SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM đề tài đổi mới PHƯƠNG PHÁP dạy học môn TIN học KHỐI 11 – bài cấu TRÚC rẽ NHÁNH

Tính mới và ưu điểm của sáng kiến: Sáng kiến với giải pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâmkhiến học sinh tích cực chủ động, rèn luyện được kỹ năng hợp tác nhóm,tạo hứngthú

- Thế kỉ XXI là thế kỉ của thông tin và tri thức Bộ giáo dục và đào tạo đãnghiên cứu biên soạn thay đổi chương trình sách giáo khoa.

- Cùng với sự thay đổi chương trình cũ bằng chương trình mới đòi hỏi phải có

sự thay đổi về phương pháp truyền đạt nhằm nâng cao chất lượng dạy học

- Trong ngành giáo dục và đào tạo đã có nhiều người nghiên cứu để đưa ranhững phương pháp mới, có những ưu điểm song bên cạnh còn có những hạn chếnhất định

- Với tinh thần và trách nhiệm của người giáo viên vì học sinh thân yêu, vìtương lai của các em, của đất nước Tôi biết rằng mình cũng phải góp sức cùng vớimọi người nghiên cứu để đưa ra phương pháp dạy học hoàn chỉnh hơn mang lạihiệu quả trong việc dạy học giúp các em nhận thức, tiếp thu nhanh hơn

- Đề tài rất đa dạng và phong phú song việc đổi mới phương pháp cần phảitiến hành đổi mới một cách toàn diện theo một quy trình nhất định thì mới đạt hiệuquả cao

Từ những lý do trên tôi chọn đề tài: “Đổi mới phương pháp dạy học môn Tin học 11 - Bài: Cấu trúc rẽ nhánh”

2 Tính mới và ưu điểm của sáng kiến:

Sáng kiến với giải pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâmkhiến học sinh tích cực chủ động, rèn luyện được kỹ năng hợp tác nhóm,tạo hứngthú cho học sinh trong các tiết học, tránh được tình trạng ghi chép quá nhiều, họcvẹt và nhàm chán trong quá trình học

Dạy học theo hướng tích cực lấy học sinh làm trung tâm có hiệu quả hơn: Việcrèn luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng caohiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học

3 Đóng góp của sáng kiến:

Vì vậy đổi mới phương pháp dạy học giúp học sinh học tập tích cực, huy độngtối đa tiềm năng của cá nhân, nâng cao hiệu quả môn Tin học.

PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG I THỰC TRẠNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Trường có đội ngũ giáo viên trẻ, có sức khoẻ, nhiệt tình giảng dạy, tâm huyếtvới nghề và năng động, sáng tạo

Số lượng giáo viên đủ, được dạy đúng chuyên môn, không phải bổ sung từ bộmôn khác sang

Số lượng học sinh của mỗi lớp trung bình (từ 40 - 45 em/lớp) trình độ nhậnthức của các em là không đồng nhất Lớp theo học khối tự nhiên thì tiếp thu kiếnthức nhanh còn các lớp khác thì tiếp thu kiến thức còn chậm

Học sinh ở các lớp khác nhau có ý thức học tập khác nhau: Lớp có ý thức tựgiác tốt, lớp không có tinh thần tự giác, lo chơi, không tập trung khi nghe giảng.Nội dung kiến thức là yếu tố mà học sinh phải lĩnh hội và là vấn đề giáo viênphải truyền đạt cho học sinh, nó ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả dạy và học

Kiến thức về cấu trúc rẽ nhánh là kiến thức có liên quan trực tiếp đến môntoán học nên đòi hỏi các em phải tư duy lôgic

Có sơ đồ thể hiện cấu trúc rẽ nhánh

Có các phương tiện trợ giúp giảng dạy như đèn chiếu và màn chiếu, các phầnmềm phục vụ bài giảng như NetOp, PowerPoint

Tài liệu tham khảo

a Thuận lợi:

Cơ sở vật chất của nhà trường, lớp học giáo viên có thể thực hiện trên bảngphấn, trên vở, trên giấy, trên phòng tin học, hoặc có thể thiết kế trên phần mềm.Khai thác tính năng và sử dụng bản đồ tư duy có hiệu quả là góp phần đổi mớiphương pháp dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin một cách dễ dàng và thiếtthực

Hiện nay cơ sở vật chất trang thiết bị của trường tương đối đầy đủ thuận lợicho giáo viên khi lựa chọn và vận dụng các phương pháp giảng dạy tích cực

b Khó khăn:

Học sinh ở trường THPT Trương Định có đầu vào còn chưa tuyệt đối cao,trình độ của học sinh ở mức trung bình còn chiếm đa số Qua quá trình giảng dạy tôinhận thấy, nhiều học sinh còn coi nhẹ bộ môn, coi đây là môn phụ nên không mấy

hứng thú với môn học, chưa đầu tư nhiều thời gian công sức nên

khăn trong việc truyền đạt kiến thức, đổi mới phương pháp dạy học.Khó khăn lớn nhất là trong một tiết học Tin học là trong vòng 45 phút giáoviên phải rèn luyện nhiều kĩ năng để khai thác tri thức và phát triển tư duy trong quátrình học tập Học sinh phải hệ thống hóa được kiến thức đã học, đặc biệt là lậptrình

c Nguyên nhân:

" Nguyên nhân khách quan:

Nhiều học sinh có năng lực học tập tốt, chịu khó, chú ý tiếp thu bài, nắm bàinhanh chóng và có hiệu quả Bên cạnh đó, còn một số học sinh yếu, còn phụ thuộcvào các bạn nên không hình thành tính tự giác

■ Nguyên nhân chủ quan:

Giáo viên có năng lực, nhiệt tình trong giảng dạy, vận dụng tốt các phươngpháp đặc trưng của bộ môn sao cho phù hợp với từng bài Tuy nhiên do đây làphương pháp mới nên nhiều giáo viên còn bỡ ngỡ, nên cần nhiều thời gian để xâydựng Máy móc thiết bị ở gia đình còn thiếu thốn chưa đảm bảo nên khó khăn choviệc soạn giảng

CHƯƠNG II NHỮNG GIẢI PHÁP ĐÃ ĐƯỢC ÁP DỤNG

Căn cứ vào tình hình thực tiễn về nội dung kiến thức, học sinh, giáo viên và đồdùng giảng dạy cũng như tài liệu tham khảo và phụ huynh học sinh để nâng caochất lượng dạy học, tôi xin đưa ra những giải pháp sau:

II Tổ chức triển khai thực hiện:

Môn Tin học 11 có nhiều chương, nhưng tôi thực hiện dạy thử nghiệm

- Học sinh biết được ý nghiã của cấu trúc rẽ nhánh

- Học sinh biết được cấu trúc chung của cấu trúc rẽ nhánh

- Biết cách sử dụng đúng hai dạng cấu trúc rẽ nhánh trong lập trình: dạng thiếu

và dạng đủ

2 Kĩ năng:

- Bước đầu sử dụng được cấu trúc rẽ nhánh If then else trong ngôn ngữlập trình Pascal để viết chương trình giải quyết được một số bài toán đơn giản

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Máy vi tính, chương trình mẫu giải PT bậc hai ax2 + bx + c = 0.

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Vở ghi, Sách giáo khoa và đồ dùng học tập

III Tiến trình dạy học:

1 Hoạt động 1: Tìm hiểu ý nghĩa của cấu trúc rẽ nhánh.

a Mục tiêu :

- Học sinh biết được ý nghĩa của tổ chức rẽ nhánh Nắm được cấu trúc chungcủa tổ chức rẽ nhánh Vẽ được sơ đồ giải phương trình bậc hai ax2 + bx + c =(a<>0)

b Nôi dung :

- Sơ đồ thể hiện cấu trúc rẽ nhánh

c Các bước tiến hành:

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của Học sinh

1 Nêu ví dụ thực tiễn minh họa cho tổ

chức rẽ nhánh:

Chiều mai nếu trời không mưa An sẽ đi

xem đá bóng, nếu trời mưa thì An sẽ xem

ti vi ở nhà

- Yêu cầu học sinh tìm thêm một số

ví

dụ tương tự

- Yêu cầu học sinh đưa ra cấu trúc

chung của các diễn đạt đó

- Yêu cầu học sinh lấy một ví dụ có

của giáo viên để suy nghĩ tìm ví dụtương tự

- Nếu kết quả HK1 nằm trong top 3thì ba mẹ sẽ thưởng cho 1 điện thoạimới

Nếu thì còn ngược lại thì

- Nếu làm xong bài tập sớm Thu sẽsang nhà Ngọc chơi

2 Hoạt động 2: Tìm hiểu cấu trúc lệnh rẽ nhánh IF THEN ELSE trong

Cấu trúc: IF<điều kiện> then <lệnh>;

- <điều kiện>: là môt biểu thức quan hệ hoặc biểu thức logic

- <lệnh>: là môt lệnh nào đó của Pascal

Sự thực hiện của máy:

+ Tính giá trị của <điều kiện>

+ Nếu <điều kiện> có giá trị đúng thì thực hiện <lệnh>

- Dạng đủ:

Cấu trúc: If <điều kiện> then <lệnh 1> else <lệnh 2>;

- <điều kiện>: là môt biểu thức quan hệ hoặc biểu thức logic

- <lệnh 1>, <lệnh 2>: là môt lệnh nào đó của Pascal

Sự thực hiện của máy:

+ Tính giá trị của <điều kiện>

+ Nếu <điều kiện> có giá trị đúng thì thực hiện <lệnh 1>, ngược lại thìthực hiện <lệnh 2>

c Các bước tiến hành :

Hoạt đông của Giáo viên Hoạt đông của Học sinh

cầu vẽ sơ đồ thực hiện của các bước trên

khổ giấy A0

- Chọn hai bài để chiếu lên bảng, gọi

học sinh thuộc nhóm khác nhận xét đánh

giá kết quả và bổ sung

3 Tiểu kết cho hoạt đông này bằng cách

bổ sung và chính xác bài tập của học sinh

- Nhận xét, đánh giá và bổ sung nhữngthiếu sót của nhóm khác

3 Quan sát hình vẽ của các nhómkhác và của giáo viên để ghi nhớ

1 Yêu cầu học sinh nghiên cứu sách

giáo khoa và dựa vào các ví dụ của tổ

chức rẽ nhánh để đưa ra cấu trúc chung

của lệnh rẽ nhánh

2 Nêu vấn đề trong trường hợp khuyết:

Khi không đề cập đến việc gì xảy ra nếu

điều kiện không thỏa mãn, ta có cấu trúc

như thế nào?

3 Yêu cầu học sinh vẽ sơ đồ thực hiện

của lệnh rẽ nhánh dạng khuyết và dạng đủ

lên bảng

4 Gợi ý sự cần thiết của lệnh ghép

Đưa cấu trúc của lệnh ghép

- Khi giải thích về lệnh, lệnh 1, lệnh 2,

giáo viên nói: Sau then và else các em

thấy chỉ được phép đặt một lệnh Trong

thực tế, thường lại là nhiều lệnh

- Yêu cầu học sinh nghiên cứu sách

giáo khoa và cho biết cấu trúc để ghép

- Khi đó ta có lệnh khuyết

If <điều kiện> then <lệnh>;

3 Vẽ sơ đồ thực hiện như đã đượctrình bày trong phần nội dung

4 Theo dõi dẫn dắt của giáo viên đểtrả lời

- Ta phải nhóm nhiều lệnh thànhmột lệnh

- Cấu trúc của lệnh ghépBegin

<các lệnh cần ghép>;

End;

3 Hoạt động 3: Rèn luyện kĩ năng vận dụng lệnh If.

c Các bước tiến hành:

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của Học sinh

1 Nêu nội dung, mục đích yêu cầu của

ví dụ một

Viết chương trình nhập vào độ dài hai

cạnh của một hình chữ nhật và tính chu

vi, diện tích của hình chữ nhật đó

- Chương trình này các em đã viết,

2 Nêu nội dung của bài tập, mục đích

yêu cầu của bài tập

Tìm nghiệm của PT bậc hai

- Hãy nêu các bước chính để trả lời

nghiệm của phương trình bậc hai

- Trong bài toán này ta cần bao

1 Chú ý dẫn dắt của giáo viên

- Khi nhập độ dài âm thì dẫn đếnchương trình trả lời chu vi, diện tích

âm Điều này không có trong thực tế

- Dùng lệnh rẽ nhánh để kiểm tra giá

trị của độ dài cạnh nhập vào

- Nếu độ dài dương thì tính diện tích

ngược lại thì thông báo độ dài sai

2 Ghi đề bài, chú ý mục đích yêu cầucủa bài tập

dạng khuyết, cũng có thể sử dụng một

- Chuẩn hóa lại chương trình cho cả

lớp bằng chương trình mẫu giáo viên

bìa trong

- thông báo kết quả viết được

- Nhận xét, đánh giá và bổ sungnhững thiếu sót của các nhóm khác

- Ghi chép nội dung chương trìnhđúng là giáo viên đã kết luận

IV Đánh giá cuối bài

1 Những nội dung đã học

- Cấu trúc chung của cấu trúc rẽ nhánh

- Sự thực hiện của máy khi gặp cấu trúc rẽ nhánh IF

- Sơ đồ thực hiện của cấu trúc rẽ nhánh IF

2 Câu hỏi và bài tập về nhà.

- Viết chương trình giải phương trình ax4 + bx2 + c = o

- Trả lời câu hỏi 1, 2, 4, Sách giáo khoa, trang 50

- Xem trước nội dung bài: Cấu trúc lặp, sách giáo khoa, trang 42

- Xem nội dung phụ lục B, sách giáo khoa trang 131: Lệnh rẽ nhánh và lặp

- Xem nội dung phụ lục C, sách giáo khoa trang 139: Lệnh rẽ nhánh và lặp

- Hiểu nhu cầu của cấu trúc rẽ nhánh trong biểu diễn thuật toán

- Hiểu câu lệnh rẽ nhánh (dạng thiếu và dạng đủ)

- Bài soạn, phấn, bảng

- Sách giáo khoa, vở ghi,

III Tiến trình dạy học:

Câu hỏi: Em hãy trình bày thuật toán của bài toán giải pt bậc 2:

ax2 + bx + c = 0?

2 Nội dung bài mới:

GV: Nêu vấn đề để hs hiểu rõ cách rẽ 1 Rẽ nhánh

nhánh của câu lệnh - Thường ngày có rất nhiều việc chỉ

được thực hiện khi một điều kiện cụ thểnào đó được thoả mãn

VD:

Ngọc ”

dạng thiếu:

Nếu thì

- Một lần khác Ngọc nói với Thu:

“Chiều mai nếu không mưa thì Ngọc

sẽ đến nhà Thu, nếu trời mưa thì gọi

điện trao đổi”.

Nhập a, b,c Ỷ

Cách diễn đạt như vậy thuộc dạng đủ: D^ b 2 -4ac

x — ' trình vô

nhận 1 được tự_cá—J ớ—trước'đóghiệm

- Cấu trúc^^ Kếtthúc ^ả/bác mệnh đề

2 Câu lệnh if then

- Để mô tả cấu trúc rẽ nhánh, Pascaldùng câu lệnh if then để mô tả tươngứng với hai dạng thiếu và đủ như sau:

+ If, then, else là các từ khoá

VD: Giải phương trình bậc hai:

ax2 + bx + c = 0 (a/0)

- Trước tiên: Tính D=b2 - 4ac

- Nếu D nhỏ hơn không phương trình

vô nghiệm, ngược lại phương trình có

nghiệm, đưa ra các nghiệm

HS: Chú ý nghe giảng và ghi bài

như vậy gọi là cấu trúc rẽ nhánh dạngthiếu và đủ

GV: Yêu cầu hs cần hiểu rõ cấu trúc và

ý nghĩa của câu lệnh if then

+ Điều kiện là biểu thức lôgic

+ câu lệnh, câu lệnh 1, câu lệnh 2: là

một câu lệnh của Pascal

- Ở dạng thiếu: Điều kiện sẽ được kiểm tra Nếu điều kiện đúng (có giá trị True) thì câu lệnh sẽ được thực hiện, ngược lại

câu lệnh sẽ bị bỏ qua

- Ở dạng đủ: Điều kiện cũng được kiểm

VD1: If D<0 then

Writeln(‘Phuong trinhvo

nghiem’);

VD2: If a mod b =0 then

Writeln(‘ a chia het cho 3’)

Else Writeln(‘ a khong chi

Câu lệnh ghép có dạng như thế nào?

HS: Trả lời câu hỏi và ghi bài

tra Nếu điều kiện đúng thì câu lệnh 1 sẽ được thực hiện, ngược lại câu lệnh 2 sẽ

được thực hiện

Chú ý: Câu lệnh trước else không có dấu

chấm phẩy

3 Câu lệnh ghép

- Theo cú pháp sau một số từ khoá phải

là một câu lệnh Nhưng trong nhiềutrường hợp, sau các từ khoá có nhiềulệnh để mô tả Do vậy ngôn ngữ lậptrình cho phép gộp các lệnh thành mộtcâu lệnh ghép Trong Pascal câu lệnhghép có dạng:

Begin

CHƯƠNG III KIỂM CHỨNG NHỮNG GIẢI PHÁP ĐÃ KIỂM TRA

1 Quá trình thực hiện:

- Bản thân tôi đã sử dụng phương pháp hợp tác theo nhóm và vấn đáp để giảngdạy và thể hiện trong đề tài "Đổi mới phương pháp dạy học môn tin học 11

chương III Cấu trúc rẽ nhánh và lặp."

Đối tượng học sinh lớp 11A6 và 11A7 sử dụng cả 2 phương pháp

- Câu hỏi: - Viết chương trình nhập vào hai số bất kì và in ra màn hình giá trị lớnnhất của hai số

2 Kết quả nghiên cứu:

Với phương pháp hợp tác theo nhóm và vấn đáp cho kết quả như sau:

* Kết quả kiểm tra:

Cùng với câu hỏi đó phương pháp vấn đáp và thuyết trình cho kết quả:

* Kết quả kiểm tra:

PHẦN III KẾT LUẬN

Cùng với chương trình thay sách là sự đổi mới phương pháp dạy học Song chỉđổi mới phương pháp dạy học trong bài thôi thì chưa đủ mà phải đổi mới toàn diệnđúng quy trình tất cả các phần từ khâu chuẩn bị - khâu dạy trên lớp - khâu kiểm trađánh giá

Qua quá trình thử nghiệm tôi xin đưa ra những biện pháp thực nghiệm sau:

J Trước khi lên lớp hướng dẫn học sinh tìm hiểu trước bài mới ở nhà một

cách nghiêm túc

J Hạn chế sử dụng phương pháp phương pháp thuyết trình và một số phương

pháp không phát huy được tính tích cực của học sinh thay thế vào đó làphương pháp mới lấy học sinh làm trung tâm

J Cần chọn chính xác và sử dụng những phương pháp phù hợp với loại kiến

thức của bài

J Sau khi kết thúc bài học, học sinh kiểm tra bằng những câu hỏi khái quát để

đánh giá kết quả và giao các bài tập về nhà có liên quan đến bài giảng giờ tiếptheo

Trên đây là những giải pháp thực nghiệm của tôi, trong quá trình nghiên cứu của tôi có những ưu điểm nhất định và cũng còn nhiều hạn chế Mong muốn các đồng chí lãnh đạo và các đồng nghiệp góp ý, bổ sung và tiếp tục phát triển để đưa

ra phương pháp dạy học hoàn chỉnh hơn, mang lại kết quả cao hơn.

+ Ngôn ngữ lập trình Pascal (Quách Tuấn Ngọc)

- Tư liệu, tranh ảnh minh họa.