Đặc điểm tâm lý của giai cấp nông dân việt nam

Đây là giai cấp có tiềm năng rất to lớn của đất nước, họ không chỉ là lực lượng lao động có vai trò quyết định đối với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nông thôn nói riêng mà còn l

MỞ ĐẦU

Lịch sử hơn bốn nghìn năm của dân tộc Việt Nam, vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân luôn là một trong những vấn đề quan trọng giữ vị trí hàng đầu Trong công cuộc đổi mới hiện nay, vấn đề này càng có tầm quan trọng đặc biệt không chỉ đối với phát triển kinh tế - xã hội mà còn đối với hòa bình và ổn định chính trị đất nước Thực tiễn đấu tranh bảo vệ Tổ quốc cho thấy, dưới sự lãnh đạo của Đảng, giai cấp nông dân thực sự là một lực lượng hùng hậu, cùng với giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước Hiện nay, giai cấp nông dân nước ta chiếm gần 80% dân số cả nước, chiếm khoảng 71% tổng lao động toàn

xã hội Đây là giai cấp có tiềm năng rất to lớn của đất nước, họ không chỉ là lực lượng lao động có vai trò quyết định đối với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nông thôn nói riêng mà còn là lực lượng cách mạng hùng hậu, góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Sau hơn 30 năm đất nước tiến hành công cuộc đổi mới đã tạo nên những biến đổi quan trọng đánh dấu một giai đoạn mới về vai trò, vị trí của giai cấp nông dân và sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn nước ta Đặc biệt, chủ trương đưa kinh tế nông nghiệp vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đã đưa nông nghiệp, nông thôn hội nhập nhanh chóng vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa kinh tế - xã hội của cả nước, làm thay đổi nhanh chóng bộ mặt kinh tế - xã hội nông thôn Cùng với những biến đổi về kinh

tế - xã hội, tâm lý của giai cấp nông dân cũng có những biến đổi mạnh mẽ Đây là một quá trình rất phức tạp với sự thay đổi về tình cảm, tâm trạng, động cơ, thái

độ, nhu cầu, xu hướng tâm lý, niềm tin, ý chí; là sự tự điều chỉnh lại những mối quan hệ giữa cá nhân, tập thể và cộng đồng của nông dân Nó trực tiếp tác động, chi phối hành vi của người nông dân trong sản xuất, trong sinh hoạt thường ngày

Do đó, dưới góc độ tâm lý học dân tộc, nghiên cứu đặc điểm tâm lý của giai cấp công nhân có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong hoạch định những chính sách đối với nông dân, với sự phát triển của nông nghiệp và nông thôn trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nói chung Mặt khác chỉ ra những đặc điểm tâm lý cơ bản của giai cấp nông dân Việt Nam cùng những biến đổi của những đặc điểm tâm lý đó trong điều kiện kinh tế thị trường có ý nghĩa quan trọng trong giáo dục, huấn luyện bộ đội ở đơn vị hiện nay nói riêng

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tác giả lựa chọn nghiên cứu

và làm rõ vấn đề: “Đặc điểm tâm lý của giai cấp nông dân Việt Nam Ý nghĩa của vấn đề trong giáo dục, huấn luyện bộ đội hiện nay” làm chủ đề tiểu luận.

NỘI DUNG

I ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ TRUYỀN THỐNG CỦA GIAI CẤP NÔNG DÂN VIỆT NAM

Tâm lý nông dân có thể hiểu là các hiện tượng ý thức như tình cảm, tâm trạng, ước muốn, thói quen, tập quán, động cơ, thái độ, hứng thú, sở thích, nhu cầu, xu hướng của giai cấp nông dân, được hình thành dưới ảnh hưởng trực tiếp của đời sống hàng ngày của họ và chi phối thái độ, hành vi, cách ứng xử của

họ Tâm lý giai cấp nông dân được hình thành dưới ảnh hưởng trực tiếp của nền kinh tế tiểu nông tự cấp tự túc, với tính chất công điền, công thổ về ruộng đất cùng những luật lệ quy định chặt chẽ về phong tục, tập quán, tín ngưỡng, về mối quan hệ cá nhân và cộng đồng suốt bề dày lịch sử đấu tranh, vận lộn với thiên nhiên và chống giặc ngoại xâm và chi phối hành vi, cách ứng xử của họ Đồng thời, tâm lý giai cấp nông dân còn phản ánh điều kiện xã hội lịch sử chung của dân tộc Vì vậy, tâm lý giai cấp nông dân Việt Nam có những đặc điểm truyền thống riêng, bao gồm cả những nét tích cực và tiêu cực

1 Những đặc điểm tâm lý truyền thống tích cực của giai cấp nông dân Việt Nam

a) Truyền thống yêu nước, ý chí tự lực, tự cường dân tộc

Đây là một trong những giá trị tinh thần lớn nhất, bền vững và trường tồn, chi phối ý thức, hành vi, lối ứng xử của người nông dân; là nét tâm lý truyền thống đặc trưng tiêu biểu của người nông dân Việt Nam cũng đồng thời là của con người Việt Nam, của dân tộc Việt Nam Trong quan niệm của mình, người nông dân Việt Nam rất đề cao chữ “hiếu”, họ cho rằng con cái phải hiếu thảo, chăm sóc, nuôi nấng phụng dưỡng cha mẹ khi già yếu Trong các câu ca dao truyền khẩu, người ta vẫn nhắc nhở nhau rằng: đạo làm con phải luôn ghi nhớ

"công cha", "nghĩa mẹ", phải "thờ mẹ, kính cha" sao cho "tròn chữ hiếu" Có như vậy mới hợp với đạo sinh thành của trời đất Song, trong tâm hồn của mỗi nông dân Việt Nam, không chỉ có tình cảm yêu thương cha mẹ mà ở họ, lòng yêu nước đã trở thành một tình cảm thiêng liêng, ngấm vào máu thịt Bởi vậy,

họ không chỉ giữ chữ hiếu với cha mẹ mà còn phải tròn chữ hiếu với Tổ quốc Điều này đã trở thành thói quen, thành phong tục, tập quán, lối sống đạo đức của của nông dân Việt Nam Khi nước nhà có giặc ngoại xâm, vì đại hiếu với Tổ quốc, người nông dân tạm gác tiểu hiếu với cha mẹ để ra đi đánh giặc cứu nước Cứu nước cũng là cứu nhà, người thực hiện tốt đại hiếu sẽ được dư luận đánh giá cao, làm rạng danh cho tổ tông, cha mẹ và như vậy, cũng phần nào thực hiện được tiểu hiếu của mình Trái lại, người nào không làm tròn đại hiếu sẽ mang lại nỗi ô nhục cho tổ tông, dòng tộc và cũng là bất hiếu với cha mẹ Hiếu với cha

mẹ cũng là để hiếu với nước Nước với nhà, làng xóm với gia đình đan xen, hòa quyện vào nhau tạo thành một động lực, một giá trị tinh thần bền vững của nông dân Việt Nam Đây chính là một trong những giá trị tinh thần lớn nhất, là sợi chỉ

đỏ xuyên suốt truyền thống Việt Nam đến tận ngày nay

b) Tinh thần đoàn kết, tính cố kết cộng đồng

Đặc điểm địa lý, khí hậu khắc nghiệt, thất thường đã khiến người nông dân Việt Nam luôn phải vất vả, vật lộn với thiên tai để sinh tồn, mặt khác, trong lịch sử, dân tộc ta phải trải qua biết bao cuộc chiến tranh để giữ nước do vậy đã hun đúc nên “truyền thống đoàn kết”, tính “cố kết cộng đồng” Người nông dân Việt Nam ý thức rất rõ mối liên kết “Nhà - Làng - Nước” gắn bó chặt chẽ với nhau, nước mất thì nhà tan nên họ rất có ý thức chăm lo, bảo vệ, xây dựng và phát triển mối liên kết cộng đồng Do vậy, tinh thần đoàn kết, tính cố kết cộng đồng là đặc trưng phổ biến trong tâm lý người nông dân Việt Nam Nhờ có tâm

lý cộng đồng mà người nông dân đã cùng nhau gánh vác công việc chung của cộng đồng, làng xóm, thể hiện sự tương thân, tương ái "thương người như thể thương thân", cùng nhau "chia ngọt sẻ bùi", cùng nhau vượt qua những khó khăn, thử thách trong cuộc sống

c) Tình yêu lao động, cần cù trong cuộc sống

Yêu lao động, cần cù trong cuộc sống là nét bản chất nhất, là thước đo giá trị cao nhất người nông dân Việt Nam Do đặc thù của điều kiện sống và sản xuất nông nghiệp, người nông dân Việt Nam gắn liền với lao động và rất cần cù

chịu khó trong cuộc sống Việt Nam là đất nước nhỏ, thiên nhiên tươi đẹp, song, khí hậu lại rất hà khắc Người nông dân luôn phải đối mặt với thiên tai, địch họa Vì vậy từ xa xưa đã hình thành nên trong con người nông dân Việt Nam một tình yêu đối với lao động, sự cần cù sáng tạo trong cuộc sống Hơn ai hết,

họ hiểu rằng, nếu không gắng sức, lười biếng trong lao động thì sẽ đói nghèo, nên yêu lao động, cần cù trong cuộc sống vốn là bản tính của người nông dân Việt Nam Hơn thế nữa, bản tính này được truyền từ đời này sang đời khác và trở thành truyền thống người nông dân Việt Nam Khi nghiên cứu bản chất con người, C.Mác và Ăngghen cho rằng: nhân tố cơ bản làm xuất hiện ý thức con người chính là lao động; nhân tố làm nên sự khác biệt giữa con người và con vật chính là ở chỗ biết làm ra công cụ lao động Rõ ràng, nhờ có lao động mà xã hội

có thêm nhiều của cải; có phân công lao động và xã hội phát triển lần lượt qua các nền văn minh từ đồ đá, đồ đồng, đồ sắt đến văn minh điện tử, tin học ngày nay Lao động là đặc trưng cơ bản nhất của bản chất người, của nhân tính Với người dân Việt Nam, đặc biệt là nông dân làng xã cổ truyền Việt Nam, lao động cần cù và sáng tạo là nét bản chất của họ

d) Trọng đạo đức, trọng danh dự và tình cảm

Coi trọng đạo đức, sống có tình nghĩa là lối ứng xử của người nông dân Việt Nam cũng là tiêu biểu cho con người Việt Nam Truyền thống tốt đẹp đó góp phần tạo dựng văn hóa, văn hiến đặc sắc, tạo nên sự bình yên, duyên dáng của nông dân Việt Nam, làng quê Việt Nam Cùng với tinh thần yêu nước, ý chí

tự lực, tự cường, đoàn kết thân ái, yêu lao động, cần cù, chịu khó thì trọng đạo đức, danh dự và tình cảm cũng là một phẩm chất tốt đẹp của người nông dân Việt Nam Phẩm chất này chịu tác động khá sâu sắc của một số hệ tư tưởng tôn giáo, triết học, tín ngưỡng trong và ngoài nước, đáng kể nhất là: Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo Tuy nhiên, sự tiếp thu những ảnh hưởng đó ở người nông dân Việt Nam cũng rất linh hoạt, không thụ động, mà mềm dẻo, có chọn lọc, sáng tạo Chính vì vậy, suốt hàng chục thế kỷ qua người nông dân Việt Nam vẫn giữ được bản sắc riêng mà không bị đồng hóa

Trên mảnh ruộng, luống cày, người nông dân Việt Nam sống bằng chính sức lao động của mình Họ không bóc lột sức lao động của người khác, không buôn bán lớn, sống quần tụ trong cộng đồng làng xóm, dòng họ Vì vậy, nhìn chung lối sống cá nhân chủ nghĩa, vị kỷ, thực dụng thường xa lạ với người nông dân nước ta, họ lấy tích thiện làm đầu Cái thiện, cái đức là nét đặc trưng cơ bản của người nông dân Việt Nam, là cái để phân biệt nhân bản với cái phi nhân bản Thiện được xem là cốt lõi của đạo đức Có đức mới là có tính người Kẻ nào đánh mất đức, đánh mất tính thiện thì không phải là người Cái thiện vốn có trong con người ta, sinh ra đã là vậy, "nhân sơ tính bản thiện" Con người Việt Nam, người nông dân Việt Nam luôn trọng đạo đức, danh dự và tình cảm Họ quan niệm giữ gìn được đạo đức sẽ giữ được tính người Người nông dân Việt Nam không trọng của cải vật chất hơn đạo đức, danh dự, tình cảm Hơn nữa, văn hóa truyền thống làng xã cùng thể chế chính trị phong kiến luôn hướng con người ta đến chỗ coi trọng đạo đức Trong cộng đồng làng xã, ngoài các chức sắc, chức dịch, người học hành thi cử đỗ đạt cao thì người được kính trọng nhất trong làng vẫn là những người có đạo đức Có thể nói đạo đức là thước đo quan trọng của nhân cách, là nền tảng cơ bản của cái đẹp, có thể đánh bật được cái hào nhoáng bóng bẩy bề ngoài Dân gian thường truyền tụng: "Cái nết đánh chết cái đẹp", "Tốt gỗ hơn tốt nước sơn"

Người nông dân Việt Nam sống trong làng xã rất coi trọng nghĩa tình

Họ luôn nhấn mạnh sự hài hòa giữa tình cảm yêu thương với nghĩa vụ con người Khi mối quan hệ này bị xung khắc, bị thương tổn hoặc thậm chí bị phá

vỡ thì cái tình dù mất, cái nghĩa vẫn còn Điều đó đã làm cân bằng cán cân xã hội, dù mọi vật xoay vần, tạo hóa biến chuyển khôn lường thì cuộc sống người nông dân ngàn đời nay vẫn tạo được cho mình sự bình yên, êm ả riêng có của

nó Sức mạnh của lối ứng xử Tình - Nghĩa thể hiện rất rõ trong một khoảng trời rất riêng của mỗi con người - đó là gia đình Người Việt Nam từ xưa đến nay luôn xem gia đình là vấn đề hệ trọng Với nền văn minh lúa nước, sản xuất nhỏ phân tán, người nông dân Việt Nam gắn rất chặt với gia đình Gia đình là đơn vị

gốc Gia đình gắn chặt với làng, với nước Gia đình truyền thống của người nông dân chịu ảnh hưởng và mang nhiều yếu tố của một nền sản xuất ngưng đọng đóng kín Ngoài những qui định chặt chẽ của pháp luật nhà nước, thì hệ thống hương ước, quy tắc làng xã chi phối mạnh mẽ đến những quan hệ trong gia đình, dòng tộc Đó là việc thờ cúng tổ tiên, kính già yêu trẻ, việc cưới, việc tang tất cả phải lấy hiếu, lấy nhân, lấy nghĩa làm đầu

Tóm lại, những đặc điểm tâm lý nói trên của giai cấp nông dân Việt Nam được hun đúc, chọn lọc, kế thừa từ đời này qua đời khác, góp phần tạo nên truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, đó là: tình yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, nếp sống cộng đồng tình nghĩa, lối sống giản dị, nhân hậu Đó là những yếu tố tâm lý tích cực có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của dân tộc, của

xã hội

2 Những đặc điểm tâm lý truyền thống tiêu cực của giai cấp nông dân Việt Nam

a) Tâm lý sản xuất nhỏ manh mún, phân tán, tự túc, tự cấp

Ở mọi thời đại, con người nhờ có hoạt động lao động sản xuất mà tồn tại Hoạt động sản xuất chính là phương thức biểu hiện nội dung sống, sự sáng tạo của con người; còn cách thức sản xuất và sinh sống quy định tâm lý mỗi cá nhân con người Trong thời kỳ sản xuất hiện đại, những người lao động, nhất là công nhân sản xuất công nghiệp có quan hệ phụ thuộc lẫn nhau rất chặt chẽ Sự phụ thuộc đó do tính chất của sản xuất công nghiệp quy định Trái lại, khi trình độ sản xuất thấp kém, sự hợp tác kinh tế lỏng lẻo, rời rạc thì tính chất của lao động lại tách những người sản xuất ra thành những người lao động riêng biệt Đó chính là nét đặc trưng của người lao động nông nghiệp trong xã hội phong kiến Tâm lý sản xuất nhỏ manh mún, phân tán, tự túc, tự cấp là nét tâm lý đặc trưng của người nông dân Việt Nam khi chưa bị cái "tất yếu kỹ thuật" chi phối

Nếu như điều kiện lao động sản xuất, cải tạo tự nhiên như đắp đê điều, làm thuỷ lợi chống giặc ngoại xâm đã cố kết cộng đồng chặt chẽ thì ngược lại, đặc điểm của nền sản xuất nhỏ, manh mún, phân tán, lại tách rời những người

nông dân với nhau Hàng ngày, họ làm những công việc như nhau, tồn tại bên nhau, nhưng hầu như không có sự liên kết, ràng buộc hữu cơ nào cả

Sống trong một cộng đồng làng nhỏ hẹp, nông dân Việt Nam có quan hệ gắn bó với nhau theo kiểu cố kết dòng họ Tâm lý bám làng để an cư lạc nghiệp cũng ăn sâu vào mỗi người Cùng với thời gian, những thiết chế làng xã càng làm cho tâm lý này được củng cố Trong khi ruộng đất ngày một bị thu hẹp do dân số gia tăng tự nhiên, đất đai canh tác ngày một thu hẹp do bị chuyển dần thành đất thổ cư, thì sản xuất của người nông dân ngày một khó khăn cũng là lẽ đương nhiên

Mặt khác, phương thức sản xuất của nền kinh tế tiểu nông riêng rẽ, manh mún đă dẫn đến phong cách tư duy của người nông dân cũng hết sức vụn vặt, lẻ

tẻ theo kiểu "gà nhà ăn quẩn cối xay", không có tầm nhìn xa, trông rộng, không

có tính chiến lược Cách tư duy, cách nghĩ, cách nhìn đó, cùng với mảnh ruộng, cái cày càng cột chặt người nông dân trong lũy tre làng, yên phận với cuộc sống đơn giản, nghèo khó đời này qua đời khác, xoáy con người vào cái vòng luẩn quẩn, kém tính tổ chức, kỷ luật, xa lạ với lối tư duy của văn minh công nghiệp, thích sự ổn định, an phận, dễ rơi vào tâm lý thiển cận, thực dụng, tư duy theo chủ nghĩa kinh nghiệm, khó tiếp thu cái mới, ngại đổi mới Từ phong cách tư duy dẫn đến một lối ứng xử co cụm "đèn nhà ai, nhà nấy rạng" hay "cháy nhà hàng xóm bình chân như vại" thiếu tinh thần hợp tác ở một bộ phận nông dân Nét tâm lý này là hệ quả tất yếu của nền sản xuất phát triển ở trình độ thấp

b) Bảo thủ, thiên về tư duy kinh nghiệm, trực giác, hạn chế sự phát triển của tư duy lôgic và khoa học

Nông dân Việt Nam là cư dân vùng sông nước, lấy trồng trọt làm nghề lao động chính Cuộc sống, sản xuất của họ phụ thuộc rất nhiều vào thiên nhiên, thời tiết, khí hậu và rất nhiều các điều kiện tự nhiên khác Đặc điểm này đến lượt

nó lại chi phối luôn trạng thái khép kín trong các quan hệ xã hội, trong phương pháp tư duy của người nông dân Nếu như ở trong xã hội hiện đại, sản xuất và nhu cầu thị trường là hai mặt tác động tích cực lẫn nhau thì trong xã hội truyền

thống của người nông dân, nhu cầu trao đổi, buôn bán hàng hóa trên thị trường lại chưa phát triển Vì vậy, tất yếu sản xuất cũng không phát triển Đối với người nông dân ở đây, họ chỉ cần đảm bảo những nhu cầu sống sinh hoạt tối thiểu theo kiểu "cơm 3 bát, áo 3 manh, đói không xanh, rét không chết" Do đó, trí tuệ, tư duy của họ cũng không phát triển, không được mở mang

Sản xuất nhỏ, manh mún, phân tán đã khiến cho sự phân công lao động

và các quan hệ xã hội ở nông thôn Việt Nam kém phát triển Người nông dân sống và làm việc theo những tập quán cổ truyền, bám chắc vào cái cũ mà không dám thử nghiệm những cái mới Người nông dân bằng lòng với cuộc sống đạm bạc, bình ổn, tạm đủ với suy nghĩ "đói nằm co còn hơn ăn no phải làm" Họ ít quan tâm và thậm chí không muốn quan tâm đến những cái mới diễn ra ngoài phạm vi hoạt động nhỏ hẹp của họ Từ đời cha đến đời con, họ "cày cấy trên mảnh đất của mình hoàn toàn theo lối thô sơ cũ của ông cha họ và chống lại mọi điều mới mẻ với sự ngoan cố vốn có của những người nô lệ của tập quán trải qua bao nhiêu đời kiếp vẫn không thay đổi" Chính vì vậy, theo thời gian, họ càng trở nên bảo thủ ghê gớm Hậu quả cuối cùng là tâm lý bảo thủ đã đưa người nông dân đến chỗ lạc hậu, thụt lùi quá xa so với bước tiến chung của cả

xã hội

Mặt khác, trong truyền thống Việt Nam, giáo dục mặc dù rất được coi trọng, song lại chỉ chú trọng giáo dục đạo đức, văn chương mà ít chú trọng giáo dục về sản xuất, dạy nghề, về khoa học tự nhiên, kỹ thuật - công nghệ Do đó, người nông dân không được giáo dục tri thức về khoa học tự nhiên, về sản xuất, dạy nghề nên người nông dân phải dựa vào tri thức kinh nghiệm là chủ yếu Trong cái vòng luẩn quẩn ấy, sản xuất cho người ta kinh nghiệm, kinh nghiệm lại được áp dụng vào sản xuất Và tư duy kinh nghiệm đã trở thành truyền thống Rõ ràng, do sản xuất ở trình độ thủ công, lạc hậu nên nhận thức cảm tính,

tư duy kinh nghiệm đã trở thành thói quen trong đời sống người nông dân Người nông dân suy nghĩ, hành động, ứng xử và cảm nhận mọi việc bằng trực giác, bằng kinh nghiệm chứ không phải bằng tư duy

Nền kinh tế tiểu nông kém phát triển tất yếu suy nghĩ của người nông dân chỉ bó hẹp trong khuôn khổ những công việc bình thường, lặng lẽ, lặp đi, lặp lại ngày này qua ngày khác Cái nhìn của họ không vượt xa hơn những mảnh ruộng nhỏ hẹp - nơi họ cày cấy và lũy tre làng nơi họ sinh sống Tư duy của nông dân Việt Nam trong xã hội phong kiến thực sự xa lạ với lối tư duy duy lý, tư duy thực nghiệm, tư duy khoa học Đó là một hạn chế lớn trong tâm

lý nông dân, cản trở họ trong quá trình mở cửa hội nhập và giao lưu với quốc

tế để phát triển

c) Tâm lý hẹp hòi, vị kỷ, phường hội, bè phái, cục bộ địa phương

Tình yêu đất nước, tính cố kết cộng đồng vốn là truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam ta nói chung và người nông dân nói riêng Tuy nhiên, tính cố kết cộng đồng đậm nét, bền chặt ở người nông dân là cơ sở cũng tạo ra chủ nghĩa bình quân cào bằng về mọi mặt quyền lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm Mặt khác, phương thức sản xuất manh mún, phân tán, sản xuất tự cấp, tự túc, phương pháp canh tác cổ truyền được kế thừa từ đời này sang đời khác, người nông dân sản xuất chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của bản thân và cộng đồng gia đình nhỏ hẹp của họ càng làm cho mối quan hệ của họ chỉ dừng ở mối quan hệ gia đình, họ hàng, làng xóm, làm cho người nông dân cô lập với nhau, biệt lập, riêng lẻ, không liên hệ với nhau Thêm vào đó, sự kém phát triển của cơ sở hạ tầng, của phương tiện giao thông cùng với cuộc sống bấp bênh, nghèo khó đã kìm hãm họ mở rộng mối quan hệ với các địa phương, các vùng, các miền khác,

đó là căn nguyên tồn tại tính đố kỵ, tâm lý hẹp hòi, vị kỷ, phường hội, bè phái, cục bộ địa phương của người nông dân Việt Nam Với cái nhìn thiển cận trong phạm vi của người tư hữu nhỏ, người nông dân Việt Nam không thể nhìn xa, trông rộng, chỉ nhìn thấy lợi ích trước mắt, lợi ích cục bộ, không nhìn thấy lợi ích lâu dài, lợi ích toàn bộ

Thêm vào đó, nông dân ở từng vùng, từng miền trên đất nước Việt Nam

có những phong tục, tập quán, lối sống, tính cách, tâm lý riêng, cho nên sự hòa đồng không phải bao giờ cũng thuận lợi, trong nhiều trường hợp còn có sự khác

biệt giữa xã này với xã khác, tỉnh này với tỉnh khác Thậm chí, ngay cả trong phạm vi một làng thì xóm này cũng biệt lập giữa các xóm với nhau, họ này cũng biệt lập với họ khác Đây là mảnh đất tốt để tâm lý bè phái, phường hội, cục bộ địa phương nảy sinh và phát triển Cũng từ đó xuất hiện tâm lý đố kỵ, hẹp hòi, vị

kỷ, níu kéo trong những cộng đồng nông dân nhỏ hẹp như: gia đình, họ hàng, làng xóm Lâu dần, tâm lý hẹp hòi, vị kỷ, phường hội, bè phái, cục bộ địa phương trở thành một đặc trưng tâm lý của nông dân Việt Nam, nó chi phối hành vi, thái độ, cách ứng xử hàng ngày của họ Tâm lý bảo thủ, hẹp hòi, vị kỷ, phường hội, bè phái, cục bộ địa phương đưa tới cho người nông dân thói quen trọng lệ hơn luật

Như vậy, tâm lý hẹp hòi, vị kỷ, phường hội, bè phái, cục bộ địa phương của người nông dân có ảnh hưởng rất lớn không chỉ tới quá trình phát triển của mỗi cá nhân mà còn ảnh hưởng tới từng vùng, miền và cả dân tộc Nó kìm hãm

sự mở rộng tầm nhìn và các mối quan hệ của người nông dân Việt Nam, kìm hãm sự tiến bộ của cộng đồng cư dân nông thôn và của cả dân tộc Việt Nam

Tóm lại, tâm lý nông dân Việt Nam trong lịch sử là một hiện tượng rất phức tạp với nhiều sắc thái tâm lý đa dạng cái xấu, cái tốt, cái tích cực, cái tiêu cực được hòa quyện, đan xen vào nhau Bên cạnh lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, tinh thần đoàn kết cộng đồng, yêu lao động, cần cù trong cuộc sống; trọng đạo đức, trọng danh dự, trọng tình cảm vốn là những đặc trưng tâm lý tích cực, người nông dân Việt Nam còn mang trong mình những đặc trưng tâm lý tiêu cực như: tâm lý sản xuất nhỏ manh mún, phân tán; bảo thủ, thiên về tư duy kinh nghiệm, hạn chế sự phát triển của tư duy lôgíc, tư duy khoa học; hẹp hòi vị

kỷ, bè phái, phường hội, cục bộ địa phương; trọng lệ hơn luật Đó là tính lưỡng diện trong đời sống tinh thần ở làng xã nông thôn Việt Nam

II NHỮNG BIẾN ĐỔI TÂM LÝ CỦA GIAI CẤP NÔNG DÂN VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG HIỆN NAY

Hơn 30 năm đất nước tiến hành công cuộc đổi mới, cũng là thời gian chúng ta dần đoạn tuyệt với cơ chế tập trung quan liêu bao cấp để chuyển sang