Tiểu luận cao học PHÁP LUẬT đạo đức báo CHí vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong việc đưa tin về tội phạm, trẻ em và y tế trên báo việt nam

PHÁP LUẬT ĐẠO ĐỨC BÁO CHÍ. Vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong việc đưa tin về tội phạm, trẻ em và y tế trên báo Việt Nam PHẦN 1. MỞ ĐẦU Kinh tế thị trường mới xuất hiện ở nước ta đã tác động mạnh mẽ tới toàn bộ hoạt động báo chí. Mặt tích cực là thúc đẩy hoạt động báo chí năng động hơn, gắn với nhu cầu của công chúng hơn. Nhưng mặt trái của nó là một số nhà báo và cơ quan báo chí chạy theo xu hướng thương mại hóa, xa rời tôn chỉ mục đích, sai phạm, thậm chí vi phạm pháp luật, tác động xấu đên đời sống xã hội. Cùng với sự phát triển về quy mô hoạt động, mở rộng ảnh hưởng xã hội, kinh tế thị trường mới xuất hiện ở nước ta cũng đã tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới toàn bộ hoạt động báo chí và các cơ quan báo chí. Mặt tích cực là thúc đẩy hoạt động báo chí năng động hơn, gắn với nhu cầu của công chúng hơn, đa dạng hơn. Nhưng mặt trái của sự tác động này là một số cơ quan báo chí chạy theo xu hướng thương mại hóa báo chí, xa rời tôn chỉ mục đích, sai phạm, thậm chí vi phạm pháp luật, tác động xấu đên đời sống xã hội. Đạo đức nhà báo không chỉ là sự dũng cảm, dám xông pha vào những nơi nguy hiểm để phanh phui những mặt trái của đời sống mà còn góp phần trong việc “ định hướng” dư luận, ngòi bút của nhà báo phải như nguồn sáng dẫn đường để mọi người cùng hướng thiện Việc xây dựng con người phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, phẩm chất… Cũng trở nên quan trọng và cần thiết, vì vậy vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong việc đưa tin trên báo chí về tội phạm, trẻ em và y tê là vô cùng quan trọng. Vì trẻ em chính là chủ nhân tương lai của đất nước, một thế hệ trẻ, chăm sóc và bảo vệ trẻ em không chỉ là nhiệm vụ riêng của báo chí mà nó còn là nhiệm vụ của cả một đất nước và toàn thể nhân loại. Và hơn nữa trong những năm gần đây vấn đề tội phạm ngày càng gia tăng, nhưng việc đưa tin để đảm bảo các giá trị đạo đức và những vấn đề y tế là vô cùng quan trọng. Nên chúng tôi chọn: “Vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong việc đưa tin về tội phạm, trẻ em và y tế trên báo Việt Nam” làm đề tài cho bài tiểu luận.  Tiểu luận cao học

PHÁP LUẬT ĐẠO ĐỨC BÁO CHÍ.

Vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong việc đưa tin về tội phạm, trẻ em và y

tế trên báo Việt Nam

PHẦN 1.

MỞ ĐẦU

Kinh tế thị trường mới xuất hiện ở nước ta đã tác động mạnh mẽ tới toàn bộhoạt động báo chí Mặt tích cực là thúc đẩy hoạt động báo chí năng động hơn, gắnvới nhu cầu của công chúng hơn Nhưng mặt trái của nó là một số nhà báo và cơquan báo chí chạy theo xu hướng thương mại hóa, xa rời tôn chỉ mục đích, saiphạm, thậm chí vi phạm pháp luật, tác động xấu đên đời sống xã hội

Cùng với sự phát triển về quy mô hoạt động, mở rộng ảnh hưởng xã hội,kinh tế thị trường mới xuất hiện ở nước ta cũng đã tác động trực tiếp hoặc gián tiếptới toàn bộ hoạt động báo chí và các cơ quan báo chí Mặt tích cực là thúc đẩy hoạtđộng báo chí năng động hơn, gắn với nhu cầu của công chúng hơn, đa dạng hơn.Nhưng mặt trái của sự tác động này là một số cơ quan báo chí chạy theo xu hướngthương mại hóa báo chí, xa rời tôn chỉ mục đích, sai phạm, thậm chí vi phạm phápluật, tác động xấu đên đời sống xã hội Đạo đức nhà báo không chỉ là sự dũng cảm,dám xông pha vào những nơi nguy hiểm để phanh phui những mặt trái của đờisống mà còn góp phần trong việc “ định hướng” dư luận, ngòi bút của nhà báo phảinhư nguồn sáng dẫn đường để mọi người cùng hướng thiện

Việc xây dựng con người phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ,phẩm chất… Cũng trở nên quan trọng và cần thiết, vì vậy vấn đề đạo đức nghềnghiệp trong việc đưa tin trên báo chí về tội phạm, trẻ em và y tê là vô cùng quan

trọng Vì trẻ em chính là chủ nhân tương lai của đất nước, một thế hệ trẻ, chăm sóc

và bảo vệ trẻ em không chỉ là nhiệm vụ riêng của báo chí mà nó còn là nhiệm vụcủa cả một đất nước và toàn thể nhân loại Và hơn nữa trong những năm gần đâyvấn đề tội phạm ngày càng gia tăng, nhưng việc đưa tin để đảm bảo các giá trị đạođức và những vấn đề y tế là vô cùng quan trọng

Nên chúng tôi chọn: “Vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong việc đưa tin về tội phạm, trẻ em và y tế trên báo Việt Nam” làm đề tài cho bài tiểu luận.

PHẦN 2 NỘI DUNG CHÍNH

1 Các khái niệm

Đạo đức : toàn bộ những quan niệm về thiện ác, lương tâm, danh dự, trách

nhiệm, về lòng tự trọng, về công bằng hạnh phúc và về những quy tắc đánh giá, điều chỉnh hành vi ứng xử giữa người với người, cá nhân và xã hội

Trách nhiệm : Theo Từ điển Tiếng Việt, trách nhiệm có thể được hiểu theo

hai nghĩa: Một là “phần việc được giao cho hoặc coi như được giao cho, phải bảo đảm làm tròn, nếu kết quả không tốt thì phải gánh chịu phần hậu quả”, hai là “sự ràng buộc đối với lời nói, hành vi của mình, bảo đảm đúng đắn, nếu sai trái thì phảigánh chịu phần hậu quả

Lương tâm : năng lực mang tính tự giác của con người tự giám sát bản thân,

tự đề ra cho mình nghĩa vụ đạo đức phải hoàn thành, tự đánh giá hành vi của mình.Nói rộng ra, lương tâm là ý thức chủ quan của cá nhân về nghĩa vụ và trách

nhiệm của mình đối với xã hội, được coi như là nghĩa vụ và trách nhiệm đối với bản thân

Đạo đức nghề nghiệp : là một bộ phận của đạo đức xã hội, là đạo đức trong

một lĩnh vực cụ thể trong đạo đức chung của xã hội Đạo đức nghề nghiệp bao gồmnhững yêu cầu đạo đức đặc biệt, các quy tắc và chuẩn mực trong lĩnh vực nghề nghiệp nhất định, nhằm điều chỉnh hành vi của các thành viên trong nghề nghiệp

đó sao cho phù hợp với lợi ích và sự tiến bộ của xã hội

Đạo đức nghề báo : là những quy tắc, chuẩn mực quy định thái độ và hành

vi ứng xử của nhà báo trong các mối quan hệ nghề nghiệp Hiện nay, đạo đức nghềbáo còn được gọi là đạo đức nghề nghiệp của nhà báo, đạo đức báo chí, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo, đạo đức nhà báo

2 Những biểu hiện, hành vi vi phạm đạo đức báo chí

*** Trong hoạt động báo chí

- Một số nhà báo lợi dụng cái gọi là “quyền lực thông tin”, mà thực chất

là lợi dụng sức mạnh của công chúng, sức mạnh của dư luận xã hội, vi phạm tínhkhách quan, chân thật của báo chí, “bẻ cong ngòi bút” để mưu lợi riêng Biểu hiện

dễ nhận thấy nhất đã từng xảy ra thời gian qua là một số nhà báo dùng danh nghĩa

“chống tiêu cực” để thực hiện hành vi tiêu cực: dựa trên những bằng chứng thuthập được qua điều tra để hù dọa, tống tiền các đơn vị, doanh nghiệp, cá nhân, hoặcyêu cầu các đơn vị, doanh nghiệp, cá nhân phải thực hiện những việc làm có lợicho riêng cá nhân nhà báo

- - Một số cơ quan báo chí, nhà báo không (hoặc ít) chú trọng tính chânthật trong thông tin quảng cáo các sản phẩm, quảng bá thương hiệu trên đài, báo;đăng phát ca ngợi, tâng bốc một chiều, vì lợi ích kinh tế cục bộ của cơ quan báochí hoặc vì lợi riêng của nhà báo, làm ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, tiền bạc… củangười tiêu dùng, gây tác hại không nhỏ cho lợi ích của một bộ phận công chúng

- Sự cạnh tranh khốc liệt trong cơ chế thị trường dẫn đến tình trạng một

số doanh nghiệp dùng mọi thủ đoạn để hạ uy tín doanh nghiệp đối thủ Một trongnhững thủ đoạn đó là tranh thủ lôi kéo giới truyền thông - báo chí viết khen ngợidoanh nghiệp mình và viết bôi nhọ, hạ bệ doanh nghiệp đối phương khi có điềukiện Trong bối cảnh đó, một số nhà báo vô tình hay cố ý đã trở thành công cụ chomột số doanh nghiệp

Vi phạm đưa hối lộ tiền để viết bài Chẳng hạn, vụ phóng viên Nguyễn VănKhương – báo Tuổi Trẻ bị xét xử vì tội đưa hối lộ cho CSGT để làm 2 bài “Đồngtiền xóa sạch hồ sơ” và “Giải cứu xa đua trái phép

*** Tác phẩm báo chí

Những yếu tố liên quan đến vi phạm đạo đức trong tác phẩm báo chí của nhàbáo:

- Nghiên cứu, thâm nhập thực tiễn, phát hiện đề tài

- Thu thập thông tin, dữ liệu

- Thể hiện tác phẩm

- Biên tập tác phẩm

- Tổ chức tác phẩm trên sản phẩm báo chí, phát tán thông tin

- Theo dõi, nắm bắt và xử lý thông tin phản hồi

- Áp lực cạnh tranh thông tin, số lượng phát hành, nguồn thu

Biểu hiện trực tiếp:

+ Nhà báo không nghiên cứu, thâm nhập thực tiễn để phát hiện đề tàisáng tạo tác phẩm báo chí mà chỉ sao chép, bịa đặt thông tin, hư cấu chi tiết trongtác phẩm, dẫn tới gây hậu quả xấu cho dư luận xã hội

+ Tác phẩm báo chí sai số liệu, nhầm lẫn thông tin, nhà báo bị kiện – lỗi

vi phạm đạo đức nghề nghiệp của nhà báo trong sử dụng các phương pháp thu thậpthông tin, dữ liệu

+ Vì lợi ích cá nhân, nhóm hoặc vì mục đích thương mại mà coi nhẹ cácchức năng, nguyên tắc hoạt động của báo chí khi tổ chức tác phẩm trên các sảnphẩm báo chí – đó là sự vi phạm pháp luật và đạo đức nghề nghiệp

+ Không tự biên tập tác phẩm của mình, nhà báo vô tình hoặc cố ý đểlọt sai sót, đánh đố biên tập viên, đó cũng là sự vi phạm đạo đức nghề nghiệp

+ Một số nhà báo ít đưa tin, viết bài theo nhiệm vụ chính trị, tráchnhiệm xã hội với Đảng, Nhà nước và nhân dân mà chỉ chú trọng đưa tin, viết bài

theo mức độ “nặng” hay “nhẹ” của “phong bì” nhận được từ cơ quan, đơn vị, địaphương, doanh nghiệp mời họ đến tham dự các sự kiện với tư cách người đưa tin.

Tệ hại hơn, trong trường hợp không có “phong bì” có nhà báo đã cố tình khai thácnhững chi tiết bất lợi, thông tin tiêu cực từ các cơ quan, đơn vị, địa phương, doanhnghiệp đưa lên báo để dằn mặt, trả đũa

Biểu hiện gián tiếp:

+ Giật tít, câu view: Mục đích thông tin không rõ ràng, lạm dụng nhữngchi tiết “hot”, giật gân, câu khách, tác phẩm thiếu tính khách quan, chân thực vàgiá trị nhân văn – nhà báo đã vi phạm đạo đức nghề nghiệp trong bước thể hiện tácphẩm báo chí

+ Không theo dõi, nắm bắt và xử lý thông tin phản hồi từ hiệu quả, hậuquả của tác phẩm báo chí, lãnh đạo, phóng viên, cộng tác viên, biên tập viên đã viphạm đạo đức nghề nghiệp báo chí

+ Chưa thực hiện nghiêm túc việc công khai xin lỗi, cải chính đối vớinhững thông tin sai lệch, không chính xác, gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của các

cá nhân, đơn vị Thể hiện rõ nhất là tình trạng cơ quan báo chí cố tình lờ đi khôngđăng tin cải chính (nếu không bị cá nhân, đơn vị mà mình viết báo sai kiện cáo);cải chính không kịp thời; đăng tin cải chính chỉ vài dòng chữ nhỏ ở nơi khó nhìnthấy trên các trang báo; hoặc chỉ đăng là “Nói lại cho rõ”, “Tin thêm về vụ…”…

để hòng khỏa lắp, làm nhẹ sai trái của nhà báo, của cơ quan báo chí

3 Vấn đề đạo đức báo chí hiện nay

Trong những năm qua, những người làm báo việt Nam đã thực sự trở thành những con chim báo bão, góp phần dự báo, đón đầu các sự kiện và xu thế phát triển của xã hội Điều này được thể hiện rõ nét qua chất lượng nội dung thông tin

báo chí hàng ngày, hàng giờ đăng tải trên các loại hình báo chí; báo chí phản ánh, bám sát toàn diện mọi mặt của cuộc sống và đáp ứng rất tốt, rất kịp thời mọi nhu cầu thông tin đa dạng, phong phú của xã hội.

a Những biểu hiện tích cực trong vấn đề đạo đức báo chí hiện nay

Thứ nhất, nhà báo đa số trung thành với lợi ích của đất nước và nhân dân

Thể hiện trên tác phẩm báo chí ở mọi loại hình, phần đông người làm báo dùtrong hoàn cảnh nào cũng đều có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định, một lòng theo Đảng, trung thành với lợi ích của Tổ quốc và nhân dân Họ tích cực tham gia vào công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, xuất phát từ lợi ích giai cấp, dân tộc và Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa để chọn lựa và đăng tải thông tin đúng mức độ, khách quan, đúng bản chất sự thật về tình hình đất nước và thế giới Thực hiện tốt vai trò là cơ quan ngôn luận của cơ quan Đảng, cơ quan nhà nước, là diễn đàn của Nhân dân

Thứ hai, phát hiện, nêu gương cái tốt và dũng cảm đấu tranh, chống lại cái xấu, cái tiêu cực của đời sống xã hội.

Trong những năm qua, đội ngũ nhà báo đã đi đầu trong việc thông tin và ủng

hộ, tôn vinh các cá nhân, các tập thể anh hùng, gương người tốt, việc tốt, gương điển hình tiên tiến, những tấm lòng nhân ái, những sáng kiến hay, những kinh nghiệm tốt, những phương pháp làm việc hiệu quả… góp phần nhân lên trong xã hội ngày càng nhiều điều tốt Bên cạnh đó, họ còn dũng cảm, tích cực đi đầu trong cuộc đấu tranh, phê phán, có hiệu quả, đúng pháp luật chống lại những tiêu cực và các tệ nạn xã hội, góp phần thúc đẩy tiến trình dân chủ hoá đời sống xã hội Điển hình như những bài phóng sự điều tra, phóng sự phản ánh về trật tự an ninh xã hội, điều tra những đường dây buôn bán ma túy, mại dâm, vũ khí, buôn bán thực phẩm

"bẩn",

Thứ ba, yêu nghề, nghiêm túc với nghề và lăn lội trong thực tiễn

Đa số các nhà báo luôn tự rèn luyện mình, hướng ngòi bút của mình vào trách nhiệm xã hội lớn lao, luôn đắm mình trong cuộc sống của nhân dân và trưởngthành từ môi trường nhân dân Nhiều nhà báo đến tận những nơi khó khăn, gian khổ như: biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, công trình trọng điểm,vùng thiên tai, lũ lụt, tai nạn nặng nề… lựa chọn được các chủ đề, đề tài trúng với đòi hỏi của tình hình chính trị từng giai đoạn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và chủ trương của Đảng và Nhà nước, trình bày đầy đủ và rõ nguyện vọng chính đáng của quần chúng nhân dân

Thứ tư, tích cực tham gia các hoạt động xã hội, hoạt động từ thiện.

Trong những năm qua báo chí rất tích cực tổ chức, tham gia các hoạt động

xã hội, từ thiện góp phần xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội, nhất là vùngsâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và vùng khó khăn của đất nước Nhiều cơ quan báochí, nhà báo đã tổ chức, duy trì các hoạt động từ thiện có hiệu quả, động viên được nhiều nhà hảo tâm đóng góp với số tiền lên đến hàng trăm tỷ đồng như báo Dân trí,Tiền phong, Tuổi trẻ Các hoạt động từ thiện của báo chí đạt hiệu quả cao, có tác dụng và ý nghĩa thiết thực nhằm tiếp thêm niềm tin và nghị lực trong cuộc sống Đây là biểu hiện nổi bật, có ý nghĩa về đạo đức sâu sắc giúp nâng cao uy tín của báo chí

b Những biểu hiện tiêu cực trong vấn đề đạo đức báo chí hiện nay

Thứ nhất, chạy theo những thông tin tiêu cực

Nhiều tờ báo đăng tải quá nhiều về các vụ án mạng và mặt trái của xã hội

Có thể nói, trên mặt báo hiện nay la liệt các vụ án khiến cho người đọc xem đâu cũng thấy bi kịch, nhìn đâu cũng thấy tiêu cực làm họ có ấn tượng nặng nề, bi quan

về xã hội Thậm chí, họ còn rút tít, miêu tả một cách chi tiết, rõ ràng khiến người đọc ớn lạnh, sởn gai gà và tạo cho dư luận một thái độ không đúng về tình hình an ninh trật tự của đất nước.

Lợi dụng đưa tin, bài về đề tài giới tính, tình yêu, hôn nhân, tình dục nhằm câu khách, khêu gợi trí tò mò, kích dục Một số tờ báo, tạp chí lạm dụng chủ đề này, thông tin dung tục, không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam, phần nào làm ảnh hưởng tới lối sống của xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ Trong biểu hiện này nổi lên là việc đi sâu khai thác vào đời tư, tình cảm của những người nổi tiếng,của giới nghệ sỹ, những chuyện hậu trường, đời tư của các chính khách nước ngoài

“Chạy” quảng cáo, quảng cáo thiếu trung thực + Có một thực trạng đang diễn ra trên nhiều báo đó là tình trạng quảng cáo vượt số trang cho phép, quảng cáotrên trang nhất, quảng cáo trái với truyền thống, lịch sử văn hoá, thuần phong, mỹ tục của dân tộc, quảng cáo mặt hàng không được phép quảng cáo,quảng cáo không cần quan tâm đến độ xác thực, chính xác của thông tin trong nội dung quảng cáo

Thứ hai, xa rời nguyên tắc khách quan, chân thật của báo chí

Nhiều tờ báo, cơ quan phát thanh - truyền hình viết đưa tin sai sự thật, gây hậu quả nghiêm trọng, gây tổn hại đến đời sống, sản xuất của nhân dân, gây tâm lý hoang mang trong dư luận như những thông tin liên quan đến giá lúa, đến kháng sinh, hoá chất trong thuỷ sản, thực phẩm, lương thực; thông tin về rau nhiễm độc,

về bưởi, sầu riêng gây ung thư; về tăng giá xăng dầu Nhiều thời điểm, tình trạng thông tin ở một số báo thiếu căn cứ, suy diễn, thổi phồng, khoét sâu vào những thiếu sót, khuyết điểm của một số tổ chức, doanh nghiệp; đặt tiêu đề không đúng với nội dung tin, bài hoặc tô đậm mặt trái, những hiện tượng tiêu cực

Bên cạnh đó, có một thực tế là hiện nay nhiều tờ báo, khi biết mình làm sai, gây tổn hại đến uy tín, danh dự, lợi ích, sinh mạng của người khác nhưng lại cố tình lờ đi, cửa quyền, không chịu thừa nhận còn tìm cách cãi “cùn”; hoặc viện lý

do để trì hoàn việc cải chính, xin lỗi Cũng có báo cải chính, xin lỗi nhưng không đúng quy định, tìm chỗ khuất nhất, nhỏ nhất trong tờ báo để đăng cải chính vào Đáng lưu ý, có nhiều trường hợp những thông tin sai do báo in đăng rồi các báo mạng điện tử và trang tin điện tử đăng lại, nhưng khi báo in đăng cải chính thì hầu như các báo mạng điện tử và trang tin điện tử lại không hề cải chính, thậm chí có những bài vẫn lưu trên mạng Internet

Không chỉ thế, còn hiện tượng nhà báo đóng bút trước những bức xúc của cuộc sống, bất chấp lợi ích chung của cộng đồng nhằm bảo vệ an toàn cho bản thân Họ thờ ơ, lãnh đạm trước các vấn đề nóng hổi của cuộc sống, quay lưng không dám viết, không dám trung thực, dũng cảm đấu tranh, đưa thông tin đó ra công luận Trong khi xã hội đang rất cần báo chí phải xung kích, phải tiên phong thì những nhà báo này lại không dám nói những điều cần nói, không dám bảo vệ những điều cần bảo vệ

Tình trạng sử dụng tin, bài, ảnh của người khác mà không xin phép Trước hết là tình trạng dịch tin, bài tràn lan từ các báo nước ngoài mà không ghi rõ tên tácgiả và nguồn gốc của tác phẩm Tiếp đến là tình trạng sử dụng lại tin, bài, ảnh của các báo trong nước mà không xin phép, không ghi rõ nguồn gốc, không trả nhuận bút Tệ hơn là có những nhà báo ngang nhiên sao chép một phần hoặc toàn bộ tác phẩm của người khác rồi biến thành bài của mình và lĩnh nhuận bút, gây nên nhiều

sự việc đáng tiếc giữa những người làm báo, cơ quan báo chí làm xôn xao dư luận như vụ việc ông Bùi Minh Tuấn tố cáo VTV vi phạm bản quyền

Thứ hai, thiếu tính nhân văn, vô cảm

Có không ít những bài báo phản ánh thiên lệch xã hội, nhìn xã hội toàn một màu đen gây ra tâm lý bi quan, hoài nghi; mô tả chi tiết, tỉ mỉ những hành vi tội ác,dâm ô, “bạo lực”, làm ô nhiễm tâm hồn lớp trẻ, làm tội phạm có thể bắt chuớc; nhìn xã hội một cách hằn học, thiếu tính xây dựng; cổ vũ cho thị hiếu không lành mạnh, khuyến khích bệnh “sùng ngoại”, nô lệ “mốt”, khuyến khích tiêu dùng quá mức, xa xỉ khi đất nước còn nghèo nàn, nhân dân còn khổ… Một số nhà báo có tư tưởng “phang cho một đòn chết tươi” khi viết về các cá nhân trong các vụ việc tiêucực Các bệnh như: “ăn theo nói leo”, “đục nước béo cò”, “dậu đổ bìm leo”, “té nước theo mưa” xuất hiện ngày một nhiều trong làng báo.

Thứ ba, lợi dụng chức vụ, quyền hạn của nhà báo, cơ quan báo chí để trục lợi

Sau khi thực hiện các bài điều tra chống tiêu cực, tham nhũng một số nhà báo đã thu thập được những chứng cứ, tài liệu quan trọng Đáng ra họ phải công bốcác thông tin này song vì “nhiều lý do”, trong đó cótrường hợp nhà báo đến

“thăm”, đến gợi ý các cơ sở, doanh nghiệp sai phạm, tống tiền và nhận hối lộ để không đăng những thông tin trên Họ tự mình ra giá, đòi tiền… bằng việc liên kết lại để gây áp lực đe doạ hoặc “đánh hội đồng” cơ sở

Tiếp theo hành vi tống tiền các doanh nghiệp là hoạt động “cao tay hơn”, đó

là bảo kê, uốn bút trở thành “đệ tử” cho những đại gia, thế lực đen, viết bài bênh vực, bao che tội ác, tung hoả mù vào dư luận làm công chúng không biết đâu là thông tin đúng, đâu là thông tin sai Những bài viết không trung thực của họ đã làmtấm bình phong che chắn bằng công luận hết sức hữu hiệu cho hàng loạt những hành vi sai trái, tội lỗi, làm cho người đọc nhầm lẫn

Vì đồng tiền, lợi ích cá nhân mà một số nhà báo đã lợi dụng danh nghĩa nhà báo, cơ quan báo chí để để chạy quảng cáo, ép doanh nghiệp phải quảng cáo, chi

tiền cho quảng cáo, buôn lậu, tham nhũng, mang thư bạn đọc đi đe doạ người bị tố cáo Thậm chí, họ còn biến ngòi bút của mình trở thành công cụ cho phe, nhóm trong những cuộc tranh giành, đấu đá với mục đích trục lợi.

CHƯƠNG 2 : VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP TRONG VIỆC ĐƯATIN VỀ TỘI PHẠM, TRẺ EM VÀ Y TẾ TRÊN BÁO VIỆT NAM

1 Vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong việc đưa tin về tội phạm trên báo Việt Nam

Nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của báo chí trong cuộc đấu tranh phòng,chống tội phạm một mảng nội dung lớn được báo chí đặc biệt quan tâm Báo chí kênh thông tin quan trọng trong phòng, chống tội phạm Thể hiện cụ thể ở nhữngđiểm sau: Thứ nhất, công tác tuyên truyền đã góp phần đắc lực tạo nên phong tràoquần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, phong trào phòng, chống tội phạm rộng khắp,

có tác động to lớn trong việc kiềm chế hoạt động phức tạp của các loại tội phạm và

tệ nạn xã hội, nhiều nơi, nhiều lúc đã đẩy lùi, làm giảm được tội phạm và tệ nạn xãhội Thứ hai, bằng các hoạt động tác nghiệp của mình, báo chí đã phát hiện, thamgia thu thập thông tin về tội phạm, phản ánh, công khai sự thật về tình hình phứctạp của tội phạm, những tụ điểm hình sự phức tạp, địa bàn hoạt động của tội phạmkinh tế, buôn lậu, tụ điểm về hoạt động ma túy; các vi phạm pháp luật về an ninhtrật tự an toàn xã hội, cũng như sự thiếu trách nhiệm của các ngành, các cấp, nhữngcán bộ công chức nhà nước qua đó tác động tích cực đến việc giải quyết tình hình

và xử lý tội phạm; chấn chỉnh những tồn tại, yếu kém trong quản lý nhà nước về anninh trật tự; tiến hành xác minh, điều tra, xử lý các dấu hiệu vi phạm pháp luật vàcác hành vi phạm tội để xử lý theo quy định của pháp luật Thứ ba, hỗ trợ đắc lựclực lượng công an nhân dân trong các đợt tấn công tội phạm; điều tra xử lý các vụphạm tội phức tạp, nhất là các vụ án kinh tế, tham nhũng lớn thông qua việc cung

cấp, phản ánh công khai các dấu hiệu tiêu cực, vi phạm pháp luật, qua đó tạo áplực xã hội để lên án cái sai, cái ác, cái tiêu cực, tạo cơ sở để lực lượng công an tiếnhành các hoạt động điều tra, ngăn chặn, xử lý tội phạm Điển hình là các vụ Khánhtrắng, Phúc bồ (ở Hà Nội), Năm cam (ở Thành phố Hồ Chí Minh), nếu không có sựhỗ trợ lên án của dư luận chắc sẽ khó xử lý kiên quyết tội phạm Báo chí đã phảnánh kịp thời những vụ án lớn, phân tích các phương thức thủ đoạn phạm tội nhằmphòng ngừa, răn đe tội phạm Thứ tư, tham gia, đóng góp tích cực vào việc xâydựng lực lượng công an nhân dân bằng các hình thức tuyên truyền, cổ vũ các đơn

vị, cá nhân điển hình tiến tiến, những gương cán bộ chiến sỹ công an nhân dân tậntụy trong công việc, sẵn sàng hy sinh trong đấu tranh phòng, chống tội phạm; tạocông luận và phong trào quần chúng nhân dân ủng hộ, chia sẻ, giúp đỡ lực lượngcông an nhân dân hoàn thành nhiệm vụ Chưa phát huy hết tiềm năng trong thamgia phòng, chống tội phạm Mặc dù báo chí đóng vai trò hết sức quan trọng trongviệc phòng, chống tội phạm nhưng vẫn chưa phát huy hết tiềm năng to lớn củamình Việc tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luậtcủa Nhà nước xuống tới cơ sở, nhất là vùng sâu, vùng xa, đến với đối tượng cầntuyên truyền còn hạn chế Việc thông tin để định hướng dư luận, tuyên truyền, giáodục ý thức pháp luật còn yếu Vì thế, nhiều người phạm tội mà không biết mìnhphạm tội, hay không biết hết được hậu quả sẽ ra sao Vẫn còn tình trạng chỉ chạytheo các vụ việc, đưa những thông tin phản cảm, thiếu nhân văn, sa đà vào việc mô

tả tỉ mỉ, vô cảm hành vi phạm tội, chạy theo lợi ích của bản báo chứ không phải vìmục tiêu phòng, chống tội phạm Nhiều tờ báo khai thác quá đậm nét, đưa tin giậtgân, gây sốc về những vụ việc tiêu cực, sai phạm, hay vụ án, khiến cho công chúng

có những nhận thức sai lệch về thực tế đời sống xã hội Thông tin về vụ án đôi khiđược đưa lên mặt báo thiếu chính xác, phiến diện, một chiều, không đầy đủ, thậmchí sai lệch, thiếu kiểm chứng , khiến cho thông tin đến với công chúng bị sailệch, gây hiểu lầm, hoặc đánh giá không đúng về vụ việc, gây nên những bức xúc,

nghi ngờ trong nhân dân; có những thông tin về nội dung vụ án được đưa quá sớm,

có vụ việc còn lồng ghép thêm nhận xét chủ quan, làm lộ lọt thông tin, lộ bí mật vụ

án, thậm chí có thông tin công bố thủ pháp nghiệp vụ, khiến cho đối tượng phạmtội có thêm thời gian, biện pháp để chống đối hoặc tìm cách can thiệp… làm ảnhhưởng đến quá trình điều tra, phá án Những thông tin đưa trên báo chưa phân rõràng giới giữa thông tin phục vụ phòng và chống, đặc biệt, chưa dành những quantâm thỏa đáng cho công tác phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm và các vi phạm phápluật khác, thậm chí, còn có những trường hợp thông tin phản tác dụng, gây lo ngạitrong dư luận vì cho rằng, cái tiêu cực được nêu trên báo đã làm cho những ngườixấu bắt chước, làm theo Đấu tranh phòng, chống tội phạm, nhằm đạt được yêucầu tối thượng là phục vụ sự phát triển của đất nước, các ý kiến phát biểu và thamluận của Hội thảo đã tập trung vào một số nhóm giải pháp chủ yếu sau: Một là, cáccấp, các ngành, đoàn thể, các lực lượng chính trị xã hội và các cơ quan thông tấnbáo chí cần nhận thức rõ ràng và đầy đủ rằng, việc phòng, chống tội phạm phảibằng phòng ngừa là chính Để đáp ứng định hướng phòng ngừa, ngăn chặn các viphạm pháp luật, một mặt, người dân cần hiểu rõ chủ trương, chính sách pháp luật

về phòng, chống tội phạm để chấp hành theo quy định; nắm được tình hình và thủđoạn của tội phạm để phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh Mặt khác, chất lượngthông tin cung cấp cho báo chí cũng phải đáp ứng được yêu cầu phòng ngừa, ngănchặn các vi phạm pháp luật Báo chí có vai trò cực kỳ quan trọng để đưa nhữngthông tin này đến với người dân, tác động đến ý thức xã hội, định hướng thái độ,hành vi cho công chúng, và do vậy, tuyên truyền cần được xác định là nhiệm vụ số

1 để phòng ngừa tội phạm có hiệu quả Hai là, với số lượng cơ quan báo chí khálớn, đa dạng, nên mỗi tờ báo cần nắm vững mục đích, chức năng, nhiệm vụ, đốitượng độc giả của mình để tập trung chuyên sâu khai thác các khía cạnh khác nhauphù hợp với yêu cầu, đặc điểm, tính chất của từng đối tượng, lĩnh vực, địa bàn,ngành và lực lượng xã hội để nâng cao hiệu quả tuyên truyền; chú ý tuyên truyền

việc phòng, chống các nguyên nhân là nguồn gốc phát sinh, phát triển các loại tộiphạm; quan tâm đến các biện pháp khắc phục Chẳng hạn, khi đưa tin về vụ việc,cần chú trọng hơn đến việc phân tích những nguyên nhân khách quan, chủ quandẫn đến vụ việc đó, giúp cho việc phòng ngừa những vi phạm tương tự xảy ra Ba

là, các cơ quan báo chí cần tác nghiệp đúng quy định của Luật Báo chí; phản ánhkhách quan, công khai sự thật, tránh suy diễn một chiều; đưa quá sự thật tạo nghingờ, bức xúc trong dư luận; các cơ quan báo chí cần có quan điểm rõ ràng, đúngđắn trong phản ánh thông tin, tránh những thông tin gây hiểu lầm, tạo dư luận xấutrong xã hội Bốn là, công tác đào tạo, tập huấn cho đội ngũ những người làm báo

về kiến thức pháp luật và nghiệp vụ cũng cần được đẩy mạnh, người làm báo cầnnắm vững pháp luật, có kiến thức về nghiệp vụ điều tra, luôn bồi dưỡng chuyênmôn, kiến thức xã hội để nâng cao khả năng phản ánh, phân tích, bình luận thôngtin từ đó có cách nhìn tổng quan, khách quan sâu sắc về sự vật, sự việc Năm là,giữ vững bản lĩnh chính trị, nêu cao phẩm chất đạo đức của người làm báo Đấutranh phòng, chống tội phạm là cuộc đấu tranh gian khổ, đòi hỏi nhà báo phải dũngcảm, dám dấn thân, dám chịu trách nhiệm và dám hy sinh, vì thế những phẩm chấtnày lại càng trở nên đặc biệt quan trọng Sáu là, cần có sự phối hợp chặt chẽ vàthường xuyên giữa lực lượng báo chí và lực lượng công an trong việc tuyên truyền,phổ biến giáo dục pháp luật báo chí dưới nhiều hình thức; cung cấp thông tin, đưatin công bằng, khách quan về các vụ việc, nắm bắt phương thức, thủ đoạn hoạtđộng của các loại tội phạm, đặc biệt là các loại tội phạm mới để tuyên truyền giúpcông chúng cập nhật thông tin và có các biện pháp tự bảo vệ, phòng ngừa Trong

xã hội hiện đại, vai trò của báo chí, tầm ảnh hưởng của báo chí càng lớn thì tráchnhiệm của cơ quan báo chí và người cầm bút càng phải cao Và, đó cũng là mộtyêu cầu quan trọng để báo chí thực sự trở thành một kênh thông tin quan trọng, tincậy tích cực đóng góp vào việc đấu tranh phòng, chống tội phạm, góp phần bảo vệcuộc sống bình yên, hạnh phúc cho nhân dân

Thời gian qua, một số mạng xã hội cùng một số tờ báo đưa tin quá đậm, tớimức dày đặc về các vụ án giết người Đọc các bài báo thường thấy tội ác được mô

tả chi tiết, rùng rợn, kết hợp với một số kết luận có tính suy diễn, quy chụp làmméo mó bản chất sự việc, rồi đưa ra các thông tin có tính chất xâm hại đời tư Vàtình trạng trầm trọng đến mức đã tới lúc các cơ quan chức năng cần có biện phápngăn chặn và xử lý kịp thời, quyết liệt

Tháng 8 vừa qua, một videoclip gọi là “phim ngắn” dài hơn 23 phút có tênThảm sát số 6 được tung lên Youtube Không khó nhận ra đoạn videoclip này nói

về vụ thảm sát mới xảy ra ở Bình Phước, mà nhóm làm phim cũng không ngầnngại khi công khai ghi rõ trên poster phim: Vụ thảm sát số 6; 7-7 Bình Phước(ngày 7-7 là ngày xảy ra vụ thảm án Bình Phước) Nhân vật chính của videoclip cótên là Dương (trùng với tên hung thủ Nguyễn Hải Dương), diễn biến chuyện phim

có rất nhiều điểm tương đồng với diễn biến vụ án; thậm chí, cái gọi là “phim” đócòn kết thúc bằng dòng chữ “Bộ phim này dựa trên một câu chuyện có thật”! Ngaysau khi videoclip Thảm sát số 6 được đưa lên mạng, dư luận đã hết sức bức xúc,nhiều ý kiến phê phán, cho rằng đây là “một dạng câu view rẻ tiền, bất nhẫn”, hoặcbày tỏ: “Mình không ủng hộ phim này Phim gợi lại nỗi đau của gia đình nạn nhânkhi sử dụng toàn bộ tình tiết của vụ việc, thậm chí lại dùng tên thật của nạn nhânnữa Thật không thể hiểu nổi là các bạn lại có thể làm một phim như vậy” và bìnhluận: “Tôi đã sởn da gà khi xem phim Đừng khơi lại nỗi đau của gia đình nạnnhân nữa”! Vì thế Công an tỉnh Bình Phước đã có văn bản đề nghị cơ quan chứcnăng nhanh chóng lập hội đồng thẩm định nội dung của Thảm sát số 6 để xem xét

cụ thể dấu hiệu vi phạm Theo đánh giá của Công an tỉnh Bình Phước, nội dungThảm sát số 6 phản ánh vụ án không trung thực, các tình tiết trong phim khôngđúng bản chất của vụ án, hình ảnh trong phim mang tính bạo lực, hoàn toàn không

có giá trị tuyên truyền, răn đe, giáo dục Không những thế, các chi tiết tội ác trong

phim cũng được miêu tả chi tiết, man rợ…

Sự việc trên giống như giọt nước tràn ly về tình trạng “ăn theo vụ án”, đặcbiệt là “vụ án thảm sát”, đang có xu hướng ngày càng lan rộng trên mạng xã hội và

ở một số tờ báo, nhất là các phụ trương, chạy theo thị trường Tình trạng này khôngchỉ thể hiện sự vô trách nhiệm, mà còn cho thấy cả sự vô cảm của người viết Cònnhớ, năm 2011, khi xảy ra vụ án Lê Văn Luyện giết người, cướp của tại BắcGiang, trên một số tờ báo, tin bài về vụ án này kéo dài hằng tuần, thậm chí đượcgiật tít và ảnh ra trang một để gây tò mò Vào Google với từ khóa “vụ án lê vănluyện” có thể nhận được 55.700 kết quả chỉ trong 1,05 giây, đủ thấy chuyện vụ án

đã quá tải trên báo chí và mạng xã hội Một vụ án dù hết sức nghiêm trọng, nhưngliệu có nhất thiết phải cần tới nhiều tin bài phản ánh chi tiết, cụ thể như vậy haykhông? Thậm chí vài năm sau khi vụ án kể trên xảy ra, vẫn có tờ báo đeo bám theonạn nhân duy nhất còn sống sót của vụ án (dù em đã vào miền trung sống nhờ họhàng), để khai thác viết tin bài và đăng cả ảnh của em mà không làm mờ khuônmặt Chẳng lẽ người viết ra bài như thế không hề nghĩ cho một cô bé từ khi mớitám tuổi đã phải chứng kiến một tội ác kinh hoàng, lúc này em đang rất cần mộtcuộc sống bình yên để dần dà nguôi ngoai nỗi đau trong quá khứ Bởi vậy có ýkiến thẳng thắn nhận xét: đây là những hành vi lệch chuẩn, và gây ra phản ứng phụkhông nên có của truyền thông

Tại Hội nghị giao ban báo chí văn nghệ toàn quốc tổ chức vào cuối tháng

7-2015 tại Vũng Tàu, Thứ trưởng Thông tin và Truyền thông Trương Minh Tuấncông bố các con số khiến các đại biểu sững sờ, đó là: chỉ trong vòng 10 ngày kể từlúc vụ thảm sát ở Bình Phước diễn ra (từ ngày 7-7 đến 17-7), đã có hơn 1.600 tin,bài về vụ án được nhiều báo chí đăng tải! Có tờ báo ngày nào cũng cập nhật tin, bài

về vụ án, số lượng ít nhất là 10 tin, bài trong một ngày! Có tờ báo, trong tổng sốhơn 100 tin, bài về vụ án, có tới 21 tin, bài mô tả chi tiết vụ việc, 35 tin, bài viết

theo kiểu tự suy diễn, 16 tin, bài bằng mọi cách khai thác thông tin về nạn nhân,

mà những thông tin đó càng viết ra càng làm đau lòng thân nhân của người đãkhuất Tình trạng báo mạng và trang mạng xã hội sa đà vào vụ thảm sát, công khainhững bức ảnh chụp hiện trường đầy máu me, hoặc đưa ra các thông tin thiếu sựkiểm chứng nhằm thu hút sự chú ý của độc giả là việc làm trái với đạo đức nghềbáo, có bài báo còn trực tiếp xâm hại đến quyền nhân thân của nạn nhân Thậm chínạn nhân của một vụ hiếp dâm còn đang ở tuổi vị thành niên còn tiếp tục bị một số

tờ báo khai thác viết bài và vô tư chụp ảnh đăng tải công khai trên báo Sự xuấthiện với mật độ dày đặc loại tin, bài đầy tính bạo lực quanh các vụ cướp - giết -hiếp trên một số ấn phẩm báo chí đã tác động tiêu cực tới tâm lý, gây nên nỗi lo âutrong người đọc Đây là hiện tượng rất bất bình thường, thiếu lành mạnh, và nếukhông kịp thời chấn chỉnh thì hậu quả thật khó lường Tuy nhiên, đáng tiếc là trước

áp lực cạnh tranh tự tạo ra chứ không phải từ nhu cầu của người đọc và góp phầnphê phán cái ác, làm trong sạch đời sống xã hội, một số tờ báo vẫn bỏ qua nhữngyêu cầu khắt khe về đạo đức nghề báo Một số phóng viên vì áp lực tòa soạn vẫntìm mọi cách để moi thông tin càng độc, càng lạ, càng tốt Bởi vậy, vấn đề ở đây làcùng vớisự tự ý thức về đạo đức nghề nghiệp của mỗi nhà báo, còn có vai trò rấtquan trọng của người đứng đầu cơ quan báo chí, cũng như từ sự nghiêm khắc,quyết liệt từ các cơ quan chức năng

Một người làm báo chuyên nghiệp, học hành tử tế phải biết bốn tiêu chí đạođức nghề nghiệp sau: 1 Đưa tin chính xác và khách quan; 2 Tránh gây phươnghại; 3 Độc lập; 4 Trách nhiệm và minh bạch Một khi chưa biết người bị cảnh sátcâu lưu có phạm tội hay không, tuyệt đối không gọi họ là hung thủ, và không tớigia đình họ để “đào bới lý lịch” cho mục đích tin nóng, câu view” Thiết nghĩ đó làcác ý kiến ra đời từ sự trung thực, nghiêm túc mà nhà báo nào cũng nên tham khảo

Dù thế nào thì uy tín của nhà báo, sự tôn trọng mà xã hội và công chúng dành cho

các nhà báo cũng đều từ năng lực nghề nghiệp, thái độ trách nhiệm, tinh thần nhânvăn, chứ không phải vì nhà báo tỏ ra xông xáo hay chụp giật được nhiều tin tứcliên quan cái xấu, cái ác…

Mục 2, 3 điều 5 Nghị định 51 của Thủ tướng Chính phủ Quy định chi tiết thihành Luật Báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều trong Luật Báo chí quy định

“Những điều không được thông tin trên báo chí” như sau: “2 Không được miêu tả

tỉ mỉ những hành động dâm ô, chém giết rùng rợn trong các tin, bài, hình ảnh vềcác vụ án và hành động tội ác Không được đăng, phát tin, bài, hình ảnh, tranh, ảnhkhỏa thân và có tính chất kích dâm, thiếu thẩm mỹ, không phù hợp với thuầnphong mỹ tục Việt Nam 3 Không được đăng, phát ảnh của cá nhân mà không cóchú thích rõ ràng hoặc làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của cá nhân đó (trừ ảnhthông tin các buổi họp công khai, sinh hoạt tập thể, các buổi lao động, biểu diễnnghệ thuật, thể dục - thể thao, những người có lệnh truy nã, các cuộc xét xử côngkhai của tòa án, những người phạm tội trong các vụ trọng án đã bị tuyên án)”.Đáng tiếc, các quy định trên đã không được một số cơ quan báo chí chấp hành,tuân thủ nghiêm túc Chính vì thế mới đây, đại diện Bộ Thông tin và Truyền thông

đã khẳng định: “Từ hôm nay, Bộ Thông tin và Truyền thông sẽ theo dõi chặt chẽthông tin, xử lý nghiêm khắc đối với những cơ quan báo chí vi phạm trong vụ việcnày” Mong rằng quyết tâm của Bộ Thông tin và Truyền thông sớm được triểnkhai, góp phần làm lành mạnh hóa môi trường báo chí, để báo chí thật sự là tấmgương phản ánh mọi mặt đời sống xã hội, đồng thời góp phần định hướng thôngtin, tuyên truyền, giáo dục

2 Vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong việc đưa tin về trẻ em trên báo chí hiện nay

Sự khác biệt thể hiện giữa trẻ em và người lớn ở hai điểm chính là khả năng

và quyền lực Những điểm khác biệt trên dẫn đến việc trẻ em là đối tượng dễ bị tổn