ĐỀ TÀI 02: Trình bày các cách phân loại vật và ý nghĩa của cách phân loại đó trong Tư pháp La Mã Luật La Mã là cội nguồn, là nền móng của rất nhiều bộ luật trên thế giới, trong đó có cả hệ thống luật dân sự của Việt Nam. Các chế định về vật và vật quyền là một trong những chế định rất quan trọng của hệ thống Tư pháp La Mã cổ đại. Nhiều quy định về vật và phân loại vật trong Luật La Mã vẫn được áp dụng cho đến tận ngày nay. Vậy cách phân loại vật và ý nghĩa của những cách phân loại đó có gì điểm gì đặc biệt khi mà những quy định này vẫn được sử dụng trong các bộ luật hiện đại, để tìm hiểu về vấn đề này, em xin trình bày đề tài dưới đây.
Trang 1ĐỀ TÀI 02: Trình bày các cách phân loại vật và ý nghĩa của cách phân loại đó trong Tư pháp La Mã
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 3
NỘI DUNG 3
I KHÁI NIỆM 3
II.CÁC CÁCH PHÂN LOẠI VẬT VÀ Ý NGHĨA 3
KẾT LUẬN 7
TÀI LIỆU THAM KHẢO 8
Trang 3MỞ ĐẦU
Luật La Mã là cội nguồn, là nền móng của rất nhiều bộ luật trên thế giới, trong đó có cả hệ thống luật dân sự của Việt Nam Các chế định về vật và vật quyền là một trong những chế định rất quan trọng của hệ thống Tư pháp La Mã cổ đại Nhiều quy định về vật và phân loại vật trong Luật La Mã vẫn được áp dụng cho đến tận ngày nay Vậy cách phân loại vật và ý nghĩa của những cách phân loại
đó có gì điểm gì đặc biệt khi mà những quy định này vẫn được sử dụng trong các
bộ luật hiện đại, để tìm hiểu về vấn đề này, em xin trình bày đề tài dưới đây
NỘI DUNG
I KHÁI NIỆM:
Vật (res) là những vật chất đáp ứng nhu cầu của con người và có ý nghĩa kinh tế
-xã hội Vật là một bộ phận tách biệt của thế giới vật chất khách quan mà có đặc tính chịu sự chi phối pháp lý của con người Vật chỉ có ý nghĩa khi nó trở thành đối tượng trong quan hệ pháp luật nên nếu bộ phận của thế giới vật chất mà con người không thể kiểm soát, chiếm hữu được nó thì cũng đồng nghĩa với việc con người không thể tác động được vào nó
2, CÁC CÁCH PHÂN LOẠI VẬT VÀ Ý NGHĨA
1 Dựa vào tính chất di dời vị trí:
Vật di dời được (res mobiles)
- Động sản (res mobiles) là những vật có thể bị di chuyển được trong không gian
hoặc bản thân có thể tự di chuyển được mà không ảnh hưởng đến giá trị và suy suyển đặc tính của nó ví dụ: gia súc, gia cầm
Vật không di dời được (res immobiles)
- Bất động sản (res immobiles) là những vật không thể di chuyển được trong không
gian mà không ảnh hưởng đến giá trị và đặc tính sử dụng của vật, bất động sản cơ bản nhất là đất đai và những vật gắn chặt với nó Ví dụ: nhà cửa, cây cối
Trang 4Ý nghĩa của sự phân loại : Trong xã hội La Mã, đất đai là tài sản có giá trị nhất do
tầm quan trọng của nó với sinh hoạt và đời sống đặc biệt là trong sản xuất nông nghiệp Đất đai là bất động sản và có giá trị rất lớn với người La Mã, ngược lại vật
di dời được theo người La Mã thì chỉ là “của di động thấp hèn ” Các công trình gắn với đất đai, của cải tạo ra bởi sức lao động con người từ đất đai cũng được coi
là vật không di dời được Để xây dựng phương pháp thủ đắc, đối với bất động sản thì việc di dời thì phải tuân theo trình tự luật định và phải có đăng kí quyền sở hữu
Sự phân loại này có ý nghĩa khi xuất hiện quy định super ficies solo cedit, theo đó, tất cả những gì có trên trái đất đều thuộc sở hữu của chủ sở hữu của mãnh đất cho
dù chúng thuộc về ai đó Sự phân chia này thúc đẩy cho các giao dịch diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn
2 Dựa vào đặc tính thay thế của vật:
Vật đặc định và vật cùng loại:
- Vật đặc định là những vật phân biệt với những vật khác về hình dáng, màu sắc,
đặc tính, chức năng, những vật này là những vật ở thể đơn nhất về mặt tư nhiên hay do tính chất vật lí (hòn đá, chiếc cốc, ngôi nhà)
- Vật cùng loại (vật thay thế được) là những vật cung hình dáng, không thể phân
biệt chúng với những đồ vật khác cùng loại, vật cùng loại là vật có thể xác định được do có những tính chất riêng biệt
Ý nghĩa của sự phân loại: Liên quan đến nghĩa vụ giao tài sản Đối với những vật
đặc định thì phải giao đúng vật đó, không được giao vật khác về tính chất, đặc tính, chức năng, khi vật đặc định độc nhất bị tiêu huỷ, thì không thể thay thế bằng vật khác, quan hệ pháp luật về sở hữu đối với vật cũng chấm dứt, ví dụ như trong trao đổi hàng hóa, một bức tranh được vẽ ra không thể thay thế vì chỉ có một bản duy nhất giữ nguyên được tinh túy của nó, các bản khác chỉ là vẽ lại hoặc sao chép Còn đối với những vật thay thế, chúng có thể thay thế nhau nhưng với điều kiện cùng chất liệu, nếu vật cùng loại bị tiêu huỷ có thể thay thế nó bằng vật cùng loại khác
Trang 5 Vật tiêu hao và không tiêu hao:
- Vật tiêu hao là vật qua một lần sử dụng bị mất hoặc không giữ được hình dạng,
số lượng, đặc tính, công dụng ban đầu
- Vật không tiêu hao là những vật qua nhiều lần sử về cơ bản không thay đổi về đặc tính, số lượng, công dụng ban đầu
Ý nghĩa của sự phân loại: Về phương diện vật lý, mọi vật khi sử dụng đều bị hao
mòn (tiêu hao) Nhằm xây dựng đối tượng cho các loại hợp đồng, vật tiêu hao không thể là đối tượng trong các quan hệ thuê, mượn
3 Dựa vào khả năng phân chia
Vật chia được
- Vật chia được (res divisible) là những vật khi phân chia thành các phần, các phần
ấy không bị giảm giá trị tài sản chung và chức năng sử dụng
Vật không chia được:
- Vật không chia được là những vật ngược lại khi chia thành các phần thì giá trị
của chúng bị ảnh hưởng và suy giảm chức năng sử dụng
Ý nghĩa của sự phân loại: Người nào giữ vật sẽ phải trả cho người kia số tiền có
giá trị tương đương với phần của họ Sẽ có những vật không chia được trong trường hợp này, nhưng trường hợp khác là vật chia được, ví dụ như nhà trên đất, khi chia đất và nhà ra mà phàn đất và phần nhà vẫn có thể sử dụng thì đây sẽ là trường hợp mà vật có thể chia được Vì vậy việc phân chia như trên giúp cho công dân có định nghĩa rõ ràng về vật có khả năng phân chia được hay không, giao dịch
có thể diễn ra dễ dàng hơn
4 Dựa vào khả năng tham gia giao dịch:
Vật được phép giao dịch
- Là những vật mà nhà nước La Mã cho phép công dân được đem ra giao dịch, lưu
thông như đất đai, gia súc, nô lệ
Trang 6 Vật cấm giao dịch:
- Là những vật mà nhà nước La Mã cấm công dân, không cho phép công dân giao
dịch, cấm lưu thông như sách cấm, thuốc độc, …
Việc phân định những vật thành những vật tự do lưu thông, hạn chế lưu thông căn
cứ vào chế độ pháp lý của vật đó tuy thuộc vào giai đoạn lịch sử nhất định
Ngoài ra vật còn có thể phân thành các loại dưới đây:
Căn cứ theo thủ tục thủ đắc vật (Mancipatio) vật được phân thành Res mancipi là những vật như đất đai, nô lệ, gia súc mà công dân La Mã có quyền trao đổi, những vật khác được gọi là Res nec mancipi Sự phân biệt này có ý nghĩa về mặt thủ tục pháp lý, việc dịch chuyển quyền sở hữu tài sản thuộc Res mancipi phải được thực hiện thông qua nghi thức trọng thể với những biểu tượng nhất định và phải tuyên bố theo công thức nhất định dưới sự có mặt của người làm chứng: Một người có thể sở hữu một vật thông qua việc chuyển giao với sự có mặt của năm người làm chứng hoặc thông qua thu tục tại tòa án, hoặc sự chứng kiến của Praetor (khi Praetor hoi người yêu cầu về quyền tài sản, nếu chỉ có một bên nhận thì tài sản
sẽ thuộc về người đó) Chỉ có công dân La Mã có quyền đối với res mancipi (một người có thể tuyên bố vật thuộc về mình thông qua quyền quinitarian- quyền danh riéng cho công dân La Mã) Còn đối với res nec mancipi việc chứng minh quyền
sở hữu không cần thông qua các thủ tục nói trên
Theo cấu tạo của vật: vật đơn giản là vật theo quan niệm tự nhiên không có yếu tố cấu thành là một chỉnh thể đơn nhất, vật phức tạp là vật có yếu tố cấu thành, có chức năng riêng biệt, không phải là chỉnh thể thống nhất,
Theo tính chất: vật chính là vật mà sự tồn tại của nó quan trọng hơn, có thể tồn tại độc lập và được làm rõ hơn khi có vật phụ đi kèm, vật phụ: về nguyên tắc pháp luật quy định chuyển giao vật chính thì phải chuyển giao vật phụ nếu không có thỏa thuận khác;
Hoa lợi: thông thường một vật thuộc chủ sở hữu phát sinh hoa lợi thì hoa lợi thuộc về chính chủ sở hữu đó, tuy nhiên có trường hợp vật thuộc chủ sở hữu
Trang 7nhưng hoa lợi lại không thuộc về chủ sở hữu ví dụ như trường hợp cho thuê, mượn Hoa lợi có thể được chia thành nhiều loại: Được tách rời- chưa được tách rời đã chế biến 1- chưa chế biến, thu hoach trên thực tế- có thể thu hoạch,
Tuy nhiên, không phải tất cả mọi vật đều có thể là đối tượng của quyền sở hữu và tuy không phải là cầm lưu thông, vất đo không thuộc ai nhưmg lại thuộc tất cả mọi người (ví dụ nước chây ở sông, không khí) Ngoài các cách phân loại vật kê trên có cân cứ vào sự thiêng liêng của vật mà những vật nhăm mục đích phục vụ cho tôn giáo hoặc mục đích công cong như nhà thờ, tường thành, Những tài sản công hoặc tài sản phục vụ những mục đích thiêng liêng không thể thuộc sở hữu tư nhân
và thuộc tài sản có thể lưu thông
Nhìn chung hầu hết các cách phân loại vật như trên đều có cơ sở rõ ràng dựa trên những đặc điểm của vật hay của xã hội La Mã lúc đó Nhiều cách phân loại vẫn được áp dụng trong các bộ luật hiện hành, trong đó có cả Bộ luật dân sự của Việt Nam Điều đó cho thấy sự hợp lí trong việc phân loại vật của hệ thống Tư pháp La Mã, nó giúp cho những giao dịch được thuận tiện, rõ ràng và nhanh chóng hơn, và hơn nữa là đặt nền móng để xây dựng lên các quy định về vật quyền trong
hệ thống luật thời điểm đó và cả các bộ luật của các quốc gia sau này Có thể thấy rằng các hệ thống pháp luật đều có xu hướng quy định chi tiết hơn đối với bất động
sản so với động sản Điều này có thể xuất phát từ ba lý do: Một là, lý do về mặt vật
lý: Bất động sản thường gắn bó chặt chẽ với lãnh thổ quốc gia, trong khi đó động
sản di chuyển tự do dễ bị mát, phá huỷ, nhầm lẫn Hai là, lý do về mặt kinh tế:
Trong lịch sử xã hội loài người cho tới thời ký công nghiệp hoá, đất dai là nguồn của cài thiết yếu cho cuộc sống và nó được chuyển từ thể hệ này sang thể hệ khác
Ba là ly do về mặt tâm lý Đất đai, nhà cửa thường gắn bó lâu dài với đời sống của
con người, do đó họ thường có tình cảm và chú ý hơn so với động sản
KẾT LUẬN
Luật La Mã là một thành tựu quan trong trong lịch sử không chỉ của nhà nước La Mã mà còn cả các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam Tuy ra đời trong một nhà nước chiếm hữu nô lệ cổ đại nhưng hầu hết các chế định vẫn được
Trang 8giữ nguyên, nhất là các quy định về phân chia vật Các quy định này đóng vai trò quan trọng trong việc xác định vật quyền ở mỗi bộ luật, trong đó có cả hệ thống luật dân sự ở Việt Nam Các Bộ luật Dân sự của Việt Nam từ trước đây cho đến Bộ luật dân sự năm 2015 đều có các quy định về vật cũng như cách phân chia vật, có thể thấy rõ được sự tương đồng với các quy định trong hệ thống Luật La Mã Luật
La Mã đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo cơ sở, tiền đề trong xây dựng các chế định luật ở hầu hết các quốc gia trên thế giới Việc tìm hiểu và tiếp thu Luật La
Mã là rất cần thiết
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Bộ luật dân sự năm 2015
- Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật La Mã, NXB CAND, Hà Nội,
2003
- TS Nguyễn Ngọc Đào Luật La Mã, NXB Đồng Nai, 2000