Nội dung: Một số biện pháp dạy học các bảng nhân ở lớp 3 theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh.. Vì vậy ở phần hoạt động khởi động thay vì kiểm tra lại kiến thức cũ vừa học ở ti
Trang 1BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
DẠY HỌC CÁC BẢNG NHÂN Ở LỚP 3 THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
Hà Tĩnh, tháng 2 năm 2021
Trang 2BIỆN PHÁP DẠY HỌC CÁC BẢNG NHÂN Ở LỚP 3 THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
1 Lý do hình thành biện pháp:
- Bảng nhân giữ vai trò hết sức quan trọng trong quá trình học toán Nếu không thuộc bảng nhân, HS sẽ không thể vận dụng tốt trong quá trình giải toán, học toán sau này
- Trong chương trình Toán lớp 2 học sinh đã được học bảng nhân 2, 3, 4, 5 Lên lớp
3, học sinh tiếp tục học các bảng nhân 6, 7, 8, 9
- Thực tế dạy học cho thấy việc học bảng nhân của học sinh là một việc tốn rất nhiều thời gian và khó khăn Học sinh thường hay ghi nhớ máy móc nên nếu được hỏi bất chợt một vài phép nhân trong những bảng mà học sinh đã thuộc (ví dụ: 7 x 8; 4 x 9; 5
x 7;…) thì nhiều học sinh phải nhẩm lại từ đầu bảng (ví dụ 7 x 1 = 7; 7 x 2 = 14;…;
7 x 8= 56 ) rất mất thời gian
- Tôi nhận thấy, cần phải cải tiến, phải tìm ra biện pháp thích hợp để khắc phục tình trạng này
2 Nội dung: Một số biện pháp dạy học các bảng nhân ở lớp 3 theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh.
2.1 Thay đổi hình thức khởi động.
Một khởi đầu hấp dẫn sẽ lôi cuốn học sinh, tạo hứng thú cho các em thực hiện quá trình khám phá, tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng Vì vậy ở phần hoạt động khởi động thay vì kiểm tra lại kiến thức cũ vừa học ở tiết trước bằng 1 số bài tập cụ thể thì nay trong quá trình thiết kế kế hoạch bài dạy, tôi thay đổi nội dung và hình thức kiểm tra: lựa chọn nội dung kiểm tra có liên quan đến quá trình hình thành kiến thức mới, thay đổi hình thức bằng các trò chơi học tập giúp không khí học tập thoải mái, sôi động hơn Một số trò chơi tôi thường sử dụng trong hoạt động khởi động đối với các tiết hình thành bảng nhân: Chuyền hoa/ Bức thư bí mật/ Hỏi nhanh- đáp đúng/ Bắn tên/ Truyền điện/ Gọi thuyền
Nội dung chơi: Hỏi đáp về các bảng nhân hoặc các phép tính trong bảng nhân đã học
* Ví dụ: Dạy học bài “Bảng nhân 6”
- Đây là bảng nhân đầu tiên trong chương trình môn Toán lớp 3 vì vậy ở hoạt động khởi động tôi sẽ tổ chức để học sinh hệ thống lại các bảng nhân đã học trong chương trình môn Toán lớp 2
- Hình thức tổ chức: Trò chơi Bức thư bí mật
- Luật chơi: Quản trò sẽ bắt nhịp một bài hát, cả lớp sẽ cùng hát theo và cùng chuyền bức thi đi Khi bài hát kết thúc, học sinh nào cầm bức thư trên tay thì sẽ trả lời câu hỏi được giấu trong bức thư Nếu trả lời đúng sẽ nhận được quà Nếu trả lời sai sẽ nhường quyền trả lời cho học sinh nào xung phong
- Hệ thống các câu hỏi trong trò chơi tôi thiết kế như sau:
Trang 3Câu hỏi 1: Em hãy đọc bảng nhân 3
Các tích liền kề trong bảng nhân 3 hơn kém nhau bao nhiêu đơn vị? Câu hỏi 2: Em hãy đọc bảng nhân 4
4 x 3 = ? Vì sao em tính được kết quả như vậy? (HS trả lời - GV định hướng để HS nêu được các cách tính 4 x 3 = 4 +4 + 4 = 12 hoặc 4 x 3 = 4 x 2 + 4 = 12 hoặc 4 x 3 = 3 x 4 nên 4 x 3 = 12;
Câu hỏi 3: Bảng nhân 5 rất dễ nhớ Trò chơi dân gian nào ứng dụng bảng nhân 5? (Trò chơi “ Bịt mắt trốn tìm”)
Người đi tìm phải bịt mắt và nói như thế nào? ( 5; 10 ; 15, )
Câu hỏi 4: Đọc bảng nhân 2
Việc thay đổi hình thức, lựa chọn nội dung phù hợp ở hoạt động khởi động đã làm tiết học trở nên nhẹ nhàng hơn, cuốn hút được học sinh đồng thời giúp các em liên hệ, nhớ lại được những kiến thức, kĩ năng cần thiết cho hoạt động hình thành kiến thức mới
2.2 Thay đổi phương thức khám phá, hình thành kiến thức mới (Thành lập bảng nhân).
- Ở lớp 2, HS đã được hình thành các bảng nhân 2; 3; 4; 5, nắm được ý nghĩa của phép nhân trong bảng;
- Lên lớp 3, HS sẽ được học tiếp các bảng nhân 6; 7; 8; 9
- Nhằm phát huy tối đa sự tự chủ, sáng tạo trong học tập, giúp HS chiếm lĩnh tri thức một cách chủ động, giúp nhớ lâu, tôi đã định hướng cho HS tự xây dựng các bảng nhân mới ở lớp 3 dựa trên những hiểu biết ý nghĩa của phép nhân, các bảng nhân đã học
ở lớp 2
- Trên cơ sở vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, tổ chức cho HS học tập cộng tác (cá nhân- nhóm nhỏ- chia sẻ cả lớp) tôi xây dựng tiến trình hình thành kiến thức mới (hình thành bảng nhân) cho HS gồm 5 bước như sau
+ Bước 1: Nêu vấn đề
+ Bước 2: Phỏng đoán
+ Bước 3: Đưa ra giải pháp
+ Bước 4: Tiến hành lập bảng nhân
+ Bước 5: GV tổ chức cho HS học thuộc bảng nhân vừa lập
*Ví dụ: Dạy học bài “Bảng nhân 6”
Bước 1: Nêu vấn đề:
+ Tôi đưa ra hệ thống các câu hỏi, những vấn đề cần giải quyết: Bảng nhân 6 được tạo thành bởi bao nhiêu phép tính? Phép tính đầu tiên trong bảng nhân 6 là phép tính nào? Thừa số thứ nhất, thừa số thứ hai như thế nào? Các tích liền kề trong bảng nhân
6 hơn kém nhau bao nhiêu đơn vị?
+ HS nghe, phỏng đoán
Bước 2: Phỏng đoán:
+ Tôi cho HS nêu ý kiến: Bảng nhân 6 có 10 phép tính/ Phép tính đầu tiên trong bảng nhân 6 là 6 x 1/
Trang 4+ Nguyên tắc: Tôn trọng ý kiến của HS nêu ra, không phản bác ý kiến của các em
Bước 3: Đưa ra giải pháp:
+ Tôi yêu cầu HS giải thích dự đoán của mình: Vì sao em lại cho rằng là vậy?/ Làm thế nào để kiểm tra các phỏ``ng đoán của em là đúng?
+ HS nêu ý kiến, chẳng hạn: Em chuyển các tích trong bảng nhân 6 thành tổng của các số hạng bằng nhau rồi tính kết quả./ Em dựa vào 1 số phép tính nhân với số 6 ở các bảng nhân đã học./ Em đếm thêm 6 ở kết quả 1 số phép tính nhân với số 6 ở các bảng nhân đã học
+ Nguyên tắc: Không chê, phủ nhận những giải thích chưa đúng của HS
Bước 4: Tiến hành lập bảng nhân 6
Tôi cho HS học tập cộng tác để thực hiện giải pháp với nhiệm vụ: viết ra các phép tính thuộc Bảng nhân 6
+ HS làm việc cá nhân: viết các phép tính trong bảng nhân 6 ra nháp
+ Chia sẻ với bạn trong nhóm ( có thể nhóm 2, nhóm 4, ) cách tính kết quả các phép tính
+ Chia sẻ trước lớp 1 HS trình bày bảng nhân 6 trên bảng phụ HS phát triển thêm về cách tìm kết quả
- Trong quá trình các nhóm làm việc, tôi quan sát, giúp đỡ nhóm còn lúng túng đảm bảo mỗi HS đều viết được một số hoặc tất cả các phép tính trong bảng nhân 6 theo các cách đã nêu
Đặc biệt lưu ý hỗ trợ HS khó khăn khi tìm 6 x 6; 6 x 7; ….bằng cách đếm thêm 6 ở kết quả phép tính trước hoặc tính kết quả phép cộng các số hạng 6
- Quá trình HS chia sẻ kết quả về bảng nhân 6 trước cả lớp, tôi định hướng để HS nêu và trả lời được các câu hỏi:
+ Làm thế nào bạn tính được kết quả của phép tính 6 x 3; 6 x 6? (Tôi tạo điều kiện cho nhiều HS được nêu ý kiến để làm rõ các cách tính 6 x 3 = 6 + 6 + 6 = 18; 6 x 3
= 6 x 2 + 6 = 18; 6 x 3 = 3 x 6 = 18)
+ Bảng nhân của bạn có mấy phép tính?
+ Nhận xét về các thừa số, kết quả ở bảng nhân 6?
- Để giúp HS nắm chắc đặc điểm các phép tính trong bảng nhân 6 (đặc điểm của thừa số thứ nhất, thừa số thứ hai, các tích trong bảng nhân 6), tôi đưa tình huống yêu cầu
HS chia sẻ nhóm 2: Phép tính 8 x 6 có trong bảng nhân 6 không?
Bước 5: Tổ chức cho HS học thuộc bảng nhân vừa lập
Thực tế cho thấy với những bảng nhân 7; 8; 9, kết quả lớn, việc nhẩm đếm thêm khiến nhiều học sinh cảm thấy khó khăn ngay từ khi bắt đầu học thuộc lòng Nếu ghi nhớ máy móc sẽ khiến HS bị động trong quá trình học tập và sử dụng Vì vậy, tôi giúp các
em nhận biết các dấu hiệu của từng bảng nhân
* Ví dụ: Đối với bảng nhân 9
9 x 1 = 9 9 x 2 = 18 9 x 3 = 27 9 x 4 = 36 9 x 5 = 45 …
Ta thấy, ở tích, số hàng chục tăng dần từ 0 -1 - 2 - 3 - 4-….9 Ngược lại số hàng đơn vị giảm dần từ 9 - 8 - 7 - 6…0
Trang 5Những dấu hiệu này giúp cho học các em thấy được tính biến ảo, linh động của các con số và do vậy các em thấy hưng phấn, yêu thích với con số hơn
Mặt khác, đó cũng là các dấu hiệu giúp các em có thể kiểm tra tính đúng đắn khi phát biểu các kết quả Là những điểm tựa quan trọng giúp các em tự tin hơn khi học các bảng nhân
Việc tổ chức, hướng dẫn HS thành lập bảng nhân theo tiến trình 5 bước như trên đã giúp HS tự lập được bảng nhân, thuộc được bảng nhân và nắm chắc bản chất của phép nhân (tổng các số hạng bằng nhau)
2.3 Dạy học theo hướng phân hóa đối tượng bằng cách lựa chọn, xây dựng các bài tập mở rộng, nâng cao
-“Đích” cần đạt phù hợp cho mỗi đối tượng là một vấn đề hết sức quan trọng Dạy học phân hoá đối tượng, theo tôi, là một giải pháp tối ưu
-Vì vậy, trong quá trình dạy học, tôi đã chia học sinh thành các nhóm đối tượng khác nhau và đặt ra những yêu cầu cụ thể khác nhau:
+ Đối với nhóm học sinh khả năng tiếp thu chưa nhanh, đạt ở mức hoàn thành, tôi chỉ yêu cầu các em hoàn thành mục tiêu về chuẩn kiến thức, kĩ năng (Các em chỉ cần hoàn thành bài tập ở sách giáo khoa - vở bài tập)
+ Đối với nhóm học sinh tiếp thu nhanh, đạt ở mức hoàn thành tốt, tôi chuẩn bị thêm một số bài tập (thường khoảng 3 bài) ghi sẵn trên bảng phụ và yêu cầu các em sau khi hoàn thành các bài tập ở VBT- SGK sẽ làm thêm (tùy theo khả năng các em có thể làm 1, 2 hay cả 3 bài) để giúp các em nắm vững cấu tạo, nguồn gốc hình thành của phép nhân cũng như mối quan hệ giữa phép tính nhân và phép tính cộng Từ đó, có thể vận dụng một cách linh hoạt trong thực tiễn cuộc sống
- Sau đây là 1 số dạng bài tập tôi thường sử dụng
Dạng 1: Không tính kết quả của mỗi biểu thức Hãy điền dấu (>, <, =) thích hợp vào chỗ trống
a 7 x 3…….7 + 7 + 7 + 7
b 6 x 4…….6 + 6 + 6 + 6
c 9 x 4…….9 + 9 + 9
Dạng 2: Thay các biểu thức dưới đây thành tổng của các số hạng bằng nhau rồi tính kết quả
a 6 x 3 + 6
b 7 x 4 + 7
c 9 x 2 + 9
Dạng 3: Viết mỗi biểu thức sau đây thành tích của hai thừa số rồi tính kết quả
a 6 x 3 + 6 x 2
b 7 x 5 + 7 x 3
Trang 6Dạy học phân hóa đã giúp cho tất cả học sinh đều tích cực học tập, phát triển các năng lực toán học Tất cả các em đều trở nên thích thú, say mê với mỗi nhiệm vụ được giao Học sinh có năng khiếu được nâng cao, mở rộng kiến thức Học sinh tiếp thu chưa nhanh được rèn luyện từ những bài tập vừa sức và dần dần làm chủ được những kiến thức cơ bản
3 Hiệu quả mang lại khi áp dụng biện pháp:
Việc tổ chức trò chơi học tập ở hoạt động khởi động, tổ chức cho học sinh học tập cộng tác theo tiến trình của phương pháp Phát hiện và giải quyết vấn đề ở hoạt động khám phá, hình thành kiến thức mới đã đem lại kết quả tích cực
Trên cơ sở những hiểu biết, kĩ năng đã có, học sinh chủ động, có khả năng tự lập được các phép tính trong bảng nhân, nắm được bản chất nên học sinh ghi nhớ lâu, nhớ tốt không còn thuộc vẹt Các em học tập vui vẻ, hào hứng vì được tự mình tìm ra kết quả của các phép tính theo những cách khác nhau mà không bị áp đặt theo một quy trình hay một cách làm cố định mà giáo viên đã hướng sẵn
Trong quá trình học, bản thân mỗi học sinh có cơ hội bộc lộ năng lực tự học và giải quyết vấn đề, phát triển khả năng hợp tác nhóm, được quyền trao đổi, chia sẻ suy nghĩ, cách làm của bản thân, học sinh có thể phát hiện ra những ý kiến hay, những cách làm mới Do đó năng lực sáng tạo, độc lập suy nghĩ của học sinh được phát huy
Nhờ học thuộc, nắm vững bản chất của các phép nhân, được tìm hiểu một cách chủ động và sáng tạo nên học sinh có thể vận dụng tốt vào giải quyết các bài tập cơ bản và
mở rộng nâng cao đồng thời cũng có thể vận dụng một cách linh hoạt vào cuộc sống Trước khi tiến hành dạy học Bảng nhân 6 (bài học đầu tiên trong hệ thống các bài hình thành bảng nhân ở lớp 3) tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng HS (thời gian 20 phút) với đề bài như sau:
Bài 1 (2 điểm) Tính
2 x 5 = 3 x 8 = 4 x 4 = 5 x 3=
2 x 8= 3 x 2= 4 x 5 = 5 x 6=
Bài 2 (2 điểm) Viết các tổng sau thành tích rồi tính kết quả a 2 + 2 + 2 + 2 + 2=
b 3 + 3 + 3+ 3=
c 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4=
d 5 + 5 + 5=
Bài 3 (2 điểm) Học sinh lớp 3A xếp thành 8 hàng, mỗi hàng có 3 học sinh Hỏi lớp 3A có bao nhiêu học sinh Bài 4 (2 điểm) Viết các tích sau dưới dạng tổng của các số hạng bằng nhau rồi tính kết quả a 2 x 3=
Trang 7b 3 x 6=
c 4 x 5=
d 5 x 4 =
Bài 5 (2 điểm)Viết mỗi biểu thức sau đây thành tích của hai thừa số rồi tính kết quả. a 2 x 3 + 2 x 2
b 2 x 5 + 2 x 3
Kết quả thu được cụ thể như sau: Tổng số HS lớp 3D Tổng số HS tham gia kiểm tra Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ 37 37 12 32,4% 24 64,9% 1 2,7% Sau khi học xong bài Bảng nhân 9 (bài học cuối cùng trong hệ thống các bài hình thành bảng nhân), tôi tiến hành khảo sát chất lượng HS (Thời gian 20 phút) với đề bài như sau: Bài 1 (2 điểm) Tính 6 x 5 = 7 x 8 = 8 x 4 = 9 x 3= 9 x 2=
6 x 8= 7 x 2= 8 x 5 = 9 x 6= 9 x 8=
Bài 2 (2 điểm) Viết các tổng sau thành tích rồi tính kết quả a 6 + 6 + 6 + 6 + 6=
b 8 + 8 + 8+ 8=
c 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9=
d 7 + 7 + 7=
Bài 3 (2 điểm) Mỗi thùng có 15kg nho Hỏi 6 thùng như thế có tất cả bao nhiêu ki-lô-gam nho? Bài 4 (2 điểm) Viết các tích sau dưới dạng tổng của các số hạng bằng nhau rồi tính kết quả a 6 x 3=
b 8 x 4=
c 7 x 6=
d 9 x 5 =
Trang 8Bài 5 (2 điểm)Viết mỗi biểu thức sau đây thành tích của hai thừa số rồi tính kết quả.
a 7 x 3 + 7 x 2
b 7 x 5 + 7 x 3 Kết quả thu được cụ thể như sau:
Tổng số
HS lớp 3D
Tổng số
HS tham gia kiểm tra
Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành
Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ
4 Kết luận về biện pháp:
4.1 Bài học kinh nghiệm từ việc áp dụng biện pháp.
- Việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh đã làm thay đổi vai trò của giáo viên và học sinh Trong quá trình thực hiện có hiệu quả, tôi rút ra một số bài học kinh nghiệm sau:
+ Giáo viên cần xác định đúng vai trò của mình trong quá trình dạy học, đó là: giáo viên giữ vai trò là “người hướng dẫn, đồng hành”; Giáo viên làm việc với học sinh, hướng dẫn các em học tập, trả lời các câu hỏi, hướng dẫn thảo luận và giúp học sinh tổng hợp và áp dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống
+ Trong quá trình dạy học, giáo viên hướng dẫn, hình thành cho học sinh các kỹ năng quan sát, phân tích, đặt vấn đề và lập kế hoạch giải quyết vấn đề, rèn cho học sinh tính kiên nhẫn, tinh thần say mê dưới sự gợi mở của thầy
+ Cần phải xây dựng được hệ thống câu hỏi gợi ý phù hợp, mang tính mở; câu hỏi hợp lý lôi cuốn học sinh tham gia vào bài học, giúp HS giải quyết nhiệm vụ học tập 1 cách hiệu quả và chủ động Nên tăng cường những câu hỏi, những tình huống có vấn đề
để học sinh phải phán đoán, suy luận, lựa chọn và giải thích nhằm phát triển tư duy tích cực Hết mỗi phần, cần có chốt ý trước khi chuyển sang phần khác
+ Khi dạy lý thuyết, giáo viên cần đặt mình vào vị trí của những học sinh Điều quen thuộc của thầy giáo có thể lại là điều hết sức mới mẻ đối với trò Tuy nhiên không một kiến thức mới nào lại không khởi nguồn từ những điều các em đã biết, bởi cái mới luôn là sự kế thừa của cái đã có trước đó Hãy dựa vào những gì đã có để xây dựng tình huống có vấn đề làm xuất hiện ở học sinh nhu cầu tìm hiểu kiến thức mới
+ Tăng cường phối hợp học tập cá nhân với học tập hợp tác, lớp học trở thành môi trường giao tiếp GV - HS và HS - HS nhằm vận dụng sự hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân, của nhóm trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung Đồng thời tạo nên không khí học tập sôi nổi
4.2 Sự phù hợp của biện pháp với định hướng đổi mới dạy học, giáo dục hiện nay
Trang 9- Phù hợp với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Toán tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh tiểu học
4.3 Sự phù hợp của biện pháp với học sinh, điều kiện của nhà trường, thực tiễn địa phương.
- Phù hợp với học sinh:
+ Phù hợp với tư duy của lứa tuổi Tiểu học
+ Trên cơ sở khai thác kiến thức, kĩ năng đã có của học sinh để tổ chức các hoạt động học tập nên học sinh hoàn toàn có khả năng tham gia tích cực
+ Tuy nhiên, khi tiến hành tiết dạy theo định hướng “phát triển năng lực, phẩm chất người học” sẽ có một số học sinh gặp khó khăn trong học tập vì phải tự giải quyết vấn đề một cách độc lập Vì vậy, cần có sự chia sẻ, cộng tác với bạn; sự hỗ trợ kịp thời của GV để tháo gỡ dần dần những khó khăn
- Phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất hiện có của nhà trường và điều kiện thực tiễn
ở địa phương
- Biện pháp này hoàn toàn có thể áp dụng rộng rãi khi dạy học các bảng nhân ở lớp
3 để góp phần phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh./
Hà Tĩnh, tháng 2 năm 2021
Trang 10PHẦN 2: MINH CHỨNG (CÓ FILE ĐÍNH KÈM)