ĐIỀU KIỆN, HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN
Năm 2018, Đảng và nhà nước đã công bố chương trình giáo dục phổ thông nhằm đổi mới chương trình và sách giáo khoa, tạo chuyển biến căn bản về chất lượng giáo dục Mục tiêu là kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp, chuyển từ giáo dục truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực học sinh Ngành giáo dục đang chuyển từ định hướng nội dung sang định hướng năng lực, đáp ứng nhu cầu xã hội, do đó cần tăng cường trải nghiệm thực tế cho học sinh Hoạt động trải nghiệm sáng tạo hỗ trợ dạy học, giúp học sinh phát triển sự sáng tạo, tự chủ, độc lập, và quan tâm đến người khác, là phần không thể thiếu trong quá trình phát triển toàn diện nhân cách cho thế hệ trẻ.
Hóa học là ngành khoa học thực nghiệm, nghiên cứu về thành phần, cấu trúc, tính chất và sự thay đổi của vật chất, đồng thời kết nối với các ngành khoa học tự nhiên khác như vật lý, sinh học và địa chất Việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học hóa học là cần thiết, không chỉ giúp học sinh phát triển các năng lực chung mà còn nâng cao các năng lực đặc thù của môn học Những năng lực này bao gồm khả năng sử dụng ngôn ngữ hóa học, nghiên cứu khoa học, thực hành hóa học, giải quyết vấn đề, áp dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống, cũng như phát triển khả năng sáng tạo và kỹ năng sống.
Tôi đã thực hiện đề tài “Thiết kế các hoạt động trải nghiệm trong dạy học chương 'Este - Lipit' - Hóa học 12 cơ bản theo hướng phát triển năng lực” nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học.
MÔ TẢ GIẢI PHÁP
Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến
II.1.1 Hiện trạng học tập môn hóa học trước khi có sáng kiến
Môn hóa học THPT là một phần quan trọng trong bài thi Khoa học tự nhiên, được nhiều học sinh lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp Học sinh lớp 12 có ý thức tốt trong việc học tập môn hóa, nhưng cấu trúc đề thi vẫn thiên về kiến thức hàn lâm và trừu tượng Điều này dẫn đến việc các em chỉ tập trung vào việc giải bài toán hóa học một cách nhanh chóng và máy móc, biến mình thành những “thợ giải” bài tập.
Nhiều giáo viên dạy môn hóa học tập trung vào việc củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng giải bài tập, tuy nhiên, họ thường chưa chú trọng đến việc liên hệ thực tế, kết nối kiến thức hàn lâm với thực tiễn trong quá trình giảng dạy.
Học sinh yêu thích môn hóa học thường tiếp thu kiến thức hàn lâm và trừu tượng một cách thụ động, dẫn đến việc không hiểu rõ mục đích ứng dụng của những kiến thức đó trong thực tiễn.
Môn hóa học ở bậc THPT đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành trí dục, đức dục và nhân cách của học sinh Mục tiêu của môn học là giúp học sinh nâng cao tri thức và hiểu biết về thế giới, đồng thời phát triển các năng lực và phẩm chất cá nhân Để đạt được điều này, giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh áp dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn Ngoài ra, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cũng là cần thiết để phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.
II.1.2 Thực trạng học tập chương “Este- lipit” – hóa học 12 cơ bản tại trường THPT Vũ Văn Hiếu
Chương “Este – lipit” là một phần quan trọng trong chương trình hóa hữu cơ lớp 12, thường xuyên xuất hiện trong các kỳ thi TN THPT, với số lượng câu hỏi tăng dần qua các năm Điều này dẫn đến việc nhiều giáo viên tập trung vào việc truyền đạt kiến thức để phục vụ cho kỳ thi, khiến học sinh trở nên thụ động và chỉ học thuộc lòng Hệ quả là học sinh không nhận thức được vai trò của hóa học trong cuộc sống và không phát triển đầy đủ các năng lực cần thiết, đặc biệt là các năng lực chuyên biệt của môn học Do đó, giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy học và tổ chức lớp học phù hợp để phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.
II.1.3 Ưu, nhược điểm của giải pháp cũ a Ưu điểm
Học sinh sẽ tập trung vào việc nắm vững kiến thức về chương este-lipit, từ đó áp dụng các kiến thức này để giải quyết các bài tập hàn lâm và các bài toán tính toán đơn giản liên quan đến nội dung của chương.
Thông qua các phương pháp dạy học tích cực, học sinh được hình thành nhiều năng lực quan trọng trong bộ môn hóa học, bao gồm năng lực tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, tự quản lý, giao tiếp, hợp tác, sử dụng thông tin và truyền thông, ngôn ngữ hóa học, tính toán, và thực hành hóa học Tuy nhiên, vẫn tồn tại những nhược điểm trong quá trình này.
Học sinh thường chỉ tập trung vào việc học lý thuyết và làm bài tập để đạt điểm cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, mà không nhận thức được mục đích thực sự của môn Hóa học và ứng dụng của các kiến thức đó trong cuộc sống thực tế.
Các em không vận dụng được kiến thức của các môn học khác nhau vào giải quyết vấn đề gặp phải
Nhiều HS không biết cách xử lí tình huống trong thực tiễn, không phát triển năng lực toàn diện.
2 1 Vấn đề cần giải quyết
Tính mới, sự khác biệt của giải pháp mới
HĐTN khác biệt với các phương pháp dạy học khác ở chỗ coi việc học là một quá trình trải nghiệm thực tiễn, nơi học sinh tự khám phá và phát hiện bản chất của sự việc Qua đó, HĐTN giúp hình thành và phát triển những phẩm chất tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và các năng lực cần thiết trong xã hội.
Kiến thức hóa học có vai trò quan trọng trong đời sống hàng ngày và dễ dàng áp dụng vào thực tiễn Các chủ đề được thiết kế mang tính mở, cho phép người học khám phá mà không cần sự liên kết chặt chẽ giữa chúng.
Phương pháp này tập trung vào việc phát triển năng lực của học sinh, đặc biệt là khả năng sáng tạo và hợp tác Qua các hoạt động trải nghiệm đa dạng và phong phú, học sinh được khuyến khích tham gia một cách linh hoạt, từ đó nâng cao các kỹ năng cần thiết cho quá trình học tập.
Học sinh được khuyến khích tự nghiên cứu và tìm hiểu kiến thức về este và lipit thông qua nhiều phương tiện khác nhau, thay vì chỉ đọc sách để tiếp thu bài mới.
+ HS không thụ động tiếp thu kiến thức theo hình thức vấn đáp với GV mà chủ động tìm tòi, thực nghiệm, tổng hợp, báo cáo kết quả
+ HS không chỉ giải được các bài tập hàn lâm, “học vẹt” mà có thể giải thích các hiện tượng, tình huống thực tế
Giáo viên cần thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập nhằm phát huy tính chủ động của học sinh, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo, khả năng hợp tác và chia sẻ khó khăn Điều này không chỉ giúp học sinh tự tin hơn trong việc trình bày kiến thức trước tập thể mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả.
Giáo viên không chỉ dựa vào điểm số truyền thống để đánh giá kết quả học tập của học sinh, mà còn khuyến khích học sinh tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau Đồng thời, giáo viên cũng hỗ trợ những học sinh gặp khó khăn trong quá trình học tập.
Cách thức thực hiện
Trước hết, tôi đi tìm hiểu về hoạt động trải nghiệm:
II.2.3.1 Khái niệm về hoạt động trải nghiệm (TN)
HĐTN là nhiệm vụ học tập thực tiễn, yêu cầu học sinh sử dụng kinh nghiệm cá nhân để trải nghiệm và phân tích Qua đó, các em khái quát hóa kiến thức và áp dụng vào việc giải quyết các vấn đề thực tiễn.
II.2.3.2 Mục tiêu của HĐTN
HĐTN đóng vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh phát triển năng lực thích ứng với cuộc sống và năng lực nghề nghiệp thông qua các hoạt động gắn liền với bản thân, quê hương và đất nước Qua đó, học sinh có cơ hội khám phá bản thân, phát triển tâm hồn phong phú, biết trân trọng vẻ đẹp thiên nhiên và tình người HĐTN cũng góp phần hình thành quan niệm sống nhân văn, bồi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức về cội nguồn và bản sắc dân tộc, từ đó giữ gìn và phát triển các giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam.
II.2.3.3 Đặc điểm của HĐTN
- Trải nghiệm và sáng tạo là dấu hiệu cơ bản của hoạt động
- Nội dung HĐTN mang tính tích hợp và phân hóa cao
- HĐTN được thực hiện dưới nhiều hình thức đa dạng
- HĐTN đòi hỏi sự phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường
- HĐTN giúp lĩnh hội những kinh nghiệm mà các hình thức học tập khác không thực hiện được
II.2.3.4 Các hình thức tổ chức HĐTN
Hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong trường phổ thông rất đa dạng và phong phú, cho phép triển khai cùng một chủ đề giáo dục qua nhiều hình thức khác nhau Sự lựa chọn này phụ thuộc vào độ tuổi và nhu cầu của học sinh, cũng như điều kiện cụ thể của từng lớp học và từng trường.
Tham quan, thực địa Điều tra, khảo sát, đo đạc
Cuộc thi Khoa học kĩ thuật
Câu lạc bộ, hội thi, diễn đàn, sân khấu
HĐTN được tổ chức dưới nhiều hình thức đa dạng, bao gồm các hoạt động tương tác như diễn đàn, giao lưu, hội thảo và sân khấu hóa, cũng như các hoạt động cống hiến như thực hành lao động và tình nguyện Ngoài ra, còn có hình thức khám phá qua thực địa, tham quan, cắm trại và trò chơi Hình thức nghiên cứu phân hóa như dự án nghiên cứu khoa học, cuộc thi khoa học kỹ thuật và STEM cũng rất phổ biến Mỗi hình thức hoạt động này đều mang lại giá trị giáo dục đáng kể.
Các hoạt động trải nghiệm trong dạy học Hóa học và vai trò phát triển năng lực học sinh
Năng lực chung Năng lực đặc thù môn Hóa học
NL tự chủ và tự học
NL giao tiếp và hợp tác
NL giải quyết vấn đề và sáng tạo
NL nhận thức kiến thức hóa học
NL tìm tòi và khám phá thế giới tự nhiên dưới góc độ hóa học
NL vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn Điều tra x x x x x x
Các hoạt động trải nghiệm (HĐTN) đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực chung và năng lực đặc thù, bao gồm năng lực nhận thức kiến thức hóa học và khả năng áp dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn Trong chương "Este- lipit", tôi tập trung vào việc thực hiện các hoạt động trải nghiệm như trò chơi, đóng vai và ngoại khóa, đặc biệt là nghiên cứu khoa học Các phương pháp dạy học trải nghiệm sẽ được áp dụng để nâng cao hiệu quả học tập.
HĐ TN nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạt động thực tiễn tự chủ của học sinh, chủ yếu là các hoạt động tập thể với tinh thần cá nhân tự chủ Mục tiêu là phát triển sự sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể Những hoạt động giáo dục này được tổ chức gắn liền với kinh nghiệm và cuộc sống, giúp học sinh có cơ hội trải nghiệm và sáng tạo Do đó, cần áp dụng các hình thức và phương pháp tổ chức phù hợp.
HĐTN cần phải đa dạng và linh hoạt, với trọng tâm là sự hoạt động và trải nghiệm của học sinh Các phương pháp dạy học trải nghiệm phổ biến bao gồm giải quyết vấn đề, sắm vai, trò chơi và làm việc nhóm Giáo viên có thể lựa chọn các phương pháp khác nhau tùy thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất và năng lực của học sinh, nhằm phát huy vai trò chủ động, tích cực và sáng tạo của các em.
II.2.3.6 Quy trình thiết kế các hoạt động trải nghiệm
Bước 1: Xác định nhu cầu tổ chức hoạt động trải nghiệm: khảo sát nhu cầu, điều kiện tiến hành và xác định đối tượng thực hiện
Bước 2: Đặt tên cho hoạt động là rất quan trọng; tên cần phải rõ ràng, chính xác và ngắn gọn, đồng thời phản ánh đúng chủ đề và nội dung của hoạt động Việc này giúp lựa chọn nội dung phù hợp và điều chỉnh hoạt động một cách hiệu quả.
Bước 3: Xác định mục tiêu của hoạt động là rất quan trọng, vì nó sẽ định hướng cho toàn bộ quá trình Mục tiêu không chỉ giúp đánh giá kết quả cuối cùng mà còn là cơ sở để điều chỉnh nội dung và cải thiện hoạt động một cách hiệu quả.
Bước 4: Xác định nội dung, phương pháp và hình thức hoạt động cần phù hợp với đặc điểm của học sinh và điều kiện thực tế Điều này giúp hoạt động trở nên thu hút, hấp dẫn và phù hợp với nội dung giảng dạy.
Bước 5: Lập kế hoạch: tìm ra phương án tối ưu; cân đối giữa yêu cầu và khả năng
Bước 6: Thiết kế chi tiết hoạt động trên bản giấy: Nội dung công việc thực hiện; tiến trình thời gian thực hiện; Yêu cầu cần đạt của mỗi việc
Bước 7: Kiểm tra và điều chỉnh chương trình hoạt động là rất quan trọng Bạn cần rà soát lại nội dung và chương trình để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả Sau đó, tiến hành điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động nhằm nâng cao chất lượng và đáp ứng nhu cầu thực tế.
Bước 8: Lưu trữ kết quả hoạt động vào hồ sơ của HS.
Thiết kế các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương “Este – lipit”
Trong chương "este-lipit", tôi đã kết hợp hoạt động trải nghiệm vào quá trình giảng dạy Cụ thể, tôi đã áp dụng nhiều hình thức khác nhau của hoạt động trải nghiệm để nâng cao hiệu quả học tập.
II.2.4.1 Hình thức “Trò chơi”:
Nội dung: Tổ chức trò chơi “Sân chơi hóa học”
Thời gian thực hiện: sử dụng trong các buổi luyện tập, buổi ngoại khóa, sinh hoạt đầu tuần với các câu hỏi ở phụ lục 1
Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm này là giúp học sinh phát triển các năng lực giao tiếp, tự học, phát hiện vấn đề, cùng với khả năng tìm tòi và khám phá thế giới tự nhiên từ góc độ hóa học Đồng thời, hoạt động cũng nhấn mạnh việc vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn.
+ Phần câu hỏi trắc nghiệm:
Thủy phân chất béo trong môi trường axit là một phản ứng hóa học quan trọng, giải thích hiện tượng thực tiễn khi thịt mỡ thường được ăn kèm với dưa hành Sự kết hợp này không chỉ tạo ra hương vị độc đáo mà còn giúp cân bằng độ béo của thịt mỡ với vị chua của dưa hành, từ đó làm tăng sự hấp dẫn của món ăn.
+ Phần câu hỏi tự luận:
Các câu hỏi phần tự luận yêu cầu học sinh phát triển khả năng tìm tòi và khám phá các hiện tượng thực tiễn Học sinh cần sử dụng kiến thức hóa học để giải thích những hiện tượng như mùi thơm của hoa quả trong kẹo, nhờ vào tính chất vật lý của este, hay chế độ dinh dưỡng hợp lý của gia đình liên quan đến chất béo, dựa trên kiến thức về tính chất và ứng dụng của chất béo.
II.2.4.2 Hình thức điều tra, khảo sát:
Nội dung: Thực hiện báo cáo về chế độ dinh dưỡng chứa chất béo trong gia đình thông qua phiếu điều tra Nội dung phiếu điều tra ở phụ lục 2
Thời gian sử dụng: Nội dung này được thực hiện sau khi học xong bài
Trong tiết học "Lipit", tôi đã yêu cầu học sinh chia thành các nhóm để thực hiện điều tra và khảo sát về việc sử dụng các loại chất béo trong gia đình Mỗi học sinh sẽ tổng hợp và báo cáo kết quả của mình vào tiết 4.
Mục tiêu hướng tới: Sau khi tiến hành điều tra theo tổ, GV hướng dẫn HS tổng hợp đưa ra kết luận:
- Hầu hết, ông bà đều ăn ít dầu mỡ, thường chọn các thức ăn dễ tiêu, ăn nhiều hoa quả
- Hầu hết, bố mẹ, anh chị em (độ tuổi trưởng thành) ăn nhiều dầu, mỡ hơn và ăn cân đối, thường ăn các đồ ăn vặt, bánh kẹo
- Hầu hết trẻ nhỏ, thường sử dụng mỡ lợn trong các bữa ăn, một số sử dụng dầu ăn cho trẻ
Khi sử dụng dầu mỡ, giáo viên cần nhấn mạnh tầm quan trọng của thông tin dinh dưỡng để học sinh có thể bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình Để đảm bảo an toàn sức khỏe, cần lưu ý một số thông tin quan trọng khi sử dụng mỡ lợn và dầu ăn.
Người lớn tuổi trên 50 tuổi và những người mắc bệnh cao huyết áp, tiểu đường, xơ vữa động mạch, hay mỡ trong máu cao nên hạn chế tiêu thụ mỡ heo để giảm cholesterol trong máu.
● Phụ nữ cũng nên hạn chế sử dụng mỡ lợn để ngăn ngừa bệnh ung thư vú
Mỡ heo cung cấp một lượng vitamin A cần thiết cho trẻ nhỏ, hỗ trợ quá trình phát triển thể chất và giúp phòng ngừa chứng cận thị Việc bổ sung một lượng vừa đủ mỡ heo trong bữa ăn hàng ngày là rất quan trọng cho sức khỏe của trẻ.
Người bị suy dinh dưỡng, mắc bệnh thiếu máu, thường xuyên chóng mặt, táo bón, khô da, nứt nẻ tay chân, tóc bạc hoặc rụng, đặc biệt là phụ nữ sau sinh, nên bổ sung mỡ heo vào chế độ ăn uống để cung cấp cholesterol cùng các vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể.
● Người bình thường nên cân bằng mỡ lợn và dầu ăn trong bữa ăn Tỉ lệ dầu
- mỡ được các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo nên đảm bảo là 2:1
Khi chiên rán bằng dầu thực vật, cần tránh việc sử dụng lại hoặc dùng nhiều lần, vì ở nhiệt độ cao, axit béo chưa bão hòa có thể bị phân hủy, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư.
Mỡ lợn và dầu ăn đều có giá trị sức khỏe khi sử dụng đúng liều lượng và đảm bảo an toàn trong chế biến Mỡ heo không chỉ tạo ra hương vị đặc trưng mà còn làm cho món ăn trở nên ngon miệng và hấp dẫn hơn.
● Thực đơn trong mỗi bữa ăn cần đa dạng và đầy đủ các nhóm dinh dưỡng chính, trong đó có mỡ heo và dầu ăn
● Nên bảo quản cả dầu ăn và mỡ heo ở trong chai, lọ thủy tinh có nắp đậy kín và để ở nơi thoáng mát, hạn chế ánh sáng
Sử dụng mỡ heo và dầu thực vật đều cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể Việc sử dụng đúng cách và liều lượng phù hợp với từng độ tuổi và đối tượng là rất quan trọng Cân bằng giữa dầu ăn và mỡ heo sẽ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Thông qua khảo sát, giáo viên hỗ trợ học sinh nắm vững kiến thức về dinh dưỡng và chất béo, đồng thời hướng dẫn các em sử dụng loại chất béo phù hợp cho từng thành viên trong gia đình Học sinh phát triển kỹ năng khai thác thông tin, đặt câu hỏi, tổng hợp số liệu, phân tích và báo cáo, từ đó hình thành năng lực giao tiếp và hợp tác Các em cũng nâng cao năng lực nhận thức về hóa học liên quan đến chất béo trong bữa ăn gia đình và vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn.
Nội dung: HS sẽ đóng vai là phóng viên tham quan xưởng sản xuất xà phòng trong công nghiệp, sản xuất xà phòng bằng chất béo tái chế
Khi học phần ứng dụng của chất béo, HS sẽ nêu ứng dụng và mở rộng kiến thức về sản xuất xà phòng
HS trình chiếu video: https://www.nguoiduatin.vn/clip-cong-nghe-san-xuat- banh-xa-phong-khien-ban-phai-tron-mat-a430575.html
Thông qua video, HS thuyết trình về nguyên liệu, quy trình sản xuất xà phòng trong công nghiệp
Gv còn có thể gợi ý cho HS trải nghiệm qua video: https://www.youtube.com/watch?v=I6k0CPN5P14 của các em HS lớp chuyên
Trường THPT Gia Định tại Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức một video giáo dục, trong đó giáo viên hướng dẫn học sinh tự trải nghiệm quy trình sản xuất xà phòng từ dầu mỡ đã qua sử dụng, nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
Dầu mỡ sau khi sử dụng có thể được tái chế thành nhiên liệu, mở rộng ứng dụng của chất béo trong cuộc sống Việc này không chỉ giúp giảm thiểu lượng chất thải mà còn tạo ra nguồn năng lượng mới cho ô tô Để tìm hiểu thêm về quy trình này, bạn có thể tham khảo bài viết tại http://mt.gov.vn/moitruong/tin-tuc/1129/65052/dung-dau-an-da-qua-su-dung-lam-nhien-lieu-cho-o-to.aspx.
Kết quả
Để cải tiến phương pháp dạy học và nâng cao hiệu quả giáo dục, tôi đã thực hiện một số thí nghiệm và đạt được những kết quả đáng chú ý, đặc biệt là trong việc hỗ trợ giáo viên.
Nghiên cứu về khái niệm hoạt động trải nghiệm, các hình thức tổ chức và quy trình thiết kế đã giúp tôi phát triển một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong chương trình.
“este- lipit”- hóa học 12 cơ bản
Trong chương trình "este-lipit", việc thu thập thông tin và thiết kế các hoạt động trải nghiệm là rất quan trọng Các nội dung này cần được triển khai dưới nhiều hình thức khác nhau, nhằm tạo sự hấp dẫn và hiệu quả trong quá trình giảng dạy Ngoài giờ học, giáo viên có thể vận dụng những hoạt động này để nâng cao sự hiểu biết và kỹ năng cho học sinh, giúp các em áp dụng kiến thức vào thực tiễn.
Sau khi sử dụng thang đánh giá trong giờ hoạt động ngoại khóa, đối chiếu với các tiêu chí đánh giá thông qua các bảng, biều, tôi nhận thấy:
Về đánh giá cá nhân
- Hầu hết HS đều nắm vững kiến thức
- Thái độ tham gia các hoạt động nghiêm túc
- Có kĩ năng vận dụng tri thức vào giải quyết vấn đề
- Các em HS đều tương tác rất tốt với các thành viên trong nhóm và với giáo viên, tham gia thảo luận sôi nổi
Về đánh giá tập thể
- Các nhóm trưởng phân công công việc hài hòa, các thành viên đều có tinh thần trách nhiệm, hợp tác nhóm hiệu quả và sáng tạo
- Các nhóm hoàn thiện sản phẩm đầy đủ, chi tiết, sáng tạo
* Đánh giá, đo lường bằng điểm số: a Tỉ lệ học sinh yếu kém, trung bình, khá, giỏi
Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng học tập của lớp thực nghiệm vượt trội hơn so với lớp đối chứng, điều này được thể hiện qua biểu đồ hình cột với tỷ lệ (%) học sinh yếu kém và trung bình của lớp thực nghiệm thấp hơn Bên cạnh đó, đồ thị đường lũy tích cho thấy lớp thực nghiệm nằm phía bên phải và phía dưới so với lớp đối chứng, khẳng định rằng chất lượng học tập của lớp thực nghiệm tốt hơn Các giá trị tham số đặc trưng cũng hỗ trợ cho nhận định này.
Qua bảng số liệu các tham số đặc trưng ta thấy:
+ Điểm trung bình cộng của HS lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng
Lớp thực nghiệm cho thấy các giá trị V thấp hơn so với lớp đối chứng, điều này chứng tỏ rằng chất lượng của lớp thực nghiệm vượt trội hơn và đồng đều hơn so với lớp đối chứng.
Các đối tượng, cơ quan, tổ chức có thể áp dụng giải pháp
Giải pháp “ Thiết kế các hoạt động trải nghiệm trong chương “Este- lipit”
– hóa học 12 nhằm phát triển năng lực” có thể sử dụng cho các GV, HS khi dạy và học chương “Este- lipit”
Hoạt động TN còn có thể áp dụng cho nhiều chương, nhiều khối lớp khác nhau
Hoạt động trải nghiệm không chỉ áp dụng cho môn hóa học mà còn có thể được sử dụng trong giảng dạy các môn học khác như lịch sử và địa lý, làm cho bài học trở nên sinh động hơn Qua đó, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các phẩm chất và năng lực cần thiết cho bản thân.
HIỆU QUẢ SÁNG KIẾN ĐEM LẠI
Hiệu quả về mặt kinh tế
Sau khi áp dụng hoạt động trải nghiệm trong giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh phát triển toàn diện hơn Không chỉ tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả, các em còn cải thiện nhiều năng lực quan trọng như nghiên cứu khoa học, thực hành, giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
- Kết quả của hoạt động trải nghiệm thông qua hình thức nghiên cứu khoa học mang lại lợi ích kinh tế cao:
+ Sản phẩm nước tẩy rửa có thể làm tại gia đình từ các phụ phẩm
+ Sản phẩm hoàn toàn thiên nhiên và an toàn
+ Các gia đình tiết kiệm được một số khoản sinh hoạt phí
+ Có thể sử dụng sản phẩm trở thành một mặt hàng tẩy rửa đa năng, đem kinh doanh mang lại lợi ích kinh tế cho bản thân.
Hiệu quả về mặt xã hội
a Giá trị làm lợi cho môi trường
Thông qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức thực tiễn mà còn nâng cao ý thức bảo vệ môi trường Điều này giúp các em lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường đến gia đình và cộng đồng, góp phần tạo ra những thay đổi tích cực trong việc bảo vệ môi trường.
Sản phẩm từ nghiên cứu khoa học không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp giảm thiểu lượng rác thải ra môi trường Bên cạnh đó, nghiên cứu khoa học còn có giá trị giáo dục quan trọng, góp phần nâng cao nhận thức và kiến thức cho cộng đồng.
Nghiên cứu tích hợp hiệu quả hoạt động trải nghiệm vào giáo án giảng dạy và hoạt động ngoại khóa nhằm phát triển năng lực cho học sinh, bao gồm năng lực nghiên cứu khoa học, thực hành hóa học, tính toán, giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống.
Trong quá trình tích hợp các hoạt động trải nghiệm, tôi đã kết nối những kiến thức hàn lâm, trừu tượng và khô khan với các tình huống thực tiễn gần gũi với học sinh.
Sáng kiến này sẽ là nền tảng để tôi phát triển và thiết kế các hoạt động trải nghiệm trong giảng dạy môn hóa học cho các chương và khối lớp khác nhau Đồng thời, nó cũng tạo điều kiện cho tôi áp dụng phương pháp giảng dạy hóa học theo chương trình mới một cách hiệu quả.
+ HS được tự mình tìm hiểu, đóng góp, thảo luận, thực hành, báo cáo kết quả nên tạo cho các em các kĩ năng “mềm”
Học sinh nhận thức rõ ý nghĩa và vai trò của môn Hóa học, từ đó không chỉ yêu thích môn học này mà còn tăng cường hứng thú học tập Điều này góp phần vào việc giáo dục kết hợp với lao động và sản xuất, cũng như lý luận gắn liền với thực tiễn Nhờ vậy, chất lượng học tập được nâng cao đáng kể.
Hoạt động trải nghiệm đã khuyến khích học sinh tích cực và chủ động trong việc tìm kiếm thông tin từ sách, báo và internet, đặc biệt là những thông tin liên quan đến hóa học trong đời sống và sản xuất.
Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền
Tôi cam kết rằng sáng kiến kinh nghiệm “Thiết kế các hoạt động trải nghiệm trong dạy học chương “Este- lipit”- hóa học 12 cơ bản theo hướng phát triển năng lực” là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, dựa trên kinh nghiệm giảng dạy của bản thân Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã tham khảo nhiều nguồn tư liệu từ sách báo, internet và đảm bảo rằng các tài liệu trích dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước Hội đồng chấm sáng kiến kinh nghiệm nếu có bất kỳ vấn đề nào liên quan đến sao chép ý tưởng hoặc tranh chấp bản quyền.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
Hải Hậu, ngày 12 tháng 9 năm 2021
CƠ QUAN ĐƠN VỊ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
( xác nhận, xếp loại, đánh giá )
PHỤ LỤC Phụ lục 1: “Sân chơi hóa học”
1 Este X có mùi thơm của hoa nhài?
2 Dầu nào sau đây không phải là chất béo?
A Dầu vừng B dầu gạo C Dầu hướng dương D dầu luyn
3 Dân gian có câu: “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh”
Thịt mỡ, dưa hành nên được ăn với nhau vì:
A Axit lactic có trong dưa giúp thủy phân mỡ thành axit béo dễ hấp thu hơn
B Dưa hành chứa nhiều vi khuẩn có ích cho đường ruột
C Hành chứa nhiều hợp chất có thể làm máu trở lên loãng, không bị đóng cục, giúp giảm cholesterol, ngăn ngừa sự xơ cứng động mạch
D Củ hành có tác dụng ngăn ngừa ung thư dạ dày, ung thư ruột, ung thư thực quản, ung thư tiền liệt tuyến
4 Dầu mỡ để lâu ngày dễ bị ôi thiu vì:
B Thủy phân do hấp thụ hơi nước trong không khí
C Oxi hóa chậm bởi oxi không khí tạo anđehit có mùi khó chịu
D Phân hủy thành anđehit có mùi khó chịu
5 Từ dầu thực vật làm thế nào để có được bơ?
B Hidro hóa chất béo lỏng
C Đề hidro hóa chất béo lỏng
D Xà phòng hóa chất béo lỏng
Câu 1: Tại sao trong kẹo, nước giải khát, trong chè lại có nhiều mùi thơm của các loại hoa quả khác nhau?
Khi xem xét nhãn thực phẩm, bạn có thể thấy các thành phần như "hương vị tự nhiên" hoặc "hương vị nhân tạo" Dù thành phần có sự khác biệt, nhưng hương vị của chúng lại không khác nhau Cả hai loại hương vị đều có chức năng tái tạo hương vị thực của thực phẩm, đánh lừa não bộ con người để cảm nhận như đang thưởng thức hương vị thực sự của loại trái cây đó.
Mùi hương của trái cây được hình thành từ sự kết hợp phức tạp của các hợp chất hóa học, trong đó este đóng vai trò chủ chốt Mỗi loại trái cây mang một mùi đặc trưng phản ánh tỉ lệ este cụ thể, tuy nhiên, có những este có thể tạo ra mùi hương của nhiều loại trái cây khác nhau và ngược lại.
Dựa vào các đặc tính mùi vị trên, trong công nghiệp thực phẩm hiện nay, người ta thường dùng các este để tạo mùi cho các sản phẩm
Các este trong ngành công nghiệp thực phẩm, đồ uống và bánh kẹo thường được tổng hợp hoặc chiết xuất từ thiên nhiên Tuy nhiên, do chi phí cao và một số lý do khác, phần lớn este hiện nay chủ yếu được sản xuất thông qua phương pháp tổng hợp hóa học.
Este của rượu đơn chức và axít đơn chức là các chất lỏng dễ bay hơi, mang hương thơm dễ chịu từ nhiều loại hoa quả Các este của axit có nhân thơm cũng sở hữu mùi đặc trưng, tương tự như các loại hoa quả, tinh dầu và hương liệu tự nhiên.
Mùi của một số este thông dụng
1 Amyl axetat: Mùi chuối, Táo
2 Amyl butyrat: Mùi mận, Mơ, Đào, Dứa
8 Etyl lactat: Mùi kem, bơ
9 Etyl format: Mùi chanh, dâu tây
11 Isobutyl format: Mùi quả mâm xôi
13 Isobutyl propionat: Mùi rượu rum
14 Geranyl axetat: Mùi hoa phong lữ
15 Metyl salisylat: Mùi cao dán, dầu gió
16 Metyl butyrat: Mùi táo, Dứa, Dâu tây
17 Metyl 2-aminobenzoat: Mùi hoa cam
21 Metyl anthranilat: Mùi nho C6H4(NH2)COOCH3 (Vị trí ortho)
22 Metyl trans-cinnamat: Mùi dâu tây
Câu 2: Có quan niệm cho rằng: “ ăn mỡ động vật sẽ béo hơn ăn dầu thực vật” Quan niệm trên đúng hay sai? Vì sao?
Muốn biết ăn mỡ lợn có béo không cần xem xét thành phần và giá trị năng lượng mà mỡ heo cung cấp Cụ thể:
• Thành phần: Mỡ heo chứa nhiều axit béo bão hòa và những axit này có khả năng chuyển hóa thành cholesterol trong máu
• Giá trị năng lượng: 1gram mỡ heo cung cấp 9 calo năng lượng
Trong khi đó, thành phần và giá trị năng lượng mà dầu thực vật cung cấp là:
Dầu thực vật chứa nhiều axit béo chưa bão hòa, giúp hạn chế chuyển hóa thành cholesterol trong máu, ngoại trừ một số loại dầu như dầu cọ, dầu dừa và dầu cacao.
• Giá trị năng lượng: 1gram dầu ăn cung cấp 9 calo năng lượng
Ăn mỡ heo quá nhiều có thể làm tăng cholesterol trong máu, dẫn đến thừa cân và béo phì Ngoài ra, việc sử dụng dầu ăn để chế biến các món chiên, rán, xào cũng có thể gia tăng nguy cơ béo phì, vì cả mỡ heo và dầu thực vật đều cung cấp 9 calo cho mỗi gram.
Câu 3: Nên dùng mỡ lợn hay dầu thực vật?
Khi so sánh mỡ lợn và dầu thực vật, việc lựa chọn loại nào tốt hơn cần dựa vào giá trị dinh dưỡng mà chúng cung cấp Mỡ lợn có chứa nhiều axit béo bão hòa, trong khi dầu thực vật thường giàu axit béo không bão hòa, tốt cho sức khỏe tim mạch Do đó, việc lựa chọn giữa mỡ lợn và dầu thực vật phụ thuộc vào nhu cầu dinh dưỡng và thói quen ăn uống của mỗi người.
Mỡ heo là nguồn cung cấp phong phú các vitamin A, B và D, rất có lợi cho sức khỏe con người Vitamin A hỗ trợ phòng ngừa bệnh về mắt, trong khi vitamin D không chỉ thúc đẩy hấp thụ canxi mà còn cải thiện chức năng tim mạch, hỗ trợ phổi và hệ hô hấp, tăng cường cơ bắp và hệ miễn dịch để bảo vệ cơ thể khỏi nhiễm trùng Ngược lại, dầu thực vật giàu vitamin E và K, với vitamin E giúp ngăn ngừa oxy hóa và lão hóa, còn vitamin K quan trọng trong việc ngăn ngừa đông máu và xuất huyết.
Mỡ heo rất có lợi cho não bộ nhờ chứa lecithin và cholesterol, hai thành phần quan trọng trong việc cấu tạo màng tế bào thần kinh Trong khi đó, nhiều loại dầu thực vật lại thiếu cholesterol, điều này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ.
Mỡ heo chứa khoảng 40% chất béo bão hòa, 50-60% chất béo không bão hòa và 10% chất béo khô Việc tiêu thụ quá nhiều mỡ heo có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe như xơ vữa động mạch và tăng huyết áp do hàm lượng chất béo bão hòa cao Tuy nhiên, chất béo không bão hòa trong mỡ heo cũng có lợi ích, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ, tương tự như dầu thực vật.
Phụ lục 2: Phiếu điều tra
Khảo sát chế độ dinh dưỡng của các thành viên trong gia đình
HS đánh dấu X vào ô tương ứng
Người thuộc độ tuổi (> 50 tuổi)
Trong gia đình, các thành viên có thói quen sử dụng mỡ lợn trong chế biến món ăn, trong khi một số khác lại ưa chuộng dầu thực vật Ngoài ra, có những người tiêu thụ nhiều hoa quả, trong khi một số lại thích ăn bánh kẹo và đồ ăn vặt Sự đa dạng trong lựa chọn thực phẩm này phản ánh thói quen ăn uống phong phú của từng cá nhân trong gia đình.
Phụ lục 3: Thiết kế hoạt động trải nghiệm thông qua nghiên cứu khoa học
Hiện nay, hầu hết các gia đình đều sử dụng hóa mỹ phẩm để đảm bảo vệ sinh và an toàn sức khỏe Mặc dù các sản phẩm này tiện lợi và giá thành rẻ, nhưng theo nghiên cứu mới từ Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), nhiều loại hóa chất trong nước xả vải, nước rửa bát và nước tẩy rửa hàng ngày chứa các hợp chất có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người.
Benzyn Acetate, Benzyn Alcohol, Ethyl Aceteta, Camphor, Chloroform và Polyetylen là những hóa chất độc hại có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến da khi tiếp xúc trực tiếp, đặc biệt khi sử dụng thường xuyên trong vệ sinh Nhiều bột giặt và chất tẩy rửa chứa Polyethylene, Polyethylene glycol hay Polyoxyethylene có thể chứa Dioxane, một hợp chất gây ung thư Chính vì vậy, ngày càng nhiều bà nội trợ đang tìm kiếm các sản phẩm tự nhiên, an toàn và hiệu quả cho gia đình.
- HS nắm được khái niệm lipit, chất giặt rửa
- Tìm hiểu được các thành phần hóa học trong nguyên liệu sử dụng
- Mô tả, giải thích được quy trình, cách làm sản phẩm đó
- So sánh ưu, nhược điểm của các loại sản phẩm tẩy rửa, các loại son
- Đễ xuất phương án sản xuất xà phòng, hiệu quả và tiết kiệm b Kĩ năng
- Rèn luyện được các kĩ năng nghiên cứu khoa học, thực hành thí nghiệm, kĩ năng quan sát hiện tượng, giải thích, kết luận vấn đề
- - Rèn luyện được kĩ năng tư duy, sáng tạo, nhận biết, phát hiện vấn đề và cách xử lí, giải quyết tình huống thực tế c Thái độ
- Có thái độ học tập nghiêm túc, tỉ mỉ, cẩn thận trong trong quá hoạt động trải nghiệm
- Biết cách bảo vệ sức khỏe bản thân và những người xung quanh
- Xây dựng các thói quen tốt trong học tập và cuộc sống d Năng lực
+ Tự chủ và tự học
+ Kỹ năng giao tiếp và hợp tác nhóm với các thành viên khác
+ Giải quyết vấn đề theo nhiều cách khác nhau một cách sáng tạo và triệt để
+ Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học: sử dụng các biểu tượng hóa học, thuật ngữ hóa học, danh pháp hóa học
Năng lực thực hành hóa học bao gồm khả năng tiến hành thí nghiệm một cách an toàn, sử dụng trang thiết bị một cách hiệu quả, cùng với năng lực quan sát, mô tả và giải thích các hiện tượng hóa học Ngoài ra, việc rút ra kết luận từ kết quả thí nghiệm và khả năng xử lý thông tin cũng là những yếu tố quan trọng trong quá trình học tập và nghiên cứu hóa học.