TIỂU LUẬN ANH CHỊ hãy SO SÁNH các THỂ LOẠI THẦN THOẠI,TRUYỀN THUYẾT,CỔ TÍCH

Qua cách giải thích của người nguyên thủy về các hiện tượng tự nhiên, ta thấy họ có xu hướng muốn lôi kéo những vị thần đó về phía mình bằngnhiều cách.. Tuy chỉ chinh phục tự nhiên trong

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

KHOA/TRUNG TÂM: QUẢN LÝ XÃ HỘI

TÊN ĐỀ TÀI :ANH/CHỊ HÃY SO SÁNH CÁC THỂ LOẠI : THẦN

THOẠI,TRUYỀN THUYẾT,CỔ TÍCH

BÀI TẬP LỚN / BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Học phần: Văn Hoá dân gian

Mã phách:……….(Để trống)

Hà Nội – 2022

MỤC LỤC

A.LỜI MỞ ĐẦU 2

B NỘI DUNG 4

I ĐỊNH NGHĨA 4

1.1 Thần thoại 4

1.1.1 Khái niệm : 4

1.1.2 Nội Dung của thần thoại 5

1.1.3 Đặc trưng nghệ thuật của thần thoại 8

2.1 Truyền thuyết 11

2.1.1 khái niệm 11

2.1.2 Nội dung của truyền thuyết 12

2.1.3 Đặc trưng cơ bản của truyền thuyết 16

3.1.1.Khái niệm 18

3.1.2 Nội dung của chuyện cổ tích 21

3.1.3.Đặc trưng nghệ thuật của chuyện cổ tích 23

II SỰ KHÁC NHAU CƠ BẢN CỦA THẦN THOẠI , TRUYỀN THUYẾT ,CỔ TÍCH 26

III SO SÁNH THẦN THOẠI ,TRUYỀN THUYẾT,CỔ TÍCH 27

C lỜI KẾT 31

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

A.LỜI MỞ ĐẦU Nhà văn người Nga Aleksandr Solzhenitsyn từng nói: “Văn chương trở thành ký ức sống động của một quốc gia”, từ xa xưa văn học đã mang

dấu ấn đậm nét từ nhữngcâu ca dao, tục ngữ và dần dần nó phát triển mạnh

mẽ hơn không chỉ còn là truyền miệngmà nó còn là trên sách vở, có nghiên cứu khoa học và trở thành một lĩnh vực riêng biệt.Thông qua những tác phẩm văn học, ta dường như có thể khám phá ra tất cả các phong tục, tập quán của

từng địa phương, dân tộc, của một quốc gia, là một phương tiện tuyệt vời đưa

ta sống lại với từng giai đoạn lịch sử

Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam , Những câu truyện kể dângian nói chung là thần thoại , truyền thuyết , cổ tích dân gian người việt ,quadòng chảy thời gian , chưa bao giờ mất đi sức sống mãnh liệt trong long dântộc Truyện kể dân gian có khả năng phản ánh những phẩm chất tâm lýmang tính biểu tượng của tín ngưỡng dân gian và những kinh ngiệm tập thểvăn hóa của người dân việt nam Nó đóng vai trò như một kho tàng lưu trữ ,chứa đựng những truyền thống văn hóa cộng đồng mang đậm tính chất dântộc tất cả những điều này đã cho tôi động lực để áp dụng lý thuyết để thực

hiện đề tài : “ so sánh các thể loại :thần thoại , truyền thuyết , cổ tích “.

Thần thoại là một thể loại văn học dân gian ra đời từ sớm, ở buổi bìnhminh của nhân loại và kết thúc sứ mệnh của nó khi nhận thức về thế giới củacon người phát triển, tư tưởng thần linh ít ngự trị và đời sống cộng đồngnguyên thủy bị tan rã Xét về phương diện sáng tạo nghệ thuật, nó là “sự sángtạo tự phát, vô ý thức và chưa được chuyên môn hóa” Nguồn gốc và sự pháttriển ban đầu của thần thoại hẳn là sản phẩm của trí tuệ con người trong trạngthái ấu trĩ xa xưa của nó Đặc điểm nổi bật trong tư duy của thời nguyên thủy

là sự ngự trị của chủ nghĩa thần linh, người nguyên thủy sống rất thực, nhưngđầu óc và bụng dạ của họ thì lại rất huyền ảo Cho nên thay vì nhận thức vàgiải thích tự nhiên theo hướng khoa học, họ lại nhận thức và giải thích theohướng mê tín, gắn với niềm tin vào tín ngưỡng và các tục thờ cúng Thầnthoại ra đời chính là kết quả của trình độ tư duy nguyên thủy đó

Ngoài đặc điểm chủ nghĩa thần linh ngự trị, tu duy nguyên thủy còn có

sự phát triển đến một mức độ có thể tạo ra một câu chuyện kể hoàn chỉnh.Mặc dù thần thoại là một sáng tạo nghệ thuật vô ý thức, nhưng để có đượcmột tác phẩm thần thoại, tu duy của con người thời kỳ này đã phải có khả

năng khái quát, ngôn ngữ và trí tưởng tượng đã phát triển khá phong phú.Điều đó giúp cho con người có thể tạo ra được những cốt truyện với nhữngtình tiết mạch lạc và có hệ thống 1

1.1.2 Nội Dung của thần thoại

Việt Nam có nhiều tộc người Tộc người nào cũng có thần thoại phản ánh đặcđiểm của tộc người đó Kho tàng thần thoại ở Việt Nam rất nhiều, tập trungvào các nội dung chính sau đây:

* Giải thích thế giới bằng tưởng tượng

Giải thích sự hình thành vũ trụ: Vũ trụ sinh ra như thế nào? Có nguồn gốc từđâu? Những câu chuyện thần thoại ra đời chính là nhằm giải đáp câu hỏi đóbằng sự hình dung về cái thời hỗn mang hồng hoang nguyên thủy Nhiềutruyện kể rằng trời đất là một mớ hỗn độn bùng nhùng bạc nhạc Sau đó nhờ

có các vị thần kiến tạo mà trời đất mới phân chia, vũ trụ mới được hình thành.Những vị thần kiến tạo vũ trụ là những người khổng lồ, từ vóc dáng đến hànhtrạng đều to lớn, kỳ vĩ Thần Trụ Trời của người Việt với đôi tay khổng lồ đàođất, đắp cột đá chống trời Sau khi trời đất đã phân đôi, thần phá cột đi, đất đávăng ra tạo nên núi non, hải đảo, nơi đào đất biến thành biển cả, sông hồ.Người Chăm lý giải nguồn gốc vũ trũ bằng vị thần Tầm Thênh của ngườiChăm, truyện vị thần Aiđiê của người Êđê cũng giải thích vũ trụ được sinh ra

từ hỗn mang

Việc kiến tạo vũ trụ, sắp xếp tự nhiên cũng thường được thực hiện bởi

một cặp thần nam nữ Đó là Ông Đực - Mụ Cái; Ông Đùng - Bà Đà; Nữ Oa

Tứ Tượng (Việt); Ông Thu Tha Bà Thu Thiên (Mường); Ông Chày

-Bà Chày (Mông); Ông Thu Cún - -Bà Thu Cún (Thái) Mô típ phổ biếntrong những thần thoại này là mô típ thi tài.

Qua những câu chuyện thần thoại giải thích nguồn gốc vũ trụ, ta nhậnthấy yếu tố duy vật rõ nét trong cảm quan của người xưa về thế giới Dù đơn

lẻ hay cặp đôi thì các vị thần cũng đều tượng trưng cho sức lao động của conngười Các thần làm nên kỳ tích cũng đều phải dùng sức mạnh thể lực củamình để kiến tạo vũ trụ chứ không phải là hóa phép Điều đó cho thấy, tư duy

cổ xưa dù có thơ mộng đến đâu, trí tưởng tượng có bay bổng đến chừng nào

đi chăng nữa thì cũng không vượt khỏi nhận thức về khả năng cải tạo tự nhiênbằng chính sức lao động của con người

Giải thích các hiện tượng tự nhiên: Khi con người thoát ra khỏi thế giới

dã man, biết trồng trọt, chăn nuôi thay cho săn bắt và hái lượm, họ bắt đầuquan sát thế giới quanh mình và đặt ra những câu hỏi mang niềm khao khátkhám phá thiên nhiên hoang dã và đầy bí ẩn Tại sao có hiện tượng này? Tạisao có hiện tượng kia? Niềm khao khát ấy không thể được thỏa mã vì sự hiểubiết nông cạn Vậy nên họ đã gán nhận thức sai lệch ấy cho các vị thần vớinhững câu chuyện được tô vẽ bằng những đôi cánh lộng lẫy của trí tưởngtượng bay bổng Ví dụ: Để giải thích hiện tượng thủy triều lên, xuống, ngườixưa đã tưởng tượng ra một câu chuyện về vị thần biển mang hình dáng mộtcon rùa khổng lồ nằm dưới đáy đại dương Khi thần hít vào đó là lúc thủytriều xuống, khi thần thở ra là lúc thủy triều lên Hay độ dài của ngày và đêmthay đổi theo mùa lại được giải thích bằng câu chuyện Nữ Thần Mặt Trờingồi trên chiếc kiệu đi thị sát hạ giới

Qua cách giải thích của người nguyên thủy về các hiện tượng tự nhiên,

ta thấy họ có xu hướng muốn lôi kéo những vị thần đó về phía mình bằngnhiều cách Họ sùng bái các vị thần và giải thích những hành động gây hại

của các vị thần đối với con người chẳng qua là do sự nhầm lẫn, sự vô ý hoặc

do tính tình Thần sét có lúc đánh lầm kẻ vô tội là do tính tình nóng nảy, đểhạn hán kéo dài là do thần Mưa quên mất nhiệm vụ của mình Những cáchgiải thích đó phản ánh yếu tố duy vật, tuy còn thô sơ trong tư duy của ngườinguyên thủy Mọi hiện tượng trong tự nhiên không phải được sinh ra từ hư

vô, mà do sức lao động của các vị thần Thần Gió phải dùng quạt quạt khôngnghỉ thì mới sinh ra giớ, thần Mưa phải xuống hạ giới hút nước sông, nướcbiển vào bụng mới có nước phục vụ cho thế gian

Giải thích nguồn gốc loài người: Mô típ phổ biến nhất của thần thoại vềnguồn gốc loài người là mô típ quả trứng thiêng và quả bầu mẹ

Mô típ quả trứng thiêng sinh ra loài người, ví dụ: truyện “Đẻ đất đẻ nước” của người Mường, “Ẳm Ệt Luông” của người Thái, Lạc Long Quân và Âu Cơ của người Việt Với mô típ quả bầu mẹ, hiện đã sư tầm

được hơn 100 truyện Chẳng hạn truyện thần thoại của người Dao kể rằng haianh em sống sót sau một trận đại hồng thủy, lấy nhau và người vợ đẻ ra mộtquả bầu Người chồng cắt quả bầu lấy hạt đem gieo, mỗi hạt mọc lên hóathành một con người

Giải thích nguồn gốc loài người thông qua hai mô típ quả trứng thiêng

và quả bầu mẹ, thực ra chỉ là sự phản ánh một vấn đề thời sự lúc đó là: conngười có nhu cầu giải thích nguyên nhân sinh sản, nhưng hiểu biết của họ rất

ấu trĩ, lầm lẫn, chưa đủ khả năng giải thích Nhưng sự sai lệch trong nhậnthức đó lại dẫn đường cho những tình tiết ly kỳ và hấp dẫn trong những câuchuyên thần thoại

* Phản ánh ước mơ chinh phục tự nhiên của con người

Cùng với khát vọng giải thích tự nhiên, con người thể hiện ước mơchinh phục tự nhiên Ước mơ ấy được gửi gắm trong những người anh hùng

thần thánh của cộng đồng Ví dụ: “truyện Cường Bạo đại vương đánh thần Sét, truyện Sơn Tinh - Thủy Tinh của người Việt, chàng Quải của người Thái, chàng Lương Vương của người Mường ”Các truyện này thường tập

trung phản ánh khát vọng chống lại hạn hán và khát vọng chiến thắng lũ lụtcủa con người thời cổ xưa

Những anh hùng “nửa thần nửa người” đó đã góp phần phản ánh sinh

động và sâu sắc ước mơ lớn lao và cháy bỏng của con người trong cuộc đọsức và chinh phục tự nhiên Tuy chỉ chinh phục tự nhiên trong tưởng tượng vàbằng tưởng tượng nhưng những ước mơ đó đã góp phần kích thích thái độcách mạng đối với hiện thực, một thái độ thực tiễn làm thay đổi thế giới.2

1.1.3 Đặc trưng nghệ thuật của thần thoại

Thần thoại là những câu chuyện kể về các vị thần nhằm mục đích gửi gắmniềm tin ngây thơ của con người vào các lực lượng siêu nhiên, đồng thời thỏamãn nhu cầu nhận thức về tự nhiên của mình Thần thoại có những đặc trưng

cơ bản như sau:

Về kết cấu: nhìn chung các truyện thần thoại có kết cấu khá đơn giản, ít tình

tiết Truyện thường tập trung mô tả diện mạo, đặc điểm, hành trạng các nhânvật một cách khái quát Mỗi đơn vị truyện là một mẩu kể độc lập về một nhânvật và mỗi nhân vật chỉ thực hiện một công việc trọng đại có ý nghĩa chứcnăng Sự mở đầu và kết thúc mỗi sự kiện như thế đều không có lý do và được

diễn ra trong một không gian đặc biệt, gọi là “không gian phi thời gian” và

một “thời gian phi thời gian” tạo nên một thế giới nghệ thuật đặc thù Trong

2 [(1) Tập bài giảng VHDGVN hoàn thiện ,30 -3 - 2019 , Trường đại học nội vụ khoa quản lý

xã hội ,tr69,70]

đó, bất cứ một sự kiện nào xảy ra đều có tính ngẫu nhiên về không gian và philịch sử về thời gian, đem lại cho người nghe cảm nhận bất cứ một sự kiện nàođược kể lại cũng đều bắt đầu từ chỗ phải bắt đầu Cá biệt, ở một vài tộcngười, người ta xâu chuỗi thần thoại của mình, biến những câu chuyện đơn lẻthành một hệ thống thần thoại có kết cấu hoàn chỉnh, có ngôn ngữ thơ ca âmnhạc, dựng lại diện mạo và quá trình phát triển của dân tộc, tạo thành những

bộ sử thi thần thoại Chẳng hạn như “Đẻ đất đẻ nước” của người Mường

Về nghệ thuật xây dựng hình tượng thần: nhân vật trung tâm của thầnthoại là các vị thần Hình tượng thần được xây dựng bằng bút pháp nghệ thuật

mà người đời sau không thể nào bắt chước được Đó là những nhân vật mang

vẻ đẹp tuyệt vời, vừa lớn lao, kỳ vĩ, vừa phóng khoáng, mạnh mẽ

Hình tượng các vị thần được xây dựng bao giờ cũng có dáng vóc khổng lồ

Hình dạng đó chính là sự mô phỏng về cái đồ sộ của tự nhiên, vũ trụ Thần Trụ Trời (Việt) có đôi chân cao không kể xiết, bước một bước là có thể từ đỉnh núi này sang đỉnh núi kia Thần Rơ Xí (Xê đăng) thân hình to lớn như

trái núi, chân thần đặt đến đâu, nơi đó biến thành ao hồ

Bên cạnh vóc dáng khổng lồ của thần là hành trạng kỳ vĩ, to lớn Bà Nhần

trong thần thoại Mường vung dao chém xua cả núi, quay chày xáo được cả bamươi tầng đất, chín mươi tầng đá Tứ Tượng trong một đêm bê được 99 ngọnnúi sang bên kia bờ sông Lam, tạo thành một dãy núi thiêng trùng trùng điệpđiệp nơi vùng đất Hà Tĩnh ngày nay

Các vị thần tuy khổng lồ, kỳ vĩ nhưng vẫn mang đặc tính của con người.Người xưa đã gán cho các vị thần những yếu tố thế tục, hồn nhiên, cái chấtngười phàm tục cao thượng và nhỏ nhen, đáng yêu và đáng giận

Và điểm dễ nhận thấy là thần trong thần thoại được sáng tạo ra như nhữngnhân vật chức năng Mỗi thần đảm nhiệm một chức năng riêng (có thể làm lợihoặc gây hại) Các thần rất ít được bộc lộ tâm lý.

Kết luận: Mặc dù không có ý thức sáng tạo nghệ thuật, nhưng trí tưởng tượng

phóng khoáng, hồn nhiên và thơ mộng của người nguyên thủy đã chắp đôicánh lộng lẫy cho các hình tượng thần Là một thể loại gắn liền với “thời thơấu” của loài người, sức hấp dẫn của thần thoại là sức hấp dẫn của một nghệthuật nảy nở trong điều kiện xã hội sơ khai.3

Thần thoại đã tạo nên cho con người Việt Nam nếp cảm, nếp nghĩ, nếp tư duyđầy hình tượng phóng đại và khoáng đạt Nhà nghiên cứu người Nga M.N.Tkachốp đã có nhận xét rằng: "Những quan điểm thần linh siêu nhiên vốn là

tư duy truyền thống của người Việt Nam từ thời xa xưa và được bắt nguồnchính từ thần thoại Những lời giải cho sự "kì lạ" không phải là quá hiếm hoi,

và đã nằm trong những hoàn cảnh đã tạo nên nó” Một người Việt Nam dùsinh ra trong gia đình làm nghề cày ruộng hay một gia đình quý tộc thì từ tấm

bé đều biết ánh sáng loé lên của tia chớp và tiếng sấm là dấu hiệu thần Sấmđang đến, vung lưỡi tầm sét của mình để thực hiện ý muốn của ông Trời trừngphạt một kẻ nào đó phạm tội ác Anh ta biết rằng cơn gió mát mẻ và trậncuồng phong dữ dội là do bởi chiếc quạt lông của thần Gió cụt đầu mà ra, còncon rồng khổng lồ đang dồn đuổi đám mây mưa trên bầu trời chính là thầnMưa Còn nếu ông Thần Nông xuất hiện trong giấc mơ của ai đó một cách vui

vẻ thì có nghĩa là mùa màng thất bát đang đón chờ anh ta, còn nếu thần xuấthiện trong bộ dạng phờ phạc thì là sự báo trước một mùa màng bội thu

3 [(1) Tập bài giảng VHDGVN hoàn thiện ,30 -3 - 2019 , Trường đại học nội vụ khoa quản lý

xã hội ,tr71,72]

Trong mỗi dòng sông, trong những cánh rừng rậm và hang núi, đang sốngnhững vị thần mà mọi người đều biết rõ tập tục và thói quen của họ".4

2.1 Truyền thuyết

2.1.1 khái niệm

Truyền thuyết là truyện kể về những nhân vật và sự kiện hư cấu hay xác thực, có liên quan ảnh hưởng tới lịch sử trọng đại của dân tộc hay giai cấp, qua đó nhân dân thể hiện ý thức và thái độ đối với nhân vật và sự kiện lịch

sử

Cho đến nay, vẫn có nhiều ý kiến khác nhau về thể loại truyền thuyết Một sốnhà nghiên cứu coi truyền thuyết là dã sử do tính chất gắn bó khá chặt chẽ của

nó với lịch sử Tuy nhiên, truyền thuyết khi kể về những nhân vật lịch sử hay

sự kiện lịch sử thì cũng khác với lịch sử Đặc biệt, những nhân vật lịch sử khivào truyện đã được hình tượng hóa để phản ảnh lịch sử một cách nghệ thuật.Trong sự phản ánh đó, không phải bao giờ lịch sử cũng được tôn trọng, cũngkhông nhất thiết phải quan tâm đến chi tiết vốn có, mà chỉ chọn lựa và nhấnmạnh một số chi tiết có dụng ý và quan tâm nhiều hơn đến những điều nên cótheo mong ước của nhân dân

Điều chủ yếu mà truyền thuyết muốn phản ánh không phải là lịch sử như thếnào mà là lịch sử đem lại cái gì cho nhận thức và tình cảm của nhân dân Nếulịch sử quan tâm đến các sự kiện, diễn biến của sự kiện thì truyền thuyết quantâm đến các mô típ, chi tiết mang đậm màu sắc nhân văn Tuy nhiên, nếu coi

sự phản ánh lịch sử là đối tượng của truyền thuyết thì không phải tất cả cácyếu tố lịch sử lớn nhỏ đều là đối tượng phản ánh của nó Truyền thuyết chỉquan tâm đến những sự kiện lịch sử có tính chất trọng đại, ảnh hưởng lớn đến

cộng đồng, dân tộc hay giai cấp, tạo nên bức tranh hoành tráng về lịch sửcộng đồng Những yếu tố lịch sử gắn với sinh hoạt hay quan hệ giữa cácthành viên trong cộng đồng dân tộc không phải là đối tượng của truyền thuyếtlịch sử.

Giữa thần thoại và truyền thuyết thời kỳ đầu có những nét gần gũi Khi ý thứclịch sử của cộng đồng ngày càng phát triển, người ta mượn lại những hìnhtượng vang bóng một thời trong thần thoại vốn là niềm tự hào của nhân vậtlịch sử có thực ở đời sau, làm thành một nguồn truyện kể vừa mang đậm yếu

tố kỳ ảo vừa đậm màu sắc lịch sử, tạo nên sự ly kỳ và hấp dẫn cho truyện kể.Như vậy, những vấn đề của lịch sử dân tộc và giai cấp là đối tượng và cảmhứng sáng tạo của truyền thuyết Những sự kiện lịch sử trọng đại, có liên quanđến làng đến nước, có tính chất khái quát một thời đại hoặc những biến độnglớn, sâu sắc trong lịch sử dân tộc chính là những vấn đề truyền thuyết quantâm Tuy nhiên, sự phản ánh lịch sử ở mỗi thời đại, mỗi giai đoạn lịch sử khácnhau sẽ có những đặc trưng khác nhau Lịch sử trong truyền thuyết chỉ dựamột chút vào cốt lõi hiện thực, còn phần lớn là hư cấu, hoặc ngược lại, có thểphần lớn những yếu tố của cốt truyện là lịch sử đích thực và phần hư cấu chỉtham gia chút ít với ý nghĩa làm thơ mộng, nổi bật hơn hiện thực.5

2.1.2 Nội dung của truyền thuyết

* Truyền thuyết về người anh hùng dựng nước

Truyền thuyết về người anh hùng dựng nước: Lạc Long Quân - Âu

Cơ, truyền thuyết về sự nghiệp dựng nước của 18 đời vua Hùng Các hình tượng tiêu biểu như Lạc Long Quân, Sơn Tinh, Lang Liêu, Chử Đồng Tử Phản ánh mơ ước lớn lao của người Lạc Việt trong buổi đầu dựng nước.

5 [(1) Tập bài giảng VHDGVN hoàn thiện ,30 -3 - 2019 , Trường đại học nội vụ khoa quản lý

xã hội ,tr73,74]

Truyền thuyết về người anh hùng cứu nước và dựng nước

- Giai đoạn trước công nguyên: Về mặt số lượng, nhóm truyền thuyết

về anh hùng chống xâm lăng thời cổ đại không nhiều, nhưng nó là khúc cahào hùng vang dội của dân tộc ta trong buổi đầu chống giặc ngoại xâm.Người anh hùng trong truyền thuyết thời kỳ này là hiện thân của tập thể nhândân, được nhân dân trao cho toàn bộ nghị lực, kinh nghiệm và sức mạnh để

chiến thắng kẻ thù Đó là các nhân vật như Hùng Vương, Sơn Tinh, Trần Giới, Trần Hà, Cao Sơn, Quý Minh, Thánh Gióng, Lý Tiến Tiêu biểu

nhất cho truyền thuyết về chủ đề chống giặc ngoại xâm thời kỳ cổ đại làtruyện Thánh Gióng, hình ảnh của người anh hùng vùng đồng bằng, lúa nước,

là hiện thân của tập thể bộ lạc, người anh hùng trong buổi đầu chống giặcngoại xâm giữ yên bờ cõi

Truyền thuyết An Dương Vương được coi như mắt xích cuối cùng đặt

dấu chấm hết cho truyền thuyết thời kỳ cổ đại về chủ đề chống giặc ngoại

xâm Thời đại của An Dương Vương là thời đại của văn minh thành quách và

vũ khí lợi hại, một nhà nước có thực lực, đang từng bước thoát ra từ thời đại

dã man sang thời kỳ văn minh của loài người

- Giai đoạn Bắc thuộc và thời phong kiến tự chủ: Truyền thuyết thời kỳnày rất phong phú, bắt đầu là truyền thuyết về Hai Bà Trưng và kết thúc là

truyền thuyết về Lê Lợi với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Thời Bắc thuộc xuất hiện một loạt truyền thuyết về các thủ lĩnh như Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Phùng Hưng, Lý Bí, Mai Thúc Loan, Triệu Việt Vương Xung quanh các

cuộc khởi nghĩa cũng có nhiều truyền thuyết khác nhau về các nghĩa quân tạothành chuỗi truyền thuyết Chẳng hạn, chuỗi truyền thuyết về Hai Bà Trưng,

thành một dòng chảy mạnh mẽ, nó thể hiện tinh thần yêu nước, ý thức dân tộcvới sức sống mãnh liệt của nhân dân ta.

Truyền thuyết thời kỳ độc lập phong kiến tự chủ vẫn tiếp tục truyền thống

ngợi ca những anh hùng trong lịch sử Đó là nhóm truyện về Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn, Dương Thái hậu, Lý Thái Tổ, Lê Phụng Hiểu,

Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Yết Kiêu, Dã Tượng, Phạm Ngũ Lão,

Lê Lợi và các tướng sĩ, bà hàng nước, ông đánh dậm, người nô bộc tất cả

đều phản ánh ý chí độc lập và tinh thần quyết tâm chống giặc ngoại xâm củanhân dân

So với truyền thuyết thời kỳ dựng nước, truyền thuyết đời sau người anh hùnghiện lên rõ nét hơn, không mang tính khái quát chung nữa mà đã với tư cách

là một nhân vật cá thể, nhân vật mang tính chiều sâu về tư tưởng

* Truyền thuyết về người anh hùng nông dân khởi nghĩa

Hệ thống truyền thuyết về người anh hùng nông dân ra đời và phát triển

dồi dào trong khoảng bốn thế kỷ XVI, XVII, XVIII và XIX Đây là những

thế kỷ chế độ quân chủ phong kiến ở Việt Nam đi vào thời suy thoái Mâuthuẫn giai cấp diễn ra sâu sắc Quyền sống và quyền làm người của người laođộng bị vi phạm hơn bao giờ hết Vì vậy rất nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân

đã nổ ra Đó chính là tiền đề cho sự ra đời của truyền thuyết phản ánh vấn đềđấu tranh giai cấp, đề cao tinh thần dân chủ của nhân dân lao động bị áp bức

Đó là những câu chuyện về Nam Cường, Quận He (Nguyễn Hữu Cầu), Chàng Lía, Cố Bu, Hầu Tạo, Ba Vành với những cuộc khởi nghĩa long

trời lở đất từng làm rung chuyển thời đại

Truyền thuyết thời kỳ này ca ngợi những người anh hùng nông dânkhởi nghĩa một cách trung thực, khách quan, ít lý tưởng hóa các nhân vật anh

hùng Bên cạnh âm điệu ngợi ca còn có cả âm điệu phê phán (về phương diệnđạo đức cũng như nhược điểm, thói xấu) Đó là những nguyên nhân dẫnngười anh hùng và các cuộc khởi nghĩa nông dân đến kết cục bi thương.

Truyền thuyền về người anh hùng nông dân khởi nghĩa là một nguồntài liệu lịch sử quý báu cho đời sau Khi chính sử của giai cấp phong kiến cốtình bóp méo, bôi nhọ những cuộc khởi nghĩa và các lãnh tụ nghĩa quân thìtruyền thuyết đã đính chính, đánh giá lại những nhân vật, sự kiện này với cáchnhìn khách quan, trung thực Trước sau như một, nhân dân lao động vẫn dànhcho những người anh hùng áo với lòng thiết tha, trân trọng, dù họ có sai lầmthì tiếng thơm vẫn còn lưu danh muôn thuở

* Truyền thuyết về các danh nhân văn hóa

Thời kỳ trung đại có một bộ phận truyền thuyết ca ngợi những anh

hùng văn hóa kiệt xuất của dân tộc Đó là truyền thuyết kể về vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long; trạng nguyên vùng Kinh Bắc Lê Văn Thịnh, người thầy lỗi lạc Chu Văn An, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác ở xứ Đông, Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan ở xứ Đoài, nhà bác học Lê Quý Đôn ở Sơn Nam Hạ (Thái Bình), đại thi hào Nguyễn Du và nhà cải cách văn võ vẹn toàn thao lược kinh bang tế thế Nguyễn Công Trứ ở xứ Nghệ Hệ thống truyền

thuyết về các danh nhân văn hóa đã ngợi ca những nhân cách cao cả, tài nănglỗi lạc của họ trong sự nghiệp chấn hưng nền văn hiến của dân tộc, làm rạngdanh các danh sĩ nước Nam khiến phương Bắc cũng phải e dè kính nể.Nộidung của truyền thuyết 6