Thực trạng pháp luật về kiểm tra, thanh tra thuế và một số kiến nghị”

Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm tham gia quản lý thuế; việc quản lý thuế phải đảm bảo công khai, minh bạch, bình đẳng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế. Ngoài ra, thuế luôn gắn liền với các vấn đề tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội; vì vậy, công tác quản lý thuế nói chung và thanh tra, kiểm tra thuế nói riêng luôn được Ngành thuế quan tâm, chú trọng.Thuế là công cụ để Nhà nước điều tiết nền kinh tế phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất kinh doanh phát triển, giải quyết vấn đề kinh tế xã hội của đất nước. Đảng và nhà nước ta luôn quan tâm đến chế độ tự khai, tự nộp thuế với một trong những nội dung trọng tâm là thanh tra, kiểm tra thuế. Thanh tra, kiểm tra thuế có vai trò quan trọng, là chức năng thiết yếu của quản lí Nhà nước nói chung và trong lĩnh vực thuế nói riêng. Chính vì tầm quan trọng của khâu công tác này, bài viết dưới đây em xin được phân tích về những đặc điểm, thực trạng pháp luật của thanh tra, kiểm tra thuế. Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em xin phép chọn đề số 10: “Thực trạng pháp luật về kiểm tra, thanh tra thuế và một số kiến nghị” để làm đề thi kết thúc học phần môn Luật Tài Chính.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN KẾT THÚC

HỌC PHẦN

MÔN:

LUẬT TÀI CHÍNH

ĐỀ BÀI 1 0

Mã số sinh viên : Nhóm :

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Một số vấn đề lý luận chung về thanh tra, kiểm tra thuế 1

1 Khái niệm thanh tra, kiểm tra thuế 1

2 Đặc điểm của thanh tra, kiểm tra thuế 3

II Thực trạng pháp luật về thanh tra, kiểm tra thuế 3

1 Những kết quả đã đạt được 3

2 Những khó khăn hạn chế còn tồn tại 10

III Một số kiến nghị 13

KẾT LUẬN 15

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

M Đ U Ở ĐẦU ẦU

Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm tham gia quản lý thuế; việc quản lý thuế phải đảm bảo công khai, minh bạch, bình đẳng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế Ngoài ra, thuế luôn gắn liền với các vấn đề tăng trưởng kinh

tế, công bằng xã hội; vì vậy, công tác quản lý thuế nói chung và thanh tra, kiểm tra thuế nói riêng luôn được Ngành thuế quan tâm, chú trọng.Thuế là công cụ để Nhà nước điều tiết nền kinh tế phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất kinh doanh phát triển, giải quyết vấn đề kinh tế xã hội của đất nước Đảng và nhà nước ta luôn quan tâm đến chế độ tự khai, tự nộp thuế với một trong những nội dung trọng tâm là thanh tra, kiểm tra thuế Thanh tra, kiểm tra thuế có vai trò quan trọng, là chức năng thiết yếu của quản lí Nhà nước nói chung và trong lĩnh vực thuế nói riêng Chính vì tầm quan trọng của khâu công tác này, bài viết dưới đây

em xin được phân tích về những đặc điểm, thực trạng pháp luật của thanh tra,

kiểm tra thuế Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em xin phép chọn đề số 10:

“Thực trạng pháp luật về kiểm tra, thanh tra thuế và một số kiến nghị” để

làm đề thi kết thúc học phần môn Luật Tài Chính

N I DUNG ỘI DUNG

I Một số vấn đề lý luận chung về thanh tra, kiểm tra thuế.

1 Khái niệm thanh tra, kiểm tra thuế

Thanh tra, kiểm tra thuế là hoạt động giám sát của cơ quan thuế đối với các hoạt động, giao dịch liên quan đến phát sinh nghĩa vụ thuế và tình hình thực hiện thủ tục hành chính thuế, chấp hành nghĩa vụ nộp thuế nhằm đảm bảo pháp luật thuế được thực hiện nghiêm chỉnh trong đời sống kinh tế – xã hội

1.1 Thanh tra thuế là:

Kiểm tra đối tượng nộp thuế ở mức cao hơn, hoan thiện hơn Thanh tra

thuế được thực hiện định kì đối với các đối tượng nộp thuế lớn, ngành nghề

kinh doanh đa dạng, quy mô lớn hoặc với người nộp thuế có dấu hiệu vi phạm pháp luật thuế và thanh tra thuế để giải quyết các khiếu nại, tố cáo về thuế hoặc theo yêu cầu của thủ trưởng cơ quan quản lý thuế các cấp hoặc Bộ trưởng bộ Tài chính

Đặc điểm của thanh tra thuế:

- Gắn liền với quản lí Nhà nước: Với tư cách là một chức năng, một giai đoạn

của chu trình quản lí Nhà nước Trong mối quan hệ giữa thanh lí và thanh tra thì quản lí nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của thanh tra Mặt khác, hoạt động chấp hành của quản lí nhà nước thường bao hàm cả sự điều hành cho nên trong quá trình thực hiện các văn bản bằng pháp luật đòi hỏi phải có sự kiểm tra nghiêm ngặt của cơ quan có thẩm quyền

- Luôn mang tính quyền lực nhà nước: Thanh tra thuế có mối liên hệ chặt chẽ

với tính quyền uy – phục tùng của quản lí Nhà nước Là một chức năng của quản lí nhà nước, thanh tra phải thể hiện như một tác điịng tích cực nhằm thực hiện quyền lực của chủ thể quản lí với đối tượng quản lí Nói tóm lại chủ thể duy nhất tiến hành thanh tra là nhà nước Tính quyền lực của hoạt động thanh tra thể hiện ở chỗ các cơ quan thanh tra nhà nước đều có quyền hạn được xác định và khả năng thực hiện những quyền hạn đó như: ra các quyết định bắt buộc thi hành đối với các đối tượng bị thanh tra trong việc sửa chữa những thiếu sót đã bị thanh tra phát hiện, yêu cầu có thẩm quyền giải quyết đề nghị của thanh tra,

- Thanh tra có tính độc lập tương đối: Đây là đặc điểm vốn có, xuất phát từ

bản chất của thanh tra Đặc điểm này phân biệt thanh tra với các loại hình cơ quan chức năng khác nhau của bộ máy quản lí nhà nước.Khác với hoạt động kiểm tra thường do bản thân các cơ quan quản lí nhà nước tiến hành, hoạt động thanh tra thường được tiến hành bởi một cơ quan chuyên trách Ngoài những nhiệm vụ như những cơ quan quản lí nhà nước khác, các cơ quan thanh tra có nhiệm vụ chủ yếu là xem xét, đánh giá một cách khách quan “việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch nhà nước của các cơ quan, tổ

chức và cá nhân” Tính độc lập tương đối trong quá trình thanh tra được thể hiện ở các đặc điểm sau: chỉ tuân theo pháp luật, tự mình tổ chức các cuộc thanh tra trong các lĩnh vực quản lí theo thẩm quyền đã được pháp luật quy định, ra các kết luận, kiến nghị quyết định xử lí theo các quy định của pháp luật về thanh tra; chịu trách nhiệm về quyết định thanh tra của mình

1.2 Kiểm tra thuế là:

Công việc thường xuyên, mang tính nhiệm vụ của cơ quan quản lý thuế được thực hiện ngay tại trụ sở cơ quan quản lý thuế dựa trên hồ sơ khai thuế của người nộp thuế Việc kiểm tra thuế được thực hiện tại trụ sở của người nộp thuế, chỉ thực hiện khi họ không tự giác sửa đổi, bổ sung những nội dung sai sót mà cơ quan thuế đã kiểm tra, phát hiện và yêu cầu Nội dung kiểm tra thuế là kiểm tra tính đầy đủ, chính xác của các thông tin, tài liệu trong hồ sơ thuế nhằm đánh giá sự tuân thuế của người nộp thuế trong việc kê khai thuế

2 Đặc điểm của thanh tra, kiểm tra thuế.

Thứ nhất: về chủ thể thanh tra, kiểm tra thuế được xác định là các cơ quan

quản lí thuế Theo quy định tại khoản 2, Điều 2, Luật quản lí thuế năm 2019

cơ quan quản lí bao gồm: Cơ quan thuế bao gồm Tổng cục Thuế, Cục Thuế, Chi cục Thuế, Chi cục Thuế khu vực; Cơ quan hải quan bao gồm Tổng cục Hải quan, Cục Hải quan, Cục Kiểm tra sau thông quan, Chi cục Hải quan

Thứ hai: về nội dung thanh tra, kiểm tra thuế: Thanh tra việc chấp hành

luật, pháp lệnh, các chính sách thuế đối với mọi đối tượng thuộc mọi thành phần kinh tế Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các luật thuế và việc thực hiện nghiệp vụ quản lí thu thuế của cơ quan thuế các cấp, các viên chức ngành thuế Xem xét và giải quyết các khiếu nại, tố cáo về thuế của công dân và các

tổ chức kinh tế

Thứ ba, về phương pháp thanh tra, kiểm tra: Kiểm tra, thanh tra thuế là quá

trình quan sát, yêu cầu cung cấp thông tin, phân tích, xác minh để tìm kiếm sự bảo đảm hợp lí các khoản, mục mà các đối tượng nộp thuế đã kê khai

II Thực trạng pháp luật về thanh tra, kiểm tra thuế.

1 Những kết quả đã đạt được.

Trên thực tế, trong những năm gần đây, đặc biệt là khi Luật quản lí thuế

2019 có hiệu lực thi hành thì công tác thanh tra, kiểm tra thuế đã đạt dược những bước phát triển nhất định Cụ thể: cơ quan thuế các cấp đã tiến hành áp dụng rộng rãi kĩ thuật quản lí rủi ro trong thanh tra, kiểm tra thuế với việc tăng cường thu nhập thông tin về người nộp thuế để lựa chọn đối tượng trước khi tiến hành thanh tra Theo đó, cơ quan thuế căn cứ trên cơ sở dữ liệu thông tin về người nộp thuế từ các nguồn thông tin khác nhau để phân tích lựa chọn đối tượng thanh tra, kiểm tra Vì vậy, việc thanh tra tập trung, có trọng điểm chọn đúng đối tượng thanh tra, kiểm tra, tránh gây mất thời gian, tiết kiệm được chi phí của cả cơ quan thuế và người nộp thuế, đem lại trưng thu lớn Theo báo cáo của Tổng cục Thuế cho thấy, giai đoạn 2016 - 2020, toàn ngành Thuế đã thực hiện trên 471.868 cuộc thanh tra, kiểm tra (bình quân đạt trên 94.373 cuộc/năm); kiểm tra được 3.947.609 hồ sơ khai thuế tại cơ quan thuế Tổng số cuộc thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp có hoạt động giao dịch liên kết là 3.375 cuộc Tổng số kiến nghị xử lý qua thanh tra, kiểm tra là 296.390,32 tỷ đồng Số tiền thuế đã nộp ngân sách là khoảng trên 69.172 tỷ đồng.1

Cùng với quản lý tốt việc kê khai của người nộp thuế, bắt đầu từ quý II/

2019, cơ quan Thuế các cấp đã đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ thuế đối với tổ chức và cá nhân Thực hiện kế hoạch thanh tra, kiểm tra đã được phê duyệt, trong 5 tháng đầu năm 2019, toàn ngành Thuế đã thực hiện được 22.714 cuộc thanh tra, kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế Riêng thực hiện kiểm tra hồ sơ khai thuế tại cơ quan Thuế được 138.364

hồ sơ Qua đó, tổng số tiền kiến nghị xử lý qua thanh tra, kiểm tra là hơn 13.536 tỷ đồng, bằng 113,13% so với cùng kỳ năm 2018 Trong đó, tổng số thuế tăng thu qua thanh tra, kiểm tra là hơn 4.045 tỷ đồng; giảm khấu trừ hơn

670 tỷ đồng; giảm lỗ hơn 8.820 tỷ đồng Tổng số tiền thuế nộp vào ngân sách

1 http://thoibaotaichinhvietnam.vn/pages/thue-voi-cuoc-song/2021-05-05/hieu-qua-tu-thanh-tra-kiem-tra-theo-phuong-phap-quan-ly-rui-ro-103439.aspx

là hơn 2.122 tỷ đồng, đạt 52,47% số thuế tăng thu qua thanh tra, kiểm tra, tăng 6,37% so với cùng kỳ năm 2018

Theo Tổng cục Thuế, trong tổng số 22.714 cuộc thanh tra, kiểm tra tại trụ

sở người nộp thuế, toàn ngành cũng đã tiến hành thanh tra, kiểm tra được 80 doanh nghiệp có hoạt động giao dịch liên kết Qua đó đã truy thu, truy hoàn

và phạt 491,92 tỷ đồng; giảm lỗ 947,24 tỷ đồng; giảm khấu trừ 4,87 tỷ đồng

và điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế hơn 2.131 tỷ đồng Đồng thời, cơ quan Thuế cũng thực hiện thanh tra, kiểm tra sau hoàn thuế Giá trị gia tăng là 1.875 quyết định, tương ứng với số tiền hoàn 8.061 tỷ đồng Tổng số tiền truy hoàn

và phạt 55,5 tỷ đồng (trong đó truy hoàn 40,1 tỷ đồng, phạt 15,5 tỷ đồng).2

Mặc dù dịch Covid-19 đã tác động đến tất cả các mặt kinh tế - xã hội, song với việc triển khai đồng bộ các giải pháp mà trọng tâm là công tác thanh tra, kiểm tra thuế nên ngành Thuế đã hoàn thành vượt dự toán thu ngân sách được Quốc hội, Chính phủ giao trong năm 2020 Năm 2020, ngành thuế tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả Đề án “Giám sát hồ sơ khai thuế tại cơ quan thuế”; tăng cường kiểm tra thuế bằng phương pháp điện tử (kiểm tra thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng) Đồng thời, gắn trách nhiệm công chức với việc đôn đốc thu nộp vào ngân sách Nhà nước số tiền tăng thêm sau kiểm tra Thực hiện quyết liệt các giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng công tác

và tập trung vào các lĩnh vực thanh tra, kiểm tra có rủi ro cao về thuế

Tuy nhiên, dịch Covid-19 diễn biến phức tạp đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp Đây là điều nằm ngoài dự kiến đối với Tổng cục Thuế khi xây dựng kế hoạch thanh tra, kiểm tra thuế năm 2020 Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành liên quan đã và đang thực hiện nhiều giải pháp hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp vượt qua đại dịch Covid-19; trong đó, đối với ngành thuế, có yêu cầu không thanh tra, kiểm tra các doanh nghiệp bị tác động, ảnh hưởng bởi dịch Covid-19

2 https://thuvienphapluat.vn/tintuc/vn/thoi-su-phap-luat/tai-chinh/24191/doi-moi-cong-tac-thanh-tra-kiem-tra-thue

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Tổng cục Thuế đã điều chỉnh

kế hoạch thanh tra, kiểm tra năm 2020 theo hướng chỉ thực hiện đối với các doanh nghiệp có nguy cơ rủi ro cao Tổng cục Thuế đã chỉ đạo cục thuế các tỉnh, thành phố quán triệt và giao nhiệm vụ cụ thể đến từng phòng, bộ phận, đoàn thanh tra, kiểm tra, đội thuế có chức năng thanh tra, kiểm tra Theo đó, phải phân tích chuyên sâu, dựa trên cơ sở dữ liệu thông tin điện tử của ngành thuế, kết hợp thông tin từ các cơ quan chức năng và truyền thông, qua đó, xác định chính xác doanh nghiệp có mức độ rủi ro cao, mang dấu hiệu vi phạm pháp luật, gian lận, trốn thuế để thanh tra, kiểm tra Khi thanh tra, kiểm tra, cần tăng cường trao đổi với người nộp thuế bằng cơ sở dữ liệu điện tử; không yêu cầu người nộp thuế cung cấp các thông tin, tài liệu đã kê khai với cơ quan thuế Lựa chọn các nội dung trọng tâm cần kiểm tra để rút ngắn thời gian thanh tra Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về thuế cho người nộp thuế; kịp thời tháo gỡ vướng mắc, khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện chính sách, pháp luật cho người nộp thuế

Cụ thể, tính đến hết ngày 31/12/2020, tổng thu ngân sách do ngành Thuế quản lý đạt 1.278.649 tỷ đồng, bằng 101,9% dự toán (vượt 24.349 tỷ đồng), vượt 175.849 tỷ đồng so với số ước thu đã báo cáo Quốc hội Trong đó, thu từ dầu thô đạt 34.576 tỷ đồng, bằng 98,2% dự toán Thu nội địa đạt 1.244.073 tỷ đồng, bằng 102% dự toán (vượt 24.973 tỷ đồng), vượt 173.773 tỷ đồng so với

số ước thu đã báo cáo Quốc hội So với dự toán có 55/63 địa phương ước hoàn thành và hoàn thành vượt mức dự toán, trong đó có một số địa phương vượt trên 10% như Ninh Bình, Yên Bái, Phú Thọ, Hà Tĩnh, Thừa Thiến Huế, Lào Cai… Có 41/63 địa phương có tăng trưởng thu Kết quả tính đến ngày 31/12/2020, toàn ngành Thuế đã thực hiện được 83.979 cuộc thanh tra, kiểm tra, đạt 90,82% kế hoạch năm 2020 (83.979 DN/92.471 DN) và bằng 88,84%

so với cùng kỳ năm 2019; kiểm tra được 804.590 hồ sơ khai thuế tại cơ quan thuế Tổng số tiền kiến nghị xử lý qua thanh tra, kiểm tra là 71.876,66 tỷ đồng, bằng 114,7% so với cùng kỳ 2019, trong đó: Tổng số thuế tăng thu qua

thanh tra, kiểm tra là 19.867,14 tỷ đồng, bằng 107,64% so với cùng kỳ năm 2019; giảm khấu trừ là 2.248,8 tỷ đồng, bằng 86,51% so với cùng kỳ 2019; giảm lỗ là 49.760,72 tỷ đồng, bằng 119,6% so với cùng kỳ năm 2019 Tổng

số tiền thuế nộp vào ngân sách là 12.435,1 tỷ đồng, bằng 92,1% so với cùng

kỳ năm 2019 Quan trọng hơn qua công tác thanh tra, kiểm tra góp phần tích cực trong việc chống thất thu ngân sách Nhà nước, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của NNT.3

*Thành phố Hà Nội:

Ở thành phố Hà Nội, Ông Viên Viết Hùng - Phó Cục trưởng Cục Thuế Hà

Nội cho biết, năm 2019 toàn cục thuế đã thực hiện được 18.702 cuộc thanh, kiểm tra, đạt 112% kế hoạch được giao Đây là năm thứ hai đơn vị hoàn thành toàn diện cả về kế hoạch thanh tra và kiểm tra thuế Theo báo cáo của Cục Thuế Hà Nội, tổng số truy thu, truy hoàn và phạt là 3.711 tỷ đồng; giảm thuế giá trị gia tăng (GTGT) được khấu trừ là 435,1 tỷ đồng; giảm lỗ 7.089 tỷ đồng Cũng theo đại diện Cục Thuế Hà Nội, năm 2019 cơ quan thuế đã thực hiện thanh tra, kiểm tra theo chuyên đề, tập trung vào những doanh nghiệp có rủi ro cao về thuế, doanh nghiệp có dấu hiệu trốn lậu thuế, gian lận thương mại, chuyển giá Để tăng cường hiệu quả trong công tác thanh tra, kiểm tra thuế, Cục Thuế Hà Nội đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an trong công tác chống thất thu Qua đó đã phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi gian lận, trốn thuế, mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp Báo cáo cho thấy, năm 2019 Cục Thuế Hà Nội đã chuyển hồ sơ phối hợp đến cơ quan công an 286 vụ đề nghị xác minh 9.805 số hóa đơn với tổng tiền thuế là 162

tỷ đồng Đặc biệt, cục thuế đã chủ động phối hợp với Công an TP Hà Nội để đấu tranh chống gian lận tiền hoàn thuế và được Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế tặng giấy khen do lập thành tích xuất sắc.4

3 https://thanhtra.com.vn/kinh-te/tai-chinh-ngan-hang/thanh-tra-kiem-tra-thue-gop-phan-dam-bao-nguon-thu-cho-ngan-sach-177657.html

4 http://thoibaotaichinhvietnam.vn/pages/thue-voi-cuoc-song/2020-01-06/cuc-thue-ha-noi-truy-thu-phat-hon-3700-ty-dong-sau-thanh-kiem-tra-thue-81190.aspx