NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC NGÂN SÁCH TỔNG THỂ VÀ NGUYÊN TẮC NIÊN ĐỘ TRONG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC; LIÊN HỆ VỚI LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NĂM 2015 VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxNHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC NGÂN SÁCH TỔNG THỂ VÀ NGUYÊN TẮC NIÊN ĐỘ TRONG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC; LIÊN HỆ VỚI LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NĂM 2015 VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

BÀI THI MÔN: QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÔNG

Hình thức thi: Tiểu luận Thời gian hoàn thành bài thi: 02 ngày

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC NGÂN SÁCH TỔNG THỂ VÀ NGUYÊN TẮC NIÊN ĐỘ TRONG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC; LIÊN HỆ VỚI LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NĂM

2015 VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

MỤC LỤC

Phần I: Cơ sở lý luận về nguyên tắc ngân sách

tổng thể và nguyên tắc niên độ của ngân sách

1

1.2 Nguyên tắc ngân sách tổng thể 2 1.3 Nguyên tắc niên độ của ngân sách tổng

thể

3

Phần II: Liên hệ với Luật Ngân sách nhà nước

năm 2015

3

2.1 Nguyên tắc ngân sách tổng thể 3 2.2 Nguyên tắc niên độ của ngân sách 4 Phần III: Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam hiện nay 4 3.1 Nguyên tắc ngân sách tổng thể 4 3.2 Nguyên tắc niên độ của ngân sách 5 3.3 Nhận xét và đánh giá về nguyên tắc quản

lý ngân sách nhà nước hiện nay

6

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 8

MỞ ĐẦU

Trong thực tiễn hoạt động Ngân sách nhà nước là hoạt động thu (tạo thu) và chi tiêu (sử dụng) quỹ tiền tệ của Nhà nước, làm cho nguồn tài chính vận động giữa một bên là Nhà nước với một bên là các chủ thể kinh tế, xã hội trong quá trình phân phối tổng sản phẩm quốc dân dưới hình thức giá trị

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn tình trạng hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước thấp, thất thoát, lãng phí Thực tế, ở Việt Nam trong thời gian vừa qua, ngân sách nhà nước không ổn định và mất cân đối đã kéo theo những hậu quả làm ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế và nhiều vấn đề xã hội nảy sinh như: thu vào ngân sách nhà nước không đủ chi dẫn đến nợ nước ngoài nhiều, lạm phát tăng nhanh, không có nguồn tài chính để đầu tư đúng mức vào họa động kinh tế … Vì vậy, tăng cường công tác quản lý ngân sách là một nhiệm vụ bức thiết của Đảng và Nhà nước

ta nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tiền, tài sản Nhà nước, đông thời tạo niềm tin cho nhân dân trong công cuộc đổi mới đất nước

NỘI DUNG

Phần I Cơ sở lý luận về nguyên tắc ngân sách tổng thể và nguyên tắc niên độ của ngân sách

1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước

Theo góc độ kinh tế, ngân sách nhà nước là một công cụ chính sách kinh tế của quốc gia, được sử dụng để đạt các mục

tiêu: kỷ luật tài khóa, phân bổ nguồn lực theo thứ tự ưu tiên,

và sử dụng nguồn lực hiệu quả

Theo góc độ chính trị, ngân sách nhà nước được trình cho

cơ quan quyền lực nhà nước để để đảm bảo các đại biểu của người dân được giám sát, phê duyệt các quyết định về thu và chi ngân sách

Theo góc độ luật pháp, ngân sách nhà nước về hình thức là một văn bản pháp luật được phê duyệt bởi Quốc hội, giới hạn các quyền mà cơ quan hành pháp được phép thực hiện

Theo góc độ quản lý, ngân sách nhà nước là căn cứ để quản lý tài chính trong các đơn vị sử dụng ngân sách, cho biết

số tiền đơn vị được phép chi, các nhiệm vụ chi và kế hoạch thực hiện, ngân sách phân bổ cho đơn vị

Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, đưa ra khái niệm

“Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”

 Quản lý ngân sách nhà nước là hoạt động của các chủ thể quản lý ngân sách nhà nước thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của ngân sách nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu đã định Quản lý ngân sách nhà nước thực chất là quản lý thu, chi ngân sách nhà nước và cân đối

hệ thống ngân sách nhà nước

2

1.2 Nguyên tắc ngân sách tổng thể

- Khái niệm: Nguyên tắc ngân sách tổng thể là tất cả các khoản thu được tập hợp vào một quỹ duy nhất để tài trợ chung cho các khoản chi

- Yêu cầu:

+ Các khoản thu và các khoản chi phải được ghi vào ngân sách một cách riêng biệt, theo số tiền đầy đủ của nó

+ Không được bù trừ giữ thu và chi

+ Không dành riêng một khoản thu để trang trải cho một khoản chi nhất định

- Lý do tuân thủ:

+ Tránh lãng phí trong quản lý ngân sách nhà nước

+ Hiệu quả phê chuẩn ngân sách và phân bổ ngân sách được đảm bảo

+ Một khoản chi bất kì có thể được thực hiện mà không phụ thuộc vào một nguồn thu cụ thể nào

1.3 Nguyên tắc niên độ của ngân sách

- Khái niệm: Nguyên tắc niên độ của ngân sách là dự toán ngân sách được cơ quan có thẩm quyền quyết định chỉ có hiệu lực trong thời hạn một năm (tương ứng năm dương lịch)

- Yêu cầu:

+ Trong quyết định ngân sách, các khoản thu, chi Ngân sách nhà nước chỉ được quyết định cho từng năm

+ Việc chấp hành và quyết toán ngân sách phải được thực hiện theo năm ngân sách

+ Hạch toán và quyết toán ngân sách ngân sách nhà nước phải thực hiện theo đúng niên độ hay năm ngân sách

+ Không thực hiện chuyển nguồn ngân sách nhà nước từ năm trước sang năm sau

- Lý do tuân thủ:

+ Xác định niên độ của ngân sách theo năm giúp các nhà lập pháp kiểm tra việc thực hiện ngân sách hiệu quả hơn

+ Nguyên tắc niên độ góp phần bảo đảm độ tin cậy trong dự báo ngân sách nhà nước, tính khả thi trong phân tích và đánh giá thực hiện ngân sách nhà nước

Phần II Liên hệ với Luật Ngân sách nhà nước năm 2015

2.1 Nguyên tắc tổng thể

- Các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác phải được tổng hợp đầy đủ vào cân đối ngân sách nhà nước, theo nguyên tắc không gắn với nhiệm vụ chi cụ thể (Khoản

1, Điều 7, Luật Ngân sách nhà nước 2015)

2.2 Nguyên tắc niên độ của ngân sách

- Năm ngân sách của Việt Nam trung với năm dương lịch (01/01 đến 31/12) (theo Điều 14 Luật Ngân sách nhà nước 2015)

- Dự toán ngân sách nhà nước được quyết định theo năm (Điều 44, Luật Ngân sách nhà nước 2015)

4

- Thu, chi thược dự toán ngân sách năm nào phải được thực hiện và quyết toán vào niên độ của ngân sách năm đó (Điều

64, Luật Ngân sách nhà nước 2015)

Phần III Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam hiện nay

3.1 Nguyên tắc ngân sách tổng thể

- Trường hợp ngoại lệ: Theo nghị định 60/2021/NĐ-CP, Điều

15, Khoản 3: Nguồn thu phí được để lại đơn vị sự nghiệp công để chi theo quy định của pháp luật về phí và lệ phí

tiết kiệm thời gian, tăng tính hiệu quả trong quản lý tài chính công

- Theo công văn 2168/BTP-KHTC 2020 xây dựng kế hoạch dự toán ngân sách 2021: Đối với các khoản thu phí, lệ phí nộp NSNN và để lại chi theo quy định, các đơn vị ước số thu phí,

lệ phí thực hiện năm 2020, dự kiến những yếu tố tác động đến số thu năm 2021 để xây dựng dự toán thu phù hợp, tích cực, cụ thể theo từng khoản thu phí, lệ phí (chi tiết tổng số thu, số được để lại chi theo chế độ chi tiết các lĩnh vực chi tương ứng, số nộp NSNN theo quy định của Luật NSNN và các văn bản hướng dẫn) Đồng thời, lập và thuyết minh chi tiết dự toán chi từ nguồn phí được để lại để phục vụ hoạt động thu phí (vi dụ: chi mua sắm, sửa chữa tài sản, chi bảo trì tin sở, chi văn phòng phẩm, )

quy định pháp luật về lập dự toán thu chi ngân sách nhà nước, quyết toán thu chi ngân sách nhà nước

3.2 Nguyên tắc niên độ của ngân sách

- Trường hợp ngoại lệ: Chi chuyển nguồn: Nghị định 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước, chuyển nguồn ngân sách từ năm trước sang năm sau được thực hiện như sau:

(i) Các khoản tăng thu, tiết kiệm chi được cấp có thẩm quyền quyết định cho phép sử dụng vào năm sau để giảm bội chi, tăng chi trả nợ; bổ sung quỹ dự trữ tài chính; bổ sung nguồn thực hiện chính sách tiền lương; thực hiện một

số chính sách an ninh xã hội được chuyển sang năm sau để tiếp tục sử dụng

(ii) Các khoản dự toán chưa thực hiện hoặc chưa chi hết, các khoản đã tạm ứng trong dự toán, số dư tài khoản tiền gửi đến hết thời gian chỉnh lý quyết toán chưa thực hiện hoặc chưa sử dụng hết, được chuyển sang năm sau tiếp tục

sử dụng gồm: Chi đầu tư phát triển thực hiện chuyển sang năm sau theo quy định của Luật Đầu tư công; chi mua sắm trang thiết bị đã đầy đủ hồ sơ, hợp đồng mua sắm trang thiết bị ký trước ngày 31/12 năm thực hiện dự toán; chi mua tăng, mua bù hàng dự trữ quốc gia; nguồn thực hiện chính sách tiền lương, phụ cấp, trợ cấp và các khoản tính theo tiền lương cơ sở, bảo trợ xã hội; kinh phí được giao tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập và các cơ quan nhà nước; các khoản viện trợ không hoàn lại đã xác định cụ thể nhiệm

vụ chi; các khoản dự toán được cấp có thẩm quyền bổ sung sau ngày 30/9 năm thực hiện dự toán, không bao gồm các khoản bổ sung do các đơn vị dự toán cấp trên điều chỉnh dự

6

toán đã giao của các đơn vị dự toán trực thuộc; kinh phí nghiên cứu khoa học bố trí cho các đề tài, dự án nghiên cứu khoa học được cấp có thẩm quyền quyết định đang trong thời gian thực hiện

3.3 Nhận xét và đánh giá về nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước hiện nay * Hạn chế:

- Đại dịch COVID-19 đang càn quét khốc liệt trên phạm vi toàn thế giới, gây nhiều tác động tiêu cực chưa từng có lên nền kinh tế thế giới và Việt Nam Do đó việc quản lý ngân sách nhà nước bằng nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất và nguyên tắc niên độ cũng bị ảnh hướng khá nhiều

- Việc thiết lập và chấp hành nguyên tắt quản lý ngân sách nhà nước đã thực hiện khá tốt, tuy nhiên cũng còn chậm, chưa đổi mới, đôi khi cũng chưa đúng theo quy định của nhà nước

- Tình trạng quản lý thu, chi NSNN vẫn còn thất thoát do chưa bao quát hết các nguồn thu và khoản chi, chưa có quan điểm xử lý rõ ràng về các khoản chi sai quy định của Nhà nước hoặc chưa tập trung đúng mức về quản lý chi NSNN

- Công tác quyết toán là khâu rất quan trọng, nhưng chưa được quan tâm đúng mức, chưa làm đủ sổ sách

- Đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách còn hạn chế về chuyên môn, chậm đổi mới

* Định hướng

- Kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất, kinh doanh hàng giả, chuyển giá,

trốn, lậu thuế, gian lận thuế, lợi dụng chính sách hoàn thuế Các cơ quan chức năng phối hợp chặt chẽ, ngăn 10 chặn các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất, kinh doanh hàng giả, chuyển giá, trốn, lậu thuế, phát hiện kịp thời các trường hợp kê khai không đúng, không đủ, gian lận thuế Xử lý nghiêm đối với các hành vi gian lận, lợi dụng chính sách hoàn thuế, chiếm đoạt tiền từ NSNN

- Thực hiện đồng bộ, hiệu quả các giải pháp về cơ cấu lại NSNN, từng bước cơ cấu lại chi NSNN Quản lý chặt chẽ, tránh thất thoát, lãng phí, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư công

- Với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự cố gắng, nỗ lực của các Bộ, ngành, địa phương và của cộng đồng doanh nghiệp, các tầng lớp Nhân dân, sự phối hợp của các cơ quan trong hệ thống chính trị đã tích cực thực hiện nhiều giải pháp tăng cường quản lý thu, phân bổ, sử dụng NSNN chặt chẽ, tiết kiệm, hiệu quả, bảo đảm nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ cấp thiết góp phần quan trọng trong khống chế, kiểm soát dịch bệnh, từng bước phục hồi và phát triển các hoạt động kinh tế - xã hội, bảo đảm đời sống nhân dân, duy trì ổn định kinh tế vĩ mô

KẾT LUẬN

Quản lý ngân sách nhà nước là hoạt động của các chủ thể quản lý ngân sách nhà nước thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của ngân sách nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu đã định Quản lý ngân sách nhà nước

8

thực chất là quản lý thu, chi ngân sách nhà nước và cân đối

hệ thống ngân sách nhà nước

Bên cạnh đó, nền kinh tế Việt Nam đang dần phát triển theo xu hướng kinh tế khu vực và thế giới Theo đó hoạt động tài chính đang ngày càng đa dạng, phong phú và sôi nổi, đòi hỏi hệ thống luật pháp và các biện pháp quản lý kinh tế của nhà nước phải đổi mới để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế đang phát triển, trong đó công tác quản lý ngân sách nhà nước đóng một vai trò vô cùng quan trọng

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bùi Tiến Hạnh, Phạm Hoàng Phương (2016), Giáo trình Quản lý tài chính công, nhà xuất bản Tài Chính

2 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015

3 Nghị định 163/2016/NĐ-CP

4 Nghị định 60/2021/NĐ-CP

5 Công văn 2168/BTP-KHTC 2020 xây dựng kế hoạch dự toán ngân sách 2021