tiểu luận Văn hóa mĩ học

Hình ảnh Bộ đội cụ Hồ đã trở thành hiện tượng độc đáo trong lịch sử đấu tranh vũ trang của dân tộc Việt Nam nói chung và văn hóa quân sự Việt Nam nói riêng. Trên thế giới chắc không có quân đội nào mà người lính lại gọi lãnh tụ của mình là Bác, là người cha thân yêu như quân đội nhân dân Việt Nam. Và cũng hiếm có một dân tộc nào mà hình ảnh người lính lại được toàn dân coi đó là một hình mẫu của con người trong thời đại mới, với lý tưởng cao đẹp, đạo đức trong sáng, được nhân dân hết lòng tin yêu, quý trọng, động viên mọi thế hệ con cháu kế tiếp và noi theo gương sáng của các anh như dân tộc Việt Nam.

MỞ ĐẦU

Hồ Chí Minh - Người sáng lập và rèn luyện quân đội nhân dân Việt Nam,

là hiện thân của niềm tin và sức mạnh, là người tổ chức, dẫn dắt nhân dân tađứng lên tự giải phóng, giành độc lập, tự do cho dân tộc Người là hình ảnh tiêubiểu cho tất cả những giá trị cao đẹp của dân tộc Việt Nam, của bản sắc văn hóaViệt Nam

Quân đội ta từ ngày đầu thành lập với 34 người cùng những vũ khí thô sơnhư lưỡi lê và súng kíp đến nay đã trải qua một chặng đường dài xây dựng vàphát triển Mỗi bước trưởng thành, mỗi chiến công của quân đội đều gắn liền với

sự giáo dục, rèn luyện của Hồ Chí Minh nên nhân dân gọi là bộ đội cụ Hồ - têngọi trìu mến và đầy tin tưởng

Hình ảnh Bộ đội cụ Hồ đã trở thành hiện tượng độc đáo trong lịch sử đấutranh vũ trang của dân tộc Việt Nam nói chung và văn hóa quân sự Việt Nam nóiriêng Trên thế giới chắc không có quân đội nào mà người lính lại gọi lãnh tụcủa mình là Bác, là người cha thân yêu như quân đội nhân dân Việt Nam Vàcũng hiếm có một dân tộc nào mà hình ảnh người lính lại được toàn dân coi đó

là một hình mẫu của con người trong thời đại mới, với lý tưởng cao đẹp, đạođức trong sáng, được nhân dân hết lòng tin yêu, quý trọng, động viên mọi thế hệcon cháu kế tiếp và noi theo gương sáng của các anh như dân tộc Việt Nam

1 Biểu tượng bộ đội cụ Hồ

Trải qua hơn 80 năm chiến đấu và trưởng thành, quân đội ta với nhiều têngọi khác nhau, nhưng tựu trung đều là người lính “từ nhân dân mà ra, vì nhândân quên mình, vì nhân dân mà chiến đấu, hy sinh” Tất cả đã hội tụ, kết tinhthành biểu tượng cao đẹp bộ đội cụ Hồ Biểu tượng đó đã đi vào lịch sử mộtcách tự nhiên và trở thành một trong những giá trị văn hóa tiêu biểu của thời đạimới, hết sức giản dị, gần gũi thân thương Một hình ảnh cao đẹp trong lòng nhândân Việt Nam về một mẫu người và nhân cách trong văn hóa quân sự Việt Nam,

là niềm vinh dự cho tổ quốc Việt Nam đối với toàn thế giới, trở thành một giá trị

văn hóa độc đáo trong dòng chảy của lịch sử dân tộc Đó cũng là một giá trị màĐảng, Nhà nước và nhân dân ta đạt được trong việc xây dựng quân đội cáchmạng, chính quy và xây dựng yếu tố con người trong lực lượng vũ trang Giá trị

ấy đã trở thành chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tinh thần quyết chiến, quyếtthắng, trở thành những thuộc tính đặc trưng của quân đội nhân dân trong mọihành động - những thuộc tính mà nhân dân đã khái quát và trực tiếp tôn vinh chomột danh hiệu cao quý nhất, đó là bộ đội cụ Hồ Danh hiệu cao quý đó khôngchỉ là tên gọi trìu mến mà nhân dân dành cho quân đội mà còn là một vinh dựlớn đối với các chiến sĩ quân đội nhân dân Việt Nam, bởi nó đã trở thành mộtbiểu tượng trong lòng nhân dân

Giá trị văn hóa của biểu tượng bộ đội cụ Hồ là kết tinh của sự hội tụ những

giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trong quá trình dựng nước, giữ nước

hàng nghìn năm qua Biểu tượng bộ đội cụ Hồ - danh hiệu cao quý được nhân

dân ghi nhận và tôn vinh công lao, phẩm chất và nhân cách của người chiến sỹQuân đội nhân dân Việt Nam anh hùng Biểu tượng này đã được nhân dân traotặng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đây là niềm tự hào, là độnglực tinh thần to lớn đối với quân đội ta, động viên cán bộ chiến sĩ không quảnngại gian khổ, hy sinh, vươn lên phấn đấu hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ màĐảng, Nhà nước và nhân dân giao phó

Lịch sử nhân loại hiếm thấy một đất nước, một dân tộc nào mà ngườilính lại được nhân dân tin yêu, mến phục đến như vậy Những giá trị như:lòng trung thành, đức hy sinh, ý thức tổ chức kỷ luật, sự chịu đựng gian khổ,thông minh, dũng cảm, quý trọng nhân dân của người chiến sĩ cách mạng,

chính là những giá trị văn hóa đặc sắc nhất Biểu tượng bộ đội cụ Hồ chứa

đựng một cách đầy đủ và tập trung nhất những phẩm chất tốt đẹp của quânđội ta, mà mỗi chiến sĩ luôn thực hiện đúng lời dạy của Người: “Trung vớiĐảng, hiếu với dân Sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của tổ quốc,

vì chủ nghĩa xã hội Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũngvượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”

Hình ảnh bộ đội cụ Hồ đã trở thành biểu tượng của nhân dân Đó chính là

giá trị nhân văn, cao cả của văn hóa quân sự Việt Nam, là sự kế thừa, phát huynhững giá trị văn hóa truyền thống trong dựng nước và giữ nước của cha ông;đúc kết những tinh hoa, tập trung những phẩm chất tốt đẹp nhất của một độiquân cách mạng luôn sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của tổ quốc, vì hạnh

phúc của nhân dân Ở góc độ văn hóa, bộ đội cụ Hồ là một biểu tượng trong hệ

thống các biểu tượng văn hóa quân sự mang tính điển hình, tiêu biểu và hội tụnhiều giá trị đặc thù mang bản sắc của văn hóa quân sự Việt Nam Điều đó chothấy văn hóa quân sự Việt Nam khác căn bản với văn hóa quân sự của quân độicác nước khác, bởi quân đội ta từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu,dám đánh, biết đánh, biết thắng mọi kẻ thù xâm lược

2 Các giá trị cao đẹp của bộ đội Cụ Hồ

Trước hết, lòng trung thành vô hạn với dân tộc, kiên quyết chiến đấu hy

sinh vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy: Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Báccháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước Đó cũng là một lời hứa danh dự của Ngườivới dân tộc, với các anh hùng dân tộc - những người đã vượt qua biết bao giannan thử thách, lập biết bao chiến công để xây dựng và bảo vệ lãnh thổ vẹn toàncủa dân tộc Nhờ vậy, dân tộc Việt Nam mới có nền gốc để vươn lên về mọi mặttrong thời hiện đại

Từ khi ra đời đến nay, Quân đội ta luôn luôn thực hiện trọn vẹn chữ trungvới nước, dù trong những hoàn cảnh vô cùng khó khăn thử thách Đó là mộtphẩm chất cao quý của quân đội cách mạng, và cũng chỉ có các lực lượng vũtrang cách mạng mới có lòng trung thành vô hạn với lợi ích dân tộc Ở mọi hoàncảnh lịch sử, với các yêu cầu, nhiệm vụ của dân tộc trong bảo vệ Tổ quốc, Quânđội ta đã phát huy cao nhất lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, kiên địnhcon đường phát triển mà dân tộc đã chọn Ngay sau khi thành lập, Quân đội ta,dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam, đã cùng

dân tộc giành thắng lợi trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, sau đó cùng dântộc đưa hai cuộc kháng chiến thần thánh đến thắng lợi, làm cho nước nhà hoàntoàn thống nhất và tạo điều kiện để cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội Điều đóchứng minh rằng, cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta luôn luôn thấm nhuần sâu sắc cácgiá trị truyền thống của dân tộc, nhất là truyền thống đánh giặc giữ nước; giác ngộsâu sắc lợi ích chân chính của Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa và trách nhiệmcao cả của quân đội Có thể nói, Quân đội ta từ dân tộc mà ra, hoà vào dân tộc, sátcánh cùng đại gia đình dân tộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Phẩm chất trung với nước, với dân tộc, cùng những đóng góp to lớn củaquân đội vào sự nghiệp vĩ đại của dân tộc vừa là nguyên nhân, vừa là kết quảcủa mối quan hệ máu thịt giữa dân tộc Việt Nam và Quân đội nhân dân ViệtNam Sự hình thành, phát triển phẩm chất trung với nước, với dân tộc đã giúpcho Quân đội ta không chỉ mang bản chất giai cấp, bản chất cách mạng của giaicấp công nhân, của Đảng Cộng sản Việt Nam, mà còn mang đậm tính dân tộc

Thứ hai, luôn luôn thực hiện tự giác sự lãnh đạo của Đảng quang vinh và

Bác Hồ vĩ đại

Theo nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về xâydựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản thì sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp vềmọi mặt của Đảng Cộng sản đối với quân đội là một nguyên tắc cơ bản, bất di,bất dịch Nhưng, nguyên tắc đó chỉ trở thành hiện thực khi được Đảng Cộng sảnthực hiện nghiêm túc và được quân đội hết sức tự giác thực hiện Đối với Đảng

và Quân đội ta, nguyên tắc đó đã trở thành một truyền thống tốt đẹp Trong thựctiễn lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta rất tự hào về quân đội anh hùng củamột dân tộc anh hùng Vì rằng, từ Đội Tự vệ Đỏ, Việt Nam Tuyên truyền giảiphóng quân đến Quân đội nhân dân Việt Nam hùng mạnh ngày nay, Quân đội taluôn luôn trung thành sắt son với Đảng, là công cụ vũ trang, là lực lượng chínhtrị rất tin cậy của Đảng và Nhà nước, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ màĐảng và Nhà nước giao phó Trong những hoàn cảnh khó khăn, toàn quân luônluôn một ý chí ủng hộ và bảo vệ Đảng, thực hiện thắng lợi đường lối đối nội và

đối ngoại của Đảng, sẵn sàng chiến đấu cao để chặn đứng mọi âm mưu, thủđoạn của các lực lượng thù địch phá hoại Đảng và Nhà nước Đó cũng là kết quảlãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng và Bác Hồ đối với Quân đội trong suốtchặng đường xây dựng và trưởng thành Ban Chấp hành Trung ương Đảng, trựctiếp là Đảng uỷ Quân sự Trung ương, đã thường xuyên chăm lo đến đời sống vậtchất và tinh thần của Quân đội Trong đó, Đảng hết sức coi trọng công tác tưtưởng và công tác tổ chức trong toàn quân cũng như các cấp để tất cả cán bộ,chiến sĩ, nhân viên quốc phòng thấm nhuần sâu sắc chủ nghĩa Mác- Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật củaNhà nước, nhiệm vụ chính trị của Quân đội; đồng thời, hết sức chăm lo xâydựng tổ chức đảng và đơn vị các cấp để có sức chiến đấu cao, bảo đảm cho quânđội hoàn thành tốt nhiệm vụ trong mọi hoàn cảnh Sự tác động biện chứng củalãnh đạo và được lãnh đạo đã tạo thành truyền thống trung với Đảng, và giá trịtruyền thống đó trở thành nhân tố cơ bản quyết định sự trưởng thành, chiếnthắng của Quân đội ta.

Thứ ba, giữ vững truyền thống tốt đẹp: "hiếu với dân"

Để đáp lại sự sinh thành, nuôi dưỡng, đùm bọc, sự chăm lo về mọi mặt củanhân dân, cán bộ, chiến sĩ quân đội ta đã làm hết mình vì nhân dân Quan hệ tốtđẹp đó biểu hiện trước hết ở tinh thân vì nhân dân chiến đấu, vì nhân dân hysinh Hàng vạn cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta đã anh dũng hy sinh trên các chiếntrường vì sự nghiệp giải phóng dân tộc khỏi sự xâm lược là một chứng minhhùng hồn cho giá trị truyền thống đó Cán bộ, chiến sĩ Quân đội còn thườngxuyên tham gia tuyên truyền, vận động nhân dân nâng cao nhận thức và thựchiện thắng lợi đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đồngthời, hết lòng giúp đỡ nhân dân phát triển kinh tế, văn hoá, bảo đảm quốc phòng,

an ninh Hành động cùng ăn, cùng ở, cùng làm của cán bộ, chiến sĩ Quân đội đã

có tác dụng gắn bó Quân đội với nhân dân Sự tham gia tích cực của quân độivào nhiệm vụ xóa đói giảm nghèo cho nhân dân, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa,vùng đồng bào dân tộc thiểu số, càng làm đẹp hơn, sâu sắc hơn truyền thống

hiếu với dân.

Với phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, các thế hệ những người quân nhân cách mạng

đã xử sự đúng với tư cách là con em của nhân dân, chấp hành nghiêm chỉnh kỷluật dân vận, cho nên khi "xa dân nhớ, ở dân thương" Hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ -hình ảnh cụ thể, sống động và cao đẹp của hàng triệu cán bộ, chiến sĩ quân đội, sẽsống mãi và không bao giờ phai mờ trong con tim, khối óc của nhân dân

Thứ tư, có tinh thần đoàn kết nội bộ, tinh thần tự lực, tự cường, vượt qua

mọi gian khổ, hy sinh để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

Các phẩm chất như tình thương yêu đồng chí, đồng đội lúc thường cũngnhư lúc chiến đấu; quan hệ dân chủ, thân ái giữa cán bộ và chiến sĩ, giữa cấptrên và cấp dưới, giữa lãnh đạo và quần chúng; sự chia ngọt, sẻ bùi và cùngchung gian nan hoạn nạn đã làm cho cán bộ, chiến sĩ toàn quân trong các giaiđoạn lịch sử khác nhau đoàn kết như keo sơn, đồng lòng chung sức xây dựngquân đội vững mạnh, hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nướcgiao phó Truyền thống đó là sự hội tụ, kết tinh của bản lĩnh chính trị và tínhnhân văn cao đẹp của từng quân nhân, từng tập thể quân nhân và của Quân độinói chung Đó cũng chính là sức mạnh nội tại để Quân đội ta tạo ra các giá trịtinh thần khác trong mọi hoạt động của mình

Mặc dù luôn được Đảng, Bác Hồ, Nhà nước và nhân dân chăm lo về mọimặt, song không vì thế mà Quân đội ta giảm đi tinh thần tự lực, tự cường, vượtqua mọi khó khăn gian khổ Trong mọi thời kỳ, cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta luônluôn thể hiện rõ tinh thần đó Nhờ vậy, Quân đội ta đã xây dựng nên truyềnthống vẻ vang: trung với Đảng, hiếu với dân, chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự docủa Tổ quốc, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻthù nào cũng đánh thắng Giá trị truyền thống đó là cơ sở để quân đội ta đượcĐảng và nhân dân ta tôn vinh, anh em, bạn bè quốc tế tin yêu, mến phục

Thứ năm, giữ gìn và phát triển các quan hệ tốt đẹp với nhân dân và quân

đội các nước anh em, đặc biệt là các nước láng giềng, và đối xử nhân đạo với tù

binh trong chiến tranh

Nhìn lại chặng đường đã qua, chúng ta có quyền tự hào về tình nghĩa thủychung của Quân đội ta với nhân dân, quân đội Lào, Campuchia, Liên Xô và cácnước xã hội chủ nghĩa trước đây Sau khi Liên Xô tan rã, chủ nghĩa xã hội ởĐông Âu sụp đổ, cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta vẫn ghi nhớ công lao của nhândân và quân đội các nước anh em Bằng các hình thức tiếp xúc khác nhau, Quânđội ta đã và đang giữ gìn, phát huy truyền thống đoàn kết quốc tế tốt đẹp đó.Đối xử nhân đạo với tù bình, hàng binh, đặc biệt là những sĩ quan, binh sĩ

bị thương là một nét đẹp của cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta trong chiến tranh Mụcđích cao nhất của Quân đội ta là chiến đấu để chiến thắng và đem lại hoà bình.Bởi vậy, khi kẻ địch đã thua hàng thì Quân đội ta không bao giờ dồn đến bướcđường cùng, mà luôn mở cho chúng một con đường sống, một cơ hội cứu vãnhoà bình, hữu nghị Đó là một biểu hiện nhân đạo của chiến tranh chính nghĩa,của những người cộng sản và quân nhân cách mạng

Biểu tượng bộ đội cụ Hồ sẽ tỏa sáng mãi trong cuộc sống hôm nay và mãi

mai sau Việc giữ vững và phát huy truyền thống cách mạng của quân đội ta

cũng chính là giữ vững và phát huy truyền thống bộ đội cụ Hồ trong những điều

kiện lịch sử mới Bởi hiện nay, nhiều thế lực thù địch luôn tìm cách chống phá,đánh vào uy tín của quân đội ta, cố tình phủ nhận tầm cao của văn hóa quân sựViệt Nam biểu hiện trong chiều dài lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc, hòng

làm mờ nhạt đi lòng tự hào về biểu tượng bộ đội cụ Hồ Dân tộc ta đã chiến

thắng tất cả các kẻ thù xâm lược và đô hộ bằng sức mạnh của văn hóa Việt Nam

Giá trị văn hóa cốt lõi của biểu tượng bộ đội cụ Hồ vừa mang tính kế thừa và

phát triển, hoàn thiện các giá trị văn hóa truyền thống của cha ông, tạo nên mộtđặc thù riêng, cô đúc tinh hoa văn hóa dân tộc trong thời đại Hồ Chí Minh Sự

xuất hiện của biểu tượng bộ đội cụ Hồ trong lịch sử đấu tranh vũ trang của dân

tộc mới trải qua 8 thập kỷ Hơn 80 năm so với lịch sử dân tộc là không dài,

nhưng chỉ bằng thời gian đó, biểu tượng bộ đội cụ Hồ đã đi vào lịch sử, vào tâm

thức của từng người và trở thành niềm tự hào của dân tộc

Nối tiếp mạch nguồn của dân tộc và tiếp thu hơi thở hiện đại quan hệ giữangười chiến sỹ với tổ quốc hôm nay là sợi dây thiêng liêng, là động lực tinh thầnsẵn sàng sả thân vì đất nước Từ khi thành lập đến nay, những chiến sĩ quân đội

đã phát huy truyền thống dựng nước, giữ nước của cha ông và chủ nghĩa anhhùng cách mạng, với tinh thần yêu nước nồng nàn, không quản ngại khó khăn,gian khổ, dũng cảm, kiên cường, mưu trí và sáng tạo, quyết chiến thắng mọi kẻthù xâm lược, sẵn sàng hy sinh vì tổ quốc, đã viết nên những chiến công oanhliệt làm chấn động địa cầu Và khi đất nước hòa bình thống nhất, phát huy

truyền thống bộ đội cụ Hồ, cán bộ, chiến sĩ quân đội vẫn không quản ngại hiểm

nguy, sẵn sàng hy sinh để bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo; sẵn sàng phòngchống, khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, giúp dân xóa đói

giảm nghèo Biểu tượng bộ đội cụ Hồ đã đi vào lịch sử dân tộc, đi vào thơ ca,

với tư thế của những người anh hùng và trở thành những tượng đài nghệ thuật

kỳ vĩ, tuyệt đẹp về người lính cầm súng giữ nước trong tư thế hiên ngang, bấtkhuất Sức mạnh nghìn năm lịch sử của dân tộc đã dồn lại trong các anh tạo nên

một dáng đứng Việt Nam, trở thành tên gọi trìu mến, thành biểu tượng trong

lòng nhân dân, một danh hiệu, một vinh dự lớn đối với những chiến sĩ quân đội

nhân dân Việt Nam.

Để phát huy giá trị văn hóa của biểu tượng bộ đội cụ Hồ trong điều kiện

hiện nay, quân đội ngoài việc sẵn sàng chiến đấu cao, giáo dục chính trị tư tưởngtốt, còn phải luôn chứng tỏ là quân đội của nhân dân, hòa mình với nhân dân,được nhân dân tin cậy, yêu mến, giúp dân xây dựng đời sống văn hóa, củng cốkhối đại đoàn kết toàn dân, vô hiệu hóa sự phá hoại của các thế lực thù địch; đềcao cảnh giác, nhận rõ bản chất âm mưu, thủ đoạn phức tạp của kẻ thù, luôn xácđịnh mình là lực lượng tin cậy nhất của Đảng Chỉ có như vậy, quân đội mới giữvững và phát huy truyền thống, làm tròn sứ mệnh cao cả mà tổ quốc và nhân dângiao phó Trước những diễn biến phức tạp của tình hình thế giới hiện nay, hơn

bao giờ hết việc nêu cao phẩm chất cao đẹp của bộ đội cụ Hồ và xây dựng

những giá trị văn hóa quân sự cao đẹp, lòng yêu nước thiết tha của cán bộ chiến

sĩ quân đội có ý nghĩa vô cùng quan trọng và cấp thiết Người lính hôm nay cầnphải được thẩm thấu những giá trị văn hóa quân sự của cha ông, trở thành thuộctính bên trong, là hệ điều tiết cho sự phát triển phẩm chất, nhân cách quân nhân

cách mạng Biểu tượng bộ đội cụ Hồ trong văn hóa quân sự Việt Nam sẽ mãi là

“một giá trị độc đáo của văn hóa Việt Nam hiện đại”1, là niềm tự hào, biểutượng cao đẹp của dân tộc, là nguồn cội sức mạnh Việt Nam và là mẫu hình lýtưởng để giáo dục truyền thống yêu nước, giá trị nhân văn, tinh thần đoàn kết

cộng đồng dân tộc cho thế hệ hôm nay và mai sau Biểu tượng bộ đội cụ Hồ sẽ

trường tồn cùng với sự phát triển đi lên của quân đội và dân tộc Việt Nam

3 Văn hóa quân sự Việt Nam

Văn hóa quân sự, một biểu hiện độc đáo của văn hóa Việt Nam, là một kháiniệm xuất hiện khá nhiều trong những năm gần đây Văn hóa quân sựViệt Nam có lịch sử phát triển lâu đời, là một nhánh của dòng sông văn hóa dântộc Việt Nam Nói cách khác văn hóa quân sự Việt Nam là một nhánh văn hóacon nằm trong nền văn hóa mẹ Trải qua mấy nghìn năm phát triển, gắn liền vớilịch sử dựng nước và giữ nước, văn hóa quân sự Việt Nam luôn là một dòngchảy liên tục và đạt đến trình độ nghệ thuật quân sự Trong dòng chảy lịch sửnhiều năm dựng nước gắn chặt với nghiệp giữ nước của dân tộc đã kết tinh nênmột nền văn hóa mang bản sắc Việt Nam, trong đó, không thể không nói tới vănhóa quân sự Việt Nam - một bộ phận quan trọng của văn hóa dân tộc Người dânViệt Nam từ xưa tới nay, luôn ưa chuộng hòa bình để làm ăn sinh sống, nhưngnước ta lại có một vị trí địa lý, chính trị, quân sự rất quan trọng, cho nên các thếlực thù địch luôn dòm ngó Do đó, dân tộc ta phải thường xuyên tiến hành cáccuộc chiến tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập, tự do của dân tộc Khibất đắc dĩ phải chiến đấu tự vệ, người Việt Nam chỉ mong giành lại cuộc sốngbình yên, để bảo vệ độc lập cho tổ quốc, giải phóng cho con người, cho nên rất

độ lượng, yêu chuộng hòa bình, không hiếu thắng - một hành động nhân văn cao

1

Nuôi dưỡng và xây dựng những giá trị văn hóa trong nhân cách người chiến sĩ quân đội nhân dân Việt Nam,

đề tài Bộ Quốc phòng, 1996, tr.10.

cả, hướng tới mục đích chân, thiện, mỹ

Hòa bình là một giá trị lớn, lâu đời, bền vững của văn hóa quân sự ViệtNam Tinh thần đó lan tỏa, thấm đẫm trong thơ văn Nguyễn Trãi, trong “BìnhNgô Đại cáo” Nước Đại Việt là nước văn hiến, chưa bao giờ gây sự với ai,nhưng hễ giặc đến thì từ vua đến dân đều sẵn “trí phục thù, thức ngủ chẳngquên” Vậy mà khi giặc kiệt đường chờ chết bó tay thì chỉ dùng mưu “tâmcông”, không chiến mà cũng thắng Và mục đích cao nhất của cuộc kháng chiến

chống giặc Minh là cốt “để mở nền thái bình muôn thuở”2 Việc cầm súng để tự

vệ đó là con đường duy nhất, đúng nhất mà nhân dân ta đã lựa chọn Trong tất cảcác cuộc chiến tranh yêu nước chính nghĩa, tiêu diệt địch chỉ là biện pháp nhằmđánh bại ý chí xâm lược của chúng, bởi khi không còn đường nào khác, buộcchúng ta phải cầm vũ khí thì phương châm chỉ đạo chiến tranh của ta là không

tiêu diệt đến tên lính cuối cùng của đối phương: “Đối với địch hàng ta phải

khoan dung”3 Bởi chúng ta “tiêu diệt địch để nhanh chóng chấm dứt chiến

tranh, chấm dứt đổ máu tức là diệt một cái ác để ngăn chặn hàng ngàn cái ác tiếp theo để bảo vệ cái thiện”4 Còn nếu không có chiến tranh, không phải đổmáu mà vẫn ngăn chặn được ý đồ xâm lược của đối phương thì chắc chắn chúng

ta sẽ không phải cầm súng Ngoài ra trong quá trình đấu tranh giải phóng dântộc, quân đội ta đã sử dụng kết hợp cả hình thức đấu tranh phi vũ trang Cụ thể

là, trong kháng chiến chống Mỹ, chúng ta đã kết hợp phương châm chiến tranh

ba mũi: “Kết hợp đánh địch ngoài chiến trường (đấu tranh quân sự) với công tácđịch vận, giải thích tuyên truyền cho đối phương (đấu tranh chính trị) và kiêncường đàm phán với địch để sớm kết thúc chiến tranh (đấu tranh ngoại giao)”.Tựu trung, văn hóa quân sự Việt Nam luôn thực hiện những cuộc chiếntranh chính nghĩa để giữ nước, không xâm phạm lãnh thổ của bất cứ quốc gianào Những cuộc chiến tranh chính nghĩa của dân tộc ta đã trở thành văn hóa

2 Nguyễn Trãi: Thơ và đời, Nxb Văn học, 1997, tr 242; 249.

3 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tr.339.

quân sự Việt Nam, không chỉ chiến đấu bảo vệ độc lập dân tộc, mà còn bảo vệvăn hóa dân tộc, chiến đấu và chiến thắng bằng trí tuệ và sức mạnh toàn dântộc, lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều, luôn luôn hướng tới điều lành, tránhđiều dữ và hạn chế tới mức thấp nhất, không để chiến tranh xảy ra, tìm mọi cách

đè bẹp ý chí xâm lược của địch thông qua những hình thức đấu tranh phi vũtrang, "lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo" Ví như haicuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, chúng ta đánh cho "Mỹ cút, ngụynhào" chỉ với mục đích làm cho chúng suy sụp ý chí xâm lược, bảo vệ độc lập,

tự do của dân tộc và quét sạch nó đi, để xây dựng đất nước "đàng hoàng hơn, tođẹp hơn" mà thôi

Như vậy, có thể nói quân đội ta đã phát triển văn hóa đánh giặc lên mộttrình độ mới, với tinh thần cách mạng tiến công, vận dụng mọi cách đánh sángtạo, độc đáo, mưu trí, khoa học và hiệu quả cao Đánh nhanh thắng nhanh, đánhchắc tiến chắc, còn khi tương quan lực lượng không cân xứng, chúng ta biếtđánh lâu dài, trường kỳ kháng chiến, đánh giặc bằng tất cả những lực lượng, vũkhí có thể, đồng thời còn biết cải tiến vũ khí để chiến thắng được vũ khí tốitân của địch…Bên cạnh đó, văn hóa quân sự Việt Nam luôn luôn hướng tới cáiđẹp bằng cách đấu tranh kiên cường, quyết giành thắng lợi, mở đường đi tới tự

do, hạnh phúc cho nhân dân Đúng như khẳng định của nhà nghiên cứu Dương

Xuân Đống “văn hóa quân sự Việt Nam thực chất là văn hóa giữ nước”5 - mộtbiểu hiện độc đáo của văn hóa Việt Nam

Trải qua mấy nghìn năm phát triển, gắn liền với lịch sử dựng nước đi đôivới giữ nước, văn hóa quân sự Việt Nam luôn là một dòng chảy liên tục và đạtđến một trình độ cao trong thời đại Hồ Chí Minh Khi bàn đến văn hóa quân sự,

phải lấy biểu tượng bộ đội cụ Hồ làm tiêu điểm để quy chiếu mọi giá trị cao quý

nhất của văn hóa quân sự Việt Nam, từ đó vận dụng, phát huy vai trò của văn

hóa quân sự trong việc bồi dưỡng, xây dựng và nâng cao phẩm chất bộ đội cụ

Hồ có ý nghĩa rất quan trọng

5 Truyền thống văn hóa quân sự Việt Nam, đề tài khoa học Học viện Quốc phòng, 2011, tr.23.