Phân tích ưu điểm, hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua Trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế khác. Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này để giải quyết tranh chấp quốc tế mà Việt Nam là một bên.

Phân tích ưu điểm, hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua Trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế khác. Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này để giải quyết tranh chấp quốc tế mà Việt Nam là một bên.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TIỂU LUẬN HẾT HỌC PHẦN

MÔN:

Công Pháp Quốc Tế

ĐỀ BÀI 6

Phân tích ưu điểm, hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua Trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế khác Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này để giải quyết tranh chấp quốc tế mà

Việt Nam là một bên

Họ và tên :

Mã số sinh viên : Nhóm : Lớp :

Hà Nội, 2021

M c l c ục lục ục lục

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

1 Lý thuyết chung về tranh chấp quốc tế và giải quyết tranh chấp quốc tế 1

1.1 Tranh chấp quốc tế 1

1.2 Các phương thức giải quyết tranh chấp quốc tế hiện nay 1

2 Khái quát chung về Trọng tài quốc tế 2

2.1 Khái niệm 2

2.2 Đặc điểm 2

2.3 Phân loại 3

3 Phân tích ưu điểm, hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua Trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế khác 3

4 Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này để giải quyết tranh chấp quốc tế mà Việt Nam là một bên 6

KẾT LUẬN 10

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

Hiện nay, khi xu hướng hội nhập ngày càng mở rộng cùng với sự phát triển, tiến bộ vượt bậc của các quốc gia trên thế giới thì vấn đề hợp tác cùng phát triển giữa các quốc gia đã trở nên khá quen thuộc và cần thiết Tuy nhiên, trong mỗi mối quan hệ quốc tế nào cũng đều tiềm ẩn những nguy cơ nảy sinh mâu thuẫn, bất đồng và xảy ra tranh chấp Cho nên việc giải các tranh chấp này cần được đặt

ra để đảm bảo lợi ích của các bên, tránh gây căng thẳng, ảnh hưởng đến hòa bình

an ninh thế giới Hiện giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình

là một trong những nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế hiện đại Trong đó có các biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế mà các quốc gia có thể lựa chọn

để giải quyết các tranh chấp quốc tế Để giải quyết và phân tích các vấn đề trên

em xin được chọn đề tài số 6: “Phân tích ưu điểm, hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua Trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế khác Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này để giải quyết tranh chấp quốc tế mà Việt Nam là một bên”

NỘI DUNG

1 Lý thuyết chung về tranh chấp quốc tế và giải quyết tranh chấp quốc tế 1.1 Tranh chấp quốc tế.

“Tranh chấp quốc tế là hoàn cảnh thực tế mà trong đó, các chủ thể tham gia có những quan điểm trái ngược nhau hoặc mâu thuẫn với nhau và có những yêu cầu hay đòi hỏi cụ thể trái ngược nhau Đó là sự không thỏa thuận được với nhau về quyền hoặc sự kiện, đưa đến sự mâu thuẫn, đối lập nhau về quan điểm pháp lí hoặc quyền giữa các bên chủ thể luật quốc tế với nhau”1

1.2 Các phương thức giải quyết tranh chấp quốc tế hiện nay.

Có các phương thức giải quyết tranh chấp quốc tế sau:

1 - TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI, Giáo trình Luật Quốc tế, 2021, NXB Công An Nhân Dân.

- Giải quyết trực tiếp tranh chấp (Đàm phán trực tiếp).

- Giải quyết tranh chấp thông qua bên thứ ba (Trung gian, Hòa giải, Thông qua

ủy ban điều tra, Ủy ban hòa giải)

- Giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ các tổ chức quốc tế và các hiệp định khu vực (Liên hợp quốc, Tố chức quốc tế khu vực)

- Giải quyết tranh chấp thông qua các cơ quan tài phán (Tòa án quốc tế; Trọng tài quốc tế)

2 Khái quát chung về Trọng tài quốc tế.

2.1 Khái niệm.

Công ước La-Hay 1907 qui định: “Trọng tài quốc tế có đối tượng giải quyết là những tranh chấp giữa các quốc gia qua sự can thiệp của những trọng tài viên do các quốc gia tranh chấp tự chọn và đặt trên cơ sở của sự tôn trọng luật pháp” Có thể thấy, theo thời gian, cơ chế trọng tài được quy chế hóa nhiều hơn, tuy bản chất không thay đổi nhưng phải tuân thủ pháp luật một cách tuyệt đối hơn

Khái niệm Trọng tài quốc tế như sau: “Trọng tài quốc tế đôi khi được gọi là hình thức lai giải quyết tranh chấp quốc tế, vì nó pha trộn các yếu tố của thủ tục

tố tụng dân sự và thủ tục luật chung, đồng thời cho phép các bên có cơ hội quan trọng để thiết kế thủ tục trọng tài theo đó tranh chấp của họ sẽ được giải quyết Trọng tài quốc tế có thể được sử dụng để giải quyết bất kỳ tranh chấp nào Nó là một đồng thuận, trung tính, ràng buộc, riêng tư và có hiệu lực phương tiện giải quyết tranh chấp quốc tế, mà thường là nhanh hơn và ít tốn kém hơn tố tụng của tòa án trong nước”2

2.2 Đặc điểm.

2 https://www.international-arbitration-attorney.com/vi/what-is-international-arbitration/

Mặc dù còn có những nhìn nhận khác nhau về trọng tài theo quan điểm riêng, nhưng rõ ràng, có thể chỉ ra một số đặc điểm cơ bản của Trọng tài quốc tế như sau3:

- Thứ nhất, quá trình trọng tài diễn ra trên cơ sở thoả thuận Trọng tài quốc tế được thiết lập bởi các bên tranh chấp

- Thứ hai, thủ tục trọng tài được xác định bởi các bên và thường là một thủ tục xét xử

kín được điều khiển bởi hội đồng trọng tài gồm một hoặc một số lẻ các trọng tài viên

- Thứ ba, phán quyết của Trọng tài quốc tế về vụ tranh chấp là chung thẩm, buộc các bên phải thực hiện

2.3 Phân loại.

Hiện nay trong thực tiễn quốc tế có một số loại tòa trọng tài sau:1

- Căn cứ vào thành phần của toà trọng tài, toà trọng tài được chia thành Toà trọng tài cá nhân và Toà trọng tài tập thể Toà trọng tài cá nhân là toà chỉ có duy nhất một trọng tài viên Toà trọng tài tập thể là toà có từ ba trọng tài viên trở lên

- Căn cứ vào thẩm quyền giải quyết tranh chấp, toà trọng tài được chia thành toà trọng tài có thẩm quyền chung và toà trọng tài có thẩm quyền chuyên môn Toà trọng tài có thẩm quyền chung là toả có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp phát sinh trong tất cả các lĩnh vực hợp tác giữa các chủ thể của luật quốc tế Toà trọng tải có thẩm quyền chuyên môn là tòa chỉ có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp trong một hoặc một số lĩnh vực hợp tác nhất định

- Căn cứ vào tính chất hoạt động, toà trọng tài được chia thành tòa trọng tài thường trực và toà trọng tài vụ việc Đây là căn cứ phân loại thường được sử dụng hiện nay Toà trọng tài thường trực (hay còn gọi là Toà trọng tài quy chế)

3 https://luatminhkhue.vn/dac-diem-cua-trong-tai-quoc-te-la-gi-quy-dinh-ve-tham-quyen-cua-trong-tai-quoc-te.aspx

là những toà được thành lập để giải quyết các tranh chấp một cách thường xuyên Các toà này có quy chế hoạt động, thủ tục rõ ràng và có trụ sở Tòa trọng tài vụ việc (hay còn gọi là Toà trọng tài Ad hoc) là những toà được thành lập để giải quyết một vụ tranh chấp cụ thể và sau khi vụ việc được giải quyết xong toả sẽ chấm dứt hoạt động

3 Phân tích ưu điểm, hạn chế của biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua Trọng tài quốc tế so với các biện pháp giải quyết tranh chấp quốc

tế khác.

- Ưu điểm

+ Trước hết, giải quyết tranh chấp quốc tế bằng Trọng tài quốc tế các bên tranh chấp có quyền lựa chọn rất rộng các vấn đề liên quan đến việc giải quyết tranh chấp như quyền lựa chọn thủ tục tố tụng phù hợp với quy mô và mức độ phức tạp của vụ việc, các bên có thể lựa chọn thủ tục trọng tài Adhoc; quyền lựa chọn hội đồng trọng tài có thể có 1, 3, 5 trọng tài viên hoặc một con số khác theo thỏa thuận của các bên tranh chấp; quyền thỏa thuận lựa chọn ngôn ngữ và địa điểm tiến hành tố tụng trọng tài, thời hạn tiến hành tố tụng trọng tài không bị ràng buộc; thời hạn Tố tụng có thể theo yêu cầu của các bên và nếu các bên không có nhu cầu khác thì theo thời hạn của hội đồng trọng tài, tùy theo quy mô và mức

độ phức tạp của từng vụ việc Vì vậy, trọng tài có thể theo dõi cuộc tranh chấp từ đầu đến cuối, có thể xâu chuỗi mọi sự kiện và đưa ra cách giải quyết tốt nhất Ngoài ra các bên có quyền lựa chọn trọng tài viên có đầy đủ kinh nghiệm và năng lực trong lĩnh vực đang tranh chấp, đồng thời các bên cũng có quyền đề nghị thay đổi Trọng tài viên do mình chỉ định trong quá trình tố tụng nếu như trọng tài viên đó có dấu hiệu không khách quan, vô tư hoặc không đủ năng lực cũng như không có trách nhiệm trong quá trình giải quyết vụ việc Ngoài ra giải quyết bằng Trọng tài quốc tế còn thể hiện tính năng động, linh hoạt, mềm dẻo

Đây là điểm ưu của hình thức trọng tài nói chung Do đó các bên tham gia có thể thoải mái mà không bị gò bó như xét xử tại Tòa án quốc tế (quy trình tố tụng cứng nhắc, tính chủ động của các quốc gia tại Tòa án quốc tế không cao)

+ Thứ hai, giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài quốc tế sẽ tiết kiệm chi phí cho các bên tranh chấp so với chi phí phải bỏ ra khi giải quyết các tranh chấp bằng Tòa án quốc tế

+ Thứ ba, thời gian giải quyết tranh chấp bằng trọng tài có thể giống với thời gian giải quyết tranh chấp trực tiếp; tranh chấp thông qua bên thứ ba; tranh chấp trong khuôn khổ các tổ chức quốc tế và các hiệp định khu vực đều nhanh hơn so với Tòa án quốc tế (Trong suốt thời gian dài trong quá khứ cũng như hiện nay Trọng tài quốc tế được coi như một phương thức giải quyết tranh chấp có tốc độ Quá trình Trọng tài quốc tế có thể diễn ra rất nhanh trong vòng vài tuần hay vài tháng nếu các bên muốn như vậy Ngược lại, nếu so với Tòa án quốc tế, vụ việc thường kéo dài bởi vì hệ thống Tòa án quốc tế được tổ chức theo các cấp xét xử

và thủ tục tư pháp phức tạp) nếu các bên tham gia có sự tỏ rõ thái độ hợp tác, cùng nhau giải quyết mâu thuẫn nên từ đó sẽ tránh được những tác động chủ quan và khách quan từ bên ngoài

+ Thứ tư, hơn thế nữa, với cơ chế “giải quyết bí mật” Trọng tài quốc tế sẽ giữ được bí mật cho các bên tranh chấp Do đó, giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài quốc tế sẽ bảo đảm được danh dự và uy tín của các bên tranh chấp (đặc biệt là các bên thua kiện) Toàn bộ nội dung của vụ việc trong suốt quá trình tố tụng chỉ được công khai nếu được sự đồng ý của các bên hoặc trong trường hợp việc công khai nội dung để phục vụ cho việc giải quyết một vụ việc khác

- Nhược điểm

+ Thứ nhất, vì đẩy cao tính hợp tác của các bên nên kết quả của cuộc giải quyết phụ thuộc vào thái độ; thiện chí của các bên tranh chấp Nếu các bên quá cứng nhắc, bất hợp tác thì rất khó để làm việc

+ Thứ hai, Trọng tài quốc tế có thể gặp khó khăn trong quá trình giải quyết tranh chấp; đặc biệt là những tranh chấp phức tạp Do Trọng tài quốc tế không có bộ máy giúp việc, không có cơ quan thi hành, cưỡng chế như Tòa án quốc tế

+ Thứ ba, giải quyết tranh chấp quốc tế bằng Trọng tài quốc tế cũng có những hạn chế về cơ chế đảm bảo thực thi, tuân thủ phán quyết của trọng tài không mạnh như cơ chế thực thi tuân thủ phán quyết của Tòa án quốc tế (Phán quyết của Tòa án quốc tế thường đảm bảo tính công bằng và khách quan đồng thời tranh chấp quốc tế thường được giải quyết triệt để Hơn thế nữa, cơ chế thực thi tuân thủ các phán quyết của Tòa án quốc tế cao hơn các biện pháp khác vì các phán quyết của Tòa án thường đảm bảo thực hiện bằng các cơ quan có thẩm quyền của tổ chức quốc tế thành lập nên nó) Thực tế cho thấy, việc thực thi tuân thủ phán quyết của Trọng tài quốc tế hoàn toàn phụ thuộc vào sự tận tâm, thiện chí của các bên tranh chấp, bởi lẽ, Trọng tài quốc tế không phải là cơ quan tư pháp của Liên hợp quốc nên hội đồng bảo an liên hợp quốc sẽ không thể bảo đảm việc thực thi các phán quyết của Trọng tài quốc tế, đặc biệt là các phán quyết của các trọng tài Adhoc

+ Thứ tư, chi phí các bên phải bỏ ra khi giải quyết tranh chấp quốc tế bằng Trọng tài quốc tế cũng cao hơn nhiều so với các phương thức giải quyết tranh chấp như: Giải quyết trực tiếp tranh chấp; giải quyết tranh chấp thông qua bên thứ ba; giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ các tổ chức quốc tế và các hiệp định khu vực; gây tốn kém tiền của cho các bên tham gia giải quyết tranh chấp

+ Thứ năm, do liên quan đến việc “thể hiện rõ sự nhất trí của các bên về việc giải quyết tranh chấp thông Trọng tài quốc tế, nội dung của các điều ước quốc tế này đồng thời xác định thẩm quyền, trình tự thành lập toà Trọng tài, đối tượng tranh chấp, thủ tục xét xử, nguồn luật được toà trọng tài áp dụng, thủ tục đưa ra phán quyết và nghĩa vụ của các bên phải tuân thủ phán quyết Trọng tài trong một số trường hợp…”1 nên sự thuận tiện, đơn giản, nhanh chóng khi giải quyết tranh chấp quốc tế bằng Trọng tài quốc tế không thể bằng các phương thức giải quyết tranh chấp như: Giải quyết trực tiếp tranh chấp; giải quyết tranh chấp thông qua bên thứ ba; giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ các tổ chức quốc tế và các hiệp định khu vực

4 Đánh giá khả năng áp dụng biện pháp này để giải quyết tranh chấp quốc

tế mà Việt Nam là một bên.

- Dạo gần đây các tranh chấp trên Biển Đông giữa Trung Quốc và các nước láng giềng Đông Nam Á trong đó có Việt Nam vốn đã tồn tại từ nhiều thập kỷ, nay càng nóng lên, nhất là sau khi Trung Quốc tuyên bố Biển Đông là “lợi ích cốt lõi” và sẵn sàng tiến hành chiến tranh để bảo vệ vùng chủ quyền mà nước này yêu sách “Những khẳng định này của Trung Quốc không gây ngạc nhiên cho cộng đồng quốc tế bởi nó đi kèm với những việc làm của Trung Quốc và khuynh hướng sử dụng xung đột để giải quyết tranh chấp lãnh thổ thay vì các sáng kiến giải quyết xung đột”4

- Như vậy, có thể thấy rằng, “tranh chấp biển Đông trở nên phức tạp và bị đẩy lên mức độ ngày càng gay gắt trong những năm gần đây Tranh chấp không chỉ bắt nguồn từ mâu thuẫn hay tồn tại tranh chấp về chủ quyền lãnh hải do lịch sử

để lại và quyền tài phán đối với các vùng đặc quyền kinh tế, mà còn xuất phát từ

4 http://www.hoangsa.danang.gov.vn/index.php/2012-09-05-04-20-02/lu-t-phap-qu-c-t/352-tranh-ch-p-bi-n-dong-nh-ng-tinh-toan-chi-n-lu-c-va-tri-n-v-ng-gi-i-quy-t-xung-d-t

sự đan xen lợi ích, mưu cầu địa chính trị, trước hết là quản lý, kiểm soát tuyến hàng hải, hàng không chiến lược và nguồn tài nguyên giàu có, đặc biệt là dầu mỏ tại khu vực này Vì vậy, tranh chấp biển Đông ngày nay không chỉ còn là xung đột giữa Trung Quốc với các nước láng giềng ASEAN, mà đã trở thành một vấn

đề quốc tế”5 Trong đó, tình hình giữa Việt Nam và Trung Quốc chủ yếu xoay quanh các tranh chấp sau:

+ Thứ nhất, tranh chấp chủ quyền Quần đảo Hoàng Sa

+ Thứ hai, tranh chấp chủ quyền Quần đảo Trường Sa

+ Thứ ba, tranh chấp nội vùng đường lưỡi bò

- Đối với việc áp dụng biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế bằng phương thức Trọng tài quốc tế liên quan về vấn đề biển đông giữa Việt Nam và Trung Quốc: + Nếu lựa chọn Tòa trọng tài thường trực La Haye (PCA) PCA là một trong những thiết chế mà Việt Nam có thể xem xét lựa chọn để kiện các yêu sách, hành vi của Trung Quốc Nhưng xét về mặt bản chất, PCA là thiết chế giải quyết tranh chấp hoàn toàn dựa trên cơ sở sự thỏa thuận của các bên có liên quan thông qua việc ký Thỏa thuận trọng tài Vì vậy, để đưa tranh chấp này ra giải quyết trước PCA bắt buộc giữa Việt Nam và các nước có liên quan trước tiên phải có thỏa thuận lựa chọn, trao thẩm quyền giải quyết cho PCA “Chúng ta sẽ vướng ngay phải trở ngại trên vì một bên tranh chấp chính là Trung Quốc Hơn nữa, PCA cũng chưa có cơ chế đảm bảo thực thi phán quyết giải quyết tranh chấp của mình một cách hiệu quả Do vậy PCA sẽ chỉ là thiết chế tài phán cuối cùng Việt Nam có thể xét đến để áp dụng giải quyết tranh chấp với Trung Quốc trong bối cảnh hiện tại”6

5 http://web.hcmulaw.edu.vn/doantruong/index.php/ho-tro-sinh-vien/khac/72-sv-khpl-cac-bi-n-phap-gi-i-quy-t-tranh-ch-p-bi-n-dong-gi-a-vi-t-nam-va-trung-qu-c

6 HƯỜNG, Đào Thị Thu Việt Nam và phương án sử dụng Tòa trọng tài theo phụ lục VII Công ước luật biển

1982 trước những yêu sách của Trung Quốc tại biển Đông VNU Journal of Science: Legal Studies, [S.l.], v 32,

n 2, june 2016 ISSN 2588-1167.