ĐỀ BÀI 06: “Phân tích ưu điểm, hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế khác. Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này để giải quyết tranh chấp quốc tế mà Việt Nam l

ĐỀ BÀI 06: “Phân tích ưu điểm, hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế khác. Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này để giải quyết tranh chấp quốc tế mà Việt Nam là một bên”.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN

MÔN:

CÔNG PHÁP QUỐC TẾ

ĐỀ BÀI 06:

“Phân tích ưu điểm, hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế khác Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này

để giải quyết tranh chấp quốc tế mà Việt Nam là một bên”

Mã số sinh viên : Nhóm :

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Một số vấn đề lý luận về trọng tài quốc tế 1

1 Khái niệm 1

2 Đặc điểm của giải quyết tranh chấp bằng trọng tài quốc tế 1

3 Các hình thức trọng tài quốc tế 2

II Phân tích ưu điểm và hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế khác 4

1 Ưu điểm 4

2 Hạn chế 7

III Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này để giải quyết tranh chấp quốc tế mà Việt Nam là một bên 8

KẾT LUẬN 10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

Hiện nay, hợp tác cùng phát triển trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là xu hướng tất yếu mà các quốc gia lựa chọn Nhưng sự gia tăng của quan hệ hợp tác quốc tế lại tiềm ẩn nguy cơ nảy sinh mâu thuẫn, bất đồng dẫn đến các tranh chấp quốc tế Do đó, vấn đề đặt ra là phải giải quyết các tranh chấp phát sinh như thế nào để đảm bảo được lợi ích hợp pháp của các bên tranh chấp nói riêng và không phương hại đến hòa bình, an ninh quốc

tế nói chung Để giải quyết các tranh chấp, Luật quốc tế đã ban hành nhiều biện pháp giải quyết tranh chấp trong đó, biệ pháp Trọng tài quốc tế được coi

là biện pháp giải quyết tranh chấp chiếm nhiều ưu điểm với những cơ chế giải quyết mềm dẻo và linh hoạt Tuy nhiên bên cạnh những ưu điểm đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định tiềm ẩn trong cơ chế giải quyết tranh chấp này Bài luận dưới đây em xin được triển khai vấn đề này thông qua đề bài :

“Phân tích ưu điểm, hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc

tế khác Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này để giải quyết tranh chấp quốc tế mà Việt Nam là một bên”

N I DUNG ỘI DUNG

I Một số vấn đề lý luận về trọng tài quốc tế.

1 Khái niệm.

Trọng tài là một phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án, trong đó,

các bên tham gia tranh chấp thống nhất tranh chấp phát sinh nếu có sẽ do một hoặc một số người (“trọng tài viên”, “Ủy ban trọng tài”) giải quyết, và quyết định của một hoặc một số người đó (“phán quyết”) có tính chất bắt buộc thực hiện

Trọng tài quốc tế là cơ quan tài phán quốc tế được các quốc gia và các chủ

thể khác của Luật quốc tế thỏa thuận thành lập trên cơ sở Điều ước quốc tế hoặc các điều khoản về trọng tài, nhằm giải quyết tranh chấp quốc tế

2 Đặc điểm của giải quyết tranh chấp bằng trọng tài quốc tế.

Thứ nhất, quá trình trọng tài diễn ra trên cơ sở thoả thuận trọng tài được

thiết lập bởi các bên tranh chấp

Thứ hai, thủ tục trọng tài được xác định bởi các bên và thường là một thủ

tục xét xử kín được điều khiển bởi hội đồng trọng tài gồm một hoặc một số lẻ các trọng tài viên

Thứ ba, phán quyết của trọng tài về vụ tranh chấp là chung thẩm, buộc các

bên phải thực hiện

Trọng tài quốc tế luôn chứa đựng những đặc điểm chung của một trọng tài, nhưng một trọng tài chỉ được coi là trọng tài quốc tế nếu nó chứa đựng đầy đủ tính “quốc tế”, về mặt lý luận cũng như thực tiễn, việc xác định một trọng tài

là quốc tế hay nội địa thường rất có ý nghĩa bởi vì hầu hết các nước đều xây dựng các quy chế pháp lý khác nhau cho mỗi loại trọng tài này Các trọng tài nội địa (trọng tài giải quyết các tranh chấp thuần tủy nội địa, không có yếu tố nước ngoài) thường bắt buộc phải tuân theo những quy định về trọng tài của quốc gia đó như: tố tụng trọng tài, luật điều chỉnh nội dung tranh chấp, ngôn ngữ trọng tài

3 Các hình thức trọng tài quốc tế.

Nghiên cứu mô hình tổ chức hoạt động, thẩm quyền của các Trọng tài quốc tế, có thể phân loại Trọng tài quốc tế thành các loại sau:

Thứ nhất, căn cứ vào số lượng trọng tài viên, Trọng tài quốc tế được phân thành Trọng tài cá nhân và Trọng tài tập thể hay còn gọi là Hội đồng trong tài (từ 3 thành viên trở lên)

Thứ hai, căn cứ vào thẩm quyền giải quyết tranh chấp Trọng tài quốc tế

được phân chia thành Trọng tài có thểm quyền chung như Trọng tài thường trực quốc tế La Haye và Trọng tài có thẩm quyền chuyên môn như Trọng tài

về Luật biển, Trọng tài của tố chức thương mại thế giới WTO,

Thứ ba, căn cứ vào tính chấp hoạt động, Trọng tài quốc tế được phân chia

thành Trọng tài vụ việc (Ad-Hoc) và Trọng tài thường trực (Trọng tài quy chế)

Trên cơ sở bản chất của tranh chấp và ý chí của các bên tranh chấp, vụ việc có thể sẽ được giải quyết tại hội đồng trọng tài do các bên tự thành lập hoặc hội đồng trọng tài của một tổ chức trọng tài thường trực Hiện nay, trọng tài được phân thành hai loại (hai hình thức) đó là: Trọng tài Ad-hoc và Trọng tài thường trực Mỗi hình thức trọng tài đều có những ưu điểm và nhược điểm của nó Các bên tranh chấp tự mình cân nhắc, quyết định về hình thức trọng tài giải quyết tranh chấp và cùng nhau thống nhất một hình thức nhất định Hình thức trọng tài giải quyết tranh chấp cần được thể hiện cụ thể trong thoả thuận trọng tài bởi vì một thoả thuận không rõ ràng có thể sẽ bị vô hiệu

3.1 Trọng tài thường trực.

Trọng tài thường trực (còn gọi là trọng tài thiết chế) là một hình thức trọng tài được quản lý bởi một tổ chức trọng tài nhất định và tuân theo những quy tắc trọng tài của tổ chức trọng tài đó Hiện nay có nhiều tổ chức trọng tài thường trực có uy tín và nổi tiếng trên thế giới như: Hiệp hội trọng tài Hoa Kỳ (AAA), Toà án trọng tài quốc tế London (LCIA), Trung tâm quốc tế về giải quyết tranh chấp đầu tư (ICSID), Uỷ ban trọng tài thương mại liên Hoa Kỳ, hoặc các viện trọng tài khu vực hết sức nổi tiếng tại Zurich, Stokholm và Vienna Khi quyết định giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thường trực

Ưu điểm, Điểm thuận lợi nhất của hình thức này là các thủ tục, các giai

đoạn, quy trình tố tụng được quy định chi tiết từ lúc bắt đầu tố tụng cho đến khi kết thúc Điều này đảm bảo trong hầu hết mọi trường hợp tranh chấp sẽ được giải quyết không quá phụ thuộc vào việc một bên có tham gia vào quá trình tố tụng trọng tài hay không; Hầu hết các tổ chức trọng tài đều có những chuyên gia/chuyên viên được đào tạo tốt để hỗ trợ, các chuyên gia/chuyên viên này sẽ giám sát để đảm bảo việc một Hội đồng trọng tài được thành lập, các khoản phí trọng tài sẽ được nộp đủ, đúng hạn và đảm bảo quá trình tố tụng được diễn ra đúng thời hạn đã vạch ra trước đó

Hạn chế, Tốn kém nhiều chi phí Bao gồm các khoản phí như thù lao cho

các Trọng tài viên và các chi phí hành chính khác; Do các bên phải tuân thủ

thời hạn của Quy tắc tố tụng nên các bên không thể rút ngắn thời hạn bất kì nếu muốn như hình thức Trọng tài vụ việc ở trên; Các thủ tục hành chính đôi khi tiêu tốn một khoảng thời gian đáng kể và điều này là không phù hợp với những vụ việc yêu cầu xét xử nhanh

3.2 Trọng tài Ad-hoc.

Trọng tài Ad-hoc (còn gọi là trọng tài vụ việc) là một hình thức trọng tài được quản lý theo những quy tắc trọng tài do chính các bên tham gia trọng tài xây dựng nên

Đối với hình thức trọng tài này, các bên được tự do thoả thuận về các quy tắc tố tụng mà không buộc phải tuân theo bất kì một bộ quy tắc tố tụng trọng tài nào Các bên có quyền thoả thuận về cách thức bổ nhiệm trọng tài viên, địa điểm trọng tài, luật điều chỉnh quá trình trọng tài, ngôn ngữ trọng tài

Trọng tài Ad-hoc cũng có những ưu điểm và nhược điểm riêng biệt của nó

mà các bên tham gia giao dịch cần xem xét kĩ trước khi quyết định có lựa chọn nó hay không

Ưu điểm, Một trong những ưu điểm nổi bật của hình thức trọng tài này là

đáp ứng được ước vọng của các bên và thực tế của một tranh chấp cụ thể Trên cơ sở thực tế của tranh chấp như: khối lượng tài liệu cần xử lý, số lượng nhân chứng sẽ được mời, khả năng tài chính của mỗi bên mà các bên sẽ thiết lập các quy tắc trọng tài phù hợp Một ưu điểm nữa cần nhắc tới đó là khả năng tiết kiệm tiền bạc và thời gian của các bên bằng cách thay đổi các thủ tục tố tụng (thường là rút ngắn các thủ tục tố tụng), không phải thanh toán các chi phí cho dịch vụ hành chính

Hạn chế, chính của hình thức trọng tài này bắt nguồn từ chính một sự trì

hoàn kéo dài nào trong quá trình giải quyết tranh chấp thương mại đều sẽ ảnh hưởng tới công việc kinh doanh của họ Trong suốt thời gian dài trong quá khứ cũng như hiện nay trọng tài được coi như một phương thức giải quyết tranh chấp có tốc độ Quá trình trọng tài có thể diễn ra rất nhanh trong vòng vài tuần hay vài tháng nếu các bên muốn như vậy Ngược lại, nếu so với toà

án, vụ việc thường kéo dài bởi vì hệ thống toà án được tổ chức theo các cấp xét xử và thủ tục tư pháp phức tạp

II Phân tích u đi m và h n ch c a bi n pháp gi i quy t ưu điểm và hạn chế của biện pháp giải quyết ểm và hạn chế của biện pháp giải quyết ạn chế của biện pháp giải quyết ế của biện pháp giải quyết ủa biện pháp giải quyết ện pháp giải quyết ải quyết ế của biện pháp giải quyết

tranh ch p qu c t thông qua tr ng tài qu c t so v i các ấp quốc tế thông qua trọng tài quốc tế so với các ốc tế thông qua trọng tài quốc tế so với các ế của biện pháp giải quyết ọng tài quốc tế so với các ốc tế thông qua trọng tài quốc tế so với các ế của biện pháp giải quyết ới các

bi n pháp gi i quy t tranh ch p qu c t khác ện pháp giải quyết ải quyết ế của biện pháp giải quyết ấp quốc tế thông qua trọng tài quốc tế so với các ốc tế thông qua trọng tài quốc tế so với các ế của biện pháp giải quyết

1 Ưu điểm.

Các bên thường mong muốn đưa tranh chấp ra giải quyết tại trọng tài quốc

tế bởi lẽ biện pháp này có nhiều ưu thế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế khác, cụ thể như sau:

Thứ nhất, việc tự do lựa chọn trọng tài viên: đối với những tranh chấp có

tính chuyên môn cao, các bên có thể lựa chọn trọng tài viên có trình độ chuyên môn đúng với lĩnh vực tranh chấp Đặc trưng của trọng tài là quy tắc

“tính độc lập của các bên” Đồng thời, trọng tài là cơ chế giải quyết tranh chấp liên tục và việc giải quyết tranh chấp đòi hỏi kiến thức chuyên sâu, trong một số trường hợp đặc thù còn đòi hỏi chuyên môn riêng biệt Từ đó, các bên đương sự tự do thỏa thuận đưa tranh chấp tới một chủ thể để giải quyết mà các bên tin tưởng sự phán xét của chủ thể đó Mỗi bên trình bày vụ việc của mình cho người ra quyết định, một hoặc ba chủ thể tư – còn được gọi là

“trọng tài viên” Trọng tài viên lắng nghe các bên, xem xét tình hình, lập luận của các bên và đưa ra quyết định Có lẽ bởi phương thức này chỉ tồn tại khi các trọng tài viên hoạt động độc lập với nhau, và thông thường trọng tài viên theo vụ kiện từ đầu đén cuối nên yêu cầu về tính dân chủ, khách quan trong quá trình tố tụng được bảo đảm Đối với giải quyết tranh chấp bằng Tòa án, Thẩm phán Tòa án các cấp được bổ nhiệm theo pháp luật quốc gia cho nên chưa tích lũy được nhiều kinh nghiệm đối với kiến thức áp dụng pháp luật quốc tế khi giải quyết các loại vụ việc tranh chấp Ngoài ra, trong những trường hợp có tính chất kéo dài, có thể có các thẩm phán kế tiếp nhau xét xử tranh chấp chứ không đảm bảo tính xuyên suốt về chủ thể như trọng tài Đối với giải quyết tranh chấp bằng hòa giải cũng vậy, hòa giải viên chỉ cần có ít

nhất 02 năm kinh nghiệm công tác như vậy sẽ không đảm bảo được tính chuyên môn cao

Thứ hai, thời gian nhanh chóng, thủ tục linh hoạt: thủ tục giải quyết tranh

chấp tại trọng tài nhanh hơn một số biện pháp giải quyết khác ví dụ như đối với kiện tụng tại tòa án Đối với thủ tục trọng tài, đa số các quy tắc trọng tài quy định rất linh hoạt việc xác định thủ tục trọng tài, phiên họp giải quyết tranh chấp, gia hạn, địa điểm tổ chức phiên họp giải quyết tranh chấp và nơi các trọng tài viên gặp gỡ, thời gian soạn thảo quyết định trọng tài Điều này giúp giảm chi phí và tăng hiệu quả cho quá trình giải quyết tranh chấp Đồng thời, giúp cho hoạt động trong tài diễn ra liên tục và nhanh chóng vì Hội đồng trọng tài xét xử vụ kiện đã được các bên lựa chọn, hoặc được lựa chọn để giái quyết tranh chấp Theo quy định của pháp luật về trọng tài, các bên có quyền lựa chọn Hội đồng trọng tài; trọng tài viên; địa điểm giải quyết tranh chấp; ngôn ngữ sử dụng trong giải quyết tranh chấp và luật áp dụng để giải quyết tranh chấp nếu một bên trong tranh chấp có yếu tố nước ngoài Tòa án có điểm khác so với trọng tài ở quy tắc tố tụng này là do việc xét xử của Tòa án mang tính nghi thức nên việc áp dụng pháp luật nói chung và pháp luật về địa điểm và chứng cứ nói riêng là rất chặt chẽ Thêm nữa, Tòa án là cơ quan xét

xử nhân danh quyền lực nhà nước Việc sử dụng quyền lực công của Nhà nước phải theo trình tự nghiêm ngặt tuân thủ quy định của pháp luật nên không thể linh hoạt theo sự lựa chọn của các đương sự như đối với tố tụng trọng tài Vì thế, giải quyết tranh chấp bằng tóa án đôi khi khiến đương sự gặp khó khăn do không am hiểu quy định và thủ tục tố tụng

Thứ ba, tính chung thẩm: nhìn chung, phán quyết của trọng tài mang

tính chung thẩm, các bên tham gia tranh chấp không có quyền kháng cáo đối với phán quyết của trọng tài Về nguyên tắc, phán quyết trọng tài có giá trị chung thẩm, tức là hiệu lực cuối cùng và không bị kháng cáo như bản án của Tòa án Vì thế, tố tụng trọng tài chỉ xét xử một lần, bởi đương sự đã lựa chọn

và tín nhiệm thì phải chấp nhận quyết định của trọng tài đó Đây là nguyên tắc

đặc trưng của tố tụng trọng tài so với tòa án Nó xuất phát từ bản chất của tố tụng trọng tài là nhân danh ý chí và quyền định đoạt của các bên đương sự

Họ đã tự lựa chọn và tín nhiệm người phán xử cho mình thì đương nhiên phải phục tùng quyết định của người đó

Về điều kiện khởi kiện, do xuất phát từ nguyên tắc tự nguyện nên các bên đương sự hoàn toàn có thể lựa chọn các hình thức trọng tài mà họ cho là phù hợp Lựa chọn này trên cơ sở tự nguyện thỏa thuận giữa các chủ thể, không có

sự áp đặt ý chí của bất cứ cơ quan, tổ chức hay cá nhân nào Chính vì vậy, khi

có tranh chấp xảy ra, các bên chỉ có thể đưa vụ tranh chấp ra trung tâm trọng tài để giải quyết khi đã có sự thỏa thuận trước về việc này Điều này có nghĩa

là sự thỏa thuận trọng tài là điều kiện quyết định quyền khởi kiện của đương

sự Đây là điều mà trong tố tụng tòa án không có Trọng tài không có nguyên tắc xét xử tập thể như tòa án Việc chọn một hay nhiều trọng tài viên để giải quyết tranh chấp cho mình là quyền của các bên tranh chấp, pháp luật không can thiệp Pháp luật chỉ can thiệp khi các bên không thỏa thuận được về cách thức lựa chọn trọng tài viên Ví dụ, khi các bên không nhất trí chọn một trọng tài viên để giải quyết tranh chấp thì mỗi bên tranh chấp sẽ chọn cho mình một trọng tài viên Hai người được chọn sẽ chọn một người thứ ba làm chủ tịch hội đồng trọng tài Trường hợp hai trọng tài không chọn được người thứ ba đó thì quyền quyết định thuộc về chủ tịch trung tâm trọng tài

Thứ tư, tính bảo mật: nội dung tranh chấp được giữ bí mật, phán quyết của

trọng tài không được công bố rộng rãi Các phiên họp giải quyết tranh chấp của trọng tài không được tổ chức công khai và chỉ có sự tham gia của các bên nhận được quyết định Đây là một ưu điểm lớn của trọng tài khi vụ kiện liên quan tới bí mật cần bảo mật theo yêu cầu của các bên Trong hợp đồng, các điều khoản chính luôn bao gồm cả những bí mật phải được tuân thủ trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài Bởi tính bí mật rất quan trọng trong tranh chấp sở hữu trí tuệ, nên các điều khoản bổ sung về tính bí mật có thể được các bên lập (dưới dạng điều khoản hợp đồng) hoặc các trọng tài viên (dưới dạng

một mệnh lệnh thủ tục) hoặc trong các văn bản xác định thẩm quyền Khi nội dung tranh chấp và danh tính các bên được giữ kín, điều này sẽ đáp ứng nhu cầu tin cậy, mang ý nghĩa lớn trong điều kiện cạnh tranh Đối với Tòa án, các phiên xét xử tại tòa cũng như các phán quyết là công khai Bởi việc xét xử của Tòa án một mặt thể hiện tính dân chủ, nhằm tạo điều kiện cho việc kiểm tra, giám sát các hoạt động của Tòa án, của các chủ thể tiến hành tham gia tố tụng, qua đó phát hiện thiếu sót hoặc sai lầm trong tiến trình giải quyết vụ án

Thứ năm, tính trung lập: mặc dù trọng tài là phương thức giải quyết tranh

chấp thường được khuyến khích sử dụng, song việc lựa chọn toà án có thể vẫn có giá trị tùy theo từng trường hợp cụ thể Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, các bên tham gia tranh chấp đến từ các nước khác nhau và họ miễn cưỡng phải đưa vụ việc ra trước một toà án quốc gia bởi sự lo sợ có cơ sở về một định kiến hoặc cảm tình dân tộc của các quan toà Các bên thường cảm thấy thiếu tự tin khi phải đối mặt với những thủ tục tư pháp nghiêm khắc, cứng nhắc và các thẩm phán - những người có thể sẽ có những định kiến khi đưa ra phán quyết Và như thế, sẽ chỉ làm lợi cho một bên là những người có cùng quốc tịch với thẩm phán Trong bối cảnh đó, trọng tài có thể làm cho các bên (những người khác nhau về quốc tịch) tránh được việc phải giải quyết tranh chấp tại toà án bằng một thoả thuận họng tài Và bằng cách đó tránh được những định kiến hay sự thiên vị của một thẩm phán Phương pháp trọng tài sẽ giúp cho các bên tranh chấp tự do và bình đẳng để lựa chọn địa điểm xét

xử trọng tài (tại một nước trung lập chẳng hạn), ngôn ngữ sử dụng trong quá trình trọng tài, các quy tắc tố tụng, quốc tịch của các trọng tài viên và người đại diện, về điếm này, rõ ràng trọng tài chiếm ưu thế hơn so với toà án

2 Hạn chế.

Mặc dù trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp rất được ưa chuộng hiện nay song trên thực tế, có nhiều quốc gia không ủng hộ biện pháp này