Tóm tắt luận văn nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận của pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng; các quy đ

Hồ Chí Minh – 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HỒ CHÍ MINH

ĐẶNG VĂN ANH

NGHĨA VỤ TIỀN HỢP ĐỒNG VÀ HẬU QUẢ PHÁP LÝ

DO

VI PHẠM NGHĨA VỤ TIỀN HỢP ĐỒNG

TÓM TẮT LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP LUẬT HỌC

Chuyên ngành: Luật dân sự và Tố tụng dân sự

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS Trần Văn Độ

Hồ Chí Minh, Năm 2022

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hợp đồng là một phương tiện pháp luật, thể hiện sự thỏa thuận của các bên làmxác lập, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ pháp lý nhằm đạt đến những mục tiêunhất định Trong bối cảnh khi các hợp đồng ngày càng trở nên phức tạp, tranh chấp có

thể xảy ra ngay trong giai đoạn đàm phán hợp đồng (hay còn gọi là giai đoạn tiền hợp

đồng) thì nguyên tắc trung thực, thiện chí không chỉ đặt ra trong quá trình thực hiện

hợp đồng mà còn chi phối ngay cả trong giai đoạn đàm phán Tuy nhiên, việc ghi nhậnnguyên tắc này cũng như giai đoạn tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa

vụ tiền hợp đồng chưa có sự thống nhất trong các hệ thống pháp luật khác nhau

Trong hệ thống Common Law, các bên trong giai đoạn đàm phán hợp đồng không

có nghĩa vụ tuân theo nguyên tắc trung thực, thiện chí đối với bên còn lại Các nước

theo hệ thống theo hệ thống Civil Law coi trách nhiệm tiền hợp đồng – là một phầnquan trọng trong luật hợp đồng và nghĩa vụ ngoài hợp đồng Các nhà lập pháp của ViệtNam đã luôn coi trọng nguyên tắc trung thực, thiện chí trong việc điều chỉnh các quan

hệ dân sự Tại Điều 3 của Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015 quy định về trung thực, thiện

chí như sau:“Cá nhân, pháp nhân phải xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ

dân sự của mình một cách thiện chí, trung thực” Quy định khẳng định nguyên tắc trung

thực, thiện chí tồn tại trong giai đoạn xác lập quyền, nghĩa vụ dân sự đóng vai trò là nềntảng cho việc đặt ra nghĩa vụ của các bên trong giai đoạn tiền hợp đồng

1

Quy định tại Điều 387 BLDS 2015 về nghĩa vụ thông tin trong giao kết hợp đồngchính là quy định trực tiếp của nguyên tắc trung thực, thiện chí trong giai đoạn tiềnhợp đồng Việc quy định về hậu quả pháp lý là bồi thường thiệt hại của bên vi phạmtại khoản 3 Điều 387 đã góp phần đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bêntrong giai đoạn tiền hợp đồng Tuy nhiên, BLDS 2015 vẫn chưa đưa ra quy định rõràng và minh bạch về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụtiền hợp đồng Thực tiễn khoa học pháp lý cũng cho thấy, việc nghiên cứu về nghĩa vụtiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng là một vấn đềkhá mới mẻ và chưa được đề cập đến nhiều cả trên lĩnh vực học thuật cũng như trongthực tiễn giao kết hợp đồng.

Xuất phát từ góc độ pháp lý và thực tiễn nêu trên, việc nghiên cứu, đánh giá có hệthống và toàn diện nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiềnhợp đồng, trên cơ sở để đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật sẽ đáp ứngyêu cầu phát triển hoạt động dân sự, thương mại trong tiến trình hội nhập quốc tế của

Việt Nam Đó là lý do để nội dung: “Nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi

phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng” được tác giả lựa chọn làm đề tài nghiên cứu của luận án

tiến sĩ luật học – chuyên ngành Luật dân sự và Tố tụng dân sự

2 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận của pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng

và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng; các quy định pháp luật về

nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng; thực

tiễn thực hiện pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm

nghĩa vụ tiền hợp đồng ở Việt Nam trong thời gian qua, luận án đề xuất những kiến nghị

nhằm hoàn thiện pháp luật Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, luận án phảigiải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau đây:

Nêu rõ những vấn đề lý luận về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do

vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng, trong đó có sự nghiên cứu, thảm khảo với pháp luậtquốc tế và pháp luật của một số nước trên thế giới như Anh, Pháp, Đức

Phân tích thực trạng pháp luật hiện hành về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quảpháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng trong Bộ luật Dân sự năm 2015 và các vănbản pháp luật chuyên ngành để từ đó có sự đánh giá tổng quan nhất những ưu điểm vàhạn chế, bất cập của hệ thống những văn bản pháp luật này

Phân tích thực tiễn thực hiện pháp luật, trên cơ sở yêu cầu của pháp luật vàthực tiễn đặt ra, đề xuất những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam

về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu của luận án

2

Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề liên quan tới pháp luật và việcthực hiện pháp luật Việt Nam về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do viphạm nghĩa vụ tiền hợp đồng Đây là phần trọng tâm mà đề tài luận án cần phải làm rõtrên cơ sở nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm pháp luật của một số quốc gia tiên tiếntrên thế giới như Anh, Pháp, Đức và trong các văn kiện pháp lý quốc tế về hợp đồng.

Về nội dung :

Trong phạm vi nghiên cứu có hạn của luận án, tác giả tập trung vào nghiên cứu

lý luận về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng; nộidung pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng bao gồm nghĩa vụ cung cấp thông tin, nghĩa

vụ bảo mật thông tin, nghĩa vụ trong đề nghị và chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng.Trên cơ sở đó xác định hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

Về thời gian

Luận án phân tích các quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật từ phíacác chủ thể về hành vi vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả của hành vi vi phạmnghĩa vụ tiền hợp đồng, tập trung vào mốc thời gian chính là kể từ khi BLDS 2015 cóhiệu lực Khi nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật của Tòa án về hành vi vi phạmnghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả của hành vi vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng, luận án

có nghiên cứu những bản án trước BLDS 2005 có hiệu lực - đóng vai trò là sự kiện pháp

lý, để củng cố lập luận là các quy định về lừa dối khi giao kết hợp đồng có thể dẫn đến

vô hiệu hợp đồng đã tồn tại từ BLDS 1995, BLDS 2005 và tinh thần này vẫn được giữnguyên cho tới BLDS 2015 BLDS 2015 không chỉ kế thừa các quy định của các BLDS1995; BLDS 2005 về nguyên tắc trung thực, thiện chí mà còn cụ thể hóa và đặt nềnmóng cho nghĩa vụ tiền hợp đồng

Về không gian

Những nội dung liên quan tới nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do viphạm nghĩa vụ tiền hợp đồng được nghiên cứu giới hạn trong phạm vi lãnh thổ ViệtNam Ngoài ra có sự đan xen, học hỏi những kinh nghiệm pháp luật của một quốc giakhác trên thế giới theo hệ thống pháp luật Common Law và Civil Law, Bộ qui tắc về

hợp đồng thương mại quốc tế (Pricinples of international commercial contracts - viết

tắt là PICC ), Bộ nguyên tắc về Luật hợp đồng Châu Âu ( Priciples of European contract law - viết tắt là PECL); Dự thảo khung tham chiếu chung Châu Âu và Công

ước viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế (CISG) Trên cơ sở đó, luận án

rút ra những kết luận, kinh nghiệm cho quá trình xác định nghĩa vụ tiền hợp đồng vàhậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng ở Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

4.1 Phương pháp luận nghiên cứu của đề tài

3

Để làm rõ các vấn đề nghiên cứu, phương pháp luận nghiên cứu của đề tài là Chủnghĩa Mác Lênin về duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; Tư tưởng Hồ Chí Minh vàcác quan điểm của Đảng …là kim chỉ nam cho phương pháp luận nghiên cứu của đềtài luận án.

4.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể của đề tài

Trong quá trình thực hiện luận án, tác giả còn sử dụng các phương pháp nghiêncứu cụ thể như: phương pháp phân tích và tổng hợp; phương pháp hệ thống hóa,phương pháp tình huống, phương pháp so sánh , cụ thể:

Phương pháp phân tích và tổng hợp:

Phương pháp này được sử dụng trong tất cả các chương của luận án Cụ thể làđược sử dụng để đi sâu vào tìm hiểu, trình bày các học thuyết nền tảng lý luận, cácquan điểm về giai đoạn tiền hợp đồng; nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do

vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng trên thế giới và Việt Nam, các quy định và thực tiễnthực hiện pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụtiền hợp đồng; khái quát và tổng kết lại trong các kết luận; từ đó rút ra kiến nghị vàgiải pháp phù hợp

Phương pháp so sánh:

Phương pháp này chủ yếu được sử dụng tại chương 1, 2 của luận án Cụ thể làđược vận dụng trong việc tham khảo các học thuyết, quan điểm về giai đoạn tiền hợpđồng; nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng,trong đó có sự so sánh, đối chiếu giữa pháp luật Việt Nam với văn kiện pháp lý quốc tếnhư Bộ nguyên tắc hợp đồng thương mại quốc tế (PICC); Bộ nguyên tắc luật hợp đồngChâu Âu (PECL) và Công ước viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế(CISG); pháp luật của các nước khác trên thế giới chẳng hạn như Anh, Pháp, Đức,Nhật Bản, Hà Lan,

Phương pháp phân tích tình huống:

4

Tác giả sử dụng phương pháp phân tích tình huống dựa trên sự phân tích một số

vụ, việc xảy ra trên thực tiễn hoặc đã được xét xử tại tòa án nhằm rút ra những bài họckinh nghiệm hoàn thiện pháp luật Việt Nam (chương 3)

5 Kết quả nghiên cứu và những đóng góp mới của luận án

Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc kết quả của các công trình nghiên cứu trước đây

về pháp luật nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợpđồng, đồng thời với quá trình nghiên cứu độc lập và nghiêm túc, luận án đã có nhữngđóng góp mới về mặt khoa học:

Thứ nhất, luận án đã nghiên cứu và làm rõ tương đối toàn diện những vấn đề

lý luận liên quan đến giai đoạn tiền hợp đồng; nghĩa vụ tiền hợp đồng; hậu quảpháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng Trong đó có sự đối chiếu, so sánh phápluật nước ngoài với pháp luật Việt Nam, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm phùhợp để hoàn thiện pháp luật Việt Nam

Thứ hai, luận án nghiên cứu, phân tích, đánh giá một cách có hệ thống thực trạng

pháp luật hiện hành cũng như thực tiễn thực hiện pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng

và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng Từ đó rút ra những bất cập củapháp luật dẫn đến khó khăn vướng mắc trong việc thực hiện trên thực tế, từ đó làm cơ

sở để xây dựng một số kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về nghĩa vụtiền hợp đồng và hậu quả do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

Thứ ba, những kiến nghị, giải pháp mà luận án đưa ra góp phần không nhỏ trong

việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quảpháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng ở Việt Nam, những nghiên cứu trong luận

án có thể làm tài liệu phục vụ giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học trong lĩnhvực pháp luật này cũng như nâng cao hoạt động thực hiện pháp luật trên thực tiễn

6.Kết cấu của luận án

Ngoài phần mục lục, danh mục từ viết tắt, phần mở đầu, kết luận, danh mục tàiliệu tham khảo, danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến đề tài, các phụlục, nội dung của luận án bao gồm ba chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu của các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Thứ nhất, nhận thấy rằng, có sự tương đồng trong cách tiếp cận giữa pháp luật

Việt Nam với các nước cùng hệ thống pháp luật Civil Law khi xác định những vấn đềliên quan đến nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợpđồng như: giai đoạn tiền hợp đồng; nguyên tắc pháp luật điều chỉnh; các loại nghĩa vụtiền hợp đồng; các loại hậu quả pháp lý phát sinh do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng.Mặc dù, hệ thống pháp luật Civil Law và hệ thống pháp luật Common Law còn cócách tiếp cận khác nhau nhưng nhìn chung hai hệ thống pháp luật đang có xu hướnggần nhau hơn khi ngày càng ghi nhận nghĩa vụ và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa

vụ của các bên của các bên trong giai đoạn tiền hợp đồng

Thứ hai, có thể thấy, các công trình khoa học trong nước cũng như nước ngoài

mặc dù không trùng lặp với tên đề tài luận án của tác giả, nhưng ở các khía cạnhnghiên cứu, mỗi công trình lại là những đóng góp cơ sở khoa học quý báu, củng cốkhung lý thuyết và đóng vai trò gợi mở quan trọng cho những nội dung mà luận án cần

triển khai về lý luận, pháp luật và thực tiễn về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp

ly do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

2.Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu

Kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đó, trên cơ sở những thiếu vắng còn tồn tạitrong các công trình nghiên cứu về lý luận, pháp luật và thực tiễn, tác giả bổ sung vàxây dựng hướng phát triển của đề tài như sau:

2.1 Về lý luận

Nghiên cứu khái niệm và đặc điểm của “giai đoạn tiền hợp đồng”, các nguyên

tắc tự do hợp đồng và nguyên tắc trung thực, thiện chí trong giai đoạn tiền hợp đồng

làm cơ sở cho việc nghiên cứu những vấn đề lý luận về "nghĩa vụ tiền hợp đồng và

hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng" Trong đó có sự nghiên cứu, tiếp

cận với pháp luật quốc tế và pháp luật của một số quốc gia trên thế giới như Anh,Pháp, Đức

2.2 Về pháp luật

Nghiên cứu các quy định về nghĩa vụ cung cấp thông tin, tìm hiểu quy định về

“thông tin ảnh hưởng” đến việc chấp nhận giao kết hợp đồng Nghiên cứu các quy

định pháp luật về bảo mật thông trong giai đoạn tiền hợp đồng, từ đó chỉ những trườnghợp ngoại lệ của nghĩa vụ bảo mật thông tin

Nghiên cứu các quy định pháp luật về đề nghị giao kết hợp đồng, trong đó có cácthành tố lời đề nghị giao kết hợp đồng; hiệu lực của đề nghị giao kết hợp đồng; các

vấn đề về thay đổi, huỷ bỏ hay rút đề nghị giao kết hợp đồng để minh chứng cho yêucầu về nội dung của đề nghị giao kết hợp đồng và đề nghị giao kết hợp đồng hướngđến công chúng mà pháp luật đang bỏ ngỏ hiện nay.

Nghiên cứu các quy định về chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng như các thành

tố của chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng; hiệu lực của chấp nhận đề nghị giao kết

hợp đồng để từ đó đưa ra cách xác định phạm vi “một thời gian hợp lý” trong trường

hợp đề nghị giao kết hợp đồng không ấn định thời hạn trả lời chấp nhận giao kết hợpđồng

Nghiên cứu một cách có hệ thống về hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiềnhợp đồng, đặc biệt là việc xác định bản chất pháp lý và các điều kiện phát sinh trách

nhiệm bồi thường thiệt hại (chủ yếu là phạm vi thiệt hại được bồi thường)

Trên cơ sở phân tích, đánh giá một cách có hệ thống thực trạng pháp luật hiệnhành về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợpđồng, từ đó rút ra những bất cập của pháp luật làm cơ sở cho việc xây dựng một sốkiến nghị hoàn thiện pháp luật

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGHĨA VỤ TIỀN HỢP ĐỒNG

VÀ HẬU QUẢ PHÁP LÝ DO VI PHẠM NGHĨA VỤ TIỀN HỢP ĐỒNG 1.1 Khái quát về giai đoạn tiền hợp đồng

1.1.1 Khái niệm về giai đoạn tiền hợp đồng

Giai đoạn tiền hợp đồng là giai đoạn trước và trong đàm phán hợp đồng, từ khimột bên đưa ra lời mời hoặc biểu lộ ý muốn giao kết hợp đồng đến thời điểm trước khihợp đồng có hiệu lực nhằm tìm kiếm thông tin, thảo luận các nội dung liên quan đểhướng đến việc hình thành hợp đồng

1.1.2 Đặc điểm của giai đoạn tiền hợp đồng

Thứ nhất, giai đoạn tiền hợp đồng sẽ xác định các quyền, nghĩa vụ tiền hợp đồng

của các bên

Thứ hai, trong giai đoạn này các bên được quyền lựa chọn có ký kết hợp đồng

hay không và ký kết hợp đồng nào

Thứ ba, giai đoạn tiền hợp đồng là cơ sở nền tảng của hợp đồng

1.1.3 Nguyên tắc điều chỉnh của pháp luật đối với giai đoạn tiền hợp đồng

* Nguyên tắc tự do trong giai đoạn tiền hợp đồng

Nguyên tắc tự do trong giai đoạn tiền hợp đồng xuất phát từ bản chất của hợpđồng Với yêu cầu đó, tự do trong giao kết hợp đồng phải được ghi nhận là mộtnguyên tắc cơ bản

Một là, quyền được tự do tham gia vào giai đoạn tiền hợp đồng

Hai là, quyền được tự do lựa chọn đối tác

Ba là, quyền được tự do lựa chọn nội dung trong giai đoạn tiền hợp đồng

*Nguyên tắc trung thực, thiện chí

Mặc dù nguyên tắc trung thực, thiện chí trong Bộ luật Dân sự hiện hành khôngcòn được quy định riêng tại một điều luật như BLDS 2005 Tuy nhiên, việc này khôngthực sự ảnh hưởng tới vai trò của nguyên tắc trung thực, thiện chí như một nguyên tắc

cơ bản BLDS 2015 quy định nguyên tắc trung thực, thiện chí trong giai đoạn xác lậpquyền, nghĩa vụ dân sự đã thể hiện rõ ràng nghĩa vụ đặt ra đối với các bên trong giaiđoạn tiền hợp đồng

1.2 Khái quát về nghĩa vụ tiền hợp đồng

1.2.1 Khái niệm nghĩa vụ tiền hợp đồng

Nghĩa vụ tiền hợp đồng là sự bắt buộc các bên phải thực hiện các công việc tiềnhợp đồng như cung cấp thông tin, bảo mật thông tin, đưa ra nội dung và phản hồi đềnghị giao kết hợp đồng hoặc không thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của mộthoặc nhiều chủ thể khác trước khi đàm phán và trong giai đoạn đàm phán hợp đồng

1.2.2 Đặc điểm của nghĩa vụ tiền hợp đồng

Thứ nhất, nghĩa vụ tiền hợp đồng là loại nghĩa vụ xuất hiện và tồn tại trong giai

đoạn tiền hợp đồng, bắt đầu từ khi một bên có lời mời giao kết hợp đồng đến trước khihợp đồng có hiệu lực

Thứ hai, nghĩa vụ tiền hợp đồng xuất hiện trước khi hợp đồng có hiệu lực nên

đòi hỏi sự thiện chí rất cao của các chủ thể tham gia thương lượng, đàm phán

Thứ ba, nghĩa vụ tiền hợp đồng là nền tảng của nghĩa vụ trong hợp đồng.

1.2.3 Cơ sở phát sinh nghĩa vụ tiền hợp đồng

* Cơ sở pháp lý của nghĩa vụ tiền hợp đồng

Khi các bên tham gia giai đoạn tiền hợp đồng, họ ràng buộc các trách nhiệm tiềnhợp đồng dựa vào nguyên tắc trung thực, thiện chí – yếu tố bảo đảm cho những thôngtin được cung cấp (hay phải bảo mật) đúng theo yêu cầu của các bên và pháp luật

*Căn cứ thực tế của nghĩa vụ tiền hợp đồng

Trách nhiệm phải thực hiện một số xử sự hoặc không được tiến hành một số xử

sự nhất định; phải chịu trách nhiệm trước các chủ thể khác và nhà nước khi không thựchiện hoặc thực hiện không đúng những xử sự theo yêu cầu trong giai đoạn tiền hợpđồng (nghĩa vụ tiền hợp đồng) phát sinh khi có sự gặp gỡ của các bên để tiến hànhthoả thuận ban đầu

1.2.4 Phân biệt nghĩa vụ trong hợp đồng và nghĩa vụ tiền hợp đồng

Thứ nhất, về phương diện các chủ thể phải thực hiện một số xử sự nhất định Thứ hai, về phương diện các chủ thể kiềm chế, không được tiến hành một số xử

sự nhất định

Thứ ba, về căn cứ phát sinh nghĩa vụ, nghĩa vụ trong hợp đồng phát sinh từ khi

hợp đồng được giao kết

Thứ tư, về vi phạm nghĩa vụ, thông thường pháp luật dân sự của hầu hết các quốc

gia đều đưa ra tuyên bố rất rõ ràng như thế nào là vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng để

từ đó làm căn cứ áp dụng các biện pháp chế tài cho việc vi phạm

Thứ năm, về hậu quả pháp lý khi vi phạm nghĩa vụ, đối với nghĩa vụ tiền hợp

đồng không tồn tại biện pháp “phạt vi phạm hợp đồng”.

1.2.5 Quan điểm của một số quốc gia trên thế giới về nghĩa vụ tiền hợp đồng

* Quan điểm của nước Đức về nghĩa vụ tiền hợp đồng

Pháp luật Đức cho rằng, bước vào giai đoạn giao kết hợp đồng các bên đã hìnhthành mối quan hệ pháp lý đặc biệt làm phát sinh nghĩa vụ tiền hợp đồng, bên có lỗi

trong việc đàm phán (giai đoạn tiền hợp đồng) phải chịu trách nhiệm bồi thường do

hợp đồng không được thực hiện hoặc buộc phải tuyên bố hợp đồng vô hiệu

* Quan điểm của nước Pháp về nghĩa vụ tiền hợp đồng

Theo pháp luật của Pháp thì trong quá trình thương lượng, mỗi bên được quyềnquyết định sau khi đàm phán có tiến tới việc giao kết hợp đồng hay không Tuy nhiên,

họ có nghĩa vụ phải hành động một cách thiện chí trong suốt quá trình đàm phán để kýhợp đồng Pháp luật của Pháp phân biệt hai giai đoạn, giai đoạn hình thành hợp đồng

và giai đoạn thực hiện hợp đồng Nghĩa vụ cung cấp thông tin là một trong nhữngnghĩa vụ quan trọng nhất của tiền hợp đồng

* Quan niệm về nghĩa vụ tiền hợp đồng ở Anh

Pháp luật hợp đồng của Anh không quy định các nghĩa vụ tiền hợp đồng trongđàm phán hợp đồng nhưng trong các án lệ vẫn thừa nhận nghĩa vụ tương ứng nghĩa vụtiền hợp đồng

1.3 Hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

1.3.1 Khái niệm hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

Hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng là sự gánh chịu những bấtlợi đối với chủ thể tham gia giai đoạn tiền hợp đồng do không thực hiện hoặc thực hiệnkhông đầy đủ yêu cầu của nghĩa vụ tiền hợp đồng

1.3.2 Các loại hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

* Hợp đồng vô hiệu

* Chấm dứt hợp đồng, huỷ bỏ hợp đồng

* Bồi thường thiệt hại

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Nghiên cứu các vấn đề lý luận về nghĩa vụ tiền hợp đồng cho thấy đây là vấn đềkhông mới trong pháp luật dân sự của các nước trên thế giới cũng như Việt Nam.Trong khi, một số quốc gia xác định rõ phạm vi, nội dung của giai đoạn tiền hợp đồng

và nghĩa vụ tiền hợp đồng để làm căn cứ giải quyết các vấn đề phát sinh sau này thìđâu đó vẫn có quốc gia chưa chú trọng làm rõ địa vị pháp lý của nghĩa vụ tiền hợpđồng trong quá trình đàm phán, giao kết hợp đồng Chương trên đây đã tập trung giảiquyết các khía cạnh lý thuyết trọng tâm của nghĩa vụ tiền hợp đồng: khái quát về giaiđoạn tiền hợp đồng – khái niệm và đặc điểm của giai đoạn tiền hợp đồng, nguyên tắcpháp luật điều chỉnh đối với giai đoạn tiền hợp đồng; khái niệm nghĩa vụ tiền hợpđồng, hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng, quan điểm của một số quốcgia về nghĩa vụ tiền hợp đồng… Nghĩa vụ tiền hợp đồng là sự bắt buộc các bên phảithực hiện các công việc trong giai đoạn tiền hợp đồng như cung cấp thông tin, bảo mậtthông tin, đưa ra nội dung và phản hồi đề nghị giao kết hợp đồng hoặc không thực hiệncông việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác trước khi đàm phán và

trong giai đoạn đàm phán hợp đồng Theo đó, các bên phải thiện chí, trung thực trong

khi thực hiện nghĩa vụ tiền hợp đồng; nếu một hoặc các bên vi phạm nghĩa vụ tiền hợp

đồng phải chịu trách nhiệm pháp lý tiền hợp đồng (hợp đồng vô hiệu, bồi thường thiệt

hại… ) Các vấn đề này được làm rõ vừa cung cấp khung lý thuyết về nghĩa vụ tiền

hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng, vừa là căn cứ đánhgiá hệ thống các quy định của pháp luật Việt Nam có liên quan, từ đó tạo điều kiện choviệc đưa ra các giải pháp hoàn thiện vấn đề này ở Việt Nam hiện nay

CHƯƠNG 2 PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ NGHĨA VỤ TIỀN HỢP ĐỒNG

VÀ HẬU QUẢ PHÁP LÝ DO VI PHẠM NGHĨA VỤ TIỀN HỢP ĐỒNG 2.1 Thực trạng pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng

Giai đoạn tiền hợp đồng là giai đoạn tương đối độc lập với các giai đoạn khácliên quan đến hợp đồng Do vậy, nghĩa vụ cung cấp thông tin, nghĩa vụ bảo mật thôngtin, nghĩa vụ của các bên trong đề nghị và chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng ở giaiđoạn này được quy định là một loại nghĩa vụ pháp lý độc lập nhằm xác định rõ cácquyền và nghĩa vụ cho các bên liên quan

2.1.1 Nghĩa vụ cung cấp thông tin

* Quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về nghĩa vụ cung cấp thông tin

Rõ ràng với nguyên tắc trung thực, thiện chí khi cung cấp thông tin giao kết hợpđồng được ghi nhận tại những điều đầu tiên đã chứng tỏ pháp luật dân sự đặc biệt coitrọng vấn đề này khi thực hiện ở giai đoạn tiền hợp đồng Bên cạnh đó, Điều 387 Bộ

luật Dân sự năm 2015 còn ghi nhận: “Trường hợp một bên có thông tin ảnh hưởng đến

việc chấp nhận giao kết hợp đồng của bên kia thì phải thông báo cho bên kia biết… Bên vi phạm quy định tại khoản 1, Điều này mà gây thiệt hại thì phải bồi thường”.

Điều 387 đã quy định về “thông tin ảnh hưởng đến việc chấp nhận giao kết hợp

đồng” Tại Điều 404 Bộ luật Dân sự cho thấy, giải thích hợp đồng là việc cung cấp

thêm thông tin cho đầy đủ để hiểu thống nhất các nội dung của hợp đồng, nhưng việccung cấp thông tin bổ sung không được xa rời ý chí, nguyện vọng của các bên ở giaiđoạn tiền hợp đồng Như vậy, có thể thấy, Bộ luật Dân sự 2015 rất chú trọng nghĩa vụcung cấp thông tin trong giai đoạn tiền hợp đồng

* Quy định về nghĩa vụ cung cấp thông tin trong các văn bản quy phạm pháp luật khác

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010, tại Điều 8 cho thấy quyền của

người tiêu dùng: “…2 Được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về tổ chức, cá nhân

kinh doanh hàng hóa, dịch vụ; nội dung giao dịch hàng hóa, dịch vụ; nguồn gốc, xuất

xứ hàng hóa; được cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch và thông tin cần thiết khác về hàng hóa, dịch vụ mà người tiêu dùng đã mua, sử dụng”.

Quy định này đã đặt nghĩa vụ cung cấp thông tin trong giai đoạn tiền hợp đồng chobên bán hàng hoá/dịch vụ cho bên mua hàng Bên cạnh đó, Điều 16 Luật Bảo vệNgười tiêu dùng năm 2010 quy định về hậu quả pháp lý khi không hoàn thành nghĩa

vụ trong đó có nghĩa vụ cung cấp thông tin của bên bán hàng hoá/dịch vụ

Nghĩa vụ của thương nhân trong việc cung cấp đầy đủ thông tin cho NTD vềhàng hóa, dịch vụ là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất trong Luật Thương

mại 2005, theo đó “Thương nhân thực hiện hoạt động thương mại có nghĩa vụ thông

tin đầy đủ, trung thực cho NTD về hàng hoá và dịch vụ mà mình kinh doanh và phải

chịu trách nhiệm về tính chính xác của các thông tin đó.” (Điều 14).

Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 cũng quy định nghĩa vụ cung cấp thông tin

trong giai đoạn tiền hợp đồng đối với các chủ thể liên quan Tại Điều 18, bên mua bảohiểm có nghĩa vụ kê khai đầy đủ, trung thực mọi chi tiết có liên quan đến hợp đồngbảo hiểm theo yêu cầu của doanh nghiệp bảo hiểm Điều 19 về trách nhiệm cung cấp

thông tin bổ sung thêm: “Khi giao kết hợp đồng bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm có

trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin liên quan đến hợp đồng bảo hiểm, giải thích các điều kiện, điều khoản bảo hiểm cho bên mua bảo hiểm; bên mua bảo hiểm có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin liên quan đến đối tượng bảo hiểm cho doanh nghiệp bảo hiểm Các bên chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin đó”.

Tại Điều 16, Thông tư số 39/2016/TT-NHNN quy định về hoạt động cho vay của

tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng của Ngân hàngNhà nước Việt Nam, đã chính thức quy định nghĩa vụ cung cấp thông tin của cả tổ

chức tín dụng và khách hàng: "1.Tổ chức tín dụng có trách nhiệm cung cấp cho khách

hàng đầy đủ các thông tin trước khi xác lập thỏa thuận cho vay 2 Khách hàng cung cấp thông tin cho tổ chức tín dụng và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ của các tài liệu gửi cho tổ chức tín dụng" Có thể thấy,

đây là một bước đột phá mới về mặt pháp luật, cụ thể hóa nghĩa vụ cung cấp thông tinhướng tới việc bảo vệ khách hàng và các TCTD trong các hoạt động cho vay

2.1.2 Nghĩa vụ bảo mật thông tin

Bộ luật Dân sự 2015 đã có bước tiến mới trong nghĩa vụ liên quan đến thông tincủa giai đoạn tiền hợp đồng, đó là trách nhiệm bảo mật thông tin, tại Khoản 2 Điều

387: “Trường hợp một bên nhận được thông tin bí mật của bên kia trong quá trình

giao kết hợp đồng thì có trách nhiệm bảo mật thông tin và không được sử dụng thông tin đó cho mục đích riêng của mình hoặc cho mục đích trái pháp luật khác”.Theo quy

định này, mặc dù quy định không nêu rõ bảo mật thông tin của giai đoạn tiền hợp đồnghay trong hợp đồng nhưng hiểu rộng ra quy định trên bao hàm cả bảo mật thông tintrong giai đoạn tiền hợp đồng

Khoản 4 Điều 289 Luật Thương mại 2005 quy định: “Trừ trường hợp có thỏa

thuận khác, thương nhân nhận quyền có các nghĩa vụ sau đây: Giữ bí mật về bí quyết kinh doanh đã được nhượng quyền, kể cả sau khi hợp đồng nhượng quyền thương mại kết thúc hoặc chấm dứt” Như vậy, theo quy định trên, nghĩa vụ bảo mật thông tin chỉ

đặt ra trong giai đoạn thực hiện hợp đồng và sau khi hợp đồng chấm dứt, mà không đặt

ra trong giai đoạn tiền hợp đồng, điều này cho thấy sự thiếu thống nhất với quy địnhchung trong BLDS.

Luật Cạnh trạnh 2018 cũng quy định về nghĩa vụ bảo mật thông tin trong giaiđoạn tiền hợp đồng, cụ thể điểm b khoản 1 Điều 45 quy định về các hành vi cạnh tranh

không lành mạnh bị cấm: “Xâm phạm thông tin bí mật trong kinh doanh dưới các hình

thức sau đây: Tiết lộ, sử dụng thông tin bí mật trong kinh doanh mà không được phép của chủ sở hữu thông tin đó”.

Luật Luật sư 2006, sửa đổi, bổ sung 2012 (Luật Luật sư) quy định giữ bí mậtthông tin khách hàng là nghĩa vụ của luật sư trong hoạt động hành nghề luật sư,nghiêm cấm luật sư tiết lộ thông tin khách hàng mà mình biết được trong khi hànhnghề

Trong lĩnh vực ngân hàng, nội dung về cung cấp thông tin được ghi nhận tại Điều

4 Nghị định 117/2018/NĐ-CP ngày 11/9/2018 của Chính phủ, quy định thông tinkhách hàng cung cấp trong giai đoạn tiền hợp đồng phải được giữ bí mật TCTD chỉđược cung cấp thông tin đó cho cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định pháp luật

2.1.3 Nghĩa vụ của các bên trong đề nghị giao kết hợp đồng

Thứ nhất là nghĩa vụ ràng buộc với lời đề nghị của bên đề nghị

Thứ hai là nghĩa vụ không giao kết với người thứ ba trong thời gian chờ bênđược đề nghị trả lời

Thứ ba là nghĩa vụ gửi thông báo về việc thay đổi hoặc rút lại đề nghị cho bênđược đề nghị ở thời điểm trước hoặc cùng với thời điểm nhận được đề nghị

2.1.4 Nghĩa vụ của các bên trong chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng.

Khoản 3 Điều 394 BLDS thể hiện rõ nhất nghĩa vụ trả lời chấp nhận haykhông của bên nhận được đề nghị giao kết hợp đồng (trừ trường hợp pháp luật có quy

định khác): “1 Khi bên đề nghị có ấn định thời hạn trả lời thì việc trả lời chấp nhận

chỉ có hiệu lực khi được thực hiện trong thời hạn đó; nếu bên đề nghị giao kết hợp đồng nhận được trả lời khi đã hết thời hạn trả lời thì chấp nhận này được coi là đề nghị mới của bên chậm trả lời Khi bên đề nghị không nêu rõ thời hạn trả lời thì việc trả lời chấp nhận chỉ có hiệu lực nếu được thực hiện trong một thời hạn hợp lý 2 Trường hợp thông báo chấp nhận giao kết hợp đồng đến chậm vì lý do khách quan mà bên đề nghị biết hoặc phải biết về lý do khách quan này thì thông báo chấp nhận giao kết hợp đồng vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp bên đề nghị trả lời ngay không đồng ý với chấp nhận đó của bên được đề nghị 3 Khi các bên trực tiếp giao tiếp với nhau, kể

cả trong trường hợp qua điện thoại hoặc qua phương tiện khác thì bên được đề nghị phải trả lời ngay có chấp nhận hoặc không chấp nhận, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận về thời hạn trả lời.”

Việc bên được đề nghị giao kết hợp đồng phải trả lời bên đề nghị giao kết hợpđồng là một loại nghĩa vụ tiền hợp đồng Nghĩa vụ này được đặt ra cho ba tình huống

cụ thể tương ứng với ba khoản trên đây của Điều 394 BLDS

2.2 Thực trạng pháp luật về hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

2.2.1 Hợp đồng vô hiệu

Trong giai đoạn tiền hợp đồng, có thể xuất hiện hai trường hợp dẫn đến hợp đồng

vô hiệu, đó là vô hiệu do nhầm lẫn (Điều 126 BLDS) và vô hiệu do bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép (Điều 127) Cả hai trường hợp dẫn đến sự vô hiệu của hợp đồng đều xuất

phát từ giai đoạn tiền hợp đồng Nếu một trong các bên hoặc tất cả các bên đưa ra

thông tin gây nhầm lẫn hay thông tin có tính lừa dối (từ lỗi cố ý hoặc vô ý) thì đều dẫn tới hậu quả “hợp đồng vô hiệu”

2.2.2 Hủy hợp đồng, chấm dứt hợp đồng

Những hành vi gian lận bảo hiểm, trong một số trường hợp được hiểu là cung cấpthông tin sai sự thật trong giai đoạn tiền hợp đồng và là cơ sở của huỷ bỏ hợp đồng bảohiểm Sự huỷ bỏ hợp đồng là một biện pháp vừa mang ý nghĩa răn đe người vi phạmnghĩa vụ cung cấp thông tin sai sự thật trong giai đoạn tiền hợp đồng, vừa là cơ chếbảo đảm hiệu quả quyền lợi hợp pháp của bên còn lại

Theo Điều 19 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000, doanh nghiệp bảo hiểm vàbên mua bảo hiểm đều có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng bảo hiểm nếu bêncòn lại cố ý cung cấp thông tin sai sự thật nhằm giao kết hợp đồng bảo hiểm

2.2.3 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Theo quy định của BLDS 2015, bồi thường thiệt hại trong giai đoạn tiền hợpđồng do vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin, nghĩa vụ bảo mật thông tin, nghĩa vụtrong đề nghị giao kết hợp đồng không phải là nghĩa vụ trong hợp đồng nên bồithường thiệt hại được hiểu là trách nhiệm ngoài hợp đồng, và đây là một loại hậu quảpháp lý có thể phát sinh độc lập từ hành vi vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Trong Chương 2 đã làm rõ các quy định cơ bản của pháp luật Việt Nam hiệnhành về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợpđồng, như: quy định về nghĩa vụ cung cấp thông tin, quy định về trách nhiệm trungthực, thiện chí khi cung cấp thông tin, quy định về nghĩa vụ bảo mật thông tin…; cácbiện pháp xử lý khi vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng như: hợp đồng vô hiệu, bồithường thiệt hại, … Các quy định về nghĩa vụ tiền hợp đồng ở Việt Nam có sự tươngđồng khá lớn với pháp luật tiền hợp đồng của Pháp do pháp luật nước ta ảnh hưởngnhiều từ hệ thống pháp luật nước này Tuy pháp luật dân sự cũng như một số lĩnh vựcpháp luật chuyên ngành đã có quy định về nghĩa vụ tiền hợp đồng nhưng chưa thể hiệnđầy đủ Các quy định về tiền hợp đồng nằm rải rác ở một số chế định pháp luật màchưa thể hiện thành chế định độc lập Qua phân tích các quy định liên quan về nghĩa

vụ tiền hợp đồng cho thấy có những điểm hợp lý nhưng cũng tồn tại những điểm chưaphù hợp Để xem xét toàn diện vấn đề hơn, cần soi chiếu vào thực tiễn thực hiện phápluật về nghĩa vụ tiền hợp đồng để có thể đưa ra những kiến nghị phù hợp, đầy đủ

CHƯƠNG 3 THỰC TIỄN THỰC HIỆN

VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT

VỀ NGHĨA VỤ TIỀN HỢP ĐỒNG VÀ HẬU QUẢ PHÁP LÝ

DO VI PHẠM NGHĨA VỤ TIỀN HỢP ĐỒNG 3.1 Thực tiễn thực hiện pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng trong một số lĩnh vực và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

3.1.1 Thực tiễn thực hiện pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng trong một số lĩnh vực

* Trong lĩnh vực bảo hiểm

Một số doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ/phi nhân thọ đã công khai về chính sáchcung cấp thông tin và bảo mật thông tin như Manulife, Prudential, Aviva ViệtNam Trên website của các công ty bảo hiểm hầu hết đều có đề cập công khai đến vấn

đề liên quan đến nghĩa vụ tiền hợp đồng như thông tin cần thu thập; phạm vi, mục đích

sử dụng thông tin; cam kết và ngoại lệ trong bảo mật thông tin khách hàng

* Trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng

Khoản 7 Điều 4 Luật Ngân hàng nhà nước năm 2010 và một số quy định trongLuật Tổ chức tín dụng, nghĩa vụ cung cấp thông tin tiền hợp đồng được các ngân hàng

cụ thể hoá các quy định này trên Web của họ và trong các buổi gặp gỡ khách hàngtrước khi kí hợp đồng tín dụng

* Trong lĩnh vực mua bán tài sản

Theo khoản 2 Điều 3 và Điều 387 BLDS, nghĩa vụ tiền hợp đồng đã được các tổchức kinh doanh cụ thể hoá trong các cam kết với khách hàng được công khai trêntrang web của họ Công ty Cổ phần thương mại Nguyễn Kim cũng đề cập tới vấn đềthu thập thông tin khách hàng, để khách hàng có thể nắm bắt được những thông tin cầncung cấp trước khi giao kết hợp đồng, đồng thời công ty cũng đưa ra chính sách về bảomật thông tin khách hàng mà công ty đã thu thập được trước khi giao kết hợp đồng vàsau khi giao kết hợp đồng

Trên cơ sở Quyết định số 64/2011/DS-GĐT ngày 21-1-2011 của Tòa dân sự Toà

án nhân dân tối cao và Quyết định 521/2010/DS-GĐT ngày 19/8/2010 của Tòa dân sựToà án nhân dân tối cao Trong cả hai vụ việc, quan điểm của chủ thể có thẩm quyềngiải quyết vụ việc nhấn mạnh tính có lỗi của bên có thông tin quan trọng về tài sản củamình nhưng không thông báo cho bên kia là có lỗi Tại Bản án số: 47/2018/DS-PT về

“V/v tranh chấp hợp đồng bảo hiểm”, Tòa án cấp phúc thẩm căn cứ vào Điều 4, Điều khoản An Phát trọn đời quy định nghĩa vụ cung cấp thông tin, căn cứ Điều 18 Luật Kinh doanh bảo hiểm quy định về nghĩa vụ của bên mua bảo hiểm: “Kê khai đầy đủ,

trung thực mọi chi tiết có liên quan đến hợp đồng bảo hiểm theo yêu cầu của Doanh nghiệp bảo hiểm”, Tòa án hoàn toàn có cơ sở xác định bên mua bảo hiểm ông Đặng

Lâm Quốc B đã vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin tiền hợp đồng

3.1.2 Thực tiễn thực hiện pháp luật về hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

* Hậu quả pháp lý là hủy bỏ hợp đồng

Án Lệ số 22/2018 về không vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin tình trạng bệnh

lý trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ cũng đã gián tiếp cho thấy chủ thể là Công ty bảohiểm nhân thọ C khi xây dựng Bộ Qui tắc bảo hiểm đã căn cứ vào các quy định củapháp luật về nghĩa vụ cung cấp thông tin tiền hợp đồng để đặt ra hậu quả pháp lý là

huỷ bỏ hợp đồng do vi phạm nghĩa vụ tại Điều 11.2: “Nếu bất cứ thông tin nào bên

mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm cung cấp cố ý che giấu hoặc khai báo sai sự thật làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyết định đánh giá chấp nhận bảo hiểm thì công ty có thể huỷ bỏ hợp đồng và hợp đồng không có hiệu lực ngày từ đầu”.

* Hậu quả pháp lý là hợp đồng vô hiệu

Hành vi vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin trước khi giao kết hợp đồng có thểdẫn tới hậu quả pháp lý là hợp đồng vô hiệu, minh chứng thể hiện hướng giải quyếtqua Quyết định số 64/2011/DS-GĐT ngày 21-1-2011 của Tòa dân sự Toà án nhân dântối cao và Quyết định 521/2010/DS-GĐT ngày 19/8/2010 của Tòa dân sự Toà án nhândân tối cao, có thể thấy tinh thần giải quyết này vẫn được ghi nhận tại Theo Điều 131

và Điều 407 BLDS 2015 Ngoài ra, khi các quan hệ dân sự, kinh tế phát triển thì hậuquả hợp đồng vô hiệu do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng còn có thể được xem xét từhợp đồng thế chấp tài sản qua Quyết định Giám đốc thẩm số 24/2017/KDTM-GĐTcủa Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

* Hậu quả pháp lý là chấm dứt hợp đồng

Mặc dù, pháp luật dân sự quy định về trách nhiệm pháp lý do vi phạm nghĩa vụ

tiền hợp đồng (cung cấp thông tin, bảo mật thông tin) tại Điều 387 Bộ luật Dân sự

năm 2015, Điều 19 Luật Kinh doanh bảo hiểm nhưng trong lĩnh vực bảo hiểm, bênmua bảo hiểm rất khó theo đuổi các vụ việc vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng do bênbán bảo hiểm gây ra Thực tiễn cho thấy, quyền yêu cầu chấm dứt hợp đồng do hành vi

vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin trước khi giao kết hợp đồng thường xuất phát từ ýchí của doanh nghiệp bảo hiểm

3.2 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

3.2.1 Yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng.

* Yêu cầu từ thực tiễn thực hiện pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

Trong những năm qua, hành vi vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng diễn ra ngày càngphổ biến và có xu hướng tinh vi hơn Ngoài ra, thực tiễn tranh chấp phát sinh từ cáchợp đồng chuyển quyền sử dụng đất hay các hợp đồng thế chấp tài sản cũng cho thấy

vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng diễn ra ngày càng nhiều và nguyên nhân chủ yếu dẫnđến tranh chấp là do bên bán/bên thế chấp không thực sự trung thực, thiện chí nên viphạm nghĩa vụ cung cấp thông tin về tình trạng tài sản tham gia giao dịch

* Yêu cầu từ quy định pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do

vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

Thứ nhất, ngoài BLDS năm 2015 có quy định về nghĩa vụ cung cấp thông tin tại

Điều 387 thì Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 cũng có quy định về vấn đề này Có

sự không rõ ràng, cụ thể được tìm thấy trong cả quy định này và Điều 387 BLDS năm

2015, khái niệm thông tin đầy đủ” và thông tin “ảnh hưởng” không được làm rõ.

Người đề nghị và các công ty bảo hiểm băn khoăn liệu họ đã giải thích đầy đủ cho bênmua bảo hiểm hay chưa?

Thứ hai, giới hạn về phạm vi các thông tin phải cung cấp cũng không được làm

rõ trong Luật KDBH năm 2000, cũng như trong Luật KDBH sửa đổi năm 2010; hơnnữa, ngay chính trong các quy định của các văn bản này cũng mâu thuẫn với nhau.Điều 19 Luật KDBH năm 2000 yêu cầu bên mua bảo hiểm phải cung cấp mọi thôngtin liên quan đến đối tượng bảo hiểm Trong khi đó, khoản 2, Điều 18 Luật KDBHnăm 2000 quy định bên mua bảo hiểm phải kê khai đầy đủ, trung thực mọi chi tiết cóliên quan đến hợp đồng bảo hiểm theo yêu cầu của doanh nghiệp bảo hiểm

Thứ ba, do tính chất quan trọng của các thông tin mà các bên cung cấp cho nhau

trong giai đoạn tiền hợp đồng nên xu hướng trong các hệ thống pháp luật hiện naytrong đó có Việt Nam đều thừa nhận nghĩa vụ bảo mật thông tin là một loại nghĩa vụpháp lý Tuy nhiên, hiện nay của BLDS năm 2015 mới chỉ dừng lại ở việc quy địnhchung mà chưa có quy định cụ thể về giới hạn bảo mật thông tin

Thứ tư, Điều 386 BLDS năm 2015 có quy định về đề nghị giao kết hợp đồng, tuy

nhiên việc xác định nghĩa vụ tiền hợp đồng của bên đề nghị khi đưa ra các thành tố củalời đề nghị giao kết hợp đồng như thế nào được coi là thể hiện rõ ý định giao kết? haynghĩa vụ đặt ra đối với đề nghị giao kết hợp đồng hướng đến công chúng và hiệu lực

của chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng để từ đó đưa ra cách xác định phạm vi “một

thời gian hợp lý” trong trường hợp đề nghị giao kết hợp đồng không ấn định thời hạn

trả lời chấp nhận giao kết hợp đồng là các vấn đề pháp luật đang bỏ ngỏ hiện nay

Thứ năm, trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ thông tin tiền hợp đồng sẽ được xác

định theo các quy định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng hay theo hợp đồng? BLDSnăm 2015 không đề cập cụ thể vấn đề này ở bất kỳ điều khoản nào, kể cả phần bồithường thiệt hại ngoài hợp đồng Thời điểm vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin nàyxảy ra trước thời điểm hợp đồng có hiệu lực, nên có thể được xác định thuộc tráchnhiệm do vi phạm ngoài hợp đồng Tuy nhiên, quy định của pháp luật dân sự chưa rõràng, đầy đủ về trách nhiệm bồi thường do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

Thứ sáu, về chế tài được áp dụng nếu vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin, có

thể thấy Điều 387 BLDS 2015 mới chỉ đề cập đến chế tài bồi thường thiệt hại màkhông đề cập đến quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu của bên bị

vi phạm Đây cũng là một yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụtiền hợp đồng

3.2.2 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụ tiền hợp đồng và hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

* Hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụ cung cấp thông tin trong giai đoạn tiền hợp đồng

BLDS năm 2015 cần có hướng dẫn cụ thể hơn về nội hàm “thông tin ảnh

hưởng” Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm xây dựng pháp luật của Pháp tại

Điều 112-1 đoạn 3 BLDS Pháp năm 2016, như sau: thông tin có tầm quan trọng mang

tính quyết định là những thông tin có mối liên hệ trực tiếp và cần thiết tới nội dung hợp đồng hoặc với tư cách của các bên, Tòa án có trách nhiệm giải thích mối liên hệ trực tiếp và cần thiết này

* Hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụ bảo mật thông tin trong giai đoạn tiền hợp đồng

Nhận thấy, các quy định về nghĩa vụ bảo mật thông tin giai đoạn tiền hợp đồngcần được hoàn thiện theo hướng sau:

Thứ nhất, cần hoàn thiện các quy định về nghĩa vụ bảo mật thông tin giai đoạn

tiền hợp đồng để đảm bảo sự thống nhất giữa quy định chung trong BLDS và các quy

định chuyên ngành Thứ hai, cần xác định cụ thể hơn về giới hạn bảo mật thông tin,

đặc biệt là trong các hợp đồng chuyên ngành

* Hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụ trong đề nghị và chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng

Thứ nhất, BLDS cần hướng dẫn theo hướng “thể hiện rõ ý định giao kết là thể hiện rõ mong muốn giao kết thông qua việc cung cấp rõ những điều khoản cơ bản của hợp đồng mà thiếu nó thì hợp đồng không thể giao kết được”

Thứ hai, Điều 386 quy định hai loại chủ thể được đề nghị gồm: chủ thể được

xác định cụ thể hoặc là công chúng Nên chăng, BLDS năm 2015 quy định theo hướngbên đề nghị không được phép ấn định thời hạn trả lời với đề nghị gửi tới công chúng?Quy định như vậy sẽ giúp các quan hệ dân sự, thương mại diễn ra một cách linh hoạthơn, đồng thời cũng hạn chế những tranh chấp phát sinh

Thứ ba, việc hướng dẫn cụ thể về thuật ngữ "thời hạn hợp lý", có thể thấy Bộ

nguyên tắc của châu Âu về Luật Hợp đồng cũng không giải thích thế nào là thời gian

hợp lý nhưng có biện giải tiêu chuẩn hợp lý: Các bên luôn phải hành động hợp lý theo

quan điểm về tính chất đặc biệt của giao dịch của họ và các trường hợp liên quan, đặc biệt là lợi ích kinh tế và kỳ vọng của các bên (PECL, I.2.1) Tại Điều 41 Tuyển tập về

Luật Hợp đồng Hoa Kỳ quy định cụ thể hơn : Thời gian hợp lý là một câu hỏi thực tế

dựa trên hoàn cảnh tồn tại khi đề nghị và chấp nhận đề nghị được thực hiện Bộ luật

Thương mại thống nhất Hoa Kỳ (UCC, §2-205) đưa ra khuyến nghị người chào hàngtính mốc thời gian hợp lý là 03 tháng Như vậy, trên cơ sở pháp luật quốc tế có thể gợi

mở hướng xây dựng pháp luật Việt Nam về thời hạn hợp lý được xác định tối đa là 03tháng, điều này sẽ giúp cho pháp luật Việt Nam xích lại gần hơn với pháp luật quốc tế

* Hoàn thiện pháp luật về hậu quả pháp lý do vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng

- Đối với hậu quả pháp lý là bồi thường thiệt hại

Thứ nhất, với tư cách là loại nghĩa vụ do luật định, khi xem xét trách nhiệm do

vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin và bảo mật thông tin hay bên đề nghị lại giao kếthợp đồng với người thứ ba trong thời gian chờ bên được đề nghị trả lời, thì đây là loạitrách nhiệm ngoài hợp đồng, do đó, sẽ chịu sự điều chỉnh của các quy định về bồithường thiệt hại ngoài hợp đồng

Thứ hai, nếu hành vi vi phạm nghĩa vụ trong giai đoạn tiền hợp đồng dẫn đến

một bên mất đi các lợi ích đáng ra có thể có được nếu như không có sự vi phạm.Chúng ta có quy định cho phép bồi thường khoản lợi đáng ra được hưởng nếu hợpđồng được thực hiện bình thường? Cụ thể, theo khoản 2 Điều 302 Luật Thương mại,

“giá trị bồi thường thiệt hại bao gồm giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp mà bên bị vi

phạm phải chịu do bên vi phạm gây ra và khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm đáng

lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm” Tuy nhiên, đối với giai đoạn tiền hợp

đồng, hiện nay chúng ta lại không có quy định tương tự Nên chăng, trong giai đoạntiền hợp đồng cũng nên có quy định tương tự

Thứ ba, trong nghĩa vụ bảo mật thông tin tiền hợp đồng, nếu bên nhận được

thông tin bí mật sử dụng các thông tin đó một cách bất hợp pháp hay tiết lộ cho bênthứ ba thì có thể thu được những khoản lợi Xu hướng chung hiện nay là quy địnhnghĩa vụ hoàn trả của bên có hành vi vi phạm Trong phần quy định chung về nghĩa vụ