SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM đề tài đổi mới PHƯƠNG PHÁP dạy học môn TIN học KHỐI 11 – bài cấu TRÚC rẽ NHÁNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMĐỀ TÀI: "ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TIN HỌC KHỐI 11 – BÀI CẤU TRÚC RẼ NHÁNH"... Tính mới và ưu điểm của sáng kiến: Sáng kiến với giải pháp dạy học theo hướng lấ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

"ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TIN HỌC KHỐI 11 – BÀI CẤU TRÚC RẼ NHÁNH"

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Mục đích của sáng kiến:

Vấn đề nghiên cứu đề tài khoa học luôn là vấn đề mà đông đảo quần chúng và các cấp lónh đạo quan tâm, tham gia nghiên cứu Đặc biệt là các đề tài về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm nhằm phát huy hết tính tích cực của học sinh

- Thế kỉ XXI là thế kỉ của thông tin và tri thức Bộ giáo dục và đào tạo đã nghiên cứu biên soạn thay đổi chương trình sách giáo khoa

- Cùng với sự thay đổi chương trình cũ bằng chương trình mới đòi hỏi phải có

sự thay đổi về phương pháp truyền đạt nhằm nâng cao chất lượng dạy học

- Trong ngành giáo dục và đào tạo đã có nhiều người nghiên cứu để đưa ra những phương pháp mới, có những ưu điểm song bên cạnh còn có những hạn chế nhất định

- Với tinh thần và trách nhiệm của người giáo viên vì học sinh thân yêu, vì tương lai của các em, của đất nước Tôi biết rằng mình cũng phải góp sức cùng với mọi người nghiên cứu để đưa ra phương pháp dạy học hoàn chỉnh hơn mang lại hiệu quả trong việc dạy học giúp các em nhận thức, tiếp thu nhanh hơn

- Đề tài rất đa dạng và phong phú song việc đổi mới phương pháp cần phải tiến hành đổi mới một cách toàn diện theo một quy trình nhất định thì mới đạt hiệu quả cao

Từ những lý do trên tôi chọn đề tài: “Đổi mới phương pháp dạy học môn Tin học 11 – Bài: Cấu trúc rẽ nhánh”

2 Tính mới và ưu điểm của sáng kiến:

Sáng kiến với giải pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm khiến học sinh tích cực chủ động, rèn luyện được kỹ năng hợp tác nhóm,tạo hứng thú cho học sinh trong các tiết học, tránh được tình trạng ghi chép quá nhiều, học vẹt và nhàm chán trong quá trình học

Dạy học theo hướng tích cực lấy học sinh làm trung tâm có hiệu quả hơn: Việc rèn luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học

3 Đóng góp của sáng kiến:

Sáng kiến có đóng góp rất quan trọng giúp học sinh phát huy được tính tích cực, chủ động nhận thức, rèn luyện kĩ năng làm việc theo nhóm

Dạy học nhóm giúp học sinh học tập một cách tích cực, phát huy được tính tích cực, tính trách nhiệm, phát triển năng lực cộng tác làm việc và năng lực giao tiếp của HS

Vì vậy đổi mới phương pháp dạy học giúp học sinh học tập tích cực, huy động tối đa tiềm năng của cá nhân, nâng cao hiệu quả môn Tin học

PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG I THỰC TRẠNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Trường có đội ngũ giáo viên trẻ, có sức khoẻ, nhiệt tình giảng dạy, tâm huyết với nghề và năng động, sáng tạo

Số lượng giáo viên đủ, được dạy đúng chuyên môn, không phải bổ sung từ bộ môn khác sang

Số lượng học sinh của mỗi lớp trung bình (từ 40 - 45 em/lớp) trình độ nhận thức của các em là không đồng nhất Lớp theo học khối tự nhiên thì tiếp thu kiến thức nhanh còn các lớp khác thì tiếp thu kiến thức còn chậm

Học sinh ở các lớp khác nhau có ý thức học tập khác nhau: Lớp có ý thức tự giác tốt, lớp không có tinh thần tự giác, lo chơi, không tập trung khi nghe giảng Nội dung kiến thức là yếu tố mà học sinh phải lĩnh hội và là vấn đề giáo viên phải truyền đạt cho học sinh, nó ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả dạy và học

Kiến thức về cấu trúc rẽ nhánh là kiến thức có liên quan trực tiếp đến môn toán học nên đòi hỏi các em phải tư duy lôgic

Có sơ đồ thể hiện cấu trúc rẽ nhánh

Có các phương tiện trợ giúp giảng dạy như đèn chiếu và màn chiếu, các phần mềm phục vụ bài giảng như NetOp, PowerPoint…

Tài liệu tham khảo

a Thuận lợi:

Cơ sở vật chất của nhà trường, lớp học giáo viên có thể thực hiện trên bảng phấn, trên vở, trên giấy, trên phòng tin học, hoặc có thể thiết kế trên phần mềm Khai thác tính năng và sử dụng bản đồ tư duy có hiệu quả là góp phần đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin một cách dễ dàng và thiết thực

Hiện nay cơ sở vật chất trang thiết bị của trường tương đối đầy đủ thuận lợi cho giáo viên khi lựa chọn và vận dụng các phương pháp giảng dạy tích cực

b Khó khăn:

Học sinh ở trường THPT Trương Định có đầu vào còn chưa tuyệt đối cao, trình độ của học sinh ở mức trung bình còn chiếm đa số Qua quá trình giảng dạy tôi nhận thấy, nhiều học sinh còn coi nhẹ bộ môn, coi đây là môn phụ nên không mấy

hứng thú với môn học, chưa đầu tư nhiều thời gian công sức nên giáo viên rất khó khăn trong việc truyền đạt kiến thức, đổi mới phương pháp dạy học

Khó khăn lớn nhất là trong một tiết học Tin học là trong vòng 45 phút giáo viên phải rèn luyện nhiều kĩ năng để khai thác tri thức và phát triển tư duy trong quá trình học tập Học sinh phải hệ thống hóa được kiến thức đã học, đặc biệt là lập trình

c Nguyên nhân:

 Nguyên nhân khách quan:

Nhiều học sinh có năng lực học tập tốt, chịu khó, chú ý tiếp thu bài, nắm bài nhanh chóng và có hiệu quả Bên cạnh đó, còn một số học sinh yếu, còn phụ thuộc vào các bạn nên không hình thành tính tự giác

 Nguyên nhân chủ quan:

Giáo viên có năng lực, nhiệt tình trong giảng dạy, vận dụng tốt các phương pháp đặc trưng của bộ môn sao cho phù hợp với từng bài Tuy nhiên do đây là phương pháp mới nên nhiều giáo viên còn bỡ ngỡ, nên cần nhiều thời gian để xây dựng Máy móc thiết bị ở gia đình còn thiếu thốn chưa đảm bảo nên khó khăn cho việc soạn giảng

CHƯƠNG II NHỮNG GIẢI PHÁP ĐÃ ĐƯỢC ÁP DỤNG

Căn cứ vào tình hình thực tiễn về nội dung kiến thức, học sinh, giáo viên và đồ dùng giảng dạy cũng như tài liệu tham khảo và phụ huynh học sinh để nâng cao chất lượng dạy học, tôi xin đưa ra những giải pháp sau:

I Giải pháp chủ yếu:

- Trước khi học bài trên lớp học sinh phải soạn (chuẩn bị) bài trước ở nhà theo hướng dẫn của giáo viên

- Trước khi học bài mới giáo viên phải kiểm tra bài cũ một cách nghiêm túc và triệt để

- Sử dụng phương pháp dạy học mới lấy học sinh làm trung tâm để phát huy tính tích cực tự chủ của học sinh

- Giảm phương pháp dạy học cũ (phương pháp dạy học lấy giáo viên làm trung tâm, học sinh thụ động nghe, giáo viên chỉ ra kiến thức) dạy chay không có tranh ảnh và

mô hình

II Tổ chức triển khai thực hiện:

Môn Tin học 11 có nhiều chương, nhưng tôi thực hiện dạy thử nghiệm

BÀI 9: CẤU TRÚC RẼ NHÁNH

Do đây là chương có kiến thức khó có nhiều vấn đề phải làm sáng tỏ để học sinh có thể vận dụng vào thực tế trong các bài tập

1 Dạy theo phương pháp hợp tác theo nhóm nhỏ, vấn đáp:

BÀI 9: CẤU TRÚC RẼ NHÁNH

I Mục tiêu:

- Học sinh biết được ý nghiã của cấu trúc rẽ nhánh

- Học sinh biết được cấu trúc chung của cấu trúc rẽ nhánh

- Biết cách sử dụng đúng hai dạng cấu trúc rẽ nhánh trong lập trình: dạng thiếu

và dạng đủ

2 Kĩ năng:

trình Pascal để viết chương trình giải quyết được một số bài toán đơn giản

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Máy vi tính, chương trình mẫu giải PT bậc hai ax2 + bx + c = 0.

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Vở ghi, Sách giáo khoa và đồ dùng học tập

III Tiến trình dạy học:

1 Hoạt động 1: Tìm hiểu ý nghĩa của cấu trúc rẽ nhánh a Mục tiêu:

- Học sinh biết được ý nghĩa của tổ chức rẽ nhánh Nắm được cấu trúc chung

của tổ chức rẽ nhánh Vẽ được sơ đồ giải phương trình bậc hai ax2 + bx + c = 0

(a<>0)

b Nội dung:

- Sơ đồ thể hiện cấu trúc rẽ nhánh

Nhập a, b, c

D b2- 4ac

Sai

c Các bước tiến hành:

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của Học sinh

1 Nêu ví dụ thực tiễn minh họa cho tổ 1 Chú ý theo dõi các dẫn dắt và ví dụ chức rẽ nhánh: của giáo viên để suy nghĩ tìm ví dụ Chiều mai nếu trời không mưa An sẽ đi tương tự

xem đá bóng, nếu trời mưa thì An sẽ xem

ti vi ở nhà

- Yêu cầu học sinh tìm thêm một số ví - Nếu kết quả HK1 nằm trong top 3

dụ tương tự thì ba mẹ sẽ thưởng cho 1 điện thoại

mới

Nếu thì còn ngược lại thì

- Yêu cầu học sinh đưa ra cấu trúc - Nếu làm xong bài tập sớm Thu sẽ chung của các diễn đạt đó sang nhà Ngọc chơi

- Yêu cầu học sinh lấy một ví dụ có cấu Nếu thì

trúc chung dạng khuyết và đưa ra cấu trúc

chung đó

2 Theo dõi và thưc hiện yêu cầu của giáo viên

2 Nêu các bước để kết luận nghiệm của + Tính delta

phương trình bậc hai ax2 +bx+c = 0 + Nếu delta<0 thì kết luận phương

trình vô nghiệm

+ Nếu delta>=0 thì kết luận phương trình có nghiệm:

x = (-b+sqrt(delta))/(2a)

x = (-b – sqrt(delta))/(2a)

- Thực hiện vẽ sơ đồ (giống như phần

- Chia nhóm lớp thành 4 nhóm và yêu nội dung)

cầu vẽ sơ đồ thực hiện của các bước trên

khổ giấy A0

- Nhận xét, đánh giá và bổ sung những

- Chọn hai bài để chiếu lên bảng, gọi thiếu sót của nhóm khác

học sinh thuộc nhóm khác nhận xét đánh 3 Quan sát hình vẽ của các nhóm giá kết quả và bổ sung khác và của giáo viên để ghi nhớ

3 Tiểu kết cho hoạt động này bằng cách bổ sung và chính xác bài tập của học sinh

2 Hoạt động 2: Tìm hiểu cấu trúc lệnh rẽ nhánh IF … THEN … ELSE trong

ngôn ngữ lập trình Pascal

a Mục tiêu :

- Học sinh biết được cấu trúc chung của lệnh IF Biết được sự thực hiện của máy khi gặp lệnh IF Vẽ được sơ đồ thực hiện cho lệnh IF

b Nội dung:

- Dạng thiếu:

Cấu trúc: IF<điều kiện> then <lệnh>;

- <điều kiện>: là một biểu thức quan hệ hoặc biểu thức logic

- <lệnh>: là một lệnh nào đó của Pascal

Sự thực hiện của máy:

+ Tính giá trị của <điều kiện>

+ Nếu <điều kiện> có giá trị đúng thì thực hiện <lệnh>

- Dạng đủ:

Cấu trúc: If <điều kiện> then <lệnh 1> else <lệnh 2>;

- <điều kiện>: là một biểu thức quan hệ hoặc biểu thức logic

- <lệnh 1>, <lệnh 2>: là một lệnh nào đó của Pascal Sự thực hiện của máy:

+ Tính giá trị của <điều kiện>

+ Nếu <điều kiện> có giá trị đúng thì thực hiện <lệnh 1>, ngược lại thì thực hiện <lệnh 2>

c Các bước tiến hành :

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của Học sinh

1 Yêu cầu học sinh nghiên cứu sách

giáo khoa và dựa vào các ví dụ của tổ chức rẽ

nhánh để đưa ra cấu trúc chung của lệnh rẽ

nhánh

2 Nêu vấn đề trong trường hợp khuyết:

Khi không đề cập đến việc gì xảy ra nếu điều

kiện không thỏa mãn, ta có cấu trúc như thế

nào?

3 Yêu cầu học sinh vẽ sơ đồ thực hiện

của lệnh rẽ nhánh dạng khuyết và dạng đủ lên

bảng

4 Gợi ý sự cần thiết của lệnh ghép Đưa

cấu trúc của lệnh ghép

- Khi giải thích về lệnh, lệnh 1, lệnh 2,

giáo viên nói: Sau then và else các em

thấy chỉ được phép đặt một lệnh Trong

thực tế, thường lại là nhiều lệnh

- Yêu cầu học sinh nghiên cứu sách

giáo khoa và cho biết cấu trúc để ghép

các lệnh thành một lớp

1 Nghiên cứu sách giáo khoa và trả lời

If <điều kiện> then <lệnh 1> else

<lệnh 2>;

2 Học sinh chú ý lắng nghe và trả lời:

- Khi đó ta có lệnh khuyết

If <điều kiện> then <lệnh>;

3 Vẽ sơ đồ thực hiện như đã được trình bày trong phần nội dung

4 Theo dõi dẫn dắt của giáo viên để trả lời

- Ta phải nhóm nhiều lệnh thành một lệnh

- Cấu trúc của lệnh ghép Begin

<các lệnh cần ghép>;

End;

3 Hoạt động 3: Rèn luyện kĩ năng vận dụng lệnh If a Mục tiêu:

- Bước đầu biết sử dụng đúng lệnh IF để lập trình giải quyết một số bài toán đơn giản

b Nội dung:

- Ví dụ 1: Viết chương trình nhập vào độ dài hai cạnh của một hình chữ nhật và tính chu vi, diện tích của hình chữ nhật đó

- Ví dụ 2: Tìm nghiệm của phương trình bậc hai

c Các bước tiến hành:

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của Học sinh

1 Nêu nội dung, mục đích yêu cầu của 1 Chú ý dẫn dắt của giáo viên

ví dụ một

Viết chương trình nhập vào độ dài hai

cạnh của một hình chữ nhật và tính chu

vi, diện tích của hình chữ nhật đó

- Chương trình này các em đã viết, hãy cho biết có hạn chế nào trong chương trình của các em? - Khi nhập độ dài âm thì dẫn đến

chương trình trả lời chu vi, diện tích

âm Điều này không có trong thực tế

- Dùng lệnh rẽ nhánh để kiểm tra giá

- Hướng giải quyết của các em như thế trị của độ dài cạnh nhập vào

ngược lại thì thông báo độ dài sai

- Yêu cầu học sinh về nhà tiếp tục hoàn 2 Ghi đề bài, chú ý mục đích yêu cầu

thiện chương trình của bài tập

2 Nêu nội dung của bài tập, mục đích

yêu cầu của bài tập

Tìm nghiệm của PT bậc hai + Tính delta

- Hãy nêu các bước chính để trả lời + Nếu delta<0 thì kết luận phương

nghiệm của phương trình bậc hai trình vô nghiệm

+ Nếu delta>=0 thì kết luận phương trình có nghiệm:

x = (-b+sqrt(delta))/(2a)

x = (-b – sqrt(delta))/(2a)

- Có thể sử dụng hai lệnh rẽ nhánh dạng khuyết, cũng có thể sử dụng một

- Trong bài toán này ta cần bao nhiêu lệnh dạng đủ

lệnh rẽ nhánh Dạng nào? - Thảo luận và viết chương trình lên

- Tổ chức lớp thành 4 nhóm, yêu cầu

học sinh viết chương trình hoàn thiện lên bìa

trong

- Thu phiếu trả lời, chiếu lên bảng, gọi

học sinh nhóm khác nhận xét đánh giá

- Chuẩn hóa lại chương trình cho cả

lớp bằng chương trình mẫu giáo viên

bìa trong

- thông báo kết quả viết được

thiếu sót của các nhóm khác

- Ghi chép nội dung chương trình đúng là giáo viên đã kết luận

IV Đánh giá cuối bài

1 Những nội dung đã học

- Cấu trúc chung của cấu trúc rẽ nhánh

- Sự thực hiện của máy khi gặp cấu trúc rẽ nhánh IF

- Sơ đồ thực hiện của cấu trúc rẽ nhánh IF

2 Câu hỏi và bài tập về nhà.

- Viết chương trình giải phương trình ax4 + bx2 + c = o

- Trả lời câu hỏi 1, 2, 4, Sách giáo khoa, trang 50

- Xem trước nội dung bài: Cấu trúc lặp, sách giáo khoa, trang 42

- Xem nội dung phụ lục B, sách giáo khoa trang 131: Lệnh rẽ nhánh và lặp

- Xem nội dung phụ lục C, sách giáo khoa trang 139: Lệnh rẽ nhánh và lặp

2 Dạy theo phương pháp vấn đáp và thuyết trình:

BÀI 9: CẤU TRÚC RẼ NHÁNH

I Mục tiêu

1 Kiến thức:

- Hiểu nhu cầu của cấu trúc rẽ nhánh trong biểu diễn thuật toán

- Hiểu câu lệnh rẽ nhánh (dạng thiếu và dạng đủ)

- Hiểu câu lệnh ghép

2 Kỹ năng:

- Viết được các câu lệnh rẽ nhánh khuyết, rẽ nhánh đầy đủ và áp dụng để thể hiện được thuật toán của một số bài toán đơn giản

II Chuẩn bị của GV và HS:

- Bài soạn, phấn, bảng

2 Chuẩn bị của HS:

- Sách giáo khoa, vở ghi,…

III Tiến trình dạy học:

Câu hỏi: Em hãy trình bày thuật toán của bài toán giải pt bậc 2:

ax2 + bx + c = 0?

2 Nội dung bài mới:

Hoạt động của GV và HS Nội dung chính GV: Nêu vấn đề để hs hiểu rõ cách rẽ 1 Rẽ nhánh

nhánh của câu lệnh - Thường ngày có rất nhiều việc chỉ

được thực hiện khi một điều kiện cụ thể nào đó được thoả mãn

VD:

- Thu và Ngọc đi thực hành môn Tin học, và hai bạn hẹn nhau: “Chiều này nếu

không mưa thì Thu sẽ đến nhà Ngọc”

Cách nói này diễn đạt như vậy thuộc

dạng thiếu:

Nếu………….thì………

- Một lần khác Ngọc nói với Thu: “Chiều mai nếu không mưa thì Ngọc sẽ đến nhà

Thu, nếu trời mưa thì gọi

Cách diễn đạt như vậy thuộc dạng đủ: D← b 2 –4ac

Sai D Đúng

tác tiếpb theoD Phươngsẽ phụ thuộc và kết quả

nhận được từ các bước trước đónghiệm

Kết thúc

VD: Giải phương trình bậc hai:

ax2 + bx + c = 0 (a≠0)

- Trước tiên: Tính D=b2 - 4ac

- Nếu D nhỏ hơn không phương trình

vô nghiệm, ngược lại phương trình có nghiệm,

đưa ra các nghiệm

HS: Chú ý nghe giảng và ghi bài

GV: Yêu cầu hs cần hiểu rõ cấu trúc và

ý nghĩa của câu lệnh if then

Điều

Đ

Câu lệnh kiện

S

Câu S Điều Đ Câu

lệnh 1 kiện lệnh 2

Đ

như vậy gọi là cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu và đủ

2 Câu lệnh if then

- Để mô tả cấu trúc rẽ nhánh, Pascal dùng câu lệnh if then để mô tả tương ứng với hai dạng thiếu và đủ như sau:

a) Dạng thiếu:

if <điều kiện> then <câu lệnh>;

b) Dạng đủ:

if <điều kiện> then < câu lệnh1> else <câu lệnh 2>;

Trong đó:

+ If, then, else là các từ khoá

+ Điều kiện là biểu thức lôgic

+ câu lệnh, câu lệnh 1, câu lệnh 2: là

một câu lệnh của Pascal

- Ở dạng thiếu: Điều kiện sẽ được kiểm tra Nếu điều kiện đúng (có giá trị True) thì câu lệnh sẽ được thực hiện, ngược lại

câu lệnh sẽ bị bỏ qua

- Ở dạng đủ: Điều kiện cũng được kiểm