SKKN Một số kinh nghiệm và giải pháp hình thành và phát triển phẩm chất giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 3

Việc rèn kĩ năng sốngcho học sinh chưa có nét chuyển biến, nguyên do chính là trong tư tưởng của một số giáo viên, phụ huynh chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức, việc rèn kĩ năngsống

PHẦN 1: PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn sáng kiến kinh nghiệm:

Trong mọi thời đại, giáo dục luôn đóng vai trò quan trọng: “Giáo dục là quốcsách hàng đầu” với mục đích đào tạo ra những con người có đủ đức, đủ tài gópphần vào sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh để sánh vaivới các cường quốc năm châu Để thực hiện được mục đích đó đòi hỏi nhà trường,gia đình và xã hội phải tạo điều kiện tốt nhất cho các em học sinh được học tập vàhoạt động sáng tạo nhằm chiếm lĩnh tri thức Trong đó việc phối hợp giảng dạy tốtcác môn trong chương trình chính khóa và rèn kỹ năng sống có ý nghĩa lớn, khôngchỉ giúp học sinh lĩnh hội kiến thức mà còn góp phần đào tạo thế hệ trẻ thànhnhững người lao động chủ động, vừa có năng lực trí tuệ, vừa có kỹ năng, năng lựchành động thực tế vừa có phẩm chất đạo đức tốt

Gần đây nhất trong văn kiện đại hội XI Đảng ta lại nhấn mạnh “Phát triển GD&ĐT là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp CNH-HĐH,

là điều kiện để phát huy nguồn lực con người” Với chức năng “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”, GD&ĐT được nhìn nhận như là con đường

quan trọng nhất để phát triển xã hội Tuy nhiên, để đạt được điều đó nền giáo dụcViệt Nam phải có một hệ thống giáo dục quốc dân hoàn chỉnh và một cơ sở vữngchắc là bậc giáo dục Tiểu học

Bậc tiểu học là bậc học đặc biệt quan trọng - bậc học đặt nền móng cho sựhình thành nhân cách của học sinh, giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầucho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về phẩm chất, trí tuệ, thể chất, thẫm mỹ vàcác kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên các bậc học tiếp theo Vì vậy bêncạnh cung cấp những vốn trí thức cần thiết thì việc rèn kĩ năng sống cho học sinh,dạy học sinh cách “làm người” là rất cần thiết phù hợp với mục tiêu giáo dục nhằmgóp phần đào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mĩ” để họcsinh phát triển toàn diện đáp ứng những yêu cầu mới của xã hội

Rèn kĩ năng sống là một mặt giáo dục cần đặc biệt coi trọng và nhất là trongthập kỉ XXI khi sự nghiệp giáo dục đang được đẩy mạnh Việc rèn kĩ năng sốngcho học sinh đòi hỏi thường xuyên của công tác giáo dục đồng thời cũng là đòi hỏicấp thiết của việc hình thành nhân cách trong công tác giáo dục hiện nay Giáo dụctrong nhà trường luôn là vấn đề cần được quan tâm thì việc rèn kĩ năng sống chohọc sinh cũng không kém quan trọng Bằng nhiều hình thức, nhiều con đường,trong đó việc rèn kĩ năng sống chiếm một vị trí quan trọng Qua việc rèn kĩ năng

sống sẽ trang bị tri thức, hành vi cho trẻ Đồng thời nó định hướng cho học sinhtiểu học rèn luyện hành vi và thói quen ứng xử tốt Trong sự phát triển nhân cáchcủa học sinh, việc rèn luyện kĩ năng sống là đảm bảo cho học sinh có được bảnlĩnh rõ ràng về nhân cách toàn diện Nếu không rèn kĩ năng sống thì không những

sự ứng xử trong các tình huống sẽ phức tạp, gặp khó khăn, thậm chí mắc phải sailầm, mà việc hình thành nhân cách toàn diện của trẻ bị hạn chế, phiến diện, việcxây dựng những thói quen hành vi dễ rơi vào chủ nghĩa hình thức máy móc, lí trí

và tình cảm không thống nhất với nhau đó là lời nói không đi đôi với việc làm thìdẫn đến hiện tượng lệch lạc về nhân cách

Dạy kỹ năng sống cho tuổi trẻ học đường trong giai đoạn hiện nay là mộtyêu cầu cấp thiết ở các trường phổ thông nói chung, bậc tiểu học nói riêng Ở bậctiểu học, các môn học vừa cung cấp cho học sinh những kiến thức ban đầu về Toánhọc, Khoa học, tự nhiên xã hội,…, vừa cung cấp cho học sinh những tri thức sơđẳng về các chuẩn mực hành vi xã hội chủ nghĩa gắn với những kinh nghiệm đạođức, để từ đó giúp học sinh hình thành kĩ năng sống, biết phân biệt đúng sai làmtheo cái đúng, ủng hộ cái đúng, đấu tranh với những biểu hiện sai trái, xấu xa, thôithúc các em hành động theo chuẩn mực đạo đức và thói quen đạo đức Chính vìvậy việc rèn kĩ năng sống ở bậc tiểu học là một nhiệm vụ quan trọng mà ngườingười làm công tác giáo dục cần quan tâm

Thực trạng hiện nay, việc rèn kĩ năng sống của các em ở trường tiểu học cònnhiều hạn chế, nhiều thầy cô vẫn còn đang thắc mắc đặt ra là: Tại sao phải giáodục kĩ năng sống cho học sinh và thực hiện như thế nào? Việc rèn kĩ năng sốngcho học sinh chưa có nét chuyển biến, nguyên do chính là trong tư tưởng của một

số giáo viên, phụ huynh chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức, việc rèn kĩ năngsống cho học sinh còn chiếu lệ, giáo viên chưa nhận thức được tầm quan trọng củaviệc rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp mình đang dạy chỉ luôn chú trọng đến việcđọc tốt, làm tính tốt…

Về phía học sinh, các em hay “nói trước quên sau” và chưa có khả năng vậndụng những điều đã học áp dụng vào thực tế, với học sinh tiểu học, tâm lý độ tuổicho thấy các em rất hiếu động các em có nhu cầu hỏi đáp, không muốn bị áp đặt.Mặt khác, các em một mực rất tin vào lời nói của thầy cô giáo, thầy cô bảo đọc,bảo chép thì cứ đọc cứ chép và quá trình ấy cứ lặp đi lặp lại dần dần dẫn đến thóiquen Nếu nói rằng thầy cô giáo không quan tâm đến việc dạy rèn kĩ năng sống làkhông đúng, nhưng việc rèn kĩ năng sống ở đây là rất hạn chế nhất là việc lồng

ghép vào tất cả các môn học cũng như lồng ghép vào các hoạt động ngoại khóagiáo viên còn mơ hồ về việc rèn kĩ năng sống cho học sinh

Năm học 2019-2020 là năm học tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TWcủa BCH TW Đảng (Khóa XI) về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo,đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”, trong đó phát triển phẩm chất,năng lực của người học là một trong những nhiệm vụ mà Nghị quyết đề ra.Trêntinh thần đó, bản thân nhận thấy được tầm quan trọng của việc nâng cao kĩ năngsống cho học sinh tiểu học, với cương vị là người giáo viên, bản thân hết sức bănkhoăn và trăn trở: Làm thế nào để nâng cao kĩ năng sống cho học sinh? Làm thếnào để học sinh biết cách vận dụng kĩ năng sống vào trong cuộc sống hằng ngày?Với mong muốn góp phần vào việc luận giải những vấn đề nói trên, bản thân chọn

đề tài: “ Một số kinh nghiệm và giải pháp hình thành và phát triển phẩm chất- giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 3” Vấn đề mà chắc hẳn không chỉ riêng bản

thân mà rất nhiều đồng nghiệp khác quan tâm suy nghĩ là làm sao học sinh củamình có những kĩ năng sống tốt cho tương lai sau này, trở thành những con ngườitốt, có ích cho xã hội Đây cũng là một vấn đề mà phụ huynh và xã hội hết sứcquan tâm

1.2 Điểm mới của sáng kiến

Thông tư 22/2016/TTBGD-ĐT về nhận xét, đánh giá học sinh rất coi trọngvấn đề giáo dục đạo đức, kĩ năng sống của học sinh qua từng môn học, bài họchằng ngày, thông qua mọi hoạt động ở lớp, trường Vì vậy để hình thành và pháttriển phẩm chất- giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đòi hỏi người giáo viên phảiđiều chỉnh phương pháp dạy học, các hình thức tổ chức hoạt động dạy học, hoạtđộng trải nghiệm ngay trong quá trình dạy học và kết thúc mỗi giai đoạn dạy học;kịp thời phát hiện những cố gắng, tiến bộ của học sinh để động viên, khích lệ vàphát hiện kịp thời những khó khăn chưa thể tự vượt qua của học sinh để hướngdẫn, giúp đỡ; đua ra nhận định phản ánh đúng những ưu điểm nổi bật, những hạnchế của mỗi học sinh để có giải pháp kịp thời nhằm rèn luyện cho học sinh cónhững phẩm chất và kĩ năng sống tốt, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục tiểuhọc

Điểm mới của sáng kiến này là sự hài hòa giữa việc truyền thụ tri thức lồngghép với giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong các tiết dạy và các hoạt độnggiáo dục khác.Nếu trước đây chỉ chú trọng giáo dục đạo đức cho HS như lễ phépvới ông bà, cha mẹ ,thầy cô,….thì ngày nay muốn thực hiện đánh giá HS theo

TT22/2016 của BGD thì phải chú trọng giáo dục kĩ năng sống cho các em Các emphải có được các kĩ năng cơ bản, cần thiết như: Biết ăn mặc sạch sẽ, biết giữ gìnsách vở đồ dùng học tập , biết giao tiếp cùng bạn bè, biết lễ phép với người lớntuổi, biết tự tin giao tiếp với mọi người,…Chính vì thế, hiện nay việc giáo dục kĩnăng sống cho học sinh là một trong những vấn đề được quan tâm lớn nhất để đánhgiá nhận xét HS theo TT22 /2016 của BGD.

2 PHẦN NỘI DUNG

Mục tiêu của giáo dục bậc Tiểu học nhằm giúp học sinh củng cố, phát triểnnhững kết quả của giáo dục Giáo dục bậc Tiểu học có vai trò duy trì và phát tiểnnhững cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thểchất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con ngườiViệt Nam xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, nội dung giáo dục trong các nhà trườngtrong thời gian qua còn xem trọng việc dạy chữ, chưa chú trọng đúng mức dạy giáodục kỹ năng sống cho học sinh.Thế nên việc giáo dục kỹ năng sống chỉ được mangtính chất lồng ghép vào các môn học Ở lứa tuổi của các em nếu chỉ dạy kỹ năngsống thông qua các môn học, qua lý thuyết suông thì chưa đủ Hãy gắn các em vàonhững hoạt động bổ ích, những việc làm phù hợp với những hình thức linh hoạt,sáng tạo để thu hút trẻ Thế nên việc phối hợp các biện pháp giữa giáo dục chínhkhóa và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp sẽ là điều kiện là cơ hội tốt cho trẻ tựthể hiện bản thân, được trải nghiệm cuộc sống bằng những việc làm của mình

2.1 Thực trạng của vấn đề mà sáng kiến cần giải quyết

2.1.1 Thực trạng vấn đề phẩm chất, kĩ năng sống hiện nay của HS tiểu học

Hiện nay, đất nước ta đang trong thời kì đổi mới, hội nhập và phát triển Dovậy, nước ta tiếp cận với sự phát triển vượt bật của các quốc gia phát triển trên thếgiới về mọi lĩnh vực kinh tế, khoa học công nghệ, văn hóa,… Việc tiếp cận nàyluôn thể hiện tính hai mặt Nếu chúng ta tiếp thu và vận dụng đúng đắn nhữngthành quả mà nhân loại đạt được vào thực tiễn đất nước thì sẽ mang lại nhữngthuận lợi rất lớn, giúp cho đất nước phát triển Ngược lại, nếu chúng ta tiếp thukhông chọn lọc và vận dụng những thành tựu ấy không phù hợp với điều kiện thựctiễn nước ta sẽ mang lại những hậu quả khôn lường

Trong những năm gần đây, nước ta chịu ảnh hưởng rất lớn bởi nền văn hóaphương Tây, tiếp cận với nền kinh tế thị trường nên sẽ có nhiều mặt tiêu cực tácđộng đến phẩm chất, tư duy và lối sống của nhân dân Đặc biệt, sự tác động củachúng ảnh hưởng đến phẩm chất, lối sống của một bộ phận không nhỏ thế hệ trẻcủa Việt Nam, nhất là các em học sinh Trong các nhà trường, trong lớp học sinhchưa chăm làm việc nhà, việc trường Tham gia các hoạt động còn chiếu lệ, các emchưa mạnh dạn khi thực hiện các nhiệm vụ học tập, thực hiện chưa thật nghiêm túcquy định về học tập Học sinh ít nhiều vận còn có hiện tượng cãi nhau, đánh nhau,chưa lễ phép, gây mất đoàn kết trong tập thể,…Các em rụt rè khi bày tỏ ý kiến,ngại giao tiếp Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trả lời trống không, khôngtròn câu và ít nói lời cảm ơn, xin lỗi với cô, thầy, bạn bè Nhiều em đến trường tỏ

ra nói nhiều vì ở nhà các em không có người trò chuyện, chia sẻ, các em ỉ lại bố

mẹ không biết tự phục vụ , … Nhìn chung, phẩm chất, kĩ năng sống trong họcđường đang có nguy cơ xuống cấp Điều tệ hại nhất là một số học sinh rơi vàonhững tệ nạn xã hội, bạo lực học đường; không kính trọng thầy cô, xem thườngbạn bè, mọi người xung quanh; không hiếu thảo với ông bà cha mẹ; thiếu tính nhânđạo; các em mê games, bỏ học….Từ đó làm suy thoái những giá trị đạo đức truyềnthống tốt đẹp của dân tộc và kĩ năng sống cũng rất hạn chế Vì vậy việc giáo dụcphẩm chất, kĩ năng sống trong học sinh là điều rất cấp thiết để thúc đẩy sự hoànthiện con người nói riêng và đẩy nhanh sự phát triển của đất nước nói chung.

2.1.2 Thực trạng giáo dục phẩm chất, kĩ năng sống tại trường

a Thuận lợi

Trong quá trình dạy học luôn được sự chỉ đạo sâu sát, kịp thời của lãnh đạo và bộphận chuyên môn nhà trường Những năm qua, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã phátđộng phong trào “Xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực” với những

kế hoạch nhất quán từ trung ương đến địa phương, nhà trường cũng đã có kế hoạchtừng năm học với những biện pháp cụ thể để rèn kĩ năng sống cho học sinh mộtcách chung nhất cho các khối lớp học, đây chính là những định hướng giúp giáoviên thực hiện như: Rèn luyện kĩ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trongcuộc sống, thói quen và kĩ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm; rèn luyện sức khỏe

và ý thức bảo vệ sức khỏe, kĩ năng phòng, tránh tai nạn giao thông, đuối nước vàcác tai nạn thương tích khác; rèn luyện kĩ năng ứng xử văn hóa, tự bảo vệ bản thân,chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội, được sự hỗ trợnhiệt tình của hội cha mẹ học sinh, của các đoàn thể trong nhà trường

Trường học nơi bản thân công tác là ngôi trường đã đạt chuẩn quốc gia nênthuận lợi trong việc thực hiện nội dung xây dựng môi trường giáo dục sạch đẹp, antoàn cho trẻ Nhà trường luôn quan tâm tạo điều kiện cho các lớp có đầy đủ phònghọc, bàn ghế khang trang vừa tầm với học sinh, phòng học thoáng mát, nhà vệ sinhsạch sẽ , Bên cạch đó, bản thân nhận được một tập thể học sinh khá ngoan và biếtvâng lời, các em gần gũi với cô giáo

Trong thực tế nhiều năm học qua, với yêu cầu sử dụng công nghệ thông tinđổi mới hình thức phương pháp dạy học của nhà trường, bản thân mỗi giáo viên đãthường xuyên ứng dụng công nghệ thông tin trong các tiết học để cung cấp cho các

em các kênh hình ảnh, kênh thông tin cần thiết và thiết thực để tăng cường giáodục kĩ năng sống cho các em qua các bài học, môn học Học sinh được tham gianhiều buổi sinh hoạt ngoại khóa, giao lưu do nhà trường tổ chức, đưa các trò chơidân gian vào lớp học

Ngoài ra Ban lãnh đạo nhà trường luôn theo sát, quan tâm, hỗ trợ cho giáoviên trong công tác giảng dạy cũng như giáo dục Chính vì thế bản thân luôn cố

gắng làm sao giúp việc hình thành và phát triển phẩm chất, rèn cho các em kĩ năngsống, giúp các em có một niềm tin, phát triển một cách toàn diện để trở thành conngười năng động, sáng tạo phù hợp với một xã hội hiện đại đang phát triển.

Bên cạnh những thuận lợi trên nhà trường còn những khó khăn sau:

b Khó khăn

* Đối với giáo viên:

Trong thực tế hiện nay, việc nhận thức tầm quan trọng, cần thiết đánh giá sựhình thành và phát triển phẩm chất-rèn kĩ năng sống cho học sinh ở một số giáoviên còn hạn chế Nội dung đánh giá phẩm chất đối với giáo viên từ trước tới naychưa được quan tâm đúng mức Trong giảng dạy, một bộ phận giáo viên vẫn chỉquan tâm đến việc truyền thụ kiến thức lý thuyết, không tạo cho học sinh được họctập thực sự Trong lúc nội dung về rèn luyện kĩ năng sống chưa được đưa vàothành một chương trình riêng mà chủ yếu được giáo viên lồng ghép trong từng bộmôn như giáo dục đạo đức, tự nhiên xã hội, Tiếng Việt… hay trong các tiết chào

cờ đầu tuần Với thời lượng hạn hẹp như vậy, các em chưa được trang bị đầy đủcác kỹ năng sống

Qua dùng phiếu thăm dò, khảo sát thực tế cho thấy một số giáo viên cònlúng túng và khó khăn cả về nội dung, biện pháp, khó khăn trong các bước thựchiện; khó khăn trong việc xác định các biểu hiện chính giúp cho việc nhận xét vềphẩm chất của học sinh tiểu học; khó khăn trong việc đưa ra nhận định; cách ghinhật ký tự đánh giá đối với học sinh; cách phối hợp với gia đình và cộng đồng, huyđộng cả xã hội cùng tham gia vào quá trình giáo dục học sinh…đặc biệt là làm thếnào để phát huy việc đánh giá của học sinh và đánh giá của phụ huynh học sinh,cộng đồng Một số giáo viên còn chưa linh hoạt, sáng tạo trong đánh giá Và điềuđặc biệt quan trọng là giáo viên còn lúng túng trong việc lựa chọn nội dung,phương pháp dạy học và tổ chức hoạt động như thế nào để tạo cơ hội cho học sinhhình thành và phát triển phẩm chất Trong rèn kĩ năng sống cho học sinh, nhậnthức của nhiều giáo viên còn mơ hồ, chưa rõ việc rèn kĩ năng sống cho học sinh làrèn những kĩ năng gì Vì nhận thức chưa đủ, chưa rõ nên không thể tìm ra đượcbiện pháp, hình thức tổ chức thực hiện để rèn kĩ năng sống cho học sinh

*Đối với học sinh:

Qua khảo sát học sinh ở trường, bản thân tôi thấy phẩm chất của học sinhthông qua một số hành vi và kĩ năng sống chưa cao Chỉ một số học sinh có hành

vi, thói quen, kĩ năng tốt, các em biết giao tiếp, hợp tác, tự trọng, tự tin còn phần

lớn các em có nhận xét, đánh giá về sự việc nhưng chưa có thái độ và cách ứng xử,cách xưng hô chuẩn mực Học sinh chưa mạnh dạn khi thực hiện các nhiệm vụ họctập, thực hiện chưa thật nghiêm túc quy định về học tập Học sinh ít nhiều vẫn còn

có hiện tượng cãi nhau, đánh nhau, chưa lễ phép, gây mất đoàn kết trong tập thểlớp,…Học sinh thể hiện kĩ năng còn đại khái, chưa mạnh dạn tự nhìn nhận và tựđánh giá về bản thân Kĩ năng tư duy và sáng tạo chưa cao Các em còn ngại nói,ngại viết, khả năng tự học, tự tìm tòi, khả năng đảm nhận trách nhiệm còn hạn chế.Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trả lời trống không, không tròn câu và ítnói lời cảm ơn, xin lỗi với cô, bạn bè Mặc dù ở một số môn học, các hoạt độngngoại khóa, các phẩm chất của học sinh được hình thành và phát triển-giáo dục kĩnăng sống đã được đề cập đến.Với lớp 3A mà tôi được phân công làm chủ nhiệm,đầu năm học khi tiếp nhận lớp, tôi vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn và nhiều điềucần quan tâm: Lớp tôi gồm có 27 học sinh trong đó có: 12 em nam ,15 em nữ.Nhiều em có hoàn cảnh khó khăn, hơn 50% phụ huynh trong lớp là lao động chântay, làm công nhân nhưng mức lương thu nhập thấp nên kinh tế không ổn định; lớp

có 2 em thuộc diện hộ nghèo, 5 em có hoàn cảnh khó khăn, bố mẹ ly thân, ly dị.Thông tin 2 chiều và sự phối hợp giữa phụ huynh và giáo viên là vấn đề làm chotôi luôn lo lắng Nhiều phụ huynh có hoàn cảnh khó khăn nên lơ là, thiếu quantâm trong công tác giáo dục và kết hợp với ban Đại diện cha mẹ học sinh của lớp

để chăm lo việc học và giáo dục cho các em

Với đặc điểm tâm lý lứa tuổi còn nhỏ nên các em thích nói chuyện trong giờhọc, chưa thật sự tập trung, còn rụt rè khi giao tiếp với thầy cô, ít tham gia các hoạtđộng học tập Sự tập trung chú ý của học sinh ở lớp chưa cao, thiếu bền vững, các

em rất ngại tham gia các hoạt động nhóm, ngại suy nghĩ để tìm ra hướng giải quyếtvấn đề Khó khăn nhất là trong giao tiếp với bạn bè các em có thói quen xưng hô “tau, mi, hắn, ” Học sinh nam thì rất hoang nghịch, thiếu kiểm soát trong ngônngữ khi giao tiếp với bạn Còn học sinh nữ thì thích chơi theo nhóm, có sự phânbiệt trong mối quan hệ bạn bè, các em còn nổi cáu khi bạn chọc ghẹo

* Đối với phụ huynh học sinh:

Về phía các bậc cha mẹ các em luôn nóng vội trong việc dạy con, họ chỉchú trọng đến việc con mình về nhà mà chưa đọc, viết chữ , hoặc chưa biết làmtoán thì lo lắng một cách thái quá Ngoài ra, một trở ngại nữa là phụ huynh tronglớp có một số bố mẹ quá nuông chiều con, cưng phụng con cái khiến trẻ không cókhả năng tự phục vụ cho bản thân Ngược lại, một số phụ huynh vì bận nhiều côngviệc nên chưa quan tâm đến việc học tập cũng như giáo dục đạo đức của con em

mình Một số học sinh con em gia đình làm thuê, làm mướn, điều kiện kinh tế khókhăn, gia đình chủ yếu lo làm kiếm sống cho nên ít có điều kiện quan tâm giáo dụccác em Địa bàn rộng, một số học sinh nhà xa nên công tác phối kết hợp giữa giađình và giáo viên còn hạn chế.

Qua tiến hành khảo sát (lần 1) lớp 3A đầu năm học với chủ đề “Các hành

vi-kĩ năng của các em” kết quả như sau:

Tổng số học

sinh

Chăm học chăm làm, tích cực tham gia các hoạt động giáo dụcChăm học chăm làm, tích cực

tham gia các hoạt động giáo dục

Chưa chăm học chăm làm, chưatích cực tham gia các hoạt động

tin của bản thân Mạnh dạn khithực hiện nhiệm vụ học tập

phù hợp Có ý thức xây dựngtrường, lớp; bảo vệ của công, giữgìn và bảo vệ môi trường Yêugia đình bạn bè và những ngườikhác, yêu trường lớp, quê hương,

đất nước

Hay cãi nhau, xô đẩy bạn khi chơi;chưa tích cực xây dựng trường, lớp;bảo vệ của công, giữ gìn và bảo vệ

Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm Tự chịu trách nhiệm về việc làm của

mình, không đổ lỗi cho người khác khi mình làm sai

Biết cách đảm nhận tráchnhiệm khá phù hợp

Chưa tự tin, chủ động và ý thức cùngchia sẻ với các thành viên khác trong

Kết quả trên cho thấy, số học sinh có phẩm chất và kĩ năng tốt còn ít và số

học sinh có kĩ năng tốt chưa nhiều Chính vì vậy mà mà việc hình thành và pháttriển phẩm chất-rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là vấn đề cần quan tâm.Muốn làm tốt công tác này chúng ta cần phải làm gì? Nhất là những người làmcông tác giáo dục vì nhà trường là nơi tốt nhất để hình thành nhân cách cho họcsinh Đây cũng chính là câu hỏi mà bản thân cần phải tìm tòi nghiên cứu Từnhững thực trạng trên thôi thúc bản thân tìm ra nguyên nhân dẫn đến tình trạng

“Học sinh chưa có hành vi và kĩ năng sống” là do đâu? Đề từ đó tìm ra biện pháprèn phẩm chất và kĩ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả

* Nguyên nhân:

Cuộc sống hiện đại về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, khoa học kỹ thuật,môi trường khí hậu… ở trong nước và trên thế giới đang vận động hết sức khẩntrương và chứa đựng nhiều yếu tố khôn lường Để sống, hội nhập và góp phần tíchcực cho cuộc sống cá nhân và cộng đồng tốt đẹp hơn, con người nói chung và họcsinh nói riêng không thể không quan tâm đến việc rèn luyện kỹ năng sống nhằmthích ứng với mọi biến động của hoàn cảnh

Hiện nay, đa số học sinh sống trong hai môi trường có hoàn cảnh khác nhau:một là các em được sự quan tâm chăm sóc quá sức chu đáo của phụ huynh vì sốngtrong gia đình ít con, hoàn cảnh kinh tế ổn định; hai là những em sống trong giađình với nhiều lo toan cho cuộc mưu sinh, phụ huynh bỏ mặc con cái Môi trườnghoàn cảnh khác nhau ấy lại thường cùng mang đến cho các em một thiếu sót lớntrong từng bước trưởng thành, đó là kĩ năng sống.

Lứa tuổi các em đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu mơ ước, hamhiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, cònthiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động,… Đặc biệt là trong bối cảnh hộinhập quốc tế và cơ chế thị trường hiện nay, thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác độngđan xen những yếu tố tiêu cực và tích cực, luôn phải đặt vào hoàn cảnh phải lựachọn những giá trị, phải đương đầu với những khó khăn, thách thức, những áp lựctiêu cực Nếu hình thành và phát triển phẩm chất chưa hoàn thiện và không được

giáo dục kĩ năng sống, thiếu giáo dục kĩ năng sống, các em dễ bị lôi cuốn vào hành

vi tiêu cực, bạo lực, vào lối sống ích kỉ, thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhâncách Một trong những nguyên nhân dẫn đến các hiện tượng tiêu cực của một bộphận học sinh phổ thông trong thời gian vừa qua: nghiện hút, bạo lực học đường,

…chính là do các em thiếu định hướng về các hành vi hình thành và phát triểnphẩm chất và các kĩ năng tham gia các hoạt động giáo dục, các kĩ năng sống cầnthiết như: Kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng từ chối, kĩ năng kiên định, kĩ năng giảiquyết mâu thuẫn, kĩ năng thương lượng, kĩ năng giao tiếp Hiện tượng trẻ em ngungơ khi phải xử lý những tình huống của cuộc sống thực, thiếu tự tin trong giaotiếp, thiếu bản lĩnh vượt qua khó khăn, thiếu sáng kiến và dễ nản chí ngày càngnhiều Nguyên nhân do đâu? Phải khẳng định rằng, trước hết do giáo dục Nhiềuvấn đề của xã hội hiện đại tác động đến trẻ chưa được cập nhật, bổ sung vàochương trình giáo dục nhà trường Việc định hướng sai các giá trị là nguyên nhângây ra những hiện tượng đáng tiếc trong ứng xử của trẻ Qua nhiều năm thực tếgiảng dạy ở trường, bản thân nhận thấy kĩ năng sống và phẩm chất của học sinhchưa tốt là do những nguyên nhân sau: Việc đánh giá phẩm chất đồng thời cũngđặt ra yêu cầu, nhiệm vụ cao hơn đối với mỗi giáo viên là phải tổ chức những hoạtđộng dạy học và giáo dục phù hợp để hình thành năng lực phẩm chất theo mục tiêu

đề ra Trong khi trình độ năng lực của một bộ phận không nhỏ giáo viên còn hạnchế, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết vớinghề

Khi dự giờ thăm lớp ở một số lớp, điều dễ nhận thấy là giáo viên chưa chú ýrèn học sinh các nề nếp như: sắp xếp sách vở đồ dùng, cách ăn mặc, chưa quan tâm

và tạo cơ hội cho học sinh được trình bày ý kiến, còn làm thay, làm hộ học sinhnhiều việc Các hoạt động trải nghiệm các em mới chỉ tham gia vào khâu thựchiện với một số lượng nhỏ họ sinh trong lớp mà chưa được tham gia từ khâu chuẩn

bị, dự đoán các tình huống nảy sinh và chưa có kết luận đánh giá về hoạt động đó

Việc đánh giá sự hình thành và phát triển phẩm chất-rèn kĩ năng sống quaviệc tích hợp vào các môn học còn hạn chế, qua các tiết sinh hoạt lớp, hoạt độnggiáo dục, vui chơi còn chưa sâu sát

Giáo viên động viên khen thưởng học sinh còn ít

Công tác tuyên truyền các bậc phụ huynh về sự phát triển phẩn chất-rèn kĩnăng sống chưa nhiều

Chính việc thiếu hụt nghiêm trọng các hành vi hình thành và phát triển phẩmchất và kĩ năng sống do sự hạn chế của giáo dục gia đình và nhà trường, sự phức

tạp của xã hội hiện đại là nguyên nhân trực tiếp khiến học sinh phải gặp khó khăntrong xử lý với tình huống thực của cuộc sống

Từ các nguyên nhân, tình hình thực tiễn cũng như các thuận lợi và khó khănnêu trên, bản thân đã cố gắng tìm nhiều biện pháp rèn luyện kĩ năng sống cho họcsinh thông qua các tiết dạy của một số môn học và hoạt động ngoài giờ lên lớpnhằm đem lại hiệu quả cao trong công tác giáo dục

2.1.3 Các giải pháp rèn sự hình thành và phát triển phẩm chất- kĩ năng sống cho học sinh tiểu học.

Trong xu thế phát triển và đổi mới giáo dục hiện nay, vấn đề giáo dục kỹnăng sống cho học sinh không phải là mới cũng không phải là việc gì to tát rộnglớn Tuy nhiên nội dung nào được đưa vào giáo dục cho các em, vấn đề cụ thể nàocần quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống hiện nay là cấp bách! Vì sao vậy?Chúng ta thấy, ngày nay các em học sinh rất thông minh, tiếp thu kiến thức nhanh

và vận dụng rất tốt nhưng việc ứng xử một số vấn đề mang tính văn hoá, mang tính

xã hội còn rất hạn chế Vì thế mà việc đưa ra những giải pháp để giáo dục kĩ năngsống cho học sinh là điều rất cần thiết Và tôi đã mạnh dạn áp dụng một số biệnpháp sau:

* Giải pháp 1: Nhận thức sâu sắc về đánh giá sự hình thành và phát triển

phẩm chất và dạy trẻ kĩ năng sống cho học sinh

Trước hết bản thân phải thay đổi nhận thức về cách đánh giá học sinh Muốnthực hiện tốt điều này thì mỗi giáo viên phải tiếp tục nghiên cứu kĩ thông tư 22.Bằng sự trải nghiệm thực tế của mình hãy phân tích, so sánh giữa cách đánh giácho điểm trước đây, với đánh giá kết hợp cho điểm định kì với đánh giá thườngxuyên bằng nhận xét, để hiểu sâu sắc ý nghĩa, tính ưu việt của sự thay đổi Đặcbiệt, lý giải cho được vì sao phải đổi mới đánh giá, nội dung cốt lõi của đánh giámới là gì và điều quan trọng là nó mang lại lợi ích gì cho học trò? Bởi việc gì cólợi cho học trò, sẽ được sự ủng hộ của phụ huynh học sinh và xã hội

Nội dung đánh giá xoay quanh đánh giá hoạt động học tập, sự tiến bộ và kếtquả học tập của HS theo chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình giáo dục tiểuhọc theo từng môn học và hoạt động giáo dục Đánh giá sự hình thành và phát triểnnăng lực chung của HS tiểu học: tự phục vụ, tự quản; giao tiếp, hợp tác; tự học vàgiải quyết vấn đề Đánh giá sự hình thành, phát triển các phẩm chất của HS tiểuhọc: yêu cha mẹ, gia đình; yêu bạn bè, trường lớp; yêu quê hương, đất nước, conngười; tự tin, tự trọng, tự chịu trách nhiệm; trung thực, kỉ luật; chăm học, chămlàm, thích hoạt động nghệ thuật, thể thao Những đánh giá trên góp phần quan

trọng đến việc hình thành những phẩm chất và rèn luyện kĩ năng sống cho họcsinh.

Tham gia đánh giá học sinh không chỉ riêng mình giáo viên mà còn có HS(tự đánh giá và đánh giá bạn qua hoạt động của tổ, nhóm, hội đồng tự quản…); cha

mẹ và những người có trách nhiệm trong cộng đồng (gọi chung là phụ huynh) Cụthể:

- GV đánh giá: GV dựa trên đặc điểm và mục tiêu của bài học, của mỗi hoạtđộng mà HS phải thực hiện trong bài học (hoạt động cơ bản, hoạt động thực hành,hoạt động ứng dụng), GV thường xuyên quan sát, theo dõi cá nhân HS, nhóm HStrong quá trình học tập để có nhận định, động viên hoặc gợi ý, hỗ trợ kịp thời đốivới từng việc làm, từng nhiệm vụ của mỗi cá nhân hoặc của cả nhóm HS; nếu hoànthành nhiệm vụ thứ nhất thì chuyển sang nhiệm vụ thứ hai cho đến khi hoàn thànhbài học; chấp nhận sự khác nhau (nếu có) về thời gian, tiến độ hoàn thành từngnhiệm vụ học tập của các HS trong lớp Các phẩm chất và năng lực được hìnhthành và phát triển trong quá trình trải nghiệm, tham gia thường xuyên hàng ngàyvào các hoạt động học tập, sinh hoạt tập thể Việc đánh giá quá trình phát triển,đánh giá sự tiến bộ mới là đánh giá thiết thực và hiệu quả nhất cho sự phát triểncủa mỗi học sinh Điều này đòi hỏi giáo viên phải thường xuyên quan sát, theo dõi

cá nhân học sinh, nhóm học sinh trong quá trình học tập để có nhận định, độngviên hoặc gợi ý, hỗ trợ kịp thời đối với từng việc làm, từng nhiệm vụ của mỗi cánhân hoặc của cả nhóm học sinh Từ đó, động viên, khích lệ, giúp học sinh khắcphục khó khăn, phát huy ưu điểm và các tố chất riêng, sửa chữa khuyết điểm đểhọc sinh ngày càng tiến bộ

Trong quá trình đánh giá thường xuyên, GV ghi vào Nhật kí đánh giá củamình những điều cần đặc biệt lưu ý, giúp ích cho quá trình theo dõi, giáo dục đốivới cá nhân hoặc tập thể HS

- HS tự đánh giá: đối với mỗi nhiệm vụ, hoạt động cá nhân thì HS cố gắng

tự thực hiện; trong quá trình thực hiện hoặc sau khi thực hiện nhiệm vụ, HS tựđánh giá việc làm và kết quả thực hiện nhiệm vụ của mình Chia sẻ kết quả hoặckhó khăn không thể vượt qua với bạn, nhóm bạn hoặc giáo viên để giúp bạn hoặcđược bạn hay GV giúp đỡ kịp thời

- HS đánh giá bạn: ngay trong quá trình tổ chức các hoạt động học tập, sinhhoạt tập thể, GV hướng dẫn HS tham gia đánh giá bạn hoặc nhóm bạn Ví dụ: GVyêu cầu HS quan sát hoạt động để nhận xét bài làm, câu trả lời của bạn, nhóm bạn

hoặc giúp bạn hoạt động hiệu quả hơn GV có thể đưa ra lời nhận xét, góp ý đốivới các đánh giá của HS cũng trên tinh thần tôn trọng ý kiến của các em.

- Phụ huynh đánh giá: phụ huynh được mời tham gia hoặc quan sát các hoạtđộng dạy học, giáo dục của nhà trường, sử dụng tài liệu hướng dẫn học tập, đápứng các yêu cầu của HS trong quá trình học tập, nhất là những hoạt động học tập,sinh hoạt ở gia đình, ở cộng đồng và nên ghi nhận định vào phiếu đánh giá Thôngqua đó động viên, giúp đỡ các em học tập, rèn luyện, phát triển kỹ năng sống, vậndụng kiến thức vào cuộc sống và tham gia các hoạt động xã hội, tìm hiểu về những

sự vật, hiện tượng tự nhiên và văn hóa, lịch sử, nghề truyền thống của địaphương

Chính vì thế bên cạnh hướng dẫn học sinh cách đánh giá kết quả học tập củamình, của bạn, nhóm bạn thì người giáo viên còn làm tốt công tác tuyên truyền vàphối hợp chặt chẽ với phụ huynh trong quá trình giảng dạy, giáo dục nghĩa là thayđổi cách nhận thức về đánh giá trong phụ huynh Cần tăng cường công tác tuyêntruyền trong phụ huynh, cộng đồng về ý nghĩa, tính nhân văn của cách đánh giámới Giúp cha mẹ học sinh thay đổi thói quen mỗi khi trẻ đi học về hỏi: “Hôm naycon được điểm mấy?” sang cách quan tâm khác “Hôm nay con tham gia học tập,hoạt động nào?”; “Con giúp đỡ bạn được những việc gì?”; “Ở trường con tự làmđược những nhiệm vụ gì”…

Việc phối hợp với phụ huynh học sinh không chỉ giúp giáo viên có thêmnguồn thông tin bổ ích khi đánh giá các năng lực, phẩm chất mà còn gắn kết tráchnhiệm giữa nhà trường và gia đình

Để thực hiện tốt cách đánh giá như vậy thì người giáo viên phải chuyển từquá trình dạy học thành quá trình tự học của học sinh nghĩa là chuyển quá trìnhthuyết giảng một cách hình thức, áp đặt của người dạy thành quá trình tự học, tựtìm tòi, khám phá của người học

* Giải pháp 2: Xác định những kĩ năng sống cơ bản mà giáo viên cần dạy cho học sinh.

Đối với tâm sinh lý của học sinh bậc tiểu học thì có nhiều kĩ năng quan trọng

mà học sinh phải biết trước khi tập trung vào học văn hóa đặc biệt là học sinh ở độtuổi lớp 1,2,3 Thực tế kết quả của nhiều nghiên cứu đều cho thấy các kĩ năng quantrọng nhất trẻ phải học vào thời gian đầu năm học chính là những kỉ năng sốngnhư: sự hợp tác, tự phục vụ, tính tự tin, tự lập, giải quyết vấn đề, quản lý thời gian,

… Việc xác định được các kĩ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viênlựa chọn đúng những nội dung trọng tâm để dạy trẻ

Các nội dung của kĩ năng, biểu hiện và hành vi cơ bản mà người giáo viêncần dạy cho học sinh là:

- Kỹ năng tự phục vụ: Giáo dục cho các em từ những việc nhỏ nhất như: Giao tiếp

cư xử với các bạn bè trong và ngoài lớp, nói năng phải lễ phép với tất cả mọi ngườixung quanh và biết làm mộr số công việc nhỏ phù hợp với độ tuổi của các em như

vệ sinh cá nhân, đánh răng, rửa mặt, tắm rửa hàng ngày, vệ sinh xong phải rửa tay,trước khi ăn cơm phải rửa tay Ngoài ra các em biết quét nhà, quét lớp, rửa ấmchén, như mắc màn trước khi đi ngủ, gấp chăn màn gọn gàng vào buổi sáng, mỗingày, chăm sóc cây xanh, thân thiện với môi trường, hay vui chơi giải trí giảmcăng thẳng

- Kỹ năng giao tiếp: Giúp học sinh có khả năng bày tỏ ý kiến của bản thân theo

hình thức nói, viết hoặc sử dụng ngôn ngữ có thể một cách phù hợp với hoàn cảnh

và văn hóa, đồng thời biết lắng nghe, tôn trọng ý kiến người khác ngay cả khi bấtđồng quan điểm Bày tỏ ý kiến bao gồm bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng, nhu cầu,mong muốn và cảm xúc, đồng thời giáo dục cho các em biết đánh giá tình huốnggiao tiếp và điều chỉnh cách giao tiếp một cách phù hợp, hiệu quả; cởi mở bày tỏsuy nghĩ, cảm xúc nhưng không làm hại hay gây tổn thương cho người khác, giúpcác em có mối quan hệ tích cực với người khác, bao gồm biết gìn giữ mối quan hệtích cực với các thành viên trong trong lớp , khác lớp nơi sinh sống là nguồn hỗ trợquan trọng cho các em; đồng thời biết cách xây dựng mối quan hệ với bạn là yếu tốrất quan trọng đối với niềm vui trong cuộc sống

- Kỹ năng quản lý thời gian: Giúp các em quản lý thời gian là khả năng các em

biết sắp xếp các công việc theo thời khoá biểu, biết tập trung vào giải quyết côngviệc trọng tâm trong một thời gian nhất định Giờ ăn, giờ học, giờ làm, giờ chơimột cách hợp lí Kỹ năng này rất cần thiết cho việc giải quyết vấn đề, lập kế hoạch,đặt mục tiêu và đạt được mục tiêu đó; đồng thời giúp các em tránh được căngthẳng do áp lực trong việc học và việc làm Quản lý thời gian là một trong nhữngkỹ năng quan trọng làm chủ bản thân góp phần rất quan trọng vào sự thành côngcủa cá nhân

- Kĩ năng sống tự tin: Một trong những kĩ năng đầu tiên mà giáo viên cần chú ý

quan tâm là phát triển sự tự tin, có niềm tin vào bản thân, tự hài lòng với bản thân,tin rằng mình có thể trở thành một người có ích và tích cực, có niềm tin về tươnglai, cảm thấy có nghị lực để hoàn thành các nhiệm vụ, giúp các em có suy nghĩ tíchcực và lạc quan trong cuộc sống Nghĩa là giúp trẻ cảm nhận được mình là ai, cả về

phía cá nhân cũng như trong mối quan hệ với người khác Kĩ năng sống này giúptrẻ luôn cảm thấy tự tin trong mọi tình huống ở mọi nơi.

- Kĩ năng sống hợp tác: Giáo dục các em biết chia sẻ trách nhiệm, biết cam kết và

cùng làm việc có hiệu quả với những thành viên khác trong nhóm Hợp tác, chungsức làm việc, giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau trong học tập, trong công việc, một lĩnh vựcnào đó vì mục đích chung, các em biết chia sẻ trách nhiệm, biết cam kết và cùnglàm việc có hiệu quả với những thành viên trong lớp, trong giờ học nhóm, hoặcnhững nơi khác Sự hợp tác trong học tập hay trong công việc các em điều biếtgiúp đỡ cho nhau hỗ trợ cho nhau, bổ sung cho nhau, tạo nên sức mạnh trí tuệ, tinhthần và thể chất, vượt qua khó khăn, đem lại chất lượng và hiệu quả cao hơn tronghọc tập, trong công việc chung

- Kỹ năng giải quyết vấn đề: Giúp học sinh có khả năng biết quyết định lựa chọn

phương án tối ưu và hành động theo phương án đã chọn, để giải quyết vấn đề hoặctình huống gặp phải trong tập và trong cuộc sống Để giải quyết vấn đề có hiệuquả, các em cần nhiều kỹ năng sống khác : Giao tiếp , xác định giá trị , tư duy phêphán , tư duy sáng tạo , tìm kiếm sự hỗ trợ

- Kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ: Trong cuộc sống, nhiều khi các em gặp những vấn

đề, tình huống phải cần đến sự hỗ trợ, giúp đỡ của những người khác mà nếu các

em không tự tìm kiếm sự hỗ trợ thì người khác khó có thể biết để giúp đỡ, chia sẻcác em có thể nhận được những lời khuyên, sự can thiệp cần thiết để tháo gỡ, giảiquyết những vấn đề, tình huống của mình; đồng thời là cơ hội để các em chia sẻ,giải bày khó khăn, giảm bớt được căng thẳng tâm lý do bị dồn nén cảm xúc Biếttìm kiếm sự giúp đỡ kịp thời sẽ giúp các em không cảm thấy đơn độc, bi quan, vàtrong nhiều trường hợp, giúp các em có cách nhìn mới và hướng đi mới

* Giải pháp 3: Xác định nhiệm vụ cơ bản, phân công trách nhiệm trong dạy

và thực hiện tốt các nguyên tắc giáo dục kĩ năng sống.

Kỹ năng sống là những kỹ năng tâm lý - xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồntại và thích ứng trong cuộc sống, giúp cho cá nhân vững vàng trước những thay đổidiễn ra hằng ngày trong cuộc sống Giáo viên có thể làm được gì để dạy nhữngphẩm chất và kĩ năng sống cho trẻ?

Cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyêncần, tích cực của học sinh, cần phải biết khai thác phát huy năng khiếu, tiềm năngsáng tạo ở mỗi học sinh như thế nào để các em cảm thấy thoải mái trong mọi tìnhhuống của cuộc sống

Cần thường xuyên tổ chức các hoạt động giáo nhằm giúp các em phát triểnđồng đều các lĩnh vực: thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm-xã hội và thẫm mĩ.Phát huy tính tích cực của các em, giúp các em hứng thú , chủ động khám phá tìmtòi, biết vận dụng vốn kiến thức, kĩ năng vào việc giải quyết các tình huống khácnhau.

Cần giúp các em có được những mối liên kết mật thiết với những bạn kháctrong lớp, các em biết chia sẻ chăm sóc, trẻ cần phải học về cách hành xử, biết lắngnghe trình bày và diễn đạt được ý của mình khi vào trong các nhóm học sinh khácnhau, giúp các em luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận các thử thách mới

Thường xuyên liên hệ với phụ huynh để kịp thời nắm bắt tình hình của các

em, trao đổi với phu huynh những nội dung và biện pháp chăm sóc và giáo dục các

em tại nhà, bàn bạc cách giải quyết những khó khăn gặp phải

Muốn thực hiện tốt điều đó trong quá trình giáo dục, giáo viên cần nắm rõ

5 nguyên tắc về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh:

-Tương tác: Kĩ năng sống không thể được hình thành chỉ qua việc nghe giảng và

tự đọc tài liệu mà phải thông qua các hoạt động tương tác với người khác Việcnghe giảng và tự đọc tài liệu chỉ giúp học sinh thay đổi nhận thức về một vấn đềnào đó Nhiều kĩ năng sống được hình thành trong quá trình học sinh tương tác vớibạn cùng học và những người xung quanh (các kĩ năng thương lượng, kĩ năng giảiquyết vấn đề …) thông qua hoạt động học tập hoặc các hoạt động xã hội trong nhàtrường Trong khi tham gia các có tính tương tác, học sinh có dịp thể hiện các ýtưởng của mình, xem xét ý tưởng của người khác Vì vậy việc tổ chức các hoạtđộng có tính chất tương tác cao trong nhà trường tạo cơ hội quan trọng để giáo dục

kĩ năng sống hiệu quả

- Trải nghiệm: Cần phải có thiết kế và tổ chức hoạt động giáo dục cho HS được

hoạt động thực, có cơ hội thể hiện ý tưởng, có cơ hội xử lí các tình huống cũng nhưphản biện…Kỹ năng sống chỉ được hình thành khi người học trải nghiệm qua thực

tế và nó có kĩ năng khi các em được làm việc đó

- Nguyên tắc tiến trình: Giáo viên không thể giáo dục kĩ năng sống trong một lần

mà kĩ năng sống là một quá trình từ nhận thức- hình thành thái độ- thay đổi hành

vi Thay đổi hành vi của một con người đặc biệt hành vi tốt là quá trình khó khăn

Do vậy giáo dục kĩ năng sống không thể là ngày một ngày hai mà phải là một quátrình và cần duy trì nó

- Nguyên tắc thay đổi hành vi: Mục đích cao nhất của giáo dục kĩ năng sống là

giúp người học thay đổi hành vi theo hướng tích cực Thay đổi hành vi, thái độ và

giá trị ở từng con người là một quá trình khó khăn, không đồng thời Do đó, ngườigiáo viên cần kiên trì chờ đợi và tổ chức các hoạt động liên tục để học sinh duy trìhành vi mới, tạo động lực cho học sinh điều chỉnh hoặc thay đổi các giá trị, thái độ

và những hành vi trước đây, thích nghi hoặc chấp nhận các giá trị, thái độ và hành

vi mới

-Thời gian và môi trường giáo dục: Giáo dục giáo dục kĩ năng sống được thực hiện

mọi lúc mọi nơi; giáo dục kĩ năng sống được giáo dục trong mọi môi trường nhưgia đình, nhà trường, xã hội; cần phải tạo điều kiện tối đa cho HS tham gia vào cáctình huống thật trong cuốc sống

Do đó trong quá trình tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường giáo dục kĩ năngsống cho học sinh người giáo viên trước hết phải xác định được nhiệm vụ của bảnthân là cần làm gì để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh? Và quá trình giáo dục đóphải đảm bảo thực hiện tốt các nguyên tắc giáo dục kĩnăng sống

* Giải pháp 4: Thường xuyên tạo mối thân thiện và môi trường để hình thành

- phát triển phẩm chất để thực hiện nhiệm vụ giáo dục kĩ năng sống cho học sinh.

Trong môi trường giáo dục, chúng ta cần phải xây dựng được các mối quan

hệ giữa thầy và trò, trò với trò, thầy với phụ huynh, mối quan hệ: Gia đình-Nhàtrường-Xã hội…Giáo dục cũng giống như một mạng lưới các mối quan hệ, nó đòihỏi tất cả mọi người phải phối hợp với nhau để tạo ra kết quả tốt nhất Những gìlàm cho giáo dục trở nên tốt đẹp hơn chính là các mối quan hệ tích cực, hợp tác vàtôn trọng lẫn nhau Nhận thức được tầm quan trọng đó tôi đã thực hiện một sốbiện pháp sau:

a Xây dựng mối quan hệ giáo viên và học sinh

Việc thay đổi phương pháp giảng dạy theo hướng “Lấy người học là trungtâm” giúp các thầy cô có được mối quan hệ thân thiện với học sinh vì học sinhđược xem là nhân vật trung tâm của quá trình giáo dục Các em được tôn trọng vàđược tự do bày tỏ ý kiến cá nhân của mình Mối quan hệ thầy trò sẽ gần gũi hơn,thoải mái hơn Người giáo viên cần học cách lắng nghe ý kiến của học sinh và biếtchấp nhận những ý kiến “đối lập” và cũng có thể hoàn thiện kiến thức thêm nhờtranh luận với học trò Mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh không chỉ là cô nóitrò nghe, cô bảo trò làm mà là sự chia sẻ kiến thức khi thảo luận trên lớp và cáchoạt động nhóm ngoài lớp học Mối quan hệ giữa trò sẽ thân thiện hơn, gắn bó hơn

do các em tham gia các hoạt động không chỉ vui chơi giải trí mà còn học tập với

nhau, chia sẻ công việc và tri thức cùng với nhau Sự thân thiện đó thể hiện quaviệc:

- Giáo viên sử dụng lời nói, ánh mắt và cử chỉ thân thiện: Lời nói là phươngtiện giao tiếp quan trọng nhất của người giáo viên Bởi vậy người giáo viên cầnphải sử dụng lời nói sao cho đạt hiệu quả cao nhất Khi giao tiếp với học sinh, giáoviên cần sử dụng ngôn ngữ sao cho các em dễ hiểu nhất, giàu hình ảnh và đạt biểucảm cao Ngoài giá trị nội dung của ngôn ngữ, giáo viên còn phải diễn đạt nó bằng

âm điệu phù hợp Chẳng hạn: Khi giáo viên bước vào lớp, học sinh sẽ đứng dậychào, câu nói để các em ngồi vào vị trí có thể là “Ngồi xuống !”, cũng có thể là

“Tất cả ngồi xuống” hoặc là “Cô mời các em ngồi xuống” nhưng cách nói đầy đủ

là “Cô chào các em, mời các em ngồi xuống !” Câu nói ấy cùng với làn môi nở nụcười hiền hậu và ánh mắt thân thiện lướt qua toàn lớp học sẽ tạo ra những cảm xúctâm lý, giúp các em thoải mái và tự tin để bắt đầu tiết học

- Tăng cường khen ngợi, hạn chế chê bai: Khen ngợi là việc làm không thểthiếu trong giáo dục, đặc biệt là giáo dục tiểu học Khi học sinh làm được việc tốtthì phải khen ngợi ngay để khích lệ, động viên Một lời khen có hiệu quả giáo dụcgấp nhiều lần so với những lòi chỉ trích, chê bai Đặc biệt với học sinh cá biệt thìlời động viên, khen ngợi như là liều thuốc tinh thần giúp các em thay đổi hành vitheo hướng tích cực Khen ngợi kịp thơi không những làm thay đổi hành vi của họcsinh theo hướng tích cực mà còn là động cơ thúc đẩy quá trình học tập của các em.Trong học tập, sự cần cù có phần bù đắp cho sự thiếu thông minh Nếu khen ngợi,động viện kịp thời sẽ giúp học sinh ham thích và dẫn tới chăm chỉ trong học tập

Sự thân thiện của giáo viên và học sinh là khâu then chốt, còn thể hiện quaviệc:

- Sự tận tâm trong dạy và giáo dục các em Tích cực đổi mới phương phápdạy học, có vậy mới phát huy được tính tự giác và tích cực của các em

- Công tâm trong quan hệ ứng xử, công tâm trong việc chăm sóc các em (các

em có hoàn cảnh khó khăn thì chăm sóc nhiều hơn), việc đánh giá học sinh phảicông bằng, khách quan với mọi đối tượng để các em tự tin tham gia tất cả các hoạtđộng Người giáo viên phải thực sự tôn trọng, yêu thương, gần gũi các em Đối vớitrẻ nhút nhát, rụt rè giáo viên luôn gần gũi, động viên, quan tâm, tạo điều kiện đểcác em tham gia vào tất cả các hoạt động học mà chơi, chơi mà học

b Xây dựng mối quan hệ học sinh và học sinh

Trong lớp giáo viên phải thường nhắc nhở các em phải xưng hô sao chođúng là bạn bè, không được xưng hô, ăn nói tục tĩu, không dùng vũ lực đối với

bạn, luôn giữ thái độ nhẹ nhàng thân tình, sằn sàng giúp đỡ nhau trong học tậpcũng như lúc vui chơi, không chia bè phái lớp, không nên ghét bạn mà nên tha thứcho bạn nếu như bạn có lỗi.

c Xây dựng mối quan hệ: Gia đình-Nhà trường-Xã hội

Có ba nhân tố chính trong việc giáo dục học sinh đó là: gia đình, nhà trường

và xã hội Mỗi nhân tố đều mang một vai trò riêng nhất định:

+ Gia đình: Là tế bào của xã hội, là nền tảng của mỗi quốc gia và là chỗ dựa vữngchắc về mặt tinh thần, đồng thời cũng là kim chỉ nam để tránh những nhận thứclệch lạc từ phía học sinh

+ Nhà trường: Là môi trường giáo dục chuyên nghiệp, không chỉ phát triển về kiếnthức mà còn phải truyền tải cho học sinh những giá trị chuẩn mực của xã hội đểcác em trở thành những người trí thức thực sự có đời sống tinh thần phong phú bêncạnh gia đình

+ Xã hội: Là môi trường thực tế, giúp học sinh hoàn thiện một số kĩ năng cuộcsống, chi phối một phần rất lớn trong suy nghĩ và hành động của học sinh

Vì vậy nhân cách học sinh được hình thành dưới tác động của ba môi trường

ấy Trong đó gia đình và nhà trường là hai môi trường mang tính trực tiếp quyếtđịnh đến sự hình thành nhân cách của các em Giáo viên cần phối hợp và giữ mốiliên hệ thường xuyên với gia đình Thông qua phụ huynh giáo viên có thể nắm bắtđược: đặc điểm, cá tính, sở thích của từng học sinh, bởi hai phần ba thời gian họcsinh tiếp xúc với gia đình và thầy, cô giáo Do vậy không ai có thể hiểu con mìnhhơn là phụ huynh và giáo viên Mặt khác thông qua phụ huynh, giáo viên có thểbiết được hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh của mình đến đâu: Khi vềnhà các em có tự tin hơn không, có còn lúng túng khi giải quyết các vấn đề nảysinh trong cuộc sống không? Trong quan hệ với bạn bè, làng xóm có hòa nhập hơnkhông? Các em có ý thức sống tự lập hơn không? Để tạo thành kỹ năng, phản xạtốt thì cần phải được rèn luyện thường xuyên, liên tục đến mức thuần thục Do đóvai trò của gia đình là không thể thiếu và giữ vị trí hết sức quan trọng

Đây là mối quan hệ cần có của mỗi giáo viên Để làm tốt việc này, đầu nămhọc, dưới sự chỉ đạo của nhà trường, tôi đã tổ chức cuộc họp cha mẹ học sinh vàcùng đề ra kế hoạch biện pháp thực hiện để có sự phối hợp nhịp nhàng giữa giađình và nhà trường Trong buổi họp phụ huynh đầu năm tôi đã nêu rõ cho phụhuynh biết những quy định mà lớp cũng như trường, đề nghị cha mẹ học sinh phốihợp thực hiện nghiêm túc nhằm đạt hiệu quả giáo dục như mong muốn Tạo mốiliên hệ gắn bó mật thiết với cha mẹ học sinh, trao đổi kịp thời với phụ huynh học

sinh các vấn đề có liên quan trong công tác giáo dục học sinh Chủ động nắm bắt

kế hoạch hàng tháng của các tổ chức đoàn thể trong nhà trường để xây dựng kếhoạch riêng phù hợp với đặc điểm tình hình của lớp và động viên các em tích cựctham gia

Sự tiến bộ của các em cũng cần được bố mẹ biết để kịp thời động viên, nhắcnhở Vì vậy tôi luôn chú trọng phát huy tác dụng của sổ liên lạc lớp, thông qua sổliên lạc thông báo với phụ huynh mọi hoạt động của học sinh từng thời kỳ Các emrất phấn khởi tự tin vào bản thân khi sự phấn đấu của mình được bố mẹ, thầy cô vàtâp thể lớp ghi nhận.Vì vậy việc kết hợp thường xuyên, thông báo kịp thời từng đợtthi đua cho phụ huynh để phụ huynh yên tâm phấn khởi về con em mình và có sựquan tâm thiết thực

d Phối hợp chặt chẽ với các tổ chức đoàn thể trong,ngoài nhà trường và giáo viên bộ môn:

Để quản lí và giáo dục học sinh chặt chẽ , giáo viên chủ nhiệm phối hợp chặtchẽ với tổ chức Đoàn - Đội - Sao nhi đồng, ban Hoạt động giáo dục ngoài giờ lênlớp ( HĐNGLL), tham gia đầy đủ các hoạt động do nhà trường như: tổ chức cáchoạt động 26/3; kỷ niệm ngày 20/11, … thông qua các hoạt động này giáo viên cóthể dễ dàng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Bởi vì, nhân cách của HS đượchình thành qua hai con đường cơ bản: con đường dạy học trên lớp và con đườnghoạt động ngoài giờ lên lớp Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một bộ phậnhữu cơ của quá trình giáo dục ở nhà trường HĐNGLL là sự tiếp nối của hoạt độngdạy học trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhấtgiữa nhận thức và hành động , góp phần hình thành tình cảm, niềm tin cho sự hìnhthành nhân cách cho các em, là điều kiện thuận lợi để học sinh phát huy vai trò chủthể của mình trong hoạt động, nâng cao tính tích cực hoạt động rèn luyện để pháttriển nhân cách

Ví dụ: Thông qua hội diễn văn nghệ, vẽ tranh, thi kéo co để chào mừng ngàythành lập nhà giáo Việt Nam, ngày thành lập Đoàn (26/3), giáo viên có thể lồngghép giáo dục kĩ năng sống: hợp tác, hoà nhập, kĩ năng lãnh đạo cho HS lớp mìnhthông qua cách phân công nhiệm vụ cho từng cá nhân trong lớp, phát huy tinh thầnchủ động , tích cực của các em để làm sao đó để lớp mình có thể đem lại thành tíchcao nhất

Phương châm xây dựng các mối quan hệ thân thiện trong lớp học của bản thântôi là “lạt mềm buộc chặt”, cho nên bản thân tôi luôn phải thực sự là người thânthiện - nhất là đối với những học sinh chưa ngoan Tôi luôn xem các em như chính

con em mình, đôi lúc tôi đặt mình là bạn của các em để yêu thương và nhẹ nhànggần gũi, động viên chia sẻ với các em mọi vui buồn trong cuộc sống.Từ đó côngtác giáo dục về đạo đức, tư tưởng lối sống, ý thức rèn luyện mọi mặt của các em có

sự tiến bộ rõ rệt

Một lớp học được xem là thân thiện có nghĩa là ở đó phải kích thích đượcniềm yêu thích của các em với tri thức, đánh thức những khả năng tiềm tàng trongcác em Muốn làm được điều này tôi nghĩ các thầy cô giáo không nên làm nhữngcây cổ thụ tỏa bóng râm che mát cho các em mà nên làm những người hướng đạođầy bản lĩnh cùng các em làm khách bộ hành trên con đường khám phá tri thức Tóm lại xây dựng và phối hợp tốt 3 mối quan hệ trên là việc làm hết sức cầnthiết để nâng cao chất lượng giáo dục nhân cách ở học sinh Giống như kiềng 3chân, đơn giản, vững chắc và không thể thiếu bất kì chân nào Đó cũng chính là sựbền vững của một nền giáo dục hướng đến đổi mới

* Giải pháp 5: Hình thành và phát triển phẩm chất-rèn kĩ năng sống cho học

sinh thông qua việc tích hợp vào các môn học.

Qua thực tế cho ta thấy một bộ phận không nhỏ học sinh càng lớn lên đạođức càng đi xuống Biểu hiện ở chỗ thiếu tôn trọng thầy cô, coi thường kỉ luật củanhà trường, sống không lành mạnh, xa rời chuẩn mực đạo đức của dân tộc ViệtNam, gian lận trong học tập và thi cử Đó là những biểu hiện đáng lo ngại Cónhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên nhưng một nguyên nhân được coi lànguồn gốc sâu xa là do các em thiếu kĩ năng sống Giáo dục kĩ năng sống là mộtnội dung rất quan trọng và thiết thực trong chiến lược giáo dục toàn diện của mộtnền giáo dục tiên tiến Vậy Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học thông quacác môn học là một nội dung thiết yếu mà bất cứ nhà trường nào cũng phải quantâm đến Thông qua nội dung bài học, cách tổ chức các hoạt động dạy học giáoviên hình thành và xây dựng cho các em các kĩ năng sống như: quan sát, nhận xét,giao tiếp, phân tích, Việc Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học đượcthực hiện thông qua dạy học các môn học và tổ chức các hoạt động giáo dục,nhưng không phải là lồng ghép, tích hợp thêm kinh nghiệm sống vào nội dung cácmôn học và hoạt động giáo dục một cách quá tải, mà theo một cách tiếp cận mới:

đó là sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực để tạo điều kiện, cơ hộicho học sinh thực hành, trải nghiệm kĩ năng sống trong quá trình học tập Từ đólồng ghép một cách nhẹ nhàng những kinh nghiệm sống vào bài học đến từng đốitượng học sinh Trong quá trình dạy lồng ghép kĩ năng sống cho học sinh Tiểu họcthông qua các môn học cần phải khơi gợi và phát huy sự tham gia của các em bên

cạnh sự hướng dẫn của giáo viên Tuyệt đối không nên áp dụng ý kiến hay suynghĩ chủ quan của giáo viên Tuyệt đối không được phê bình hay đánh giá khi các

em làm gì đó chưa tốt Bởi nếu vậy sẽ làm mất sự chủ động, tự tin và hoà nhậpcùng bạn bè vì ở lứa tuổi này các em rất muốn thể hiện mình Trong chương trìnhgiáo dục Tiểu học vấn đề Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học được thểhiện rõ nhất trong một số phân môn như: Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên và xã hội

* Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học qua môn Tiếng Việt:

Môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển ởhọc sinh các kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môitrường hoạt động của lứa tuổi Thông qua hoạt động dạy và học môn Tiếng Việtgóp phần rèn luyện thao tác tư duy, góp phần mở rộng hiểu biết về tự nhiên, xã hội

và con người Kĩ năng sống đặc thù, thể hiện ưu thế của môn Tiếng Việt là kĩ nănggiao tiếp, sau đó là kĩ năng nhận thức, bao gồm nhận thức thế giới xung quanh, tựnhận thức, ra quyết định Trong sách giáo khoa Tiếng Việt Tiểu học, có nhiều bàihọc mà tên gọi của nó đã nói rõ mục tiêu giáo dục các kĩ năng giao tiếp xã hội như:Lập danh sách học sinh, Lập thời gian biểu, Điền vào giấy tờ in sẵn, tổ chức cuộchọp, Bên cạnh đó nhiều bài Luyện từ và câu có nội dung rèn luyện các nghi thứclời nói, nhiều bài tập đọc giới thiệu những văn bản mẫu chuẩn bị cho việc hìnhthành một số kĩ̃ năng giao tiếp cộng đồng như mẫu đơn, viết tin, viết thư,…hoặccung cấp những câu chuyện mà qua đó học sinh có thể rút ra được những nội dungrèn kĩ năng sống Khả năng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh của môn TiếngViệt không chỉ thể hiện ở nội dung môn học mà còn được thể hiện qua phươngpháp của giáo viên Để hình thành các kiến thức và kĩ năng mà chương trình mônTiếng Việt đặt ra với học sinh Tiểu học, người giáo viên phải vận dụng nhiềuphương pháp dạy phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh như: thựchành giao tiếp, trò chơi học tập, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, phươngpháp tổ chức hoạt động nhóm, phương pháp hỏi - đáp Thông qua các hoạt độnghọc tập, được phát huy trải nghiệm, rèn kĩ năng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân,đóng vai HS có cơ hội rèn luyện, thực hành nhiều kinh nghiệm sống cần thiết

Ví dụ: Khi dạy bài: “Tập tổ chức cuộc họp” môn Tập làm văn, bản thân sẽ cho

mỗi nhóm chuẩn bị, thảo luận và trình bày một nội dung cuộc họp tổ theo hướngdẫn của sách giáo khoa, có sự phân công cụ thể Nhóm nào tổ chức được cuộc họptốt, đúng trình tự sẽ được tuyên dương Với hoạt động làm việc theo nhóm này yêucầu các thành viên trong nhóm phải cùng hợp tác, giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau để đạtkết quả tốt nhất Sau khi nắm được các bước khi tổ chức cuộc họp, bản thân sẽ