Tiểu luận CNKHXH Phòng chống tham nhũng ở Việt Nam

Người có chức vụ, quyền hạn chỉ giới hạn ở những người làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc hệ thống chính trị; nói cách khác là ở các cơ quan, tổ chức, đơn vị có sử dụng n

TP.HỒ CHÍ MINH – NĂM 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

TIỂU LUẬN MÔN: CHỦ NGHĨA KHOA HỌC XÃ HỘI

CHỦ ĐỀ: PHÒNG CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM

Họ và tên sinh viên : NGUYỄN MINH DUY

Mã số sinh viên : 030136200814 Lớp, hệ đào tạo : D20 – HỆ ĐẠI TRÀ

CHẤM ĐIỂM

MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý luận chung về tham nhũng……… 1 1.1 Khái niệm về tham nhũng……… 1

1.2 Đặc điểm của hành vi tham nhũng và dấu hiệu nhận biết………… 1

2 Thực trạng tham nhũng ở nước ta hiện nay……… 2

2.1 Thực trạng tham nhũng ở Việt Nam……… 2 2.2 Thực trạng công tác phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam……… 4 2.3 Nguyên nhân của tham nhũng……… 4

3 Các giải pháp chống tham nhũng……… 4

3.1 Các giải pháp phòng, chống tham nhũng của Đảng và kiến nghị… 4 3.3 Học hỏi giải pháp phòng, chống tham nhũng từ Singapore……… 8

4 Kết luận……… 10

TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI MỞ ĐẦU

Tham nhũng đã trở thành một đại dịch toàn cầu, bất kì quốc gia nào cũng có thể trở thành “bệnh nhân của tham nhũng” Tham nhũng không phải là một hiện tượng mới xuất hiện, cho đến nay, trên toàn thế giới, chưa phát hiện được một quốc gia nào không có tham nhũng Nghĩa là, nó đang hiện diện ở mọi quốc gia, nó không phân biệt tôn giáo, sắc tộc, văn hoá và chế độ xã hội Tuy nhiên, tính chất và mức

độ, loại hình của tham nhũng ở mỗi quốc gia, mỗi khu vực là rất khác nhau và phụ thuộc vào những điều kiện kinh tế, văn hoá, xã hội và thể chế chính trị

Ở Việt Nam, từ thời xa xưa, cách đây hơn một ngàn năm, triều Lý (1009-1225)

đã đề ra những quy định rất khắt khe và rất cụ thể để ngăn ngừa và trừng trị hành vi tham ô, ăn trộm của công quan lại Hay đến thời Lê sơ, vua Lê Thánh Tông đã xây dựng và ban hành, thực thi bộ luật Hồng Đức (Quốc triều hình luật để xử lý triệt để hành vi tham ô và tham nhũng Hay cho đến triều Nguyễn, bộ luật Gia Long được ban hành năm 1815 để chống tham nhũng và lên án một cách gay gắt

Ngay từ những ngày đầu xây dựng chế độ mới, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã quan tâm nhiều tới công tác phòng, chống tham nhũng và lãng phí Vì vậy, trong nhiều thập niên, tệ tham nhũng chưa trở thành mối lo của xã hội ta Từ các phương tiện báo chí, thông tin đại chúng, cho đến các kì họp Đại học Đảng bộ các cấp, cho đến Quốc hội, một bộ phận không nhỏ các cử tri, đại biểu đã chỉ rõ và lên án gắt gao ván nạn tham nhũng, gọi tham nhũng là một “quốc nạn”

Và việc loại bỏ “căn bệnh quái ác”, “quốc nạn” này dần trở nên cấp bách và cần thiết hơn bao giờ hết, toàn dân ta phải chủ động phòng, chống tham nhũng tích

cực và hiệu quả Đây cũng chính là lý do em chọn đề tài: “Phòng chống tham nhũng

ở Việt Nam” cho bài tiểu luận của mình

1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ THAM NHŨNG

1.1 Khái niệm về tham nhũng:

Theo nghĩa hẹp và là khái niệm được pháp luật Việt Nam quy định: “Tham

nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn để lợi dụng chức vụ, quyền hạn

đó vì vụ lợi Người có chức vụ, quyền hạn chỉ giới hạn ở những người làm việc trong

các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc hệ thống chính trị; nói cách khác là ở các cơ quan,

tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sách, vốn, tài sản của Nhà nước.”1

Việc mang nghĩa nghĩa hạn hẹp và chỉ rõ đối tượng như vậy nhằm tập trung chống tham nhũng ở mọi mặt của các ngành, lĩnh vực nói chung và các lĩnh vực đặc biệt trọng điểm và phổ biến nói riêng, để đảm bảo tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức, đơn vị các cấp, cũng như việc quản lý thuộc trách nhiệm của cấp lãnh đạo

Chúng ta có thể đưa ra một định nghĩa mới dựa trên nền tảng và ưu điểm của các định nghĩa trước đó thành nhận xét sau: “Tham nhũng là việc cán bộ, công chức

sử dụng bộ máy công quyền để làm suy thoái, chiếm đoạt những lý tưởng, giá trị của

cá nhân và xã hội”

1.2 Đặc điểm của hành vi tham nhũng và dấu hiệu nhận biết:

1.2.1 Khái niệm về hành vi tham nhũng:

“Hành vi tham nhũng được định nghĩa là hành vi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu pháp lý của một tội danh tham nhũng theo quy định của pháp luật, tức là hành động

có mục đích và có chủ đích ” 1

1.2.2 Đặc điểm và dấu hiệu nhận biết hành vi tham nhũng:

Tham nhũng được thực hiện bởi những hành vi ngày càng khó phát hiện và vô

cùng tinh vi

- Trong các hoạt động thương mại, chúng được che giấu bên dưới vỏ bọc các hoạt động liên doanh, liên kết, biếu tặng và trích thưởng…

- Trong xây dựng thì khai khống khối lượng, đấu thầu, cắt giảm vật tư…

- Trong kinh doanh thì trốn thuế, che giấu doanh thu, thực hiện hành vi rửa tiền một cách vô cùng tinh vi…

- Trong sản xuất thì lập quỹ đen, vi phạm yêu cầu kế toán, kiểm toán…

- Trong quản lý đất đai thì mua bán, cấp quyền sử dụng đất sai nguyên tắc, nấp bóng dưới dạng mua bán đất trá hình…

- Khi nói đến việc thực hiện chính sách xã hội, thì lập hồ sơ gian dối, khai báo thương tật giả…

- Trong giáo dục nước nhà thì vẫn còn tình trạng “con ông cháu cha”, đút tiền xin việc, giả mạo bằng cấp, chạy việc, chạy học,…

Hầu hết các vụ buôn lậu đáng kể trong những năm gần đây đều do những kẻ tham nhũng trong cơ quan nhà nước, những người có chức vụ, quyền hạn tiếp tay

2 THỰC TRẠNG THAM NHŨNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY:

2.1 Thực trạng tham nhũng ở Việt Nam:

Trong thời gian qua, tham nhũng, tiêu cực xảy ra ở nhiều mức độ trên nhiều lĩnh vực, quy mô khác nhau, bao gồm cả các sự việc thuộc các ngành, lĩnh vực kinh

tế trọng điểm với thủ đoạn xảo quyệt, khôn khéo, mức độ sai phạm cao, gây tổn thất, thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản của Nhà nước và của nhân dân, dẫn đến nhiều sự bất mãn và bức xúc trong dư luận toàn xã hội

Trong truyền thống của nước ta nói chung, và trong ngành giáo dục nói riêng,

xã hội rất tôn trọng những người có bằng cấp, nhưng hiện nay, tham nhũng đã gây

ra một tệ nạn rất lớn đó là việc làm giả bằng cấp tràn lan, và công khai trên các trang mạng xã hội và thông tin đại chúng, hay cho đến việc chạy chọt từ những kẻ có tiền,

2

có quyền cho con em của mình có được những tấm bằng giả không tốn mồ hôi công sức và có được vị trí tốt trong công việc Hệ lụy dẫn đến là những con người liêm chính, lấy mồ hôi nước mắt ra để có được tấm bằng cấp thì không thể hoặc thật khó

để xin việc Rồi khi những kẻ đút lót này có được công việc tốt, lại tiếp tục tham nhũng, ra sức moi móc tất cả mánh khóe từ những kẻ tiếp theo muốn đút lót nhằm

gỡ gạc, trả dứt lại món tiền “đầu tư” lúc đầu Rồi cứ thế, xã hội rơi vào vòng xoáy của những cuộc tham nhũng bất tận, lũng đoạn về chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp, gây bức xúc toàn xã hội

Trong lĩnh vực quản lý hành chính - công cũng vậy, người dân muốn được khám nhanh, khám lẹ, chữa bệnh tốt hơn mọi người, họ đều phải lo lót từ y tá đến bác sĩ Chính những mánh khóe này đã dẫn đến một thực trạng đáng báo động, người mắc bệnh muốn đi khám, nhưng lại không có tiền đút lót, không dám đến bệnh viện, hoặc sẽ được đưa vào hàng chờ, chầu chực chờ đến lượt tận từ sáng sớm đến trưa chiều Hay các hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để đưa nhận hối lộ, sai phạm trong hoạt động cấp phép, dịch vụ công… điển hình như vụ Mobifone mua 95% cổ phần AVG, vụ tổng công ty thép Thái Nguyên,…2

Trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, tình trạng tham ô tài sản, thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, nhận hối lộ xảy ra ở nhiều ngân hàng thương mại Một

bộ phận lãnh đạo, nhân viên các ngân hàng thoái hóa, biến chất được các doanh nghiệp thông đồng với đối tượng vay nhận hồ sơ thế chấp không hợp lệ, hồ sơ giả để vay tiền, dẫn đến hàng nghìn tỷ đồng bị thất thoát, hàng trăm cán bộ, nhân viên ngành ngân hàng và giám đốc các doanh nghiệp bị truy tố trước pháp luật Điển hình là vụ

án góp vốn 800 tỷ đồng vào Ngân hàng Thương mai Cổ phần Đại Dương (Oceanbank) của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN).3

Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, tham nhũng xảy ra hầu hết ở các khâu, từ việc chuẩn bị dự án, thẩm định đầu tư, khảo sát đến bắt đầu thi công và nghiệm thu thực

tế, quyết toán cuối kỳ, đang diễn biến càng ngày càng phức tạp và khó lường, cắt xén

nguyên vật tư xây dựng, khai khống nguồn vốn, kê khai không chính xác Làm cho Nhà nước thất thu, không có khả năng thu hồi, nguồn vốn bị phân tán, về lâu dài, chất lượng của các công trình tham nhũng xuống cấp trầm trọng, và có một điều báo động hơn nữa, những người tham gia vào những việc làm trái pháp luật này đều là những người có tay nghề cao, các kỹ sư có tiếng với sự góp sức của các cán bộ cấp cao và lãnh đạo trong ngành

Nhận xét: Cuộc đấu tranh chống tham nhũng trong thời gian qua vẫn chưa có

những biện pháp hữu hiệu, cứng rắn và mang sức răng đe lớn để khắc phục triệt triệt

để tham nhũng, vẫn còn hiện tượng né tránh, nể nang cấp trên và cậy chức, cậy quyền

để bao che, vẫn còn hiện tượng “bề dưới chịu thay bề trên” hoặc luôn xử lý trong thầm lặng, không công khai, minh bạch cho nhân dân, đặc biệt là những sai phạm của những lãnh đạo cấp cao Nhưng thời gian gần đây, chính quyền đương nhiệm và đặc biệt là Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã thực hiện rất triệt để và quyết đoán để

xử lý những vụ tham ô lớn chưa từng có, tạo dựng được niềm tin trong quần chúng nhân dân, bảo vệ và khen thưởng những người dám đứng ra tố cáo tham nhũng, em đánh giá rất cao về việc này

2.2 Thực trạng phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam:

"Không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người đó là ai" đã là triết lý minh bạch và nhất quán trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các vấn đề tiêu cực

về kinh tế, tham nhũng của Đảng ta được nhấn mạnh trong Đại hội 13 của Đảng

Từ đầu nhiệm kỳ Đại hội 12 của Đảng đến nay, đã có 126 vụ án kinh tế, tham nhũng nghiêm trọng được đưa ra ánh sáng, cũng như các vụ án thuộc diện theo dõi, kiểm tra của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng Trong đó 18 quan chức Chính phủ Trung ương, bao gồm cả các cựu Ủy viên Bộ Chính trị và Ủy viên Trung ương, cũng như các tướng lĩnh công an và quân đội, đã bị truy tố trước pháp luật Đồng thời, hơn 2.550 đảng viên bị xử lý về tội tham nhũng và cố ý làm trái; và hơn 1.000 vụ với hơn 2.400 bị cáo bị xét xử sơ thẩm về tội danh tham nhũng.4

4

Theo Chỉ số Nhận thức Tham nhũng (CPI) năm 2019, Việt Nam vượt bậc 11

vị trí với tổng số 37/100 điểm (tăng 2 điểm so với năm 2018), xếp thứ 96/180 quốc

tế (TI) Đây là sự ghi nhận trên toàn thế giới về những nỗ lực của Việt Nam trong chống tham nhũng trong thời gian qua

2.3 Nguyên nhân và tác hại của tham nhũng:

Lòng tham không đáy, lòng ham muốn vật chất và vị thế của bản thân và gia đình trong xã hội là những nguyên nhân sâu xa của tham nhũng Từ đó, họ đánh mất nhân phẩm, sa sút về mặt đạo đức và có những hành động gây ảnh hưởng xấu đến

mọi người và xã hội

Hệ thống pháp luật, cơ chế chính sách ở nước ta còn nhiều kẻ hở, phức tạp và không minh bạch, trình tự tố tụng chậm chạp, thiếu công cụ phát hiện và xử lý tham nhũng hữu hiệu

Do ảnh hưởng của phong tục tập quán của người Việt, có rất nhiều điều kiện khiến cho tệ nạn tham nhũng xảy ra, mà tiêu biểu nhất là nạn bưng biếu quà cáp, đút lót tiền của để được “thuận buồm xuôi gió”, từ đó làm tiền đề tồn tại và phát triển như “con ông cháu cha”, “có tiền thì tiên cũng có”…, khiến cho việc thực hiện những hành vi tham nhũng bị che giấu và không được công nhận, chính điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho tham nhũng phát triển

Nhà nước đã không thực hiện được các bước để huy động và kêu gọi toàn dân đấu tranh mạnh mẽ chống tham nhũng Chưa tuyên dương và khen thưởng được các

cá nhân tổ chức dám đứng ra tố cáo tham nhũng

3 CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG:

3.1 Các giải pháp phòng, chống tham nhũng của Đảng ta và kiến nghị:

Về giải pháp phòng chống tham nhũng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng đã nêu ra 6 giải pháp, nhấn mạnh trọng tâm trong thời gian tới

“Một là, phải tiếp tục đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục, tạo sự tự giác, thống nhất cao về ý chí và hành động trong cán bộ, đảng viên và nhân dân về phòng, chống tham nhũng.” 5 – Đây là một vấn đề hết sức quan

trọng, hơn ai hết, Đảng viên phải là người đi đầu trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, đặc biệt là những Đảng viên giữ cương vị lãnh đạo trong bộ máy Nhà nước Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức và phẩm chất người Đảng viên không chỉ dừng lại ở những Chỉ thị, mà chính các Đảng viên phải tự giác, trau dồi kiến thức và phải là những người tuyên truyền cho nhân dân về sự nguy hại và lũng đoạn của tham nhũng, phải coi đây là một vấn đề cấp bách và vô cùng cần thiết của toàn xã hội

“Hai là, phải tập trung chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện các quy định của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phòng, chống tham nhũng; phấn đấu từ nay đến hết nhiệm kỳ cơ bản hoàn thành một bước về xây dựng một cơ chế phòng ngừa chặt chẽ để "không thể tham nhũng”.” 5 – Đây thực sự là một giải pháp có hiệu quả

để phòng ngừa tham nhũng Những sơ hở còn tồn đọng trong cơ chế, chính sách rất

dễ bị tham nhũng lợi dụng, vì vậy, cần phải bổ sung, hoàn thiện chính sách, pháp luật, quy chế, quy định của Nhà nước, bảo đảm các quy định đầy đủ, cụ thể và rõ ràng, tiên quyết là về quản lý đất đai, tài chính – công, dịch vụ công

“Ba là, tăng cường kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng, siết chặt kỷ luật, kỷ cương; xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ trong tình hình mới.” 5 – Việc chủ động thanh tra các cấp, các đơn vị một cách chủ

động là một trong những biện pháp phòng chống tham nhũng hiệu quả nhất Tuy nhiên cơ chế thanh, kiểm tra hiện nay vẫn chưa thực sự tinh gọn và hiệu quả, còn mắc nhiều khuyết diểm Vì vậy, việc dự thảo Luật Thanh tra để trình lên Quốc hội xem xét và thảo luận là việc vô cùng cấp thiết

“Bốn là, tăng cường, nâng cao hiệu quả công tác giám sát, kiểm soát quyền lực để phòng, chống tham nhũng.” 5 – Quản lý, giám sát và kiểm soát một cách toàn

6

diện từ khâu tuyển chọn cho đến đề bạt cán bộ các cấp, phải tăng cường, nâng cao hiệu quả công tác giám sát, kiểm soát để đảm bảo công khai, minh bạch, phải ràng buộc trách nhiệm với từng cá nhân có chức, có quyền, nghiêm minh việc xử lý sai phạm, từ cấp thấp cho đến cấp lãnh đạo, điều chuyển, bãi nhiệm, thay các các bộ công minh, liêm chính, vì nước vì dân, xử lý triệt để và cứng rắn người đứng đầu vì

để xảy ra các sai sót trong chính đơn vị mình quản lý, để không làm nhiễu và gây xao xôn dư luận, khiến dư luận mất lòng tin vào Nhà nước

“Năm là, nâng cao hiệu quả công tác phát hiện, xử lý các vụ việc, vụ án tham nhũng, nhất là ở các địa phương, cơ sở; xử lý, ngăn chặn có hiệu quả tệ nạn "tham nhũng vặt"; nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản tham nhũng.” 5 – Đây là một trong

những vấn đề nan giải nhất về nạn tham nhũng, chỉ tập trung xử lý các vụ án lớn và nghiêm trọng, mà bỏ sót những sai phạm tham nhũng ở chính quyền địa phương và các cơ sở, từ đó dẫn đến tệ “tham nhũng vặt”, gây không ít cản trở và khó khăn cho nhân dân ở các địa phương, không có tiếng nói Cần tập trung chỉ đạo thanh tra, kiểm tra toàn diện, vào những nơi có điểm nhức nhói, được dư luận quan tâm, xử lý nghiêm các cá nhân cố tình che giấu sai phạm hoặc không phát hiện ra sai phạm mà để các đoàn thanh tra phát hiện, cần đưa ra các giải pháp an toàn và khuyến khích người dân

tố giác tội phạm tham nhũng ở cấp địa phương và cơ sở

“Sáu là, tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy, cán bộ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan, đơn vị có chức năng phòng, chống tham nhũng.” 5 – Đây là biện pháp đã được nhận thức rõ, nhưng chúng ta phải kiên trì, tiến hành cẩn thận mới có thể đạt được kết quả như mong đợi, kiện toàn, nghiên cứu sắp xếp lại bộ máy nhà nước bộ máy hành chính một cách tinh gọn nhất, vì bộ phận này đang phát triển theo xu hướng ngày càng đông về số lượng nhưng hiệu quả không đạt được bao nhiêu Cần bổ nhiệm các cán bộ có năng lực, có dũng khí, nghiệp vụ, bản lĩnh trong chức năng phòng, chống tham nhũng Phải bảo vệ được cái đúng, lên án và tố cáo cái sai, kịp thời xử lý và ngăn chặn các hành vi sai phạm, phải công chính, liêm minh,