đổi nhiều đạo luật quan trọng như Luật Ngânsách nhà nước; Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Luật Xâydựng, Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư, Luật Phòng chống tham nhũng đều có mục tiêu là nhằm phòng ngừa, xử lý nghiêm các vi phạmtrong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước Cố gắngcủa Quốc hội được chuyển hoá
Trang 5thành quyết tâm chính trị của cả hệ thống chính trị, với sự nỗ lực vàquyết tâm của Chính phủ, của các cơ quan tư pháp song thực tế lànhững vi phạm vẫn không được ngăn chặn, ngày càng có nhiều đoànthanh tra của Chính phủ, kiểm toán của Nhà nước hoạt động, pháthiện ra nhiều vi phạm điển hình, phổ biến trong đầu tư xây dựng cơbản có vốn nhà nước, thậm chí các hành vi vi phạm ngày càng trở lêntinh vi và phức tạp hơn Thực trạng ấy không chỉ cảnh báo tính hiệuquả của quản lý nhà nước, của mô hình và cơ chế thi hành pháp luật
mà còn đặt ra như một tất yếu, phải có tư duy mới, với cách nhìnnhận và phương pháp mới trong xử lý các hiện tượng pháp luật nóichung, các vi phạm pháp luật nói riêng, trong đó có vi phạm phápluật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước
Chính vì vậy, cần phải tiến hành nghiên cứu một cách tổng thể
về các công trình nghiên cứu về vi phạm pháp luật trong lĩnh vực đầu
tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách của Nhà nước để có được cơ sở
lý luận vững chắc, xây dựng nền móng tư duy pháp lý mới, làm rõ cả
cơ chế hình thành từ đó đặt cơ sở khoa học cho việc đề xuất và thựchiện những giải pháp khả thi, vừa xử lý những vấn đề trước mắt vừa
có tính lâu dài, vừa phòng ngừa, ngăn chặn, vừa xử lý hậu quả, vừađáp ứng yêu cầu của quản lý nhà nước, vừa hướng dẫn…
Từ thực trạng và yêu cầu về tư duy mới trên, việc nghiên cứu
luận án “Vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn
ngân sách nhà nước ở Việt Nam hiện nay" là hết sức cần thiết.
Trang 62 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1 Mục đích
Việc nghiên cứu luận án “Vi phạm pháp luật trong đầu tư xây
dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nam" nhằm mục đích
tìm kiếm các giải pháp phòng, chống vi phạm pháp luật trong đầu tưxây dựng cơ bản có vốn nhà nước mang tính khoa học và ứng dụngtrong thực tiễn Việt Nam hiện nay
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của
-Thống kê, tìm hiểu các công trình nghiên cứu khoa học củanước ngoài và trong nước về đầu tư xây dựng cơ bản, pháp luật đầu
tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước và vi phạm pháp luậttrong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách của Nhà nước Trên
cơ sở đó xác định rõ những vấn đề đã được nghiên cứu cần kế thừa,phát triển; những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
- Phân tích, làm sáng tỏ những cơ sở lý luận về vi phạm phápluật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước nhưkhái niệm, đặc điểm đầu tư xây dựng cơ bản có vốn nhà nước; kháiniệm, đặc điểm vi phạm pháp luật và vi phạm pháp luật đầu tư xâydựng cơ bản có vốn nhà nước; nội dung vi phạm pháp luật trong đầu
tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước, các điều kiện bảođảm phòng, chống vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này
Trang 7- Hệ thống hoá thực trạng vi phạm pháp luật trong đầu tư xâydựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước theo 3 giai đoạn của quátrình đầu tư xây dựng từ 2010-2014.
- Tìm nguyên nhân chủ quan, khách quan của vi phạm pháp luậttrong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước
- Phân tích, luận giải các quan điểm giải pháp bảo đảm phòng,chống vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngânsách nhà nước ở Việt Nam hiện nay
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứucủa luận án
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận vàthực tiễn về vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốnngân sách nhà nước, các quan điểm, giải pháp phòng chống loại viphạm pháp luật này
Trang 84 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
- Đề tài luận án được nghiên cứu trên cơ sở lý luận khoa họccủa chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm củaĐảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước và pháp luật nói chung, về đầu
tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước nói riêng Bên cạnh
đó, đề tài chú trọng những quan điểm, tri thức khoa học có tính phổbiến ở trong nước và nước ngoài về vi phạm pháp luật trong đầu tưxây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước để tham khảo và phục
vụ cho việc tiếp cận và giải quyết các vấn đề thuộc phạm vi nghiêncứu của luận án
Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, phương phápluận của chủ nghĩa duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin, tác giảluận án sử dụng những phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp được sử dụng trongchương 2, 3, 4 để làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuấtquan điểm, giải pháp bảo đảm phòng, chống vi phạm pháp luật trongđầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước
- Phương pháp tiếp cận hệ thống được sử dụng trong cácchương 2,3,4 để làm rõ nội dung, các điều kiện bảo đảm phòng,chống vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngânsách nhà nước ở Việt Nam hiện nay
- Phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn, phương pháp lôgíc được sử dụng ở chương 2, 3, 4: Luận án nghiên cứu từng vấn
Trang 9đề trong mối quan hệ chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn, giữa quanđiểm, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước với thực tiễn thựchiện pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhànước Ba chương của luận án được nghiên cứu trong mối quan hệlôgíc xuyên suốt từ cơ sở lý luận đến thực trạng và quan điểm, giảipháp bảo đảm phòng, chống vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng
cơ bản có vốn ngân sách nhà nước
- Phương pháp thống kê và xã hội học pháp luật được sử dụngtrong chương 3 khi đánh giá thực trạng vi phạm pháp luật trong đầu
tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nam hiện nay
- Phương pháp so sánh được sử dụng trong chương 1 để làm rõtình hình nghiên cứu, chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.Phương pháp này cũng được sử dụng ở chương 3 để so sánh, đánhgiá thực trạng vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốnngân sách nhà nước ở Việt Nam hiện nay
5 Những đóng góp mới về mặt khoa học của đề tài
Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống vàtoàn diện về vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản ở ViệtNam hiện nay Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có những đóng gópmới về mặt khoa học như sau:
- Trên cơ sở phân tích một cách toàn diện các quan điểm, quanniệm về pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sáchnhà nước, luận án đã xây dựng khái niệm khoa học vi phạm
Trang 10pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước,chỉ ra đặc điểm và hình thức vi phạm đồng thời, phân tích làm rõ cácđiều kiện đảm bảo phòng, chống vi phạm pháp luật trong đầu tư xâydựng có vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nam hiện nay.
- Phân tích, đánh giá thực trạng vi phạm pháp luật trong đầu tưxây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước, đồng thời chỉ ra nhữnghạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó Từ đó, luận án đềxuất các quan điểm và giải pháp bảo đảm phòng, chống vi phạm phápluật trong đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam hiện nay
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần bổ sung và làm giàuthêm những kiến thức lý luận về vi phạm pháp luật và vi phạm phápluật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước; xâydựng cơ sở khoa học cho việc phân tích, đánh giá thực trạng vi phạmpháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước;xây dựng và hoàn thiện các yếu tố, điều kiện đảm bảo phòng, chống
vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sáchnhà nước
Luận án là tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảngdạy luật học và văn hóa pháp lý chuyên sâu về vi phạm pháp luật vàphòng, chống vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốnngân sách nhà nước Luận án cũng là tài liệu tham khảo
Trang 11hữu ích cho các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền và trách nhiệm xãhội trong quá trình xây dựng và hoàn thiện các chính sách, pháp luật
về đầu tư xây dựng cơ bản; xây dựng và thực hiện các chương trình,
đề án, kế hoạch cụ thể tổ chức thực hiện có hiệu quả công tác phòng,chống vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngânsách nhà nước ở Việt Nam trong điều kiện phát triển kinh tế thịtrường, hội nhập quốc tế và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa
7 Bố cục của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục công trình của tác giả
đã công bố liên quan đến đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo
và phụ lục, luận án gồm 4 chương, 14 tiết
Trang 12Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
Ở trong nước và ở nước ngoài đã có nhiều công trình nghiêncứu liên quan đến đầu tư xây dựng cơ bản, vi phạm pháp luật và viphạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản Các vấn đề về đặcđiểm tội phạm, đặc điểm vi phạm pháp luật nói chung… đã được cácnhà khoa học trên thế giới nghiên cứu từ lâu Ở một số nước đã hìnhthành lý thuyết, luận điểm khoa học cho việc xây dựng và vận hànhhoạt động đầu tư xây dựng cơ bản hữu hiệu, công khai, minh bạch
Ở Việt Nam, từ khi đường lối đổi mới được đề xướng, nhất làđổi mới về kinh tế, cải cách kinh tế và chủ trương phòng chống thamnhũng có rất nhiều công trình nghiên cứu về đầu tư xây dựng cơ bản,pháp luật về đầu tư xây dựng cơ bản… trong đó có có nhiều côngtrình nghiên cứu đề cập đến yêu cầu, giải pháp phòng chống thamnhũng, lãng phí, thất thoát trong đầu tư xây dựng cơ bản có nguồnvốn nhà nước Nhiều công trình trực tiếp nghiên cứu về vi phạm phápluật dưới góc độ hình sự, hành chính… Hầu hết các công trình đềucho rằng chống tham nhũng là hết sức cần thiết nhưng chúng chưacung cấp đầy đủ và thuyết phục cơ sở lý luận để thực hiện nhữngcông việc đó
Trang 13Biểu hiện của vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản
có vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nam chưa được phân tích mộtcách cụ thể và toàn diện về từng yếu tố của vi phạm pháp luật trongđầu tư xây dựng cơ bản cũng như các yếu tố tác động như pháp luật,
ý thức pháp luật, môi trường xã hội, môi trường đầu tư chưa đánh giákhách quan, toàn diện và chỉ ra những nguyên nhân Vì vậy, cần luậngiải cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn, từ đó xác định các quan điểmmang tính khoa học và toàn diện, đề xuất các giải pháp cụ thể, phùhợp và khả thi cho việc phòng, chống vi phạm pháp luật trong đầu tưxây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước
Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ
VI PHẠM PHÁP LUẬT TRONG ĐẦU TƯ XÂY DỰNG
CƠ BẢN CÓ VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về vi phạm pháp luật trongđầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước cho thấy nhữngvấn đề cơ bản như sau
Thứ nhất, đầu tư xây dựng có vốn ngân sách nhà nước là tổng
thể các hoạt động đầu tư của Nhà nước trong quá trình sử dụng cácnguồn vốn từ ngân sách nhà nước để thực hiện các dự án ĐTXDCBđược hoạch định trong kế hoạch nhà nước nhằm mục đích phát triểnkinh tế quốc dân, có lợi cho Nhà nước và xã hội
Trang 14Thứ hai, pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngân
sách nhà nước là tổng thể các quy định pháp luật do các cơ quan nhànước có thẩm quyền ban hành hoặc thừa nhận để điều chỉnh nhữngquan hệ xã hội phát sinh trong quá trình đầu tư xây dựng cơ bản cóvốn ngân sách nhà nước, là cơ sở để xác định trách nhiệm pháp lý đốivới các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật trong lĩnh vực đầu tư xâydựng cơ bản có nguồn vốn ngân sách nhà nước điều chỉnh
Thứ ba, văn bản pháp luật điều chỉnh về đầu tư xây dựng mang
tính đa dạng phức tạp, tổng hợp nhiều nghành luật về hành chính, dân
sự, hình sự, kinh tế, kỹ thuật Sự điều chỉnh của hệ thống pháp luậtvào đầu tư xây dựng cho thấy công tác quản lý đầu tư xây dựng nóichung và quản lý đầu tư xây dựng có vốn ngân sách nhà nước nóiriêng là vô cùng phức tạp, không chỉ ở qui mô dự án, công trình màcòn ở phạm vi vĩ mô Việc thực hiện pháp luật trong đầu tư xây dựngkhông chỉ có luật chuyên nghành mà còn phải tuân thủ nhiều nghànhluật liên quan trong từng giai đoạn và công việc cụ thể từ chuẩn bịkhởi công xây dựng cho đến bàn giao sử dụng công trình
Thứ tư, vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn
ngân sách nhà nước thể hiện trong 3 giai đoạn chủ yếu: Giai đoạnchuẩn bị đầu tư; Giai đoạn thực hiện đầu tư; Giai đoạn kết thúc đầu
tư xây dựng đưa công trình của dự án vào khai thác sử dụng Trong 3giai đoạn nêu trên, các vi phạm pháp luật chủ yếu
Trang 15thể hiện ở những hành vi xâm phạm trật tự quản lý hành chính nhưđấu thầu, cấp phép, thẩm định, ra quyết định; vi phạm kỷ luật laođộng và sử dụng nguồn nhân lực thi công không đảm bảo an toàn laođộng, vệ sinh lao động Nhiều vi phạm còn dẫn đến chết người,thương tích hoặc thất thoát, lãng phí vật tư, nguồn vốn ngân sách nhànước Đồng thời có nhiều vi phạm hình sự như đưa hối lộ, nhận hốilộ
Thứ năm, các điều kiện đảm bảo phòng, chống vi phạm pháp
luật trong đầu tư xây dựng có vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nambao gồm điều kiện về chính trị: Điều kiện về chính trị là điều kiệnđảm bảo cho phòng, chống vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng
cơ bản có vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nam Yếu tố chính trị làđiều kiện đảm bảo mang tính định hướng, chỉ đạo quan trọng đối vớiviệc hạn chế vi phạm pháp luật Ở Việt Nam, yếu tố về chính trị thểhiện chủ yếu trong chủ trương, quan điểm của Đảng Cộng sản ViệtNam Phòng, chống vi phạm pháp luật nói chung và trong đầu tư xâydựng cơ bản có vốn ngân sách nhà nước cũng là một trong những vấn
đề được Đảng ta đặc biệt quan tâm; Điều kiện về pháp luật: Pháp luật
là một trong những điều kiện quan trọng đảm bảo cho việc phòngchống vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản có vốn ngânsách nhà nước Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật là một hiệntượng mang tính phổ quát Bất kể hoạt động vi phạm pháp luật nàocũng trên cơ sở pháp luật có thể bị phát hiện và xử lý Do đó, thôngqua pháp luật, các chủ thể