Tieu luan môn dư luận xã hội sự chuyển biến từ tin đồn thành dư luận xã hội và những tác hại của nó

MỞ ĐẦU Con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, vì thế con người vừa là chủ thể cũng vừa là khách thể của mọi vấn đề diễn ra trong cuộc sống. Sự ràng buộc gắn bó lẫn nhau của con người trong cộng đồng sẽ thúc đẩy quá trình phát triển của xã hội. Con nguời có sự quan tâm đến những vấn đề diễn ra trong xã hội mà những vấn đề ấy có tác động tích cực hay tiêu cực đến cuộc sống của con người, những sự phán xét đánh giá của con người đã tạo nên những dư luận xã hội và tin đồn. Dư luận xã hội (DLXH) được đánh giá là có tầm quan trọng đối với mọi hoạt động xã hội, không chỉ đơn thuần trong chính trị hay văn hóa, mà ngay cả kinh tế, luật pháp cũng đều chịu ảnh hưởng của DLXH, và ngược lại, những nhân tố này cũng ảnh hưởng trở lại đối với dư luận xã hội, và đóng vai trò như là những cơ sở để hình thành nên DLXH. Bên cạnh DLXH là tin đồn, tin đồn là sự truyền thông tin từ người này sang người khác trong xã hội, tin đồn ấy có thể đúng sự thật hay không đúng sự thật. Tin đồn thường gắn với những ý nghĩa tiêu cực. Tuy nhiên trên thực tế, tin đồn có thể mang ý nghĩa tiêu cực lẫn ý nghĩa tích cực tùy theo bối cảnh và mục đích của nguời đưa tin. Giữa tin đồn và DLXH có một khoảng cách nhất định, tuy nhiên khoảng cách ấy rất mong manh, nhất là trong sự phát triển của trình độ công nghệ thông tin cao như hiện nay. Có một số người đã lợi dụng nhũng tin đồn từ đó đưa ra những đánh giá, phán xét hết sức nguy hiểm vì lúc đó thì tin đồn đã chuyển thành DLXH. Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề trên, nguời viết đã quyết định chọn đề tài “Sự chuyển biến từ tin đồn thành dư luận xã hội và những tác hại của nó.” làm đề tài cho tiểu luận của mình

MỞ ĐẦU

Con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, vì thế con người vừa làchủ thể cũng vừa là khách thể của mọi vấn đề diễn ra trong cuộc sống Sựràng buộc gắn bó lẫn nhau của con người trong cộng đồng sẽ thúc đẩy quátrình phát triển của xã hội Con nguời có sự quan tâm đến những vấn đề diễn

ra trong xã hội mà những vấn đề ấy có tác động tích cực hay tiêu cực đếncuộc sống của con người, những sự phán xét đánh giá của con người đã tạonên những dư luận xã hội và tin đồn

Dư luận xã hội (DLXH) được đánh giá là có tầm quan trọng đối với mọihoạt động xã hội, không chỉ đơn thuần trong chính trị hay văn hóa, mà ngay

cả kinh tế, luật pháp cũng đều chịu ảnh hưởng của DLXH, và ngược lại,những nhân tố này cũng ảnh hưởng trở lại đối với dư luận xã hội, và đóng vaitrò như là những cơ sở để hình thành nên DLXH

Bên cạnh DLXH là tin đồn, tin đồn là sự truyền thông tin từ người nàysang người khác trong xã hội, tin đồn ấy có thể đúng sự thật hay không đúng

sự thật Tin đồn thường gắn với những ý nghĩa tiêu cực Tuy nhiên trên thực

tế, tin đồn có thể mang ý nghĩa tiêu cực lẫn ý nghĩa tích cực tùy theo bối cảnh

và mục đích của nguời đưa tin

Giữa tin đồn và DLXH có một khoảng cách nhất định, tuy nhiên khoảngcách ấy rất mong manh, nhất là trong sự phát triển của trình độ công nghệthông tin cao như hiện nay Có một số người đã lợi dụng nhũng tin đồn từ đóđưa ra những đánh giá, phán xét hết sức nguy hiểm vì lúc đó thì tin đồn đãchuyển thành DLXH

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề trên, nguời viết đã quyết định

chọn đề tài “Sự chuyển biến từ tin đồn thành dư luận xã hội và những tác hại của nó.” làm đề tài cho tiểu luận của mình

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG 1.1 Dư luận xã hội

1.1.1 Khái niệm

Phần đông các nhà nghiên cứu sư luận xã hội Liên Xô (cũ) định nghĩaDLXH là sự phán xét, đánh giá của các giai cấp, tầng lớp, cộng đồng xã hộiđối với các vấn đề mà họ quan tâm Theo B.K Paderin: DLXH là tổng thể các

ý kiến, trong đó chủ yếu là các ý kiến thể hiện sự phán xét, đánh giá, sự nhậnđịnh (bằng lới hoặc không bằng lời), phản ánh ý nghĩa của thực tế, quá trình,hiện tượng, sự kiện đối với các tập thể, giai cấp, xã hội nói chung và thái độcông khai hoặc che đậy của các nhóm xã hội lớn nhỏ đối với các vấn đề củacuộc sống xã hội có động chạm đến các lợi ích chung của họ

Trong quyển giáo trình Nghiên cứu và định hướng DLXH do PGS TS Lương Khắc Hiếu làm chủ biên thì: “DLXH là tập hợp ý kiến của cá nhân, biểu thị trạng thái ý thức xã hội của cộng đồng người nào đó, là sự phán xét đánh giá của cộng đồng người ấy đối với các sự kiện, hiện tượng quá trìnhn xã hội có liên quan đến nhu cầu, lợi ích của họ trong một thời điểm nhất định”

Như vậy, chủ thể của DLXH là một nhóm người, một cộng đồng người

và DLXH thực chất “là sự phán xét, đáng giá của cộng đồng người đối vớicác sự kiện, hiện tượng mà họ quan tâm” Phán xét, trước hết đó là cách nhìnnhận chủ quan của con người về các sự kiện, hiện tượng, sự vật của thế giớikhách quan Song, sâu xa trong đó chứa đựng những giá trị lý tính bởi sựphán xét đó ít nhiều dựa trên thực tế khách quan Nhận thức của con ngườiluôn xuất phát từ cái đã có, cái tồn tại trong hiện thực, gắn bó với những suyluận cá nhân, theo lợi ích cụ thể và thời điểm nhận thức cụ thể Những suyluận ấy có thể đúng, có thể sai, có thể bị “chế tác” đi vì những định kiến thiênlệch, thậm chí những vụ án kêu oan chỉ vì nhận thức và tâm lý hạn hẹp, khôngđặt vào hoàn cảnh cụ thể mà phán xét Không thể đồng nhất DLXH với chân

lý, bởi con đường tạo ra DLXH rất khác nhau và “hàm lượng” định kiến, cảmtính cũng không hề giống nhau.

Tuy nhiên, lợi ích và và nhận thức của các nhóm cá nhân, các cộng đồngngười trong xã hội có những điểm không đồng nhất Việc duy trì các quanđiểm, đánh giá khác nhau trên cùng một vấn đề là điều dể hiểu… Sự tráingược trong cách thức đánh giá là bình thường, ngay cả khi trong xã hộikhông tồn tại những đối kháng gay gắt, không có đấu tranh giai cấp một mấtmột còn

1.1.2 Đặc điểm của dư luận xã hội:

Chủ thể của dư luận xã hội không phải là các cá nhân mà là toàn thể xãhội, là quần chúng nhân dân, các tổ chức của xã hội Vì thế, lập trường giaicấp được xem là cơ sở để xác định chủ thể của dư luận xã hội Bản thân dưluận xã hội phản ánh rõ nét vị thế xã hội trong mối tương tác giữa các cánhân, với các nhóm xã hội xuất phát từ lợi ích và tương quan xã hội giữangười này với người khác Thông thường, khi nghiên cứu về dư luận xã hội,chúng ta thấy nổi lên các đặc điểm sau:

- Dư luận xã hội là tập hợp những ý kiến, quan điểm, thái độ mang tínhchất phán xét, đánh giá của nhiều người trước thực tế xã hội nhất định

- Sự phán xét, đánh giá đó chỉ nảy sinh khi trong xã hội có những vấn đềmang tính thời sự, liên quan đến lợi ích chung của nhóm xã hội, cộng đồng xã hội

- Vấn đề mang tính thời sự thu hút được sự quan tâm, chú ý của nhiềungười, của đa số các thành viên trong xã hội

- Dư luận xã hội phản ánh một cách tổng hợp ý thức xã hội nhưng dễthay đổi Nó luôn gắn liền với quyền lợi cá nhân và các nhóm xã hội

1.1.3 Các bước hình thành dư luận xã hội:

Các sự kiện, các hiện tượng xã hội được dư luận xã hội phản ánh phảidiễn ra theo một quá trình khá phức tạp Trong điều kiện bình thường, quátrình hình thành dư luận xã hội có thể chia thành các bước (các giai đoạn) sau:

Bước 1 Giai đoạn hình thành thuộc ý thức cá nhân

Các cá nhân trong cộng đồng xã hội được tiếp xúc, làm quen, được trựctiếp chứng kiến hoặc nghe kể lại về các sự việc, sự kiện, hiện tượng xảy ratrong xã hội Họ tìm kiếm, hoặc thu thập thêm thông tin, trao đổi với nhau về

nó, từ đó nảy sinh những suy nghĩ, tình cảm, ý kiến bước đầu về nội dung,tính chất của các sự việc, sự kiện Nhưng lúc này, các suy nghĩ, tình cảm, ýkiến bước đầu đó là thuộc về mỗi người, thuộc lĩnh vực ý thức cá nhân

Bước 2 Giai đoạn trao đổi thông tin giữa mọi người

Các ý kiến cá nhân được chia sẻ, trao đổi, bàn luận với nhau trong nhóm

xã hội Cơ sở cho quá trình thảo luận trong nhóm xã hội này là lợi ích chungcủa cả nhóm và hệ thống các giá trị, chuẩn mực xã hội đang chi phối cáckhuôn mẫu tư duy và khuôn mẫu hành vi của các thành viên trong nhóm.Thông qua quá trình trao đổi, bàn luận các suy nghĩ, các ý kiến xung quanhđối tượng của dư luận mà ý kiến đã được trao đổi chuyển dần từ lĩnh vực ýthức cá nhân sang lĩnh vực ý thức xã hội

Bước 3 Giai đoạn tranh luận có tính chất tập thể về các vấn đề quan trọng

Ở giai đoạn này, các thông tin, vấn đề không quan trọng, không phù hợphoặc những thông tin nhiễu về đối được sẽ bị lược bỏ Các nhóm trao đổi,tranh luận với nhau về những nội dung quan trọng, đưa ra các loại ý kiến khácnhau và thống nhất lại xung quanh các quan điểm cơ bản, cùng tìm đến nhữngđiểm chung trong quan điểm và ý kiến Từ đó mà hình thành cách phán xét,đánh giá chung, thỏa mãn được ý chí chung của đại đa số các thành viên trongcộng đồng người Cơ sở cho quá trình tranh luận này vẫn là lợi ích chung và

hệ thống các giá trị, chuẩn mực xã hội chung cùng được các nhóm xã hội chia

sẻ và thừa nhận Ví dụ: như trên

Bước 4 Giai đoạn đi từ dư luận xã hội đến hành động thực tiễn

Nếu như luồng dư luận xã hội chỉ hình thành một cách thuần túy rồi đểđấy, chẳng có vai trò, tác dụng gì đối với cộng đồng thì có lẽ nó chỉ là hiệntượng vô nghĩa.Trên thực tế, vấn đề không chỉ dừng lại ở đấy Từ sự phán xét,đánh giá chung, các nhóm xã hội và cộng đồng xã hội đi tới hành động thống

nhất, nêu lên những kiến nghị, những biện pháp về hoạt động thực tiễn của họtrước thực tế cuộc sông nhất định

Tóm lại, Dư luận xã hội là sản phẩm của quá trình giao tiếp xã hội.

Không có sự trao đổi, bàn bạc, thảo luận, thậm chí va đập các ý kiến với nhauthì không thể có ý kiến phán xét, đánh giá chung được đông đảo mọi ngườichia sẻ, tán thành và ủng hộ Tất nhiên, sự phân tích khách quan về mối tươngquan giữa ý kiến của tập thể, của cộng đồng cần phải được đặt vào cơ cấu xãhội hiện hành, phải xem xét đến các yếu tố trình độ kinh tế, chính trị, tinhthần, trình độ văn hóa, tính tổ chức của tập thể cộng đồng ấy

1.2 Tin đồn:

1.2.1 Khái niệm tin đồn

Tin đồn là sự suy xét một sự vật, sự việc trong quá khứ, trong hiện tại và

tương lai” - Robert L.Dilenschneider (Trong quyển PR theo kiểu Mỹ)

Tin đồn có thể chính xác có thể không Nghiên cứu của nhà tâm lý họcNicholas DiFonzo chỉ ra rằng, rất nhiều tin đồn liên quan đến công việc hóa

ra lại là sự thật

Trong những tình huống ngày càng biến động và mơ hồ, thì tin đồn sẽxuất hiện ngày càng nhiều và càng có sức lan tỏa, ảnh hưởng lớn Bất kỳ aicũng có thể bị cuốn vào vòng xoáy ma lực của tin đồn, đây là điều phổ biếnđối với toàn nhân loại và càng có nhiều người không biết sự thật thì tin đồn

càng phát triển mạnh

Theo quyển giáo trình nghiên cứu và định hướng dư luận xã hội do PGS

TS Lương Khắc Hiếu làm chủ biên thì: “Tin đồn là những thông tin được truyền từ người này qua người khác chủ yếu bằng truyền miệng Ngoài cách truyền tin bằng miệng là chủ yếu, tin đồn còn lan truyền bằng thư (kể cả thư điện tử email), fax, tin nhắn, chat, mạng xã hội,…”

Như vậy, tin đồn là sự khẳng định chung của một nhóm người về mộtvấn đề nào đó của xã hội có thể có thực hoặc không có thực, nhưng không có

dữ liệu để kiểm chứng

Tin đồn là phương thức giao tiếp bằng ngôn ngữ diễn ra hàng ngày trongđời sống, trong đó các thông tin được truyền từ người này sang người khác.

Do mức độ thu nhận thông tin, do cá tính và cách nhìn nhận vấn đề của các cánhân là khác nhau dẫn đến các đối tượng tiếp nhận nội dung thông tin theocách hiểu của mình, và do vậy thông tin thường bị biến dạng, méo mó

Theo các nhà tâm lý học, các cá nhân trong khi truyền đạt thông tin chongười khác thường hay lồng vào đó ý kiến hay sắp xếp thông tin theo thóiquen, sở thích của mình Và để tăng tính "thuyết phục" của thông tin mìnhđưa ra họ sẽ đưa vào đó những tình tiết phụ để thông tin đó trở nên hợp lý vàhấp dẫn hơn Song ở tin đồn mới chỉ là sự phát ngôn thông tin bình thườngchưa có hoặc ít có sự phán xét, đánh giá của chủ thể đối với vấn đề, hiệntượng xã hội

1.2.1.Chức năng của tin đồn

- Chức năng giải tỏa sự căng thẳng về tâm lý

Khi con người bị căng thẳng về tâm lý với những cảm xúc như buồnphiền, tức giận, không hài lòng về một vấn đề gì đó hay một ai đó, người tathường tìm nơi để trút bớt căng thẳng, như thế thì căng thẳng cũng sẽ tạm thờivơi đi thông qua các hành động như chửi bới, la hét, mắng mỏ người khác

Ví dụ như vụ của bé Hào Anh ở Đầm Dơi – Cà Mau Những người trongxóm, nhất là những gia đình ở anh Giang khi nghe được tin bé bị bạo hành đã

vô cùng tức giận và đã chửi bới không tiếc lời với hai vợ chồng của chủ trạitôm giống, làm như vậy người ta cảm thấy nỗi bực tức vơi đi và cũng là giảithích cho sự vô tâm của mình khi không phát hiện ra hành vi bạo hành của hai

vợ chồng nhà kia Và họ đưa tin là mỗi khi đánh đập, hành hạ bé Hạo Anh thìhai vợ chồng Giang, Thơm thường lấy khăn quấn miệng của em lại và cấmkhông được la hét,…

- Chức năng thông tin

Những tin đồn đa phần là do mọi người thêu dệt, tuy nhiên cũng cónhững tin đồn là sự thật mặc dù mức độ chính xác đã giảm đi rất nhiều Nhiều

khi chính nhờ những tin đồn ấy mà người ta mới bắt đầu đi vào tìm hiểu sựthật và từ đó có những giải pháp kịp thời Chẳng hạn như năm 2005 ở SócTrăng nổi lên tin đồn là có người rồng xuất hiện Theo lời đồn, "người rồng"mọc sừng vảy khắp thân mình, mắt đỏ hoe không có tròng đen, trên đầu mọchai sừng Nhưng thực chất, các bác sĩ chẩn đoán Som Nang(tên em bé) bịviêm phổi nặng, vảy cá bẩm sinh và đa dị tật Được điều trị ở khoa Hô hấpmột thời gian, mắt hết đỏ, da bớt vảy nên bé được đưa về nhà tiếp tục uốngthuốc và theo dõi Gần đây, các triệu chứng bệnh của Som Nang trở nặng.Một số người dân trong xóm đến xem và từ đó xuất hiện tin đồn thổi về

"người rồng", lan truyền khắp nơi Không ít người đã lợi dụng tin đồn này đểlàm thêm các dịch vụ kiếm tiền như xe ôm, giữ xe, bán hàng quán đã xuấthiện cả những tên lợi dụng chen lấn xô đẩy để móc túi, giựt dọc tiền bạc củangười xem Bên cạnh mặt tiêu cực trên thì tin đồn này cũng đồng thời gây sựchú ý cho các nhà hảo tâm để kịp thời giúp đỡ gia đình trong khi bệnh tìnhcủa bé Som Nang đang diễn biến xấu, cần chăm sóc đặc biệt thì gia đình anh

Lý Hòa Lân ngày càng khánh kiệt

- Chức năng tư vấn

Tin đồn xuất phát từ trong nhân dân nên có những tin đồn trước nhữngbức xúc của mọi người mà đang cần được các cấp lãnh đạo quan tâm, giảiquyết Ví dụ như vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, nhất là những hoa quảxuất xứ Trung Quốc làm cho người tiêu dùng không an tâm vì thế các cơ quanchức năng tiến hành kiểm tra xát xao hơn nữa vấn đề này để tránh tình trạngsức khỏe của người tiêu dùng bị đe dọa và người dân yên tâm sinh sống hơn

Bên cạnh những chức năng tích cực thì tin đồn cũng mang nhiều chứcnăng tiêu cực như: Gây mất ổn định về chính trị, an ninh trật tự; làm mất hoặcsuy giảm uy tín của cá nhân và tổ chức; tồn tại hoặc ảnh hưởng đến hoạt độngkinh tế của các doanh nghiệp và xã hội Thị trường tài chính, chứng khoán đặcbiệt nhạy cảm với tin đồn Tin đồn này có thể làm cho thị trường này xáo động

1.3 Sự giống và khác nhau giữa DLXH và tin đồn

1.3.1 Những điểm giống nhau:

- Đều là những kết cấu tinh thần, tâm lý đặc trưng cho những nhóm xãhội nhất định Trong cấu trúc của chúng đều có cả thành phần trí tuệ lẫn cảmxúc và ý chí Tuy nhiên, trong tin đồn yếu tố cảm xúc nổi lên hàng đầu, yếu tố

lý trí ít

- Cả hai dường như có chung nguồn gốc Từ một sự việc, sự kiện banđầu có liên quan đến lợi ích, cảm xúc của một số người, được tổ chức lại theonhững quy luật tâm lý xã hội nhất định Các yếu tố như nhu cầu, lợi ích của cánhân, nhóm xã hội, giai cấp đều chi phối rất mạnh quá trình hình thành dưluận xã hội và tin đồn

- Đều lan truyền nhanh và dễ biến dạng Trên thực tế có một số tin đồnđược chuyển thành dư luận xã hội, nếu như tin đồn đó là những sự kiện cóthật và đụng chạm đến lợi ích, hoặc sự quan tâm của nhiều người

Như vậy, dư luận xã hội dễ bị nhầm lẫn với tin đồn

là cho vấn đề an ninh trật tự không được bảo đảm và làm mất đi vẻ mỹ quangnơi địa danh du lịch nổi tiếng này

- Về cơ chế hình thành:

DLXH là sự phán xét, đánh giá chung được hình thành thông qua giaotiếp, qua trao đổi, tranh luận giữa các cá nhân trong cộng đồng Quan điểm cánhân chỉ là một ý kiến trong ý kiến chung

Tin đồn đề cao chính kiến cá nhân của người truyền tin Thông tin củatin đồn thường bị nhào nặn để phục vụ lợi ích chủ thể truyền tin, hoặc bị bópméo bởi khuynh hướng cá nhân người truyền tin Nó mang nặng màu sắc chủquan của chủ thể truyền tin

-Về phương thức lan truyền: DLXH được lan truyền bằng cả lời nói vàchữ viết, bằng cả con đường chính thức và không chính thức, cả công khai và

bí mật

Tin đồn truyền đi bằng miệng chính, theo con đường không chính thức,

bí mật, ngấm ngầm, nửa kín nửa hở, rỉ tai, to nhỏ…Vì vậy có nhiều sự kiện cóthực xảy ra, qua sự đồn đại của tin đồn mà bị sai lạc hẳn so với bản chất banđầu của nó

-Về bản chất: DLXH là sự phán xét đánh giá chung, biểu thị thái độđồng tình hay phản đối của đại đa số trong cộng đồng đối với sự kiện, hiệntượng Tin đồn chỉ là thông tin đơn thuần về sự việc, hiện tượng theo lối mô

tả, kể lại, chứa đựng nhiều thiên kiến, quan điểm cá nhân

Chương II:

SỰ CHUYẾN BIẾN TIN ĐỒN THÀNH DƯ LUẬN XÃ HỘI VÀ

NHỮNG TÁC HẠI CỦA NÓ

"Tin đồn là một lời truyền miệng không chắc chắn trong một trường hợp

lo âu hay nguy biến Tin đồn phát khởi trong những trường hợp không có tổchức khi người ta cần đến tin tức, nhưng không có đường lối đáng tin cậy

Vì tin đồn rất dễ bị tình cảm ảnh hưởng, nên chúng được lan tràn một cáchmau chóng; chúng lại hay xuyên tạc và sai vì nhận thức hẹp hòi trong trườnghợp đầy tình cảm Nó trở nên sai lạc nhiều hơn vì truyền khẩu dễ bị sai lầm.Ngay cả khi thiếu sót những yếu tố tình cảm, những tin tức thật sự càngngày càng trở nên ngắn và giản dị hơn, khi được truyền từ người này qua ngườikhác với những chi tiết bị xuyên tạc theo khuynh hướng cá nhân và văn hóa

Dù trong bất kỳ trường hợp nào, sự thực hay sai lầm của tin đồn cũngkhông quan hệ vì người ta nghe và tin câu chuyện không phải vì câu chuyện đóthực hay có thể chứng minh là thực, nhưng vì câu chuyện làm thoả mãn nhucầu của người kể chuyện và của người nghe và làm cho họ trở thành người kểchuyện Đôi khi muốn đạt được địa vị đối với người nghe nên câu chuyện bịxuyên tạc theo cách thức làm vui lòng người ấy Câu chuyện có thể đại diệncho sự suy nghĩ viễn vông hay là lối thoát cho sự căm hờn Thường thườngmục đích không phải là truyền bá tin tức nhưng muốn truyền cho người nghemột thái độ tình cảm tương tự đối với tin tức mà người kể đã có

Nhà tâm lý học Mỹ P Allport đã đưa ra công thức:

Cường độ tin đồn = Tính hấp dẫn + Tính không xác định

Đây cũng chính cơ chế biến đổi của tin đồn Muốn hướng dẫn hay cảichính tin đồn cần làm mất tính hấp dẫn và tính không xác định của nó bằngcách đưa tin đầy đủ, công khai và có định hướng về sự việc, sự kiện

2.1 Những mặt tích cực và tiêu cực của tin đồn trong đời sống xã hội

Trong đời sống xã hội, có những lúc tin đồn gây ra hệ lụy cho cá nhân vànhóm người nào đó Nói chung, tin đồn chủ yếu lây lan qua truyền miệng,

nhưng có có trường hợp tin đồn được lan truyền qua thông tin báo chí Ngàynay với sự phát triển của công nghệ thông tin, tin đồn có thể được truyền quađiện thoại di động, qua Yahoo messenger, qua mạng xã hội với dạng thứctruyền thông trên mạng internet như weblog và qua nhiều dạng thức truyềnthông khác, ngày càng hiện đại hơn.

G.V.Osipov, nhà nghiên cứu dư luận xã hội và truyền thông của Mỹ chorằng, “Lời đồn đại là những thông tin, tin tức mà không có được sự đảm bảocác cơ sở khoa học khác nhau giải thích” Còn nhà xã hội học Sibutani nhậnxét, “chức năng của tin đồn có lan tỏa tới truyền thông; lời đồn đại liên quantới các hành vi của nhóm người - thường là tự phát và không có tổ chức.Trong trường hợp này tin đồn trở thành phương tiện truyền thông như mộtcách giựt gân; và trong tình huống đó ở một chừng mực nào đó tin đồn nàygiải thích tình huống mà con người không hiểu và giúp họ chuẩn bị cho hành

vi ứng xử sắp tới” Người Việt Nam có câu “tìm được vạ thì má đã sưng”,hàm ý nói tác động xấu của những lời đồn thổi, chủ yếu bằng cách “rỉ tai”không chính thức, không công khai, nhưng cứ ngầm ngầm lan truyền theonhóm và lan sang trong đám đông Chủ yếu với dụng ý xấu Trong điều kiệndân trí thấp - nhiều người chưa có điều kiện tiếp cận thông tin và phân tíchtình hình, không hiểu những người trục lợi bằng cách tung tin đồn thổi, nhất

đề thiếu thông tin xác thực

Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu đã cho thấy: tin đồn là một quá trình bópméo phức tạp mà trong đó có thể nêu rõ ba khuynh hướng liên kết với nhau,

đó là sự rút bớt chi tiết, sự nhấn mạnh và sự sắp xếp lại

Tin đồn có những tác dụng:

Điều không thể phủ nhận, dù đúng hay sai, tin đồn đã trở thành công cụkhá hữu dụng trong nhiều trường hợp để người ta đạt được những mục đíchnhất định

- Thu nhận thông tin về cách mọi người đón nhận một kế hoạch: Đây làcách thường được các nhà lãnh đạo áp dụng một cách bí mật nhằm điều tra ýkiến của công chúng, mức độ ủng hộ và lường trước thái độ trước khi đưa ramột quy định mới hay bổ nhiệm ai đó Thủ thuật này được gọi là “tiết lộthông tin” - một hành động chuẩn mực trong công việc liên quan đến sự nhẹ

dạ của con người, các quan điểm nhìn nhận và sự chú ý của giới truyền thông

- Đối phó với đối thủ cạnh tranh: Đây là cách được áp dụng như một vũkhí chiến lược nhằm “đâm sau lưng” đối thủ Những tin đồn này có thể đúnghoặc không đúng nhưng thường sẽ gây tổn hại đến hình ảnh của đối thủ

- Tạo ảnh hưởng hoặc điều khiển các sự kiện nhằm tư lợi cá nhân: Kỷnguyên Internet trở thành môi trường cực kỳ thuận lợi để tiếp tay lan truyềntin đồn Chúng ta có thể thấy rõ các chiều hướng hoạt động của thị trườngchứng khoán trước các tin đồn, việc hô hào về một tin tức liên quan đến mộtcông ty sẽ ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư chứng khoán của công ty đó Chođến khi mọi chuyện sáng tỏ, những kẻ phao tin có thể đã kiếm chác được từtin đồn nói trên

2.2 Sự chuyển biến từ tin đồn thành DLXH và những tác hại của nó

Khái niệm tin đồn và DLXH tuy giống nhau về mặt khách quan, thôngtin, song khác nhau lớn về độ xác thực và nguồn gốc thông tin Từ sự khácbiệt này ta thấy rằng mối quan hệ của chúng không hẳn là mối quan hệ tương

hỗ mà còn loại trừ nhau ở một vài phương diện nhất định

Tin đồn luôn xuất hiện trước dư luận xã hội Ví dụ,trước mỗi thông tingiá xăng tăng, người ta đổ xô đi mua xăng, thậm chí mang cả can để đựng dựtrữ Đó là hiệu ứng của Tin đồn Khi giá xăng đã được thông báo chính thức

và niêm yết cụ thể, không ai làm vậy nữa Lúc này sẽ có những ý kiến: nào là