SKKN KINH NGHIỆM SỬ DỤNG ÂM NHẠC NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH KHI ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THƠ CHỐNG PHÁP NGỮ VĂN 12

Các biện pháp sử dụng âm nhạc nhằm phát huy tính tích cực của học sinh khi đọc hiểu các văn bản thơ thời kì chống Mĩ trong chương trình Ngữ văn 12.. Do vậy, từ kinh nghiệm

UBND TỈNH HẢI DƯƠNG

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HẢI DƯƠNG

BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN

MỘT SỐ KINH NGHIỆM SỬ DỤNG ÂM NHẠC NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH KHI ĐỌC HIỂU CÁC VĂN BẢN THƠ THỜI KÌ KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 12( CƠ BẢN)

Bộ môn: Ngữ văn

Năm học 2020 - 2021

Trang

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

TÓM TẮT SÁNG KIẾN

MÔ TẢ SÁNG KIẾN 1

1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến 1

2 Cơ sở lí luận 3

2.1 Giải thích một số khái niệm 3

2.2 Vai trò của âm nhạc 4

3 Thực trạng của vấn đề 7

3.1 Về phía giáo viên: 8

3.2 Về phía học sinh 7

4 Các biện pháp sử dụng âm nhạc nhằm phát huy tính tích cực của học sinh khi đọc hiểu các văn bản thơ thời kì chống Mĩ trong chương trình Ngữ văn 12 9 4.1 Một số yêu cầu cơ bản khi sử dụng âm nhạc 9

4.2 Một số biện pháp sử dụng âm nhạc khi dạy đọc hiểu các văn bản thơ thời kì chống Pháp trong chương trình Ngữ văn 12( Ban cơ bản) 10

4 3 Thiết kế giáo án minh họa các biện pháp sử dụng âm nhạc khi dạy đọc hiểu các văn bản thơ thời chống Pháp trong chương trình Ngữ văn 12 (Ban cơ bản) 16

5 Kết quả đạt được 33

6 Điều kiện để sáng kiến được nhân rộng 34

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 35

1 Kết luận 35

2 Khuyến nghị 35

Phụ lục: Một số hình ảnh về hoạt động văn nghệ của học sinh trường THPT Kim Thành 2 37

TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

1 Tên sáng kiến: Một số kinh nghiệm sử dụng âm nhạc nhằm phát huy tính tích cực của học sinh khi đọc hiểu các văn bản thơ thời kì kháng chiến chống Pháp trong chương trình Ngữ văn 12( cơ bản)

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phương pháp giảng dạy Ngữ văn 12

3 Tác giả: Nguyễn Thị Thu Trang Nam (nữ): Nữ

Ngày tháng/năm sinh: 15/07/1985

Trình độ chuyên môn: Cử nhân sư phạm Ngữ văn

Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên Văn - Trường THPT Kim Thành II

6 Các điều kiện cần thiết áp dụng sáng kiến: học sinh trung bình, khá

7 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Năm học 2020-2021

TÁC GIẢ

(ký, ghi rõ họ tên)

Nguyễn Thị Thu Trang

XÁC NHẬN CỦA TRƯỜNG THPT KIM THÀNH II

1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến

Có một thực tế rất đáng buồn nhưng không thể phủ nhận, đó là hiện nayhọc sinh càng ngày càng thờ ơ với môn Ngữ văn Một trong những nguyên nhântrực tiếp dẫn đến tình trạng học sinh quay lưng lại với văn chương thuộc về giáoviên - những người đang trực tiếp truyền đạt kiến thức cho học sinh Trongkhông khí đổi mới phương pháp dạy học của ngành giáo dục hiện nay, nhiềugiáo viên đã có tinh thần đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tíchcực của học sinh, hình thành các phẩm chất, năng lực cần thiết đáp ứng mục tiêucủa chương trình giáo dục phổ thông mới Trong đó, hình thức dạy học tích hợp

âm nhạc khi dạy học Ngữ văn đã và đang trở thành một hướng đi mới nhằmkhơi gợi sự hứng thú cho học sinh trong quá trình tiếp nhận tác phẩm, đồng thờibồi đắp năng lực thẩm mĩ, khả năng sáng tạo và giao tiếp cho học sinh

Bên cạnh đó, trong chương trình Ngữ văn lớp 12, phần thơ Việt Nam hiệnđại ( 1945- 1975) là phần kiến thức trọng tâm ở học kì I Trong đó, các tác phẩmthơ thời kì kháng chiến chống Pháp là sự kết tinh những giá trị tư tưởng và nghệthuật đặc sắc có sức tác động mạnh mẽ đến các thế hệ trẻ Tuy nhiên, việc tiếpnhận của học sinh đối với các tác phẩm thơ thời kì này không phải lúc nào cũng

dễ dàng

Do vậy, từ kinh nghiệm bản thân và thực tế triển khai, tôi xin trao đổi

sáng kiến “Một số kinh nghiệm sử dụng âm nhạc nhằm phát huy tính tích cực của học sinh khi đọc hiểu các văn bản thơ thời kì kháng chiến chống Pháp trong chương trình Ngữ văn 12( cơ bản) với bạn bè đồng nghiệp nhằm

nâng cao chất lượng giảng dạy, đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay

2 Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến

Điều kiện áp dụng sáng kiến: Các tổ bộ môn Ngữ văn xây dựng khung

chương trình, xác định rõ mục tiêu cụ thể từng bài học Đồng thời, nhà trường,lớp học cần có các trang thiết bị công nghệ thông tin hỗ trợ cho giảng dạy, giáoviên tích cực nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học

Cụ thể, đối tượng nghiên cứu là tác phẩm thơ kháng chiến chống Pháp giai đoạn1945- 1954 trong chương trình sách giáo khoa THPT lớp 12 cơ bản( không tính

tác phẩm đọc thêm), cụ thể là bài thơ Tây Tiến ( Quang Dũng) và đoạn trích Việt Bắc ( Tố Hữu)

Thời gian áp dụng sáng kiến: năm học 2020-2021

3 Nội dung sáng kiến.

Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến: Phạm vi nghiên cứu của sáng

kiến là những văn bản thơ kháng chiến chống Pháp 1945- 1954 gồm hai tác

phẩm Tây Tiến và Việt Bắc Đây là một đề tài không mới, thậm chí hai tác

phẩm này vốn là những tác phẩm quen thuộc đã được khai thác, tìm tòi rất

nhiều Cái mới của sáng kiến này là vận dụng tích hợp các kiến thức về âm nhạc, cụ thể là các bài hát về thời kì kháng chiến chống Pháp, các hiểu biết về

nhịp điệu, tiết tấu và các hình thức biểu diễn âm nhạc để phát huy tính tích cực,chủ động của học sinh Giờ Văn sẽ trở nên sinh động, vui vẻ, nhẹ nhàng, họcsinh tiếp thu tri thức một cách tự nhiên, sinh động để từ đó được hình thànhphẩm chất, năng lực đặc thù

Khả năng áp dụng của sáng kiến: Học sinh lớp 12 là đối tượng học sinh

rất dễ bắt nhịp với cái mới Các em có niềm đam mê âm nhạc Do đó, các giảipháp kết hợp giữa âm nhạc và việc tổ chức hoạt động dạy học mà sáng kiến đưa

ra sẽ có tính khả thi, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục của BộGiáo dục và Đào tạo

Lợi ích thiết thực của sáng kiến: Thay vì để học sinh tiếp nhận kiến thức

một cách rời rạc, thụ động thì khi sáng kiến được áp dụng, học sinh sẽ có tâmthế vui vẻ, thoải mái, hứng thú, từ đó tiếp thu bài một cách tự nhiên, chủ động.Giờ học Văn sẽ trở nên nhẹ nhàng, từ đó nuôi dưỡng tình yêu đối với môn Ngữvăn

4 Khẳng định giá trị, kết quả đạt được của sáng kiến.

Các tiết học có áp dụng sáng kiến thấy hiệu quả nâng cao rõ rệt Học sinhtham gia học tập với tâm thế hứng thú, mong muốn khám phá tri thức và hình

tạo, năng lực giả quyết vấn đề… đặc biệt là năng lực thẩm mĩ

5 Đề xuất, kiến nghị để thực hiện áp dụng hoặc mở rộng sáng kiến.

Để sáng kiến được áp dụng lâu dài, hiệu quả, tổ nhóm chuyên môn cần có

những biện pháp phát huy được trí tuệ tập thể Mỗi giáo viên cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy, trau dồi chuyên môn và nuôi dưỡng tình yêu nghề, yêu trò Đồng thời, đề sáng kiến đạt được hiệu quả cao nhất, nhà trường cần trang bị cho các lớp hệ thống máy chiếu, tivi hoặc đài, loa để việc tổ chức các

hoạt động văn nghệ tập thể, việc trình chiếu các bài hát liên quan đến bài học

được thuận lợi Tổ chức Đoàn thanh niên có thể phát động các cuộc thi văn nghệ

gắn liền với các bài hát về quê hương đất nước, về người chiến sĩ cách mạng,hoặc tổ chức các cuộc thi phổ nhạc, thi sáng tác âm nhạc trong phạm vi nhàtrường để học sinh được phát triển một cách toàn diện các phẩm chất và nănglực

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến

1.1 Đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều,

rèn luyện tư duy sáng tạo và tích cực để học sinh chủ động nắm bắt kiến thứcđược coi là nhiệm vụ trọng tâm của công tác giáo dục Muốn thực hiện đượcnhiệm vụ này, trước hết, mỗi giáo viên phải tạo được hứng thú cho học sinh để

các em say mê, hứng thú và sau đó là tự giác học tập Do đó, đổi mới các phương pháp và hình thức dạy học với mục tiêu lấy học sinh làm trung tâm

nhằm phát huy tính chủ động tích cực, đồng thời hình thành cho các em nhữngnăng lực chung, năng lực đặc thù của bộ môn là định hướng quan trọng trongviệc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông mới hiện nay Bởi dạy họckhông chỉ là nhồi nhét những kiến thức khô cứng, áp đặt học sinh theo mộtcông thức, khuôn mẫu, mà quan trọng hơn là phải để các em tự hình thành vàchiếm lĩnh kiến thức Có như vậy, học sinh mới say mê, hứng thú với môn học

1.2 Văn học là một môn học đặc biệt, đòi hỏi người dạy, người học phải

say mê, suy ngẫm, phải hào hứng khi tiếp cận thì giờ học mới đạt được hiệu quả

Dạy văn, học văn là một nghệ thuật Nó vốn không ưa sự lặp lại nhàm chán, mà cần đến sự sáng tạo và linh hoạt Nhìn vào thực tế hiện nay chúng ta thấy rằng,

tình yêu với môn Ngữ văn trong học sinh đã giảm sút rất nhiều Một phần, doVăn học là môn học khó chiếm lĩnh, dù các em thích Văn nhưng không phải emnào cũng có khả năng tiếp thu dễ dàng Mặt khác, do xu hướng phát triển củathời đại khoa học, nhu cầu của xã hội, yêu cầu của nghề nghiệp, sự định hướngcủa gia đình ảnh hưởng không nhỏ đến việc lựa chọn môn học của các em.Ngoài ra, một số giáo viên dạy bộ môn vẫn chưa đầu tư thời gian công sức đểđổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học để lôi cuốn học sinh vào quátrình khám phá tri thức

1.3 Trước tình hình thực tế đó, nhiều giáo viên dạy Văn đã có tinh thần

đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh.Một trong những phương pháp dạy học đổi mới mà tôi nhận thấy mang lại hiệu

quả tích cực trong những năm trở lại đây là phương pháp dạy học tích hợp kiến

thức liên môn Để phát huy tính chủ động tích cực và tạo niềm say mê hứng thú

cho giờ học, giáo viên có thể vận dụng nhiều kiến thức của nhiều bộ môn khác

nhau Trong đó, việc kết hợp vận dụng môn Âm nhạc cùng với những kiến thức về âm nhạc vốn có của học sinh trong dạy học là một phương pháp rất thú vị để

tạo không khí sôi nổi, hấp dẫn, tạo tâm thế cho học sinh tiếp nhận kiến thức,đồng thời phát huy được năng lực, sở trường cho học sinh, rèn luyện sự tự tin,

chủ động và sáng tạo Bởi một trong những con đường gần nhất tác động đến tâm hồn và trí não của con người là âm nhạc Điều này đáp ứng được mục tiêu

và yêu cầu quan trọng của chương trình giáo dục phổ thông mới: giúp học sinh

hình thành và phát triển những yếu tố căn bản, đặt nền móng cho sự phát triểnhài hoà về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực

1.4 Trong chương trình Ngữ văn 12( cơ bản), các kiến thức phần đọc

hiểu văn bản tập trung chủ yếu ở giai đoạn văn học Việt Nam hiện đại từ 1945đến nay với các giai đoạn nhỏ hơn: văn học thời kháng chiến chống Pháp, văn

học thời chống Mĩ, văn học sau 1975…Trong đó, các tác phẩm văn học thời chống Pháp, đặc biệt là những tác phẩm thơ phát triển mạnh mẽ, có nhiều thành tựu xuất sắc Ngày nay, thế hệ trẻ chỉ có thể sống trong không khí hào

hùng, sôi động của thời đại qua các trận đánh từ tư liệu lịch sử, qua lời kể củathế hệ cha anh và qua tác phẩm văn học Do đó, họ khó có được tâm thế, khí thế

để cảm nhận bản chất thực sự của một thời đại đau thương nhưng hào hùng củadân tộc Vì vậy, việc “truyền lửa” cho hậu thế thông qua các văn bản thơ thờichống Pháp là điều vô cùng cần thiết và có ý nghĩa lớn lao nhằm tiếp thêm sứcmạnh, ý chí cho lớp trẻ ngày nay Tuy nhiên, khi dạy đến phần kiến thức này,

nhiều khi giáo viên tỏ ra lúng túng khi dung lượng tác phẩm dài nên việc truyền đạt và tiếp nhận kiến thức của thầy và trò thường tập trung vào việc đọc- chép

khiến cho học sinh tiếp thu một cách bị động, hoặc có thể gây ra sự nhàm chán,nặng nề trong giờ học

Từ những lí do trên, để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học

nói chung, dạy học Ngữ văn nói riêng, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm sử dụng âm nhạc nhằm phát huy tính tích cực của học sinh khi đọc

hiểu các văn bản thơ thời kì kháng chiến chống Pháp trong chương trình Ngữ văn 12( cơ bản)” làm sáng kiến kinh nghiệm của mình để chia sẻ cùng các

thầy cô và bạn bè đồng nghiệp

2 Cơ sở lí luận

2.1 Giải thích một số khái niệm

- Tính tích cực của học sinh được hiểu theo nhiều cách: có thể tích cực

trong học tập, tích cực trong trải nghiệm sáng tạo hay hoạt động vui chơi Trongsáng kiến kinh nghiệm này, tôi xin đề cập đến khái niệm tích cực của học sinhtrong nhận thức học tập Theo GS TSKH Thái Duy Tiên ( Viện khoa học giáo

dục): “ Tích cực nhận thức biểu hiện sự nỗ lực của chủ thể khi tương tác với đối tượng trong quá trình học tập, nghiên cứu, thể hiện sự nỗ lực của hoạt động trí tuệ”

- Khái niệm tích hợp (integration) được hiểu là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách

hữu cơ, có hệ thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộccác môn học khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dungthống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cậpđến trong các môn học hoặc các hợp phần của bộ môn đó

Tích hợp là một thuật ngữ khá mới nhưng đã trở thành một nhu cầu tấtyếu của thời đại và cũng là xu hướng chính của nền giáo dục hiện đại trongnhững năm vừa qua Dạy học tích hợp thực sự là một phương pháp mới mẻ, cóhiệu quả cao trong việc giảng dạy ở trường THPT hiện nay Trong đó, kết hợpvận dụng các kiến thức về âm nhạc, sử dụng âm nhạc là phương tiện hỗ trợ làmột giải pháp có giá trị thực tiễn góp phần nâng cao hiệu quả dạy học

- “ Âm nhạc” là một bộ môn nghệ thuật dùng chất giọng, âm thanh để

diễn đạt các cung bậc cảm xúc, tình cảm của con người Âm nhạc gồm hai thể

loại chính là thanh nhạc và khí nhạc Thanh nhạc nghĩa là âm nhạc dựa trên lời bài hát để diễn tả, thể hiện ý tưởng, cảm xúc, tâm tư tình cảm Còn khí nhạc là

âm nhạc dựa trên các âm thanh thuần túy của những loại nhạc cụ

2.2 Vai trò của âm nhạc

2.2.1 Vai trò của âm nhạc trong đời sống con người

Âm nhạc có nhiều vai trò trong đời sống xã hội với sức ảnh hưởng lớn.

Trước hết, âm nhạc giúp con người giải trí và tác động đến sự hình thành, phát triển của con người Sô-xta-covits viết: “ Âm nhạc nâng con người lên, làm cho con người cao quý, củng cố phẩm chất, niềm tin vào sức mạnh bên trong bản thân” Chính vì thế, một lời khuyên được đưa ra: phụ nữ mang thai nên cho

bé nghe nhạc ngay từ trong bụng mẹ để bé hình thành và phát triển tư duy tốt

hơn Âm nhạc có tác dụng phản ánh trí tuệ, tư tưởng, cũng như tác động mạnh

mẽ và sâu sắc đến cảm xúc của con người Nó làm rung động tình cảm lắng

đọng trong tâm hồn, chắp cánh cho sức tưởng tượng được bay bổng, giúp mọingười nhận thức, yêu đời và yêu cuộc sống hơn, từ đó đem lại cho con ngườicác cảm xúc về thẩm mỹ và sự tinh tế Nó giúp xua tan nỗi đau khổ, mang lạiniềm vui sướng, sự tươi trẻ, tràn đầy sức sống Thưởng thức những ca khúc yêuthích giúp con người thư thái và có rất nhiều trải nghiệm thú vị Nên trong cuộcchiến tranh chống Pháp và Mĩ, chúng ta vẫn thấy tinh thần “tiếng hát át tiếngbom” của đồng bào ta trên các mặt trận Các đoàn văn công hát phục vụ cácchiến sĩ để tiếp thêm tinh thần cho họ vào cuộc chiến với kẻ thù… Đây chính làphương diện truyền tải cảm xúc trọn vẹn và tuyệt vời nhất Bên cạnh đó, âm

nhạc giúp con người tăng cường trí nhớ, hiệu quả học tập và làm việc Âm nhạc không chỉ giải trí, tác động vào cảm xúc mà còn rất tốt đối với sức khỏe Theo

nghiên cứu của các nhà khoa học, âm nhạc là thần dược của tâm hồn và sứckhỏe của con người Các bản nhạc có tiết tấu nhanh như disco, chachacha,pop… giúp chúng ta tỉnh táo, năng động và nhạy bén hơn Những bản nhạckhông lời, piano, Baroque … còn giúp giảm mệt mỏi, căng thẳng trong cuộcsống Tựu trung lại, âm nhạc có vai trò quan trọng, tác động một cách toàn diệnđến sức khoẻ, trí não, tâm hồn cảm xúc của con người Âm nhạc trở thành mộtphần không thể thiếu trong mọi hoạt động sống của con người trong xã hội

2.2.2 Vai trò của âm nhạc đối với môn Ngữ văn

Văn học là một bộ môn vừa mang tính chất là môn khoa học, vừa là mộtmôn nghệ thuật Văn nhân xưa thường đúc kết: “Thi trung hữu họa” (trong thơ

có họa) hay “thi trung hữu nhạc” (trong thơ có nhạc) Thời nay, các nhà phêbình âm nhạc khen ngợi một bản nhạc đạt tới “hứng vị của thơ” còn nhà phêbình văn học tán dương một bài thơ nọ “tựa hồ như một bản nhạc vần điệu”

Những lối so sánh đấy phần nào thể hiện được mối quan hệ nghệ thuật giữa vănhọc, cụ thể là thơ và nhạc, chính vì thế chúng rất dễ phối với nhau Dựa trên lờithơ, bằng sự rung cảm nghệ thuật, các nhạc sĩ đã tạo nên sức sống mới cho thica.Với đặc điểm gắn bó hữu cơ giữa thơ và nhạc ấy, trong các tiết học Ngữ văn,đặc biệt là tiết đọc hiểu các tác phẩm thơ, việc tích hợp âm nhạc có vai trò rấttích cực đối với sự tiếp nhận tri thức của học sinh Vậy, âm nhạc có vai trò cụthể như thế nào?

Trước hết, âm nhạc có vai trò tạo hứng thú học tập cho học sinh trong giờ

học Bởi không phải bất cứ học sinh nào đều có sẵn niềm say mê, yêu thích đối

với môn Văn Dạy học trò không có hứng thú cũng chỉ như “đập búa trên sắt nguội” mà thôi Bởi vậy, người thầy trước hết phải là người “thắp lửa đam mê”.

Đặc biệt đối với môn học Ngữ văn, chỉ có niềm đam mê mới đưa các em khámphá đến tận cùng vẻ đẹp của những tác phẩm văn chương Do đó, với vai trò tácđộng mạnh mẽ đến tâm hồn và trí não của con người, âm nhạc giúp cho học sinhxua tan những căng thẳng mỏi mệt trong giờ học, trí não được nghỉ ngơi để rồitái tạo thêm năng lượng mới giúp học sinh tiếp thu bài tốt hơn Do đó, việc sửdụng âm nhạc tạo cho giờ học sự sinh động, lôi cuốn truyền cảm, vui vẻ và

hạnh phúc khi tiếp nhận tri thức Ví dụ, khi dạy bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh, giáo viên có thể kết hợp cho học sinh nghe bài hát Thuyền và biển được phổ

nhạc từ chính bài thơ của tác giả, rồi cho học sinh ngâm thơ, hát rap phần vănbản, hoặc cho học sinh nghe các bài hát khác về đề tài tình yêu….Khi giáo viên

có các hoạt động tích hợp âm nhạc như vậy, học sinh sẽ có cơ hội được thể hiện năng lực ca hát, hình thành năng lực thẩm mĩ, rèn luyện được sự tự tin trong giao tiếp Giờ học diễn ra nhẹ nhàng với tiêu chí: học mà chơi, chơi mà học.

Điều này đáp ứng yêu cầu mục tiêu của đổi mới giáo dục

Việc sử dụng âm nhạc khi tìm hiểu các tác phẩm thơ sẽ giúp cho học sinh cảm nhận sâu sắc ý nghĩa và cảm xúc của nhà thơ được gửi gắm qua ngôn

từ Bởi bản chất của thơ ca là sự kết hợp ngôn ngữ có vần điệu, tức nó đã mang

tính nhạc Do đó, dựa vào các kiến thức về thanh điệu, cách phối thanh ngắtnhịp , giáo viên có thể định hướng cho học sinh cảm nhận nội dung cảm xúc của

câu thơ Ví dụ, đoạn trích Việt Bắc của nhà thơ Tố Hữu được coi là khúc tình ca

và bản hùng ca Ở phần đầu khi nói về tình cảm giữa người dân Việt Bắc vàngười chiến sĩ cách mạng, nhịp thơ chậm, giọng thơ thiết tha nhẹ nhàng chấtchứa bao ân tình Nhưng ở đoạn sau, nhịp thơ nhanh hơn, giọng thơ hùng hồnkhi khắc hạo cả dân tộc ra trận và tinh thần chiến đấu chiến thắng huy hoàng.Giáo viên sẽ khai thác chất nhạc này để từng bước giúp học sinh cảm nhận nộidung của đoạn trích Ngoài ra, trong giờ đọc hiểu, việc sử dụng một số bài hátcùng đề tài về đất nước, về người lính sẽ trở thành phương tiện hỗ trợ nhằm tạo

ra một không khí lịch sử, tạo tâm thế tiếp nhận kiến thức một cách chủ động hàohứng

Mặt khác, xét từ góc độ tâm lý lứa tuổi và khả năng tiếp thu kiến thức,học sinh lớp 12 có nhu cầu tìm hiểu, phát triển tư duy, kỹ năng, cảm xúc thẩm

mỹ là rất lớn Các em có tư duy sáng tạo, mới mẻ, thích khẳng định bản thân.Các em không thích một giờ học gò bó, căng thẳng Cho nên, việc đưa âm nhạc

vào giờ đọc hiểu thơ theo phương châm: "Biết mà học không bằng thích mà học, thích mà học không bằng vui mà học" ( câu nói của Khổng Tử) là một cách hay

để lôi kéo, tạo tâm thế thoải mái cho học sinh, từ đó quyết định đến hiệu quả bàihọc

2.2.3 Đặc điểm của thơ ca kháng chiến chống Pháp

Tuổi trẻ cả nước nói chung, học sinh nhà trường nói riêng là thế hệ ra đờisau 1975 nên chỉ biết đến chiến tranh qua sách vở, báo chí Họ nhận thức vềchiến tranh chống kẻ thù xâm lược chủ yếu qua kí ức của cha anh, qua tác phẩmvăn chương cách mạng, qua những kỉ vật kháng chiến ít ỏi… Vì thế, việc “truyềnlửa” cho hậu thế thông qua các tác phẩm văn học chiến tranh nhằm khơi dậy tinhthần đấu tranh bất khuất, anh dũng của dân tộc ta trong quá khứ, trở thành nguồnnăng lượng lịch sử là điều vô cùng cần thiết và có ý nghĩa lớn lao tiếp thêm sứcmạnh cho thế hệ học sinh ngày nay

Trong dòng chảy sôi nổi của văn học kháng chiến thì thơ chống Pháp làtiếng nói tâm tình, đằm thắm, là khúc anh hùng ca hào hùng; là lời tự bộc lộchân tình, là ý chí, nghị lực của cả một dân tộc quyết chiến và quyết thắng Thơ

ca chống Pháp đã phản chiếu bóng dáng một thời đại hào hùng với những conngười anh hùng làm “ chấn động năm châu, lừng lẫy địa cầu” Thật ít có ngườiquan tâm đến văn học Cách mạng thời kì chống Pháp lại có thể quên được các

tác phẩm có tính chất kinh điển của văn học thời kỳ này như: tập thơ Từ

ấy và Việt Bắc của Tố Hữu; bài thơ Đất nước, bài thơ Đèo Cả của Hữu Loan; trường ca Bên kia sông Đuống của Hoàng Cầm; các bài thơ Tây Tiến, Đôi mắt người Sơn Tây của Quang Dũng Đó thực sự là những tác phẩm bất hủ thời kì

này mà trong đó ít nhiều, trực tiếp hay gián tiếp phản chiếu bóng hình ngườilính và khung cảnh chiến tranh

Năm tháng đã đi qua với nhiều biến động thời đại ảnh hưởng tới đời sốngvăn học nhưng cho đến nay và chắc chắn nhiều năm nữa về sau, thơ kháng chiếnchống Pháp vẫn còn vang vọng sâu xa trong tâm hồn chúng ta

Trong chương trình THPT, bằng những hình tượng nghệ thuật sinh động, các tácphẩm thơ thời kì kháng chiến chống Pháp đã góp phần đắc lực vào sự nghiệpchung: giáo dục tinh thần yêu nước và động viên ý chí chiến đấu, bảo vệ tổquốc

3 Thực trạng của vấn đề.

3.1 Về phía học sinh

Mặc dù văn học thời kì kháng chiến chống Pháp có vai trò, vị trí quantrọng trong tiến trình phát triển của văn học Việt Nam hiện đại nhưng hiện nayxuất hiện tình trạng nhiều học sinh không hứng thú học vì nó đơn điệu, khôkhan, mang nặng tư tưởng chính trị Vị trí của các tác phẩm này ngày càng mờnhạt trong tâm thức học sinh Đa số học sinh THPT tỏ ra không hứng thú khinghe lại thời đại lịch sử đã qua Các em không cảm nhận được hết cái hay, cáiđẹp mà tác phẩm mang lại Đây cũng là tình trạng chung đối với những giờ họcVăn trong nhà trường

Thực trạng đáng buồn này xuất phát từ nhiều nguyên nhân: do nhận thứccủa học sinh về vấn đề học tập, việc lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai, sựbất cập của chương trình và sách giáo khoa, sự nặng nề và cứng nhắc trong thicử… Hơn nữa, theo thời gian, cuộc kháng chiến chống Pháp đã đi vào quávãng, cách xa thời đại chúng ta đang sống nên những câu chuyện về thời chiếnkhông còn đủ sức hấp dẫn đối với thế hệ trẻ ngày nay Ngày nay, các em chỉđược nghe về chiến tranh hào hùng qua lời kể của ông bà hay trên phương tiện

truyền thông đại chúng Nó không đủ sức hấp dẫn so với các cám dỗ của thờiđại công nghệ thông tin hiện nay Học sinh có thể dành thời gian cả ngày đểchơi game, lướt Website, Facebook nhưng để ngồi yên trước màn hình vô tuyến

30 phút để xem phim tài liệu về chiến tranh là điều vô cùng khó khăn Do đó,các em khó có thể “nắm” được tư tưởng, không “cảm”, không “hiểu” được cáihay, cái đẹp từ tác phẩm Từ đó, dẫn đến việc dạy và học văn học chống Pháptrong trường THPT chưa đạt được hiệu quả cao

3.2 Về phía giáo viên:

Nhưng theo tôi, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng chán học Văncủa một bộ phận học sinh là giáo viên chưa tổ chức được các hoạt động dạy học

đa dạng, sinh động nhằm phát huy tính tích cực của học sinh tham gia vào quátrình học tập, đặc biệt thường không quan tâm đúng mức đến việc đa dạng cáchình thức tổ chức dạy học phong phú đa dạng Hiện nay, phần lớn giờ dạy Văntrong nhà trường nhìn chung chưa thực sự tạo được sức cuốn hút, nếu khôngmuốn nói là có phần nhàm chán, đơn điệu và cứng nhắc đối với học sinh Dườngnhư đã thành thông lệ, giáo viên lên lớp là phải thực hiện đầy đủ các bước: từviệc kiểm tra sĩ số, kiểm tra bài cũ, lời dẫn vào bài, giảng bài cho đến củng cốbài và hướng dẫn bài mới Do những bài thơ thời chống Pháp trong chương trìnhđều là những tác phẩm có dung lượng dài nên đôi khi nhiều thầy cô chỉ dànhthời gian đi vào nội dung kiến thức mà ít chú ý đến việc thay đổi các hình thứcdạy học linh hoạt để tạo không khí hào hùng của thời đại, từ đó tạo tâm thế chohọc sinh dễ dàng tiếp nhận các hình tượng văn học Tiết dạy có thể đảm bảo quytrình các bước nhưng nó lại làm giảm khả năng sáng tạo, hạn chế sự thăng hoacủa người thầy, giảm đi sự hứng thú và khả năng sáng tạo của học sinh khi tiếpnhận kiến thức, khiến cho học sinh chưa có được những ấn tượng sâu sắc về cáctác phẩm thơ thời chống Pháp

Từ đó, học trò sẽ xuất hiện tâm lí uể oải, nặng nề, bị nhồi nhét kiến thức và mất

đi hứng thú học Vì vậy, trong quá trình dạy, dù rất cố gắng, nhiều giáo viêncũng không thể lôi kéo sự tập trung của học sinh, hiệu quả giờ học bị giảm sút

Vậy, làm thế nào để thu hút được nhiều học sinh ngồi chăm chú nghe thầy côgiảng bài? Làm thế nào để cung cấp kiến thức vừa phù hợp đối tượng học sinhlại vừa theo kịp được xu thế giáo dục chung của cả nước? Làm thế nào để nângcao chất lượng giáo dục? Đó là những nội dung “làm nóng” các buổi sinh hoạtchuyên môn của tổ Ngữ văn, của BGH mở rộng và Hội đồng giáo dục nhàtrường Trong rất nhiều nỗi niềm trăn trở về chuyên môn, tôi nhận thấy, việc sửdụng các kiến thức âm nhạc và vận dụng âm nhạc trong dạy học Ngữ văn nóichung, trong các văn bản thơ hiện đại thời kháng chiến chống Pháp nói riêng làmột cách thức tiếp cận thú vị để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, đồng thờitạo được không khí lịch sử của thời đại hào hùng giúp cho giờ học đạt hiệu quảphát huy tính tích cực chủ động của học sinh.

4 Các biện pháp sử dụng âm nhạc nhằm phát huy tính tích cực của học sinh khi đọc hiểu các văn bản thơ thời kháng chiến chống Pháp trong chương trình Ngữ văn 12( cơ bản)

4.1 Một số yêu cầu cơ bản khi sử dụng âm nhạc trong giờ học Ngữ văn

Việc thay đổi hình thức dạy học khi tích hợp âm nhạc trong quá trìnhkhám phá tri thức khiến giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian và phải tư duysáng tạo hơn Tuy nhiên, để giờ dạy Ngữ văn mang màu sắc văn chương đíchthực và sử dụng âm nhạc trong các hoạt động học tập đạt hiệu quả, tạo động lựccho học sinh tích cực khám phá kiến thức của bài học mới, khi sử dụng âmnhạc, giáo viên cần chú ý một số yêu cầu cơ bản sau:

Trước hết, người giáo viên cần xác định rõ mục tiêu cần đạt, phương pháp và kĩ thuật tổ chức, phương tiện cần dùng và các năng lực cần hình thành

ở học sinh qua các hoạt động học tập cụ thể trong tiến trình bài học Từ đó, giáoviên mới xác định hình thức sử dụng âm nhạc một cách phù hợp

Thứ hai là khi xây dựng giáo án, giáo viên cần lưu ý việc phân phối thời

gian hợp lí để việc kết hợp với âm nhạc chiếm một khoảng thời gian hợp lí Nênnhớ, âm nhạc chỉ là phương tiện hỗ trợ để tạo không khí,hoặc có thể góp phầncủng cố kiến thức, để từ đó tạo đà cho cảm hứng văn chương thăng hoa Nếu

giáo viên sa đà quá nhiều vào các hoạt động âm nhạc thì vô hình trung sẽ biếngiờ Ngữ văn thành giờ âm nhạc, sai với mục đích yêu cầu của giờ dạy

Thứ ba là việc lựa chọn các tư liệu âm nhạc cần gần gũi quen thuộc, phù

hợp với nội dung của bài giảng, phù hợp với tâm sinh lí của học sinh THPT Các

tư liệu ấy phải tạo được không khí thời đại và có liên quan đến hình tượng vănhọc đang tìm hiểu để học sinh có sự liên hệ, đối chiếu và tư duy, khắc sâu thêmkiến thức

Thứ 4 là khi sử dụng âm nhạc trong giờ học, giáo viên cần có sự chuẩn bị

kĩ càng chu đáo về kịch bản, động viên học sinh tập luyện và trình bày tự tintrước đám đông Sự hỗ trợ của nhà trường về trang thiết bị như máy chiếu, loađài, âm li, mic….là hết sức quan trọng quyết định đến hiệu quả của việc sử dụng

âm nhạc trong tiết học Ngữ văn

4.2 Một số biện pháp sử dụng âm nhạc nhằm phát huy tính tích cực của học sinh khi đọc hiểu các văn bản thơ thời kì kháng chiến chống Pháp trong chương trình Ngữ văn 12( ban cơ bản)

* Trong chương trình Ngữ văn lớp 12, các tác phẩm thơ thời kì kháng

chiến chống Pháp gồm hai tác phẩm: Tây Tiến của Quang Dũng và Việt Bắc của

Tố Hữu( trừ các bài đọc thêm) Đây là hai tác phẩm tiêu biểu của văn học chốngPháp mà thông qua hình tượng văn học, nhà thơ đã tái hiện không khí hào hùngcủa thời đại Tính chất sử thi và lãng mạn, chất trữ tình - chính trị đậm đặc trongtác phẩm Hai văn bản này có dung lượng khá dài và mỗi bài được dạy trongthời gian 2 tiết Dung lượng kiến thức khá nhiều nên dễ gây cảm giác nhàmchán, căng thẳng khi tiếp nhận tri thức

Trong quá trình giảng dạy các văn bản thơ chống Pháp trên, tôi nhận thấy,

để phát huy tính tích cực và hình thành phẩm chất năng lực cho học sinh, ngườigiáo viên có thể sử dụng âm nhạc ở nhiều hình thức khác nhau, tất nhiên mỗihình thức ấy sẽ được thực hiện ở một lớp hoặc vào một thời điểm cụ thể khigiảng dạy để phù hợp với từng đối tượng học sinh, hoặc được sử dụng ở cácbước trong tiến trình bài dạy Từ kinh nghiệm thực tiễn giảng dạy, tôi đã lựa

chọn và sử dụng một số biện pháp sử dụng âm nhạc phù hợp với đặc trưng bàihọc, với đối tượng học sinh và mang lại hiệu quả nhất định

4.2.1 Sử dụng các kiến thức âm nhạc để đọc hiểu nội dung ý nghĩa của câu, đoạn thơ.

Thơ là khái niệm chỉ các loại sáng tác văn học có vần điệu, có đặc điểmngắn gọn, súc tích, nhiều ý cô đọng Bên cạnh đó, một bài thơ còn cần có vầnđiệu giữa câu nọ với câu kia và tổ hợp của các câu tạo ra nhạc tính trong bài thơ.Chất liệu của âm nhạc là âm thanh, nhịp điệu, tiết tấu Nhà thơ dùng âm thanhlàm phương tiện diễn đạt tư tưởng, tình cảm Khi khám phá tính nhạc trong thơnghĩa là xem việc tác giả đã sử dụng, kết hợp từ ngữ như thế nào để tạo ra hàihòa về âm thanh, sự nhịp nhàng cho thơ Do đó, giáo viên cần vận dụng đặcđiểm này để định hướng học sinh tìm hiểu cảm xúc của nhà thơ được bộc lộ quacâu chữ Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy, các tác phẩm thơ chống Pháprất giàu nhạc tính nên giáo viên hoàn toàn có thể sử dụng cách thức này để họcsinh khám phá tác phẩm

Ví dụ: Tây Tiến là bài thơ không chỉ giàu chất họa mà còn đậm chất nhạc.

Cả bài thơ là một bản nhạc đa âm điệu của tiết tấu Bởi bài thơ được kết tinh từtâm hồn và cảm xúc của một người lính, một nhà thơ, một họa sĩ và một nhạc sĩ

Quang Dũng Khúc dạo đầu là nỗi nhớ “chơi vơi”, vừa xa xăm, sâu lắng, vừa

thiết tha, quyến luyến:

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơ Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi chơi vơi”.

Từ biểu cảm “ơi” kết hợp với từ láy “chơi vơi” tạo nên âm hưởng thiết thangân mãi trong lòng người, vọng mãi vào thời gian, năm tháng Chất nhạc cònđược tạo ra bởi những âm hưởng đặc biệt qua hình ảnh:

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm Heo hút cồn mây, súng ngửi trời Việc sử dụng toàn thanh trắc: “dốc”, “khúc khuỷu”, “thẳm”, “hút”,

“súng”, “ngửi” … như diễn tả sự khó khan hiểm trở của núi rừng Nhưng câu thơ thứ tư lại toàn thanh bằng: “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” Nhịp thơ trầm

xuống như xoa dịu những trúc trắc ở trên Cách phối thanh đã đem đến hiệu quả rõ

rệt cho lời thơ: người đọc cảm thấy được thư giãn sau những phút căng thẳng.Trong bài thơ, ở rất nhiều đoạn thơ, giáo viên có thể vận dụng những kiến thức âmnhạc ấy để giải mã tín hiệu nghệ thuật đặc sắc của nhà thơ

Hay khi tìm hiểu đoạn trích Việt Bắc, giáo viên có thể khai thác ở cách

ngắt nhịp, tiết tấu để lí giải nội dung, cảm xúc của nhà thơ Tố Hữu Nếu ở đoạnđầu, tiết tấu chậm, giọng thơ thiết tha, nhẹ nhàng thủ thỉ góp phần thể hiện tìnhcảm quân dân thắm thiết Còn ở đoạn sau, nhịp thơ nhanh mạnh hào hùng thểhiện khúc khải hoàn ca chiến thắng của dân tộc trong cuộc kháng chiến chốngPháp

Như vậy, giáo viên sử dụng các kiến thức âm nhạc để định hướng học sinh tìm hiểu nội dung ý nghĩa của văn bản thơ thường được áp dụng ở bước hình thành kiến thức Với những kiến thức nền tảng về âm nhạc đã học từ các lớp dưới, học sinh

sẽ dễ dàng “ cảm” và “ hiểu” nội dung cảm xúc của bài thơ

4.2.2 Sử dụng các bài hát về cách mạng, về quê hương đất nước

Âm nhạc là gắn bó với đời sống, cần thiết cho cuộc sống, đặc biệt nó làngười bạn đồng hành của mọi thế hệ Văn học và âm nhạc là những tác phẩmnghệ thuật bao giờ cũng xuất hiện ở một thời điểm nhất định, ít nhiều cũng phảnánh hơi thở cuộc sống thời điểm đó với đầy đủ sắc thái, đặc điểm về văn hóa,đạo đức lối sống, tư tưởng thời đại và chân dung con người Xuất phát từ đặctrưng này, giáo viên có thể sử dụng âm nhạc (kèm theo hình ảnh) - những bàihát cách mạng, bài hát ngợi ca đất nước, về đề tài người lính, hay những bài thơ

đã được phổ nhạc trong trong các tiết dạy các tác phẩm thơ kháng chiến chốngPháp để vừa phát triển toàn diện năng lực và tư duy vừa gây hứng thú cho học

sinh tiếp thu kiến thức một cách thoải mái nhất Cách thức này có thể áp dụng ở bước khởi động hoặc có thể sử dụng khi tìm hiểu một số chi tiết hình ảnh phần hình thành kiến thức hoặc phần vận dụng mở rộng.

Ví dụ: Trước khi vào đọc hiểu bài thơ Tây Tiến (Quang Dũng), giáo viên

có thể cho học sinh nghe bài hát Đoàn vệ quốc quân của nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, bài Qua miền Tây Bắc của nhạc sĩ Nguyễn Thành

[Nguồnhttps://www.nhaccuatui.com] Từ đó, giáo viên yêu cầu học sinh phát

biểu cảm nhận về bài hát và dẫn dắt vào bài thơ Đối với đoạn trích Việt Bắc của Tố Hữu, giáo viên có thể cho học sinh lắng nghe bài Chiến thắng Điện Biên của nhạc sĩ Đỗ Nhuận Sau đó, giáo viên có thể đặt câu hỏi: Em cảm nhận

như thế nào về đất nước và nhân dân Việt Nam qua bài hát vừa lắng nghe? Học

sinh được tự do bày tỏ cảm nhận của mình, từ đó giáo viên bắt nhịp vào bài mới

Lắng nghe bài hát với âm điệu hào hùng, tráng ca sẽ tạo cho học sinhnhững rung cảm mạnh mẽ, từ đó sẽ dễ dàng thấu hiểu con người, dân tộc thờichống Pháp để rồi đánh thức lòng biết ơn sự hi sinh của cha ông, niềm tự hàotrước chiến công của dân tộc Mục tiêu bài học đạt được một cách tự nhiên vàthuyết phục

Giáo viên cần chú ý, những, đoạn nhạc, bài hát đưa ra cần có độ dài phùhợp để tránh gây mất thời gian và loãng trọng tâm bài học Đồng thời, giáo viêncần khéo léo dẫn dắt từ vấn đề bài hát gợi ra để hướng học sinh vào bài học

4.2.3 Sử dụng âm nhạc để trình bày văn bản thơ

Trong tiết đọc hiểu thơ kháng chiến chống Pháp, việc đọc diễn cảm bài thơ,đoạn thơ là yêu cầu bắt buộc Ngoài ra, học sinh còn phải học thuộc lòng vănbản thơ Đây là yêu cầu dễ gây sự đơn điệu, nhàm chán cho học sinh Vì vậy,

giáo viên có thể thay đổi hình thức đọc thuộc lòng truyền thống bằng việc yêu cầu học sinh đọc hoặc hát trên nền nhạc cụ thể Học sinh lớp 12 đang ở độ tuổi

hình thành tư duy thẩm mĩ rất mạnh, đặc biệt, các em coi âm nhạc như mộtngười bạn trong cuộc sống hàng ngày và dành cho âm nhạc niềm say mê lớn.Đặc biệt, mỗi em có một gu âm nhạc khác nhau nên tùy thuộc vào đặc điểmtừng lớp, từng đối tượng học sinh để đưa ra yêu cầu phù hợp khi trình bày văn

bản thơ bằng âm nhạc Cụ thể, giáo viên có thể yêu cầu học sinh ngâm thơ trên nền nhạc trữ tình truyền thống, hoặc có thể hát các bài hát được phổ nhạc từ chính lời thơ trong văn bản, hoặc học sinh có thể sáng tạo sử dụng các phong cách âm nhạc khác nhau để tự phối và phổ nhạc văn bản thơ đang học: ráp,

rock, nhạc trẻ….Cách thức này có thể áp dụng ở thao tác đọc văn bản( kết hợpvới đọc diễn cảm), hoặc bước hình thành kiến thức khi giáo viên đang định

hướng cho học sinh tìm hiểu từng đoạn thơ, hoặc sau khi học xong toàn bộ bàithơ để khái quát lại cảm xúc chủ đạo của bài thơ.

Ví dụ: Giáo viên có thể yêu cầu học sinh hát bài hát “ Những mùa Tây

Tiến” được nhạc sĩ Quỳnh Hợp phổ nhạc từ lời thơ của Quang Dũng Hoặc học sinh có thể trình bày bài thơ Tây Tiến theo thể loại ráp, rock hoặc trên nền nhạc truyền thống Tương tự, với đoạn trích Việt Bắc, học sinh có thể ngâm những

đoạn thơ về tình quân dân , hoặc có thể đọc rap những đoạn thơ miêu tả về khíthế chiến đấu và chiến thắng của đội quân cách mạng

Hình ảnh: Bài hát: Những mùa Tây Tiến

Với việc vận dụng âm nhạc nêu trên, chắc chắn, học sinh sẽ dễ thuộc lòngthơ Đặc biệt, học sinh sẽ được tham gia với tâm thế: học mà chơi, chơi mà học,

để từ đó, hình thành sự tự tin trong giao tiếp, bộc lộ được năng lực sở trường riêng của cá nhân Tình yêu văn học được nuôi dưỡng trong tình yêu âm nhạc

sẽ giúp học sinh hình thành phẩm chất cần thiết, bồi đắp tâm hồn các em biếtcảm

4.2.4 Sử dụng âm nhạc bằng cách: viết lời cho ca khúc dựa trên nội dung ý nghĩa của bài thơ từ nền nhạc có sẵn hoặc tự sáng tác

Việc nắm bắt nội dung ý nghĩa của các tác phẩm thơ thời chống Pháp làkhông hề đơn giản, bởi dung lượng kiến thức dài với những hình tượng nghệthuật mang ý nghĩa khái quát, phản ánh rất rõ không khí của thời đại hào hùng.Khi giáo viên chốt lại kiến thức và khắc sâu thêm ý nghĩa của văn bản hoặc hìnhtượng nghệ thuật nào đó trong tác phẩm, thay bằng những lời văn giảng giải có

thể khó tiếp thu, giáo viên có thể phổ nhạc lời văn ấy từ nền nhạc bài hát có sẵn phù hợp với cảm xúc bài thơ Dựa trên một giai điệu cụ thể, giáo viên viết lời để

học sinh dễ nhớ dễ nhằm khắc ghi nội dung cảm xúc của bài thơ Giáo viên cũng

có thể biến thành bài tập vận dụng để về nhà các em tự viết lời và có thể sángtác cả phần nhạc Cách làm này tương tự như cách sáng tác thơ vè để giúp mọingười dễ nhớ những công thức của các môn Toán, Lí, Hóa khô khan Hay trongthời gian gần đây, trào lưu sáng tác nhạc của các bạn trẻ đang nở rộ, đặc biệt lànhững sáng tác dựa vào các văn bản văn học trong chương trình Ngữ văn các

cấp Các bài hát như: Để Mị nói cho mà nghe do ca sĩ Hoàng Thùy Linh trình bày, Bống bống bang bang( ban nhạc 365), Chí Phèo( Bùi Công Nam) ra đời

và được các bạn trẻ đón nhận nồng nhiệt Hay trào lưu chế nhạc( sáng tác lờitheo một bản nhạc đã có) đang phát triển mạnh mẽ trên mạng xã hội với nhữngtên tuổi rất “hót” với học sinh: Hậu Hoàng, Thiên An Cách sử dụng âm nhạc

như vậy có thể được áp dụng ở bước vận dụng mở rộng để củng cố kiến thức và tạo điều kiện cho học sinh thực hành vận dụng trong đời sống, đồng thời phát

huy khả năng sáng tạo nghệ thuật của học sinh

Ví dụ: Giáo viên có thể viết lời khái quát về thiên nhiên Tây Bắc vừa hùng vĩ

dữ dội vừa trữ tình nên thơ trong bài thơ Tây Tiến dựa theo nhạc bài hát “ Qua miền Tây Bắc” hào hùng Hay viết lời về hình tượng người lính Tây Tiến với vẻ

đẹp về khí phách, lí tưởng và tâm hồn đậm chất sử thi và lãng mạn theo nhạc bài

hát “ Đoàn vệ quốc quân”:

“Đoàn binh Tây Tiến một lòng xông pha, từ giã thành đô quyết ra sa trường

Đi qua đi qua con đường Tây Bắc, gập ghềnh uốn khúc sương khói Pha Luông Đầu không mọc tóc, da xanh màu trời, hồn mơ thiếu nữ, lòng hừng hực thù,

nguyện giết xâm lăng”( lời một)

Với bài Việt Bắc, khi khái quát về tình quân dân giữa người ra đi và người ở lại, giáo viên có thể dựa theo nền nhạc bài Đất nước của nhạc sĩ Phạm Minh

Tuấn để viết lời giúp học sinh hiểu sâu hơn nội dung văn bản:

“Chiến khu ơi! Ta nhớ mãi về người

Nơi rừng núi mười lăm năm oanh liệt

Bao ngày tháng gian nan, sương mù giăng vây kín lối

Bước chân không ngại, trọn tình quân dân

Khúc hát yêu thương, mãi mãi trong tim, Việt Bắc ơi!” ( Lời một)

Giáo viên có thể tổ chức trò chơi thi sáng tác hoặc khuyến khích học sinh dàn dựng các tiết mục văn nghệ gắn với bài học Với hình thức sử dụng âm

nhạc này, học sinh sẽ được tác động mạnh mẽ cả trí tuệ và cảm xúc nên sẽ cảm,hiểu tác phẩm thơ thời chống Pháp một cách sâu sắc hơn Bởi con đường âmnhạc là con đường ngắn nhất và dễ dàng nhất đến với trái tim của con người.Học sinh sẽ nhớ lâu kiến thức, đồng thời có cơ hội được thỏa sức sáng tạo Họcsinh sẽ vừa tiếp thu tri thức, đồng thời vừa đồng sáng tạo với tác giả, vừa pháttriển khả năng cảm thụ văn học và âm nhạc Tính tích cực chủ động của họcsinh được thể hiện sâu sắc ở hình thức sử dụng âm nhạc này

* Như trên đã đề cập, có rất nhiều hình thức sử dụng âm nhạc trong dạy họcnhằm phát huy tính tích cực chủ động, từ đó hình thành nhiều phẩm chất nănglực cần thiết cho học sinh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Tuy nhiên, trongphạm vi nghiên cứu của sáng kiến và từ những kinh nghiệm giảng dạy chươngtrình Ngữ văn 12 của bản thân, tôi chỉ lựa chọn và trình bày những cách thức sửdụng âm nhạc phù hợp và đạt hiệu quả khi giảng dạy các văn bản thơ Việt Namthời chống Pháp trong chương trình Ngữ văn 12 Song, để áp dụng và phát huy

có hiệu quả tốt các hình thức này, thiết nghĩ, mỗi người giáo viên dạy Ngữ văn cần có sự đầu tư về công sức và chuyên môn, phải có sự say mê với nghề và am hiểu tâm lí lứa tuổi mới có thể truyền lửa cho học trò để nuôi dưỡng tình yêu với