tiểu luận học thuyết máclênin_ lý luận tuần hoàn và chu chuyển của tư bản của các mác ý nghĩa của việc nghiên cứu lý luận này

LỜI NÓI ĐẦU Kinh tế chính trị học Mác – Lê Nin ra đời đã đánh dấu một cuộc cách mạng trong khoa học kinh tế, nó được xây dựng một cách có khoa học, phản ánh đúng đắn các quy luật khách quan kinh tế chính trị học nghiên cứu “tuần hoàn và chu chuyển của tư bản”. Lí luận này được xây dựng bằng phương pháp trừu tượng hóa khoa học kết hợp logic và lịch sử, kết hợp giữa phân tích và tổng hợp. Trong đó, thực chất của lí luận là về vấn đề vốn. Vốn có tầm quan trọng lớn, hầu hết nội dung, quy luật kinh tế của tái sản xuất đều biểu hiện ở tái sản xuất vốn. Vốn là phạm trù kinh tế, là chìa khóa của mọi quá trình phát triển kinh tế Đối với nước ta, lí thuyết về tuần hoàn và chu chuyển tư bản của Các Mác và Ăngghen có ý nghĩa lớn trong thực tiễn, nhất là từ sau Đại hội Đảng VI, VII, VIII nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lí của nhà nước, xóa bỏ cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp, và sau sự kiện các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ, vấn đề này lại càng trở nên cần thiết vì nước ta đã bị mất nguồn viện trợ. Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hiện nay – nền kinh tế quá độ lên Chủ nghĩa xã hội có sự quản lí của nhà nước, việc quản lí và dụng vốn của của cả nước, của từng thành phần kinh tế, của từng doanh nghiệp là một vấn đề phức tạp và hết sức bức thiết. Nhất là trong vài năm trở lại đây, kinh tế thị trường đã tạo ra một môi trường kinh tế hết sức sôi động và cạnh tranh gay gắt. Do đó, để tồn tại và phát triển đứng vững trên thị trường các doanh nghiệp cần kết hợp phân tích lí thuyết tuần hoàn và chu chuyển tư bản với điểu kiện hiện có của các doanh nghiệp để từ đó có những quyết định đúng đắn đối với việc phân bổ các nhân tố sản xuất sao cho phù hợp Xuất phát từ thực tiến của vấn đề đó, em đã chọn đề tài “Lý luận tuần hoàn và chu chuyển của tư bản của Các Mác. Ý nghĩa của việc nghiên cứu lý luận này” Do trình độ có hạn và nhận thức chưa cao nên tiểu luận của em không tránh khỏi thiếu sót và hạn chế. Em rất mong có sự động viên và đóng góp của các thầy cô giáo bộ môn kinh tế chính trị để tiểu luận của em được hoàn thiện hơn

LỜI NÓI ĐẦU

Kinh tế chính trị học Mác – Lê Nin ra đời đã đánh dấu một cuộc cáchmạng trong khoa học kinh tế, nó được xây dựng một cách có khoa học, phảnánh đúng đắn các quy luật khách quan kinh tế chính trị học nghiên cứu “tuầnhoàn và chu chuyển của tư bản” Lí luận này được xây dựng bằng phươngpháp trừu tượng hóa khoa học kết hợp logic và lịch sử, kết hợp giữa phân tích

và tổng hợp Trong đó, thực chất của lí luận là về vấn đề vốn Vốn có tầmquan trọng lớn, hầu hết nội dung, quy luật kinh tế của tái sản xuất đều biểuhiện ở tái sản xuất vốn Vốn là phạm trù kinh tế, là chìa khóa của mọi quátrình phát triển kinh tế

Đối với nước ta, lí thuyết về tuần hoàn và chu chuyển tư bản của CácMác và Ăngghen có ý nghĩa lớn trong thực tiễn, nhất là từ sau Đại hội Đảng

VI, VII, VIII nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lí của nhànước, xóa bỏ cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp, và sau sự kiện các nước xãhội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ, vấn đề này lại càng trở nên cần thiết vì nước

ta đã bị mất nguồn viện trợ

Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hiện nay – nền kinh tế quá

độ lên Chủ nghĩa xã hội có sự quản lí của nhà nước, việc quản lí và dụng vốncủa của cả nước, của từng thành phần kinh tế, của từng doanh nghiệp là mộtvấn đề phức tạp và hết sức bức thiết Nhất là trong vài năm trở lại đây, kinh tếthị trường đã tạo ra một môi trường kinh tế hết sức sôi động và cạnh tranh gaygắt Do đó, để tồn tại và phát triển đứng vững trên thị trường các doanhnghiệp cần kết hợp phân tích lí thuyết tuần hoàn và chu chuyển tư bản vớiđiểu kiện hiện có của các doanh nghiệp để từ đó có những quyết định đúngđắn đối với việc phân bổ các nhân tố sản xuất sao cho phù hợp

Xuất phát từ thực tiến của vấn đề đó, em đã chọn đề tài “Lý luận tuần hoàn và chu chuyển của tư bản của Các Mác Ý nghĩa của việc nghiên cứu lý luận này”

Do trình độ có hạn và nhận thức chưa cao nên tiểu luận của em khôngtránh khỏi thiếu sót và hạn chế Em rất mong có sự động viên và đóng gópcủa các thầy cô giáo bộ môn kinh tế chính trị để tiểu luận của em được hoànthiện hơn

NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận.

Sản xuất tư bản chủ nghĩa là sự thống nhất biện chứng giữa quá trình sảnxuất và quá trình lưu thông, giữa quá trình tạo ra giá trị thặng dư và quá trìnhthực hiện giá trị thặng dư Vì vậy, sau khi đã nghiên cứu các quá trình khác,cần nghiên cứu quá trình lưu thông để xác định rõ hơn nữa vị trí của lưuthông và tác dụng tích cực của nó đối với sản xuất cũng như đối với nền kinh

tế góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhanh, mạnh đưa đất nước ra khỏitình trạng nghèo nàn, lạc hậu để nhân dân ta được no, ấm hơn và thoả mãncác nhu cầu khác cao hơn

Việc nghiên cứu quá trình lưu thông của tư bản còn cung cấp cho chúng

ta một số cơ sở lý luận chung về vấn đề này để nghiên cứu nền kinh tế xã hộichủ nghĩa, chẳng hạn như lý luận về tư bản cố định và tư bản lưu động, thờigian sản xuất, thời gian lưu thông, Vì lưu thông tư bản là quá trình biến tưbản từ hình thái tiền tệ sang hình thái hàng hoá và từ hình thái hàng hoá sanghình thái tiền tệ.Theo nghĩa rộng thì lưu thông tư bản chính là sự vận độngcủa tư bản qua ba giai đoạn: hai giai đoạn lưu thông và một giai đoạn sảnxuất, cho nên lưu thông là khâu quan trọng mà chúng ta đề cập tới Nếu xử lýtốt khâu này thì nền kinh tế sẽ thuận lợi trong việc sử dụng vốn, rút ngắn thờigian chu kỳ vốn quay vòng, các khâu trao đổi và mua bán khác,

Nước ta đang có nguy cơ bị tụt hậu xa hơn về kinh tế so với nhiều nướctrong khu vực do điểm xuất phát thấp, lại phải đi lên trong môi trường cạnhtranh gay gắt, nên nghiên cứu vấn đề này sẽ góp phần rút ngắn khoảng cáchtụt hậu ngày một gần hơn

2.Cơ sở thực tiễn.

Nghiên cứu tự tuần hoàn và chu chuyển của tư bản có ý nghĩa thực tiễnđối với chúng ta Vì nước ta đã chuyển sang nền kinh tế thị trường nên trongsản xuất kinh doanh đòi hỏi chúng ta phải quay vòng vốn nhanh, sử dụng vốn

một cách hợp lý có hiệu quả Có như vậy mới nâng cao được lợi nhuận, gópphần thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhanh hơn.

Dựa vào nhu cầu về vốn và việc sử dụng vốn của các doanh nghiệp cóhiệu quả hay không, Nhà nước và các bộ, ngành có thể đưa ra các chính sáchthoả đáng nhằm thu hút vốn ở trong nước hoặc đầu tư nước ngoài về để đápứng nhu cầu vốn và có các chính sách cụ thể đối với từng doanh nghiệp, xâydựng công cụ quản lý các doanh nghiệp

Theo nhà kinh tế A.Smith, vì: “tiền là dầu mỡ bôi trơn cỗ xe kinh tế, làbánh xe vĩ đại của lưu thông” Vì vậy nghiên cứu vấn đề lưu thông có ý nghĩathực tiễn đối với chúng ta trong khi nền kinh tế thị trường đang diễn ra náonhiệt, sôi động

A TUẦN HOÀN TƯ BẢN

1 Ba giai đoạn của sự vận động của tư bản và sự biến hoá hình thái của tư bản.

Để nghiên cứu quá trình lưu thông của tư bản cá biệt, Các Mác đã trừutượng tất cả các loại tư bản khác như: tư bản thương nghiệp, tư bản cho vay,

tư bản kinh doanh ruộng đất… chỉ đề cập đến tư bản công nghiệp với ý nghĩa

là nó bao quát mọi ngành sản xuất vật chất kinh doanh theo phương thức sảnxuất tư bản chủ nghĩa Nghĩa là ngành duy nhất tạo ra giá trị thặng dư cho nhà

Nếu chỉ dừng lại ở hình thức bên ngoài thì ta thấy đây là một hành vimua bán thông thường Tiền tệ ở đây được sử dụng làm phương tiện mua nhưmọi số tiền khác trong lưu thông Nhưng, khi xem xét kĩ các hàng hóa nhà tưbản đã mua được ta sẽ thấy tiền tệ ở đây không chỉ làm chức năng phươngtiện mua bán thông thường mà còn làm chức năng tư bản vì nó đã thực hiệnviệc mua hàng hóa sức lao động (H - SLĐ) và hàng hóa tư liệu sản xuất (H -TLSX) để nhằm mục đích sản xuất giá trị thặng dư

Trong quá trình này, hành vi T – SLĐ (mua hàng hóa sức lao động) làyếu tố đặc trưng khiến cho tiền xuất hiện ngay từ đầu đã là tư bản Hành vi T– TLSX (mua tư liệu sản xuất) là điều kiện để cho sức lao động đã mua có thểhoạt động được Bởi vậy, việc mua tư liệu sản xuất và sức lao động phải đảmbảo một tỉ lệ thích đáng với nhau về số lượng, có như vậy quá trình sản xuất

tư bản chủ nghĩa mới được tiến hành bình thường Vì nếu thiếu tư liệu sảnxuất công nhân sẽ không có đủ việc làm, còn nếu thiếu sức lao động của côngnhân thì bản thân tư liệu sản xuất sẽ không thể biến thành sản phẩm đượcHoàn thành quá trình này, tư bản đã trút bỏ hình thái tiền tệ và manghình thái các yếu tố của sản xuất tư bản chủ nghĩa Đó là tư liệu sản xuất vàsức lao động tức là hình thái tư bản tiền tệ đã chuyển hóa thành hình thái tưbản sản xuất

b Giai đoạn thứ hai: sản xuất (…SX …)

Tiếp theo giai đoạn thứ nhất (nhà tư bản mua tư liệu sản xuất và sức laođộng) là giai đoạn thứ hai, giai đoạn nhà tư bản sử dụng các hàng hóa đã muađược nghĩa là nhà tư bản tiến hành quá trình sản xuất.Quá trình này có thểđược mô tả như sau:

sản xuất Nhưng sự kết hợp ở đây biểu hiện ra là một hình thái tồn tại của tưbản ứng trước Chúng được phân thành những yếu tố khác nhau của tư bảnsản xuất Phương thức kết hợp đặc thù đó không chỉ là kết quả mà thành mộtchức năng của tư Trong khi thực hiện chức năng của mình, tư bản sản xuấttiêu dùng các thành phần của bản thân nó để biến thành một khối lượng sảnphẩm có giá trị lớn hơn Kết quả của quá trình là một hàng hoá mới được tạothành, khác cả về giá trị sử dụng và lượng giá trị so với các hàng hoá cấuthành tư bản sản xuất.

Hàng hoá mới này là hàng hoá đã mang giá trị thặng dư, nó đã trở thànhH’ có giá trị bằng K + m tức là bằng giá trị của tư bản sản xuất hao phí để chếtạo ra nó, cộng với giá trị thặng dư (m) do tư bản sản xuất ấy đẻ ra Như vậykết quả của giai đoạn thứ hai là tư bản sản xuất biến thành tư bản hàng hoá

c Giai đoạn thứ ba: Bán hàng hóa: (H’ - T’)

Sauk hi sản xuất ra hàng hóa, hàng hóa đó cần được thực hiện bằng cáchđem bán để thu tiền về Nhưng hàng hóa ở đây là tư bản hàng hóa vì bản thân

nó đã chứa đựng một lượng giá trị thặng dư được sáng tạo trong quá trình sảnxuất tức là: H’ = H + m Vì vậy, chỉ cần tiến hành trao đổi ngang giá theođúng quy luật giá trị như các hàng hóa thông thường khác cũng thu về đượcT’ – số tiền trội hơn số tiền ứng ra ban đầu (T) Chức năng của H’ không chỉ

là chức năng hàng hóa mà còn là chức năng thực hiện giá trị thặng dư đượctạo ra trong quá trình sản xuất Kết thúc giai đoạn này, tư bản hàng hóa đãchuyển thành tư bản tiền tệ Như vậy, tư bản đã trở về hình thái ban đầunhưng với số lượng lớn hơn trước

Như vậy, sư vận động của tư bản công nghiệp qua ba giai đoạn, đồngthời cũng là quá trình biến đổi các hình thái của nó để thực hiện các chứcnăng khác nhau, làm cho giá trị của nó không ngừng được tăng lên Đó chính

là quá trình tuần hoàn của tư bản

Tuần hoàn của tư bản là sự vận động của tư bản trải qua ba giai đoạnbiến hóa qua ban hình thái, thực hiện ba chức năng để rồi trở về hình thái banđầu với giá trị không chỉ được bảo tồn mà còn tăng lên

2 Sự thống nhất của ba hình thái tuần hoàn của tư bản công nghiệp.

Quá trình vận động của tư bản chủ nghĩa trải qua ba giai đoạn, tư bản lầnlượt khoác lấy ba hình thái: tư bản tiền tệ, tư bản sản xuất và tư bản hàng hoá.Mỗi một hình thái đều có thể xem là điểm xuất phát, đồng thời là điểm hồiquy của nó

Tư bản công nghiệp là loại hình tư bản vận động đồng thời cùng một lúcdưới cả ba dạng tuần hoàn: tuần hoàn của tư bản tiền tệ, tuần hoàn của tư bảnsản xuất, tuần hoàn của tư bản hàng hóa Sau đây, ta đi sâu xem xét cụ thểtừng dạng tuần hoàn đó

a Tuần hoàn của tư bản tiền tệ.

Tuần hoàn của tư bản tiền tệ vận động theo công thức:

“tai vạ” cần thiết để làm ra tiền, để tăng thêm giá trị Chính vì vậy mà hìnhthái tuần hoàn của tư bản tiền tệ là hình thái nổi bật nhất, đặc trưng nhất củatuần hoàn tư bản công nghiệp Đồng thời, nó cũng là hình thức phiến diệnnhất, che dấu bản chất bóc lột của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa

b Tuần hoàn của tư bản sản xuất.

Tuần hoàn của tư bản sản xuất vận động theo công thức:

SX H’ - T’ - H SXTuần hoàn của tư bản sản xuất nói lên sự vận động của tư bản, được lặp

đi lặp lại theo chu kì của tư bản sản xuất Ở đây, tư bản hàng hóa được sinh ra

từ quá trình sản xuất, là kết quả trực tiếp của sản xuất Còn tư bản tiền tệ chỉ

là phương tiện mua, chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho sản xuất, tức là chỉlàm môi giới cho tư bản hàng hóa chuyển thành tư bản sản xuất Tuần hoàncủa tư bản sản xuất đã vạch rõ nguồn gốc của tư bản đều từ quá trình sản xuất

mà ra Dù trong quá trình tái sản xuất giản đơn, hay trong quá trình tái sảnxuất mở rộng Nhưng tuần hoàn của tư bản sản xuất lại không biểu thị đượcviệc sản xuất ra giá trị thặng dư, vì nó không hề chỉ ra mục đích của quá trình

là làm tăng thêm giá trị Ở đây, mục đích chỉ là sản xuất thật nhiều, thật rẻ và

nó cũng không nói rõ được sẽ có hiện tượng sản xuất “thừa tương đối”

c Tuần hoàn của tư bản hàng hoá.

Tuần hoàn của tư bản hàng hóa vận động theo công thức:

H’ - T’ - H SX H’

Khác với mọi hình thức tuần hoàn trên, tuần hoàn của tư bản hàng hóa

có điểm xuất phát bao giờ cũng bắt đầu bằng H’ – Một giá trị tư bản ứngtrước đã chứa đựng giá trị thặng dư Bởi vậy, tuần hoàn của tư bản hàng hóa

có những đặc điểm sau:

Một là: Nó biểu hiện hình thái hàng hóa được sản xuất từ trong quá trình

sản xuất tư bản chủ nghĩa Nên nó bao hàm cả tiêu dùng trong sản xuất và tiêudùng cá nhân

Hai là, Điểm kết thúc của quá trình vận động là H’ vẫn dưới hình thái là

hàng hóa Nó chưa được chuyển hóa trở lại thành tiền đã tăng thêm giá trị (T)Bởi vậy, nó sẽ là một hình thái chưa hoàn thành, nó cần phải tiếp tục vậnđộng, nên nó bao hàm quá trình tái sản xuất

Ba là, tuần hoàn của tư bản hàng hóa làm nổi bật sự liên tục của lưu

thông Điểm bắt đầu tuần hoàn H’, điểm kết thúc tuần hoàn cũng là H’ nên

nó luôn biểu hiện một khối lượng giá trị sử dụng được sản xuất ra để bán vì

H’, điểm bắt đầu tuần hoàn đòi hỏi lưu thông, thì H’ điểm kết thúc cũng đòihỏi ngay một quá trình lưu thông mới

Bốn là, hình thái tuần hoàn này còn trực tiếp biểu hiện mối quan hệ giữa

những người sản xuất hàng hoá với nhau Bởi ai nấy cũng đều sản xuất hànghóa rồi ném vào lưu thông để thu tiền về tiếp tục quá trình vận động thì việcthu tiền về sẽ gặp nhiều khó khăn hơn và quá trình sản xuất tiếp theo sẽ bị hạnchế lại

Như vậy là hình thái tuần hoàn H’ H’ đã vạch rõ rằng sự thực hiệnhàng hoá là điều kiện thường xuyên của quá trình sản xuất - song cũng do quánhấn mạnh tính liên tục của lưu thông hàng hoá, nên người ta có ấn tượngrằng tất cả mọi yếu tố của quá trình sản xuất đều là do lưu thông hàng hoá mà

ra và chỉ gồm có hàng hoá mà thôi

Tóm lại, nếu xét riêng từng hình thái tuần hoàn thì mỗi hình thái chỉphản ánh hiện thực tư bản chủ nghĩa một cách phiến diện Do đó, khi làm nổibật mặt bản chất này thì lại che dấu mặt bản chất khác của sự vận động của tưbản công nghiệp Do đó ta phải xem xét đồng thời cả ba hình thái tuần hoànmới nhận thức được đầy đủ sự vận động thực tế của tư bản, mới hiểu biếtđúng đắn bản chất của mối quan hệ tư bản chủ nghĩa biểu hiện trong sự vậnđộng đó

Trong thực tế, cũng chỉ có sự thống nhất của cả ba hình thái tuần hoànthì quá trình vận động của tư bản mới có thể tiến hành một cách liên tụckhông ngừng Tuần hoàn của tư bản chỉ tiến hành được khi nào cả ba giaiđoạn chuyển tiếp một cách trôi chảy Nếu một giai đoạn nào đấy bị ngừng trệthì toàn bộ quá trình tuần hoàn sẽ bị phá hoại Vậy, muốn bảo đảm cho tuầnhoàn của tư bản không ngừng liên tục chuyển hoá hình thái qua các giai đoạn

kê tiếp nhau thì phải có hai điều kiện sau:

Thứ nhất, là toàn bộ tư bản phải được phân ra thành ba bộ phận tồn tại

đồng thời ở cả ba hình thái

Thứ hai, mỗi bộ phận tư bản ở mỗi hình thái khác nhau đều phải không

ngừng liên tục trải qua ba hình thái ấy

Hai điều kiện trên quan hệ chặt chẽ với nhau, ràng buộc lẫn nhau, làmtiền đề cho nhau Chỉ khi nào có sự sắp xếp kề nhau của các bộ phận tư bảntồn tại đồng thời ở cả ba hình thái thì mới có sự kế tục nhau của các bộ phận

tư bản ấy.Ngược lại, cũng chỉ khi nào các hình thái tư bản kế tục nhau khôngngừng thì tư bản mới tồn tại đồng thời ở cả ba hình thái đó được

B CHU CHUYỂN CỦA TƯ BẢN

Sự vận động hay biến hóa hình thái của tư bản không phải chỉ diễn ra 1lần, mà nó không ngừng lặp đi lặp lại Sự vận động lặp đi lặp lại đó chính làchu chuyển của tư bản Chu chuyển của tư bản lá sự tuần hoàn của tư bảnđược lặp đi lặp lại một cách có định kì

1 Thời gian chu chuyển của tư bản.

Thời gian chu chuyển của tư bản là khoảng thời gian từ khi tư bản đượcứng ra dưới một hình thái nào đó cho đến khi thu về cũng dưới hình thái ấy,nhưng có kèm theo giá trị thặng dư Thời gian chu chuyển của tư bản là thờigian mà tư bản trải qua các giai đoạn lưu thông và sản xuất trong quá trìnhtuần hoàn.Nó bao gồm: thời gian lưu thông cộng với thời gian sản xuất

a) Thời gian sản xuất

Thời gian sản xuất của tư bản là thời gian tư bản nằm trong lĩnh vực sảnxuất Thời gian sản xuất bao gồm:

-Thời gian lao động, tức là thời gian người lao động sử dụng tư liệu laođộng tác động vào đối tượng lao động để tạo ra sản phẩm Đây là thời gianduy nhất tạo ra giá trị và giá trị thặng dư cho nhà tư bản

-Thời gian gián đoạn lao động: tức là thời gian đối tượng lao động hoặcbán thành phẩm, chịu sự tác động của thiên nhiên mà không cần lao động củacon người tác động vào như: thóc giống ngâm thành mạ gieo, rượu ủ men, gỗ,gạch để phơi khô…

-Thời gian dự trữ sản xuất, tức là thời gian tư bản sản xuất đã sẵn sànglàm điều kiện cho quá trình sản xuất, nhưng chưa đưa vào sản xuất Bộ phận

tư bản này là tư bản “ở góa” Nó là điều kiện đáp ứng cho quá trình sản xuấthoạt động không ngừng

Thời gian gián đoạn lao động và thời gian dự trữ sản xuất không tạo ragiá trị và giá trị thặng dư Do đó, rút ngắn các thời gian này là vấn đề có ýnghĩa quan trọng đối với quá trình sản xuất ra sản phẩm hàng hóa

Thời gian sản xuất của tư bản dài hay ngắn, do tác động của nhiều nhân

tố, chủ yếu là bốn nhân tố sau:

-Một là: tính chất của ngành sản xuất

-Hai là: vật sản xuất chịu sự tác động của quá trình tự nhiên dài hay

ngắn

-Ba là: trình độ phát triển của khoa học kĩ thuật cao hay thấp

-Bốn là: dự trữ sản xuất đủ hay thiếu

b) Thời gian lưu thông:

Thời gian lưu thông của tư bản là thời gian tư bản nằm trong lĩnh vựclưu thông

Thời gian lưu thông ngắn hay dài sẽ làm cho quá trình sản xuất được lặp

đi lặp lại nhanh hay chậm, khối lượng tư bản làm cho chức năng tư bản sảnxuất được nhiều lần hay ít, do đó hiệu quả của tư bản tức là việc sản xuất ragiá trị thặng dư cao hay thấp

Thời gian lưu thông gồm thời gian mua và thời gian bán Trong đó, thờigian bán quan trọng hơn và khó khăn hơn Thời gian lưu thông phụ thuộc vào

ba nhân tố sau:

-Một là: tình hình thị trường

-Hai là: khoảng cách thị trường

-Ba là: giao thông và các phương tiện giao thông

2.Số vòng chu chuyển của tư bản

Do chịu ảnh hưởng của hàng loạt các nhân tố nên thời gian sản xuất vàthời gian lưu thông của các tư bản không thể giống nhau Do đó, thời gian chuchuyển của tư bản trong các ngành khác nhau cũng như trong cùng một ngànhrất khác nhau.

Thời gian chu chuyển của các tư bản dài, ngắn khác nhau như vậy, nênmuốn tính toán và so sánh với nhau, người ta tính tốc độ chu chuyển của các

tư bản trong cùng 1 thời gian nhất định (1 năm) xem tư bản đã quay được mấyvòng Ta có công thức tính số vòng chu chuyển tư bản như sau:

CH

n =

ch

Trong đó: n: là số vòng chu chuyển của tư bản

CH: Thời gian 1 năm (12 tháng)

ch: Thời gian chu chuyển 1 vòng của tư bản

Thí dụ: Một tư bản chu chuyển một vòng mất 6 tháng thì số vòng chuchuyển sẽ là:

12 tháng

n = = 2 vòng

6 tháng

3 Tư bản cố định và tư bản lưu động.

Thời gian chu chuyển của tư bản bao gồm toàn bộ thời gian chu chuyểncủa các bộ phận tư bản ứng ra để sản xuất Nhưng do phương thức chuchuyển của các bộ phận tư bản không giống nhau, nên vòng chu chuyển củachúng cũng khác nhau Căn cứ vào phương thức chu chuyển của các bộ phận

tư bản, người ta phân chia tư bản sản xuất thành tư bản cố định và tư bản lưuđộng

a)Tư bản cố định.

Tư bản cố định là bộ phận tư bản tham gia toàn bộ vào quá trình sảnxuất, nhưng giá trị của nó chỉ chuyển từng phần sang sản phẩm

Tư bản cố định trước hết là bộ phận tư bản tồn tại dưới hình thái tư liệulao động (máy móc, thiết bị, nhà xưởng …) Trong quá trình sản xuất, nóchuyển giá trị dần sang sản phẩm Phần giá trị cố định như vậy trong tư liệulao động không ngừng giảm cho đến khi tư liệu lao động không dùng đượcnữa Tư liệu lao động càng bền, càng chậm hao mòn bao nhiêu thì giá trị của

nó được biểu hiện dưới hình thức sử dụng càng lâu bấy nhiêu

Xếp vào tư bản cố định còn có bộ phận tư bản như chất dùng để cải tạođất có tác dụng lâu dài trong nhiều chu kì sản xuất… giá trị của nó cũng đượcchuyển dần vào sản phẩm

b)Tư bản lưu động

Tư bản lưu động là bộ phận tư bản khi tham gia vào quá trình sản xuấtthì chuyển toàn bộ giá trị sang sản phẩm Đó là bộ phận tư bản bất biền tiêudùng trong quá trình sản xuất như nguyên liệu, vật liệu phụ, nhiên liệu (gọi là

bộ phận tư bản bất biến lưu động) và bộ phận tư bản khả biến (v) cũng cóphương thức chuyển dịch giá trị như trên, nên cũng được xếp vào tư bản lưuđộng

Việc phân chia tư bản sản xuất thành các bộ tư bản cố dịnh và tư bản lưuđộng có tính chất tương đối mà thôi Vì có những tư liệu sản xuất khi là tưbản cố định, khi là tư bản lưu động tùy theo chức năng của nó trong quá trìnhsản xuất

Thí dụ: trâu bò dùng để kéo cày là tư bản cố định nhưng trâu bò thịt lại

là tư bản lưu động

c)Hao mòn hữu hình và hao mòn vô hình

Trong quá trình sản xuất tư bản cố định bị hao mòn dần về mặt giá trị sửdụng Đi đôi với việc hao mòn vật chất, giá trị của nó cũng giảm dần do đãchuyển từng phần sang sản phẩm Quá trình hao mòn về mặt giá trị đó gọi làhao mòn hữu hình (hao mòn do sử dụng trong sản xuất, do phá hoại của thiênnhiên sinh ra như máy móc bị han rỉ)

Ngoài hao mòn hữu hình, tư bản cố định còn bị hao mòn vô hình, tức làhao mòn thuần túy về mặt giá trị, hao mòn vô hình do các nguyên nhân gây rasau:

Một là: do năng suất lao động tăng lên làm giảm giá trị của các máy móc

cũ (thế hệ trước) tuy giá trị sử dụng của chúng vẫn còn nguyên vẹn hoặc mớihao mòn một phần

Hai là: do tiến bộ của khoa học kĩ thuật giúp cho con người sản xuất

được những máy móc tối tân hơn, có công suất cao hơn các máy cũ Vì vậy,làm cho những máy cũ tuy giá trị sử dụng vẫn còn nguyên vẹn, nhưng giá trịcủa nó lại bị giảm đi nhiều

Hao mòn hữu hình và hao mòn vô hình của tư bản cố định đểu được tínhchuyển giá trị vào sản phẩm hình thành nên quỹ khấu hao dùng để đổi mới tưbản cố định Để phát huy hiệu quả của tư bản, quỹ này có thể được đưa ramua sắm thêm máy móc để mở rộng sản xuất (phát triển theo chiều rộng)hoặc cải tiến máy móc nhằm tăng thêm hiệu suất (phát triển theo chiều sâu)

Tư bản cố định phải được bảo quản chu đáo để tránh những hao mòn bấtthường, nâng cao được hiệu quả sử dụng của nó Ngoài việc bảo quản, tư bản

cố định phải được bảo dưỡng, tu bổ, sửa chữa có định kì Những chi phí dùngcho việc bảo quản, sửa chữa cố định đó được tính vào giá cả sản phẩm sảnxuất ra Trong quá trình sản xuất, để hạ được giá thành sản phẩm cần hết sứctránh những hao mòn vô ích trên đây

4.Tác dụng và phương pháp làm tăng tốc độ chu chuyển của tư bản.

Trong quá trình sản xuất, tổng tư bản ứng trước cần được tăng tốc độ chuchuyển Tốc độ chu chuyển của tổng tư bản ứng trước được tính bằngtốc độ chu

chuyển trung bình của tư bản cố định và tư bản lưu động Theo côngthức sau

Giá trị chu chuyển của Giá trị chu chuyển của Tốc độ chu tư bản cố định + tư bản lưu động