So sánh sự giống nhau và khác nhau về hệ tư tưởng, nguồn luật và nghề luật của các dòng họ pháp luật Civil Law, Common Law và Islam Law. Trên cơ sở đó, bình luận về sự ảnh hưởng của các dòng họ pháp luật chính trên thế giới tới hệ thống pháp luật Việt N

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TIỂU LUẬN CUỐI KỲ HỌC PHẦN: LUẬT HỌC SO SÁNH Đề bài: So sánh sự giống nhau và khác nhau về hệ tư tưởng, nguồn luật và nghề luật của các dòng họ pháp

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

HỌC PHẦN: LUẬT HỌC SO SÁNH

Đề bài: So sánh sự giống nhau và khác nhau về hệ tư tưởng, nguồn luật

và nghề luật của các dòng họ pháp luật Civil Law, Common Law và Islam Law Trên cơ sở đó, bình luận về sự ảnh hưởng của các dòng họ pháp luật chính trên thế giới tới hệ thống pháp luật Việt Nam (nếu có)

Sinh viên: Nguyễn Thị Hằng MSSV: 19040836

Lớp: Kép K13-Luật học Giảng viên: PGS.Ts Nguyễn Hoàng Anh

Ths Hà Thị Út

Hà Nội, ngày 25 tháng 1 năm 2022

MỤC LỤC

Phần mở đầu……… 3 Phần nội dung……… 4

1 Cơ sở lý luận……… 4

2 So sánh sự giống nhau và khác nhau về hệ tư tưởng của các

dòng họ pháp luật Civil Law, Common Law và Islam Law… 6

3 So sánh sự giống nhau và khác nhau về nguồn luật của các

dòng họ pháp luật Civil Law, Common Law và Islam Law… 8

4 So sánh sự giống nhau và khác nhau về nghề luật của các

dòng họ pháp luật Civil Law, Common Law và Islam Law… 9

5 Sự ảnh hưởng của các dòng họ pháp luật chính trên thế giới

tới hệ thống pháp luật Việt Nam……… 10

Phần kết luận……… 13

Tài liệu tham khảo……… 13

PHẦN MỞ ĐẦU

Với một người theo đuổi lĩnh vực về Luật, để tiếp cận những kiến thức pháp luật của thế giới một cách hiệu quả chỉ có thể thông qua sự so sánh các hệ thống pháp luật Luật so sánh chính vì vậy ra đời cũng như một lĩnh vực khoa học giúp người học luật phân nhóm được hệ thống pháp luật của các quốc gia, cung cấp tri thức về các dòng họ pháp luật cơ bản trên thế giới, hiểu biết về pháp luật nước ngoài và trên cơ sở đó, hình thành một cách tiếp cận mới đầy khách quan và đầy đủ hơn với hệ thống pháp luật của quốc gia mình Nhận thấy sự cần thiết của việc ứng dụng luật so sánh, bài tiểu luận đưa ra điểm giống và khác nhau các hệ thống pháp luật cơ bản trên thế giới về hệ tư tưởng, nguồn luật và nghề luật, đồng thời đánh giá sự ảnh hưởng của chúng tới hệ thống pháp luật Việt Nam

Em xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh, Ths Hà Thị Út

đã đồng hành, cung cấp kiến thức nền tảng giúp em thực hiện bài tiểu luận này Kết thúc học phần Luật so sánh, bản thân em không có sự kì vọng nào hơn việc trả lời được câu hỏi “Vậy Việt Nam thuộc dòng họ pháp luật nào, và điều gì làm nên sự khác biệt của hệ thống pháp luật nước ta so với các nước khác?” Có lẽ bài tiểu luận này sẽ trả lời phần nào câu hỏi đó Trong quá trình thực hiện bài tiểu luận chắc hẳn không tránh khỏi những thiếu sót, em rất hi vọng sẽ nhận được sự góp ý

từ Quý cô giáo để bài làm của em được hoàn chỉnh nhất!

PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

1.1 Dòng họ pháp luật Civil Law

Trong lĩnh vực luật học so sánh, thuật ngữ “Civil Law” được hiểu là tên gọi

của hệ thống pháp luật lục địa châu Âu (còn gọi là hệ thống pháp luật La Mã – Đức) tồn tại ở các nước lục địa châu Âu như Pháp, Italia, Đức, Áo, Bỉ,…, phần lớn các nước châu Phi, hầu hết các nước châu Mỹ Latinh, các nước phương Đông trong đó có Nhật Bản

Civil Law là dòng họ pháp luật lớn nhất trên thế giới, chịu ảnh hưởng sâu sắc của luật La Mã, hầu hết những bộ luật lớn của dòng họ này hình thành trên cơ

sở sự kết hợp giữa tập quán địa phương và luật La Mã Civil Law dựa trên phương pháp điều chỉnh (phương pháp tác động pháp luật lên các quan hệ xã hội) để chia

pháp luật thành công pháp (những ngành luật điều chỉnh các quan hệ xã hội giữa

các cơ quan nhà nước với nhau hoặc giữa các cơ quan nhà nước với tư nhân) và

tư pháp (các ngành luật điều chỉnh các quan hệ giữa tư nhân với tư nhân)

Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law coi trọng lý luận pháp luật, thể hiện ở các bộ luật của các nước lục địa châu Âu thông thường đi từ cái chung đến cái riêng, từ cái trừu tượng đến cái hữu hình, từ nguyên tắc chung đến các tình huống cụ thể, từ lí luận đến thực tiễn

Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law có trình độ hệ thống hoá, pháp điển hoá cao Các quy phạm pháp luật trong các bộ luật thường rất cụ thể với các chế tài rõ ràng vì vậy có thể áp dụng trực tiếp vào các quan hệ xã hội mà không cần thông qua văn bản pháp luật trung gian như nghị định hoặc thông tư hướng dẫn thi hành Ngoài ra, dòng họ Civil law không coi tiền lệ pháp luật là hình thức pháp luật thông dụng và phổ biến như pháp luật thành văn

1.2 Dòng họ pháp luật Common Law

Trong bài tiểu luận này, chúng ta hiểu thuật ngữ “Common Law” theo nghĩa những hệ thống pháp luật bắt nguồn và chịu ảnh hưởng từ hệ thống pháp luật Anh, thừa nhận án lệ như một nguồn luật chính thống, tức là thừa nhận học thuyết tiền

lệ pháp

Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống pháp luật Common Law gắn liền với lịch sử Common Law của nước Anh Trong gần bốn thế kỉ cai trị nước Anh, đế quốc La Mã để lại những ảnh hưởng nặng nề đến văn hóa Anh, tuy nhiên lại không ban cho người dân Anh hệ thống pháp luật La Mã, bởi vậy nước Anh không bị áp đặt bởi Luật La Mã mà chỉ bị ảnh hưởng một phần nhỏ

Đặc thù lớn nhất của Common Law là hệ thống pháp luật này không được tìm thấy trong các bộ luật, đạo luật, hay trong các bản chuyên luận về luật của các học giả pháp lí mà được tìm thấy trong các phán quyết của các thẩm phán, ghi nhận lại kết quả giải quyết những tình huống có thật trong thực tiễn

Sau khi hình thành ở Anh quốc, dòng họ Common Law đã lan sang khắp các châu lục từ châu Phi, châu Mỹ đến châu Úc, châu Á và hình thành nên "hệ thống Common Law" Hệ thống này chủ yếu được mở rộng bằng con đường thuộc địa hóa của Hoàng gia Anh

1.3 Dòng họ pháp luật Islam Law

Luật Hồi giáo (Islam Law) không phải là hệ thống pháp luật gắn với nhà nước mà chỉ là một phần của Shariah (Luật đạo Hồi) Luật Hồi giáo giống như luật giáo hội của nhà thờ thiên chúa giáo, là hệ thống các quy định mang tính tôn giáo của những người theo đạo Các quy định của luật Hồi giáo hoàn toàn độc lập, không chịu sự chi phối của nhà nước, không có quyền lực nào có thể thay đổi luật Hồi giáo

Luật Hồi giáo thể hiện ý chí của thượng đế chứ không phải của nhà nước nên nó hướng đến điều chỉnh hầu hết các lĩnh vực của đời sống chứ không chỉ lĩnh vực mà nhà nước quan tâm, không mang tính cưỡng chế nhưng chỉ ra ý nghĩa tồn tại của tín đồ với những nghĩa vụ tôn giáo và hứa hẹn cuộc sống hạnh phúc trên thiên đường

Luật Hồi giáo bao gồm hai bộ phận: học thuyết tôn giáo và luật thần thánh quy định những gì mà tín đồ phải làm và không được làm Khó có thể phân định giữa quy định pháp luật và các quy định tôn giáo vì người Hồi giáo cho rằng pháp luật và tôn giáo chỉ là một

2 So sánh sự giống nhau và khác nhau về hệ tư tưởng của các dòng họ pháp luật Civil Law, Common Law và Islam Law.

2.1 Sự giống nhau

Bất kì hệ thống pháp luật nào, dù là Civil Law, Common Law hay Islam Law đều hướng đến những giá trị chung cho toàn xã hội, đó là sự công bằng, hợp

lý và đảm bảo quyền con người Cả ba dòng họ pháp luật này đều hướng tới điều chỉnh hành vi của con người trên tất cả các phương diện của đời sống xã hội, nhằm

ổn định trật tự xã hội và đảm bảo sự tự do trong khuôn khổ của từng chủ thể tồn tại trong xã hội

Ba dòng họ pháp luật này đều có lịch sử phát triển lâu đời, phạm vi ảnh hưởng sâu rộng tới nhiều quốc gia trên thế giới, có vị trí quan trọng trên bản đồ pháp lí quốc tế

Dòng họ Common Law và Civil Law còn có đặc điểm chung là đều chịu ảnh hưởng của tư tưởng luật La Mã do bắt nguồn từ châu Âu – vùng đất từng bị

đế quốc La Mã xâm chiếm trong nhiều thế kỉ, nhưng mức độ ảnh hưởng của luật

La Mã lên hai dòng họ này là khác nhau

2.2 Sự khác nhau

Civil Law Common Law Islam Law

Chịu ảnh hưởng sâu sắc

của luật La Mã và học

thuyết phân chia quyền

lực, không thừa nhận vai

trò lập pháp của cơ quan

xét xử

Chịu ảnh hưởng sâu sắc từ

hệ thống pháp luật Anh, coi trọng vai trò của thẩm phán trong lĩnh vực lập pháp

Chịu ảnh hưởng sâu sắc hoặc trực tiếp dẫn chiếu những giáo lý của đạo Hồi

Chia pháp luật thành

công pháp và tư pháp

xuất phát từ tư tưởng về

mối quan hệ giữa người

cai trị và bị cai trị đòi hỏi

chế định pháp luật khác

nhau về mối quan hệ

giữa các tư nhân với

nhau Lợi ích công rạch

ròi với lợi ích tư

Không có sự phân biệt giữa luật công và luật tư, trừ hệ thống pháp luật Anh Tuy nhiên, sự phân biệt giữa luật công và luật

tư ở Anh chỉ để nhằm xác định thủ tục tố tụng nào cần áp dụng để giải quyết

vụ việc có liên quan

Chủ yếu hướng tới điều chỉnh và giải quyết hành

vi cá nhân, giới hạn nghĩa vụ và quy định cụ thể nội dung các quyền

cá nhân, đặc biệt trong lĩnh vực hôn nhân gia đình, thừa kế, hình sự

Nhà nước (nhánh lập

pháp) là chủ thể có

quyền điều chỉnh luật,

sửa đổi, bổ sung hoặc

xóa bỏ quy phạm pháp

luật đã ban hành

Các án lệ có thể được sửa đổi, bổ sung, sáng tạo bởi phán quyết của tòa án trong những vụ việc thực

tế phát sinh lần đầu

Luật Hồi giáo là ý chí của thượng đế, không thể thay đổi, các văn bản pháp luật của nhà nước chỉ có thể cụ thể hóa điều luật đó hoặc bổ sung lĩnh vực còn trống

3 So sánh sự giống nhau và khác nhau về nguồn luật của các dòng họ pháp luật Civil Law, Common Law và Islam Law.

3.1 Sự giống nhau

Nguồn luật của ba dòng họ này đều rất đa dạng, có sử dụng pháp luật thành văn, tập quán pháp, quan điểm pháp luật của các học giả pháp lý… nhưng mức độ ảnh hưởng của mỗi nguồn luật trong từng hệ thống pháp luật là khác nhau

Hai dòng họ Civil Law và Common Law đang dần hướng tới sự hội nhập pháp luật, tức là đều chuyển biến coi trọng nguồn luật mà trước đây không chú trọng (Civil Law ngày càng coi trọng phán quyết của tòa án, Common Law ngày càng coi trọng luật thành văn)

3.2 Sự khác nhau

Civil Law Common Law Islam Law

- Luật La Mã: Các

bộ luật lớn của lục địa

châu Âu như Bộ luật dân

sự Napoleon năm 1804,

Bộ luật dân sự Đức năm

1896 đều được hình

thành trên cơ sở kết hợp

luật tập quán địa phương

và luật La Mã

- Đặc biệt coi trọng

luật thành văn Tuy

nhiên, từ cuối thế kỷ

thứ 20, các án lệ, các

- Các hệ thống pháp luật thuộc hệ thống Common Law ít, nhiều chịu ảnh hưởng của hệ

thống pháp luật của Anh

và thừa nhận án lệ như nguồn luật chính thống,

tức là thừa nhận học thuyết

tiền lệ pháp

- Trong vài thập kỉ gần đây, trong các hệ thống pháp luật này, án lệ không còn là nguồn luật

- Kinh Koran là nguồn luật cao nhất và chứa những quy định mang giá trị chung bao trùm phạm vi rất rộng

- Sunna ra được coi là nguồn bổ trợ đóng vai trò quan trọng thứ hai sau Kinh Koran

- Ijma lại được ra đời trên cơ sở sự thống nhất về quan điểm pháp

văn bản dưới luật, các

nghiên cứu học lý tư

pháp cũng đã được xem

là những nguồn luật

quan trọng

duy nhất mà luật thành văn

đã ngày càng trở thành nguồn luật quan trọng, đặc biệt đối với những lĩnh vực không có án lệ

luật của các học giả pháp lý Đạo Hồi

- Qias là án lệ được tuyên bởi thẩm phán cấp cao

4 So sánh sự giống nhau và khác nhau về nghề luật của các dòng họ pháp luật Civil Law, Common Law và Islam Law.

4.1 Sự giống nhau

Dòng họ Civil Law, Common Law và Islam Law đều có nghề luật và đào tạo luật, nhưng mức độ phát triển của nghề luật ở mỗi hệ thống pháp luật là khác nhau; cả ba đều có tòa án, thẩm phán và luật sư

4.2 Sự khác nhau

Civil Law Common Law Islam Law

- Thẩm phán của

Civil law được đào tạo

theo một quy trình riêng,

họ thường trước đó

không phải là các luật

sư Họ chỉ tiến hành hoạt

động xét xử mà không

được tham gia hoạt động

lập pháp, không được

tạo ra các chế định, các

qui phạm pháp luật

- Thẩm phán được chọn lựa từ luật sư giỏi, giàu kinh nghiệm, họ vừa là người sáng tạo ra luật pháp, vừa là người giải thích và áp dụng luật pháp, kiểm soát các thủ tục tố tụng mà vốn rất được coi trọng ở các nước theo dòng họ Common Law

- Các thẩm phán phải trải qua một khoá đào tạo tôn giáo, thần học

- Vua là người bổ nhiệm các thẩm phán Nhà vua là người có quyền xét xử (tư pháp) cao nhất, là người có quyền ân xá

- Luật sư ít được

coi trọng do quá trình

điều tra phụ thuộc phần

lớn vào kết quả của cơ

quan điều tra

- Luật sư tại các nước Thông luật đặc biệt rất được coi trọng

do phán xét chủ yếu dựa vào sự thật tại tòa

do các luật sư nêu

- Luật sư phải theo học một khóa thần học, luật sư không phải người duy nhất bào chữa mà bị cáo có thể tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa

5 Sự ảnh hưởng của các dòng họ pháp luật chính trên thế giới tới hệ thống pháp luật Việt Nam

Việt Nam là quốc gia có lịch sử lập quốc lâu đời, song pháp luật Việt Nam không phải là một hệ thống pháp luật riêng biệt như Common Law và Civil Law

Trải qua hàng nghìn năm bị đô hộ bởi Trung Hoa, sau này là Pháp, rồi trở thành một thành viên trong khối xã hội chủ nghĩa, pháp luật Việt Nam lần lượt bị ảnh hưởng bởi pháp luật của các triều đại Trung Hoa, của Pháp, sau cùng bị ảnh hưởng đặc biệt bởi truyền thống pháp luật xã hội chủ nghĩa bắt nguồn từ Liên Xô

5.1 Ảnh hưởng của dòng họ pháp luật Civil Law

Dòng họ pháp luật La Mã – Đức bành trướng ra thế giới theo hai con

đường: thứ nhất, đi theo các cuộc xâm chiếm thuộc địa của các nước châu Âu lục địa; và thứ hai, tự nguyện gia nhập bởi sự cần thiết hiện đại hóa hoặc mong muốn

phương Tây hóa pháp luật ở những nước không phải là thuộc địa của các nước châu Âu lục địa

Như vậy, pháp luật Pháp thuộc họ pháp luật La Mã – Đức bành trướng vào Việt Nam theo con đường thứ nhất mà có các dấu mốc lịch sử vào năm 1858 (quân Pháp và quân Tây Ban Nha bắt đầu sử dụng vũ lực xâm chiếm Việt Nam), năm

1867 (quân Pháp xâm chiếm xong toàn bộ sáu tỉnh phía Nam, biến nơi đây thành

xứ thuộc địa của Pháp), và năm 1884 (Hòa ước ký kết giữa Việt Nam và Pháp đã làm Việt Nam đánh mất hẳn tư cách một quốc gia độc lập về mặt pháp lý, trở thành một nước bị bảo hộ của Pháp)

Điểm rõ nét tương đồng giữa hệ thống pháp luật Việt Nam với các nước thuộc dòng họ Civil Law đó là sự coi trọng pháp luật thành văn Hầu hết pháp luật của Việt Nam, từ Hiến pháp – văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao nhất, tới tất

cả các bộ luật trải dài trên nhiều lĩnh vực như hôn nhân gia đình, đất đai, môi trường, kinh tế, văn hóa, giáo dục… đều là những văn bản quy phạm pháp luật cụ thể rõ ràng với trình tự thủ tục được quy định chặt chẽ Hay bất kỳ văn bản quy phạm nào khác của bất cứ cơ quan nhà nước nào khi ban hành đều dưới dạng văn bản, công văn cụ thể chi tiết

Tuy nhiên, lịch sử đã chứng minh cho việc Việt Nam luôn giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc, giữ được nét riêng trong lối tư duy về luật, điều đó được chứng minh qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta vào năm 1946, chứa đựng những tư tưởng tiến bộ, nhân văn, bắt kịp thời đại Sự thật là Hiến pháp đầu tiên của nước ta đã ra đời trước bản hiến pháp nổi tiếng của Pháp: Hiến pháp năm 1958

Đồng thời, nước ta không theo học thuyết phân chia quyền lực Biểu hiện ở

ba nhánh Hành pháp, Lập pháp và Tư pháp của nước ta không phân định rạch ròi quyền hạn mà hoạt động theo cơ chế phân công, phối hợp, giám sát giữa các cơ quan, tạo nên sự đồng thuận, thống nhất trong việc vận hành hệ thống pháp luật

5.2 Ảnh hưởng của dòng họ pháp luật Common Law và Islam Law

Ảnh hưởng từ Civil Law trong việc coi trọng pháp luật thành văn, nhưng Việt Nam cũng đã học hỏi từ các nước thuộc dòng họ Common Law về việc sử dụng án lệ trong xét xử