21. Nguyễn Thị Hương K27 - TIỂU LUẬN Môn Phương pháp nghiên cứu chính trị học - LAST

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINHVIỆN CHÍNH TRỊ HỌC TIỂU LUẬN MÔN: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHÍNH TRỊ HỌC NÂNG CAO Đề tài: Vận dụng một số phương pháp, các tiếp cận của chính trị họ

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

VIỆN CHÍNH TRỊ HỌC

TIỂU LUẬN MÔN: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHÍNH TRỊ HỌC

NÂNG CAO

Đề tài: Vận dụng một số phương pháp, các tiếp cận của chính trị học để phân tích vai trò của hệ thống chính trị ở cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Sơn La

Họ và tên học viên: Nguyễn Thị Hương

Mã Học viên: MP227081351

Lớp: Cao học Chính trị học k27 - Sơn La

Ngành: Chính trị học

Sơn La, 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU………4

NỘI DUNG………5

1 Phương pháp lịch sử - logic ……… 5

2 Cách tiếp cận hệ thống ……… …… 8

3 Cách tiếp cận cấu trúc, chức năng……….13

KẾT LUẬN…… ……….19

TÀI LIỆU THAM KHẢO ……….21

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đối với tỉnh Sơn La, trên cơ sở các quy định và hướng dẫn của Trungương về Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Tỉnh ủy,HĐND, UBND tỉnh, Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới của tỉnh, các sở,ngành có liên quan đã tập trung ban hành các văn bản chỉ đạo, các cơ chế,chính sách cụ thể hóa theo thẩm quyền và hướng dẫn tổ chức triển khai thựchiện Chương trình trong toàn tỉnh Đã hình thành bộ máy chỉ đạo và quản lýChương trình đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở, đảm bảo các thành phần theo quyđịnh Ban chỉ đạo các cấp đã có nỗ lực trong tiếp cận nội dung, nguyên tắc,

cơ chế quản lý Chương trình và tổ chức triển khai thực hiện Chương trình đạtđược một số kết quả nhất định

Hệ thống chính trị ở cơ sở xã, bản được quan tâm kiện toàn về tổ chức,chỉ đạo đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, chỉnh đốn nâng cao nănglực lãnh đạo, quản lý thực hiện các nhiệm vụ chính trị ở cơ sở An ninh, trật

tự xã hội nông thôn được giữ vững

Tuy nhiên trong quá trình thực hiện xây dựng chương trình nông thônmới ở tỉnh Sơn La có những vấn đề đặt ra từ vai trò của hệ thống chính trị cấp

cơ sở như: Việc xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng thành viên trong

hệ thống chính trị cơ sở đối với chương trình xây dựng nông thôn mới chưathật rõ ràng, minh bạch, tình trạng lúng túng, bị động của hệ thống chính trịtrước những nội dung, yêu cầu của xây dựng nông thôn mới mang đặc thùvùng nông thôn ở tỉnh miền núi phát sinh trong công tác quản lý, đòi hỏi sựphối hợp đồng bộ của các thành tố trong hệ thống chính trị cơ sở Điều này đặt

ra yêu cầu khách quan cho việc nhận thức đúng đắn vai trò của hệ thống chínhtrị cơ sở trong việc xây dựng nông thôn mới Đồng thời có những quan điểm,giải pháp phù hợp để đổi mới và nâng cao chất lượng của hệ thống chính trị ở

cơ sở nông thôn tỉnh Sơn La nhằm phát huy những thế mạnh của tỉnh, hạn chếnhững yếu kém, giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao

đời sống cho nhân dân ở cơ sở Xây dựng nông thôn mới và hệ thống chính trị

ở cơ sở nông thôn là những vấn đề quan trọng, thiết thực hiện nay

Xuất phát từ những lý do trên, học viên đã chọn đề tài “Vận dụng một

số phương pháp, các tiếp cận của chính trị học phân tích vai trò của hệ thốngchính trị ở cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Sơn La” để phân tích

1 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3 Mục đích, nhiệm vụ

3.1 Mục đích: Phân tích vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây

dựng nông thôn mới ở tỉnh Sơn La, đề xuất một số giải pháp nhằm phát huyvai trò của hệ thống đó, đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn mới ở địaphương trong giai đoạn hiện nay

3.2 Nhiệm vụ: phân tích những vấn đề cơ sở lý luận và thực tiễnchương trình xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Sơn La Phân tích vai trò của hệthống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới Đề xuất một số quanđiểm, giải pháp nhằm nâng cao vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xâydựng nông thôn mới ở tỉnh Sơn La hiện nay

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: hệ thống chính trị cơ sở; chương trình xâydựng nông thôn mới ở tỉnh Sơn La

- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu về hệ thống chính trị cơ sở củatỉnh Sơn La và chương trình xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Sơn La

3 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

3.1 Cơ sở lý luận: Cơ sở lý luận của đề tài là chủ nghĩa Mác- Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng ta về hệ thống chính trị cơ sở

3.2 Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp luận nghiên cứu đề tài làchủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử trong việc nghiên

cứu đường lối, quan điểm của Đảng về hoạt động của hệ thống chính trị cơsở; chương trình xây dựng nông thôn mới

Các phương pháp chủ yếu được sử dụng là: lịch sử và logic; phân tích tổng hợp, thống kê, so sánh, đánh giá, nghiên cứu tài liệu…

Phương pháp lịch sử có giá trị to lớn và quan trọng trong các khoahọc lịch sử như lịch sử xã hội, lịch sử dân tộc, lịch sử kin tế, lịch sử vănhóa, lịch sử Đảng… Không có phương pháp lịch sử sẽ không có khoahọc lịch sử

Tuy nhiên, không phải bao giờ và với bất cứ đối tượng nghiên cứunào phương pháp lịch sử cũng thích hợp Bởi vì lịch sử thường phát triểnqua những bước nhảy vọt và những bước khúc khuỷu quanh co, và nếunhất định bất cứ ở chỗ nào cũng phải đi theo nó, thì không những sẽ phảinêu lên nhiều tài liệu không quan trọng, mà thường còn phải ngắt đoạntiến trình tư tưởng nữa Trong những trường hợp đó, phương pháp lô-gíc

là thích hợp và có ưu thế hơn

1.2 Phương pháp lô-gic

Phương pháp lô-gíc vạch ra bản chất, tính tất nhiên, tính quy luậtcủa sự vật dưới hình thức lý luận trừu tượng và khái quát Phương phápnày có nhiệm vụ dựng lại cái lô-gíc khách quan trong sự phát triển của

sự vật

Quá trình tư duy theo phương pháp lô-gíc phải bắt đầu từ khởiđiểm của lịch sử và phải tập trung nghiên cứu sự vật dưới hình thức pháttriển tương đối hoàn thiện của nó

Nói cách khác, lịch sử bắt đầu từ đâu thì quá trình tư duy cũngphải bắt đầu từ đó, và sự vận động tiếp tục của nó chẳng qua là sự phảnánh quá trình lịch sử dưới một hình thái trừu tượng và nhất quán về lýluận Nó là sự phản ánh đã được uốn nắn, nhưng uốn nắn theo nhữngquy luật mà bản thân quá trình lịch sử hiện thực đã cung cấp…

So với phương pháp lịch sử, phương pháp lô-gíc có ưu thế ở chỗ

nó không những phản ánh bản chất, tính tất nhiên, quy luật của sự vật

mà còn phản ánh được lịch sử phát triển của sự vật một cách tóm tắt,khái quát trên những giai đoạn chủ yếu

Phương pháp lô-gíc có khả năng kết hợp trong bản thân mình haiyếu tố của sự nghiên cứu: Nghiên cứu kết cấu của sự vật cùng với việchiểu lịch sử của sự vật đó trong sự thống nhất chặt chẽ của chúng

Phương pháp lịch sử và phương pháp lô-gíc là hai phương phápnghiên cứu khác nhau, nhưng lại thống nhất biện chứng với nhau, gắn bóchặt chẽ với nhau Muốn hiểu bản chất và quy luật của sự vật thì phảihiểu lịch sử phát sinh, phát triển của nó Đồng thời, có nắm được bảnchất và quy luật của sự vật thì mới nhận thức được lịch sử của nó mộtcách đúng đắn và sâu sắc

Phương pháp lịch sử phải nắm lấy cái gíc, phải rút ra sợi dây gíc chủ yếu của lịch sử thông qua việc phân tích những sự kiện và hiệntượng cụ thể Còn phương pháp lô-gíc phải dựa trên các tài liệu lịch sử

lô-để khái quát và chứng minh, và ruốt cuộc phải đem lại lịch sử trong tínhbản chất của nó

Tùy theo đối tượng nghiên cứu và yêu cầu cụ thể khác nhau màngười nghiên cứu có thể sử dụng phương pháp lịch sử hay phương pháplô-gíc là chủ yếu, song dù trong trường hợp nào cũng đều phải quán triệtnguyên tắc thống nhất lô-gíc và lịch sử Lịch sử mà thiếu lô-gíc là mùquáng, còn lô-gíc mà thiếu lịch sử thì không có đối tượng, dễ rơi vào chủquan, tư biện

1.3 Vận dụng phương pháp logic lịch sử để đánh giá hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Sơn La

Hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa Việt Nam là tổng thể các thiết chếchính trị, chính trị-xã hội được thành lập, hoạt động trong mối liên hệ chặt chẽ

mà vai trò lãnh đạo thuộc về đảng của giai cấp công nhân và nhân dân laođộng nhằm thực hiện được quyền lực nhân dân, xây dựng thành công chủnghĩa xã hội Hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam bao gồm ba bộphận là Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa ViệtNam và các tổ chức chính trị - xã hội - Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và 5 đoàn

thể chính trị - xã hội: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp

Phụ nữ Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân ViệtNam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam Hệ thống tổ chức của Đảng và các tổchức chính trị - xã hội ở nước ta từ trung ương đến cơ sở về cơ bản cũng đượchình thành một cách tương ứng với hệ thống tổ chức hành chính Hệ thốngchính trị cấp cơ sở gồm các thành tố: Đảng ủy phường/xã, Ủy ban nhân dân

phường/xã, Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể chính trị phường/ xã Đây là cấptriển khai, thực hiện mọi chủ trương, chính sách cuả Đảng và Nhà nước.

Xuất phát từ thực tiễn triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mớitrên địa bàn tỉnh, Tỉnh ủy ban hành 02 nghị quyết; HĐND tỉnh ban hành 04nghị quyết; UBND tỉnh, Ban chỉ đạo và các sở, ngành có liên quan ban hành

36 quyết định, 10 kế hoạch, 21 báo cáo, 81 văn bản chỉ đạo, điều hành vàhướng dẫn thực hiện Chương trình nông thôn mới Đây là căn cứ để hệ thốngchính trị cấp cơ sở gồm: Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã, Mặt trận tổ quốc vàcác đoàn thể chính trị xã triển khai thực hiện vai trò, trách nhiệm của mìnhtrong chương trình xây dựng nông thôn mới cụ thể:

Với vai trò lãnh đạo của Đảng, Đảng ủy các xã xây dựng nông thônmới trên địa bàn tỉnh đã quán triệt Nghị quyết TW 7 khóa X về nông nghiệp,nông dân, nông thôn đến từng cán bộ, đảng viên, hội viên và mọi người dân,nhất là người đứng đầu các tổ chức, cơ quan hiểu đầy đủ, sâu sắc quan điểmcủa Đảng và nhà nước về vị trí, vai trò của nông nghiệp, nông dân, nông thôntrong quá trình xây dựng, bảo vệ, phát triển tỉnh Đặc biệt chú ý việc phát huyvai trò chủ thể của nông dân trong xây dựng nông thôn mới Đây là tráchnhiệm của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là tổ chức đảng, cấp ủy cơ sở trongviệc đề ra chủ trương, nghị quyết về phát triển nông nghiệp, xây dựng nôngthôn mới, chăm lo đời sống nông dân sát với thực tiễn và yêu cầu, nhiệm vụphát triển địa phương với quyết tâm chính trị cao, trong đó thể hiện sự gươngmẫu, tiên phong, nòng cốt của đảng viên, nhất là người đứng đầu

Rà soát, bổ sung quy chế về công tác cán bộ, coi trọng về tiêu chuẩn,phẩm chất đạo đức; công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, đề bạt, bổ nhiệm,luân chuyển cán bộ được tiến hành chặt chẽ, công tác bố trí cán bộ được triểnkhai thực hiện đúng quy trình, quy định về phân cấp quản lý cán bộ Thựchiện tốt công tác quy hoạch, đào tạo cán bộ, xây dựng Kế hoạch luân chuyển

và đào tạo, bồi dưỡng sau quy hoạch đối với Đảng bộ tỉnh Việc tinh giản biênchế theo Nghị quyết số 39-NQ/TW được thực hiện đúng quy định, đề ra lộ

trình thực hiện cụ thể ở từng đơn vị; xây dựng Đề án vị trí, việc làm và cơ cấungạch công chức trong cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chínhtrị - xã hội

Vai trò lãnh đạo của Đảng ủy xã trong thực hiện xây dựng nông thônmới tại các xã của tỉnh Sơn La được thể hiện ở các phương diện sau:

Thứ nhất, Đảng ủy các xã đều tiến hành xây dựng các kế hoạch lãnhđạo, phối hợp các tổ chức đoàn thể chính trị-xã hội, và toàn thể nhân dân tiếnhành xây dựng nông thôn mới Đảng bộ các xã, thị trấn đã lãnh đạo tốt việcquán triệt Nghị quyết Trung ương 7 khóa X về “Nông nghiệp, nông dân vànông thôn”, “Đề án quy hoạch xây dựng nông thôn mới” của huyện

Thứ hai, tổ chức cơ sở Đảng đã tích cực lãnh đạo các cấp, các ngành vàtoàn thể nhân dân thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bànhuyện

Thứ ba, tổ chức cơ sở Đảng tiến hành lãnh đạo về chính trị, tư tưởng, racác nghị quyết về triển khai xây dựng nông thôn mới.Hàng quý, Đảng bộ các

xã, thị trấn đều tổ chức giao ban với các bí thư chi bộ, trưởng hoặc phó ngành,đoàn thể các thôn xóm để nắm tình hình, rút kinh nghiệm và chỉ đạo các bướctiếp theo, không để xảy ra vấn đề tồn đọng

Thứ tư, tổ chức cơ sở Đảng đã tích cực lãnh đạo phát huy vai trò quản

lý của chính quyền, vai trò mở rộng dân chủ của Mặt trận Tổ quốc và cácđoàn thể đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn mới

2 Cách tiếp cận hệ thống

2.1 Khái niệm, nội dung cách tiếp cận hệ thống

Cùng với phương pháp biện chứng duy vật Mác xít, chúng ta cần vậndụng cách tiếp cận hình thái kinh tế - xã hội của Mác Đây thực chất cũng làcách tiếp cận hệ thống Cách tiếp cận này coi đời sống xã hội như một chỉnhthể, một cơ thể sống gồm có bốn lĩnh vực cơ bản: kinh tế, chính trị, văn hóa,

xã hội và ở mỗi một hình thái kinh tế - xã hội đều có cơ sở hạ tầng, và kiến

trúc thượng tầng nhất định Đến lượt nó - chính trị như là một lĩnh vực cơ bảncủa đời sống xã hội thuộc về kiến trúc thượng tầng của một hình thái kinh tế -

xã hội – là một hệ thống gồm nhiều nhân tố, nhiều quá trình có liên hệ hữu cơ

và tác động, chi phối lẫn nhau

Tính hệ thống của chính trị quy định tính hệ thống của phương phápnghiên cứu chính trị Mỗi hệ thống vừa tác động qua lại với hệ thống khác,vừa là nhân tố của hệ thống lớn hơn và bản thân nhân tố ấy cũng là một hệthống bao gồm nhiều nhân tố khác nhau cấu tạo nên

Thông qua nội dung của cách tiếp cận này, chủ thể nghiên cứu hìnhthành các kỹ năng phân tích các yếu tố cấu thành hệ thống, tìm ra vị trí, vaitrò, các mối quan hệ giữa các bộ phận của hệ thống chính trị trong quá trìnhthực thi quyền lực chính trị và quyền lực nhà nước

Cách tiếp cận này xem xét các hiện tượng, các quá trình chính trị trongmột chỉnh thể mà mỗi bộ phận cấu thành, mỗi một hiện tượng, mỗi một quátrình đều tương tác với nhau như các thực thể hữu cơ, như một bộ máy đangvận hành, hoạt động Một tác động gây ra hiệu ứng ở một bộ phần này sẽ ảnhhưởng đến toàn cơ thể

Cách tiếp cận hệ thống yêu cầu và cho phép giải thích quan hệ giữa một

sự kiện chính trị với toàn bộ hệ thống, môi trường tồn tại của hệ thống, sựphản ứng của hệ thống với các yếu tố bên trong và bên ngoài Tương tự nhưmột cơ thể sống, hệ thống chính trị sẽ tiếp nhận những yếu tố đầu vào, xử lý

và cho một sản phẩm đầu ra Cách tiếp cận hệ thống coi toàn bộ đời sốngchính trị như một hệ thống có khả năng tiếp nhận và chuyển hóa các đòi hỏi(bên ngoài và bên trong) thành các quyết định

Nhu cầu của việc mở rộng hệ thống khái niệm và đặc biệt, nhu cầu về

nhìn nhận các hệ quả của sự tương tác giữa các thể chế, cá nhân v.v dẫn đến

việc áp dụng tiếp cận hệ thống vào việc phân tích các hiện tượng chính trị.Khái niệm hệ thống chính trị ra đời từ đó

Những đặc trưng căn bản của một hệ thống chính trị càng được mô tả và xácđịnh rõ nét thì việc so sánh các hệ thống chính trị khác nhau càng có giá trị

* Các khái niệm cốt lõi của cách tiếp cận hệ thống: Hệ thống, Môitrường, Phản hồi, và Đáp ứng:

*Hệ thống: Khái niệm “hệ thống” có thể được hiểu theo nhiều nghĩakhác nhau tùy theo góc độ quan tâm của chủ thể nghiên cứu đối tượng nào đó.Khái niệm hệ thống thường dùng để chỉ một chỉnh thể nào đó hoặc vật chấthoặc tinh thần bao gồm nhiều yếu tố, nhiều bộ phận, quá trình, cấp độ liên kếtlogic chặt chẽ với nhau, chi phối sự tồn tại của nhau, gắn bó hữu cơ với nhau

Hệ thống không phải là cái gì đó trống rỗng, rời rạc, cô lập, đứng cạnh nhaukhông liên quan gì với nhau Như thế, cách tiếp cận hệ thống là cách nhìn đốitượng nghiên cứu của chủ thể như như là một chỉnh thể gồm các yếu tố, bộphận liên hệ hữu cơ, gắn bó chặt chẽ với nhau theo logic tất yếu nhất định nào

đó Hệ thống gồm nhiều cấp độ nhưng chúng bao hàm nhau, lệ thuộc nhauchứ không phải rời rạc nhau và bản thân một hệ thống nhất định nào đó cũngliên hệ, tác động qua lại với những hệ thống khác theo những quy luật tất yếuxác định

*Môi trường của một hệ thống chính trị:

+Một hệ thống có thể được phân biệt với môi trường mà trong đó nó tồn tại,

và hệ thống đó là mở đối với những ảnh hưởng của môi trường bên ngoài

+ Một cách tự nhiên, không có một hệ thống nào thực thi các chức năngcủa nó trong hư vô

+ Điều quan trọng là chúng ta phải xác định được những biên giới của

hệ thống với môi trường Đây đôi khi rất đơn giản nhưng cũng có khi rất phứctạp vì những lý do sau đây: Đối với một hệ thống chính trị, đường biên của nóvới môi trường bên ngoài thường được ấn định theo thói quen – tức là đườngbiên mang tính địa lý xét về bản chất Chẳng hạn, chúng ta có vô số các bản