MỞ ĐẦU Hiện nay, đất nước ta đang trên con đường tiến lên xã hội chủ nghĩa, tiến hành quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa. Tuy nhiên song song với quá trình phát triển của xã hội, mặt trái của nó là những vấn đề tiêu cực đang không ngừng tăng lên về số lượng và mức độ nguy hiểm. Những tệ nạn xã hội, tiêu cực trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đang dần trở thành vấn đề nhức nhối của mỗi quốc gia. Do đó, vấn đề đấu tranh với tiêu cực, tệ nạn xã hội, tham nhũng là vấn đề ưu tiên hàng đầu trong quá trình tự hoàn thiện của mỗi quốc gia, dân tộc. Trong những năm qua, báo chí đã xác lập được một vai trò rất to lớn trong đời sống tinh thần. Báo chí là một hoạt động đặc thù với tiềm năng thực hiện công tác tư tưởng và có ý nghĩa to lớn đối với định hướng dư luận xã hội. Báo chí có lợi thế về khả năng tác động một cách rộng lớn, nhanh chóng, mạnh mẽ vào toàn bộ xã hội. Với tính chất đặc trưng, báo chí mang chức năng thông tin đến độc giả một cách thời sự, nhanh chóng, tin cậy. Qua đó, những vấn đề về mọi mặt của đời sống xã hội: Kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội…đều được báo chí khai thác, phân tích và đưa đến độc giả. Trong những lĩnh vực đó, luôn tồn tại những sự việc, sự kiện mang tính tiêu cực, ảnh hưởng xấu đến xã hội. Ở đây, ta khẳng định vai trò tích cực, to lớn của báo chí đối với mặt trận đấu tranh chống tiêu cực. Việc nhận thức rõ về vai trò của báo chí, những ưu điểm và hạn chế trong vấn đề phản ánh tiêu cực trong xã hội hiện nay là điều vô cùng quan trọng đối với những người công tác trong lĩnh vực báo chí. Làm rõ vai trò của các phương tiện truyền thông đại chúng trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực – nhìn từ góc độ xã hội học truyền thông đại chúng – là một hướng tiếp cận mới để có thể phân tích cơ chế tác động, sức mạnh của báo chí và rút ra những bài học kinh nghiệm có ý nghĩa thực tiễn trong hoạt động báo chí cũng như trong công tác tư tưởng và trong công cuộc xây dựng và phát triển hôm nay.
Trang 1TIỂU LUẬN MÔN: CHÍNH TRỊ HỌC NÂNG CAO
ĐỀ TÀI
VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRONG PHÁT HIỆN CÁC TIÊU CỰC XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Trang 2MỞ ĐẦU
Hiện nay, đất nước ta đang trên con đường tiến lên xã hội chủ nghĩa, tiến hành quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa
Tuy nhiên song song với quá trình phát triển của xã hội, mặt trái của nó
là những vấn đề tiêu cực đang không ngừng tăng lên về số lượng và mức độ nguy hiểm Những tệ nạn xã hội, tiêu cực trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đang dần trở thành vấn đề nhức nhối của mỗi quốc gia Do đó, vấn đề đấu tranh với tiêu cực, tệ nạn xã hội, tham nhũng là vấn đề ưu tiên hàng đầu trong quá trình tự hoàn thiện của mỗi quốc gia, dân tộc
Trong những năm qua, báo chí đã xác lập được một vai trò rất to lớn trong đời sống tinh thần Báo chí là một hoạt động đặc thù với tiềm năng thực hiện công tác tư tưởng và có ý nghĩa to lớn đối với định hướng dư luận xã hội Báo chí có lợi thế về khả năng tác động một cách rộng lớn, nhanh chóng, mạnh mẽ vào toàn bộ xã hội
Với tính chất đặc trưng, báo chí mang chức năng thông tin đến độc giả một cách thời sự, nhanh chóng, tin cậy Qua đó, những vấn đề về mọi mặt của đời sống xã hội: Kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội…đều được báo chí khai thác, phân tích và đưa đến độc giả Trong những lĩnh vực đó, luôn tồn tại những sự việc, sự kiện mang tính tiêu cực, ảnh hưởng xấu đến xã hội Ở đây,
ta khẳng định vai trò tích cực, to lớn của báo chí đối với mặt trận đấu tranh chống tiêu cực
Việc nhận thức rõ về vai trò của báo chí, những ưu điểm và hạn chế trong vấn đề phản ánh tiêu cực trong xã hội hiện nay là điều vô cùng quan trọng đối với những người công tác trong lĩnh vực báo chí
Làm rõ vai trò của các phương tiện truyền thông đại chúng trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực – nhìn từ góc độ xã hội học truyền thông đại chúng –
là một hướng tiếp cận mới để có thể phân tích cơ chế tác động, sức mạnh của báo chí và rút ra những bài học kinh nghiệm có ý nghĩa thực tiễn trong hoạt
Trang 3động báo chí cũng như trong công tác tư tưởng và trong công cuộc xây dựng
và phát triển hôm nay
Trang 4CHƯƠNG I BÁO CHÍ TRONG CHỨC NĂNG PHÁT HIỆN CÁC
TIÊU CỰC NÓI CHUNG
1 Phương pháp tác động của báo chí đối với nạn tiêu cực
Báo chí tác động vào tư tưởng của quần chúng nhân dân theo cơ chế hình thành một dư luận xã hội tích cực, khách quan có định hướng Qua đó, độc giả hay chính là quần chúng nhân dân có sự định hướng rõ ràng đối với mỗi vấn đề tiêu cực trong xã hội Từ sự định hướng trong tư tưởng, độc giả sẽ
có những điều chỉnh về hành vi trong công cuộc phòng chống tiêu cực
Dư luận xã hội – theo góc độ xã hội học – là sự thể hiện tâm trạng xã
hội, phản ánh sự đánh giá của các nhóm xã hội lớn, của công chúng nói chung
về các hiện tượng, sự kiện xã hội, đại diện cho lợi ích của các nhóm xã hội mà những lợi ích này có tính cấp thiết trên cơ sở các quan hệ xã hội đang tồn tại
Dư luận xã hội là cầu nối giữa ý thức xã hội và hành động xã hội Vì vậy, với việc hình thành và thể hiện dư luận xã hội, các phương tiện truyền thông mới có thể làm tốt chức năng “tổ chức tập thể, cổ động tập thể”, mới góp phần tạo nên động lực tinh thần, tạo nên sức mạnh cho các hành động xã hội Việc hình thành và thể hiện dư luận xã hội trên các phương tiện truyền thông đại chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau
Hình thành dư luận xã hội cũng là để thể hiện dư luận xã hội và thể hiện dư luận xã hội nhằm tăng cường cường độ, phạm vi, định hướng dư luận
xã hội Báo chí nói riêng, các phương tiện truyền thông đại chúng thời gian qua đã có nhiều cách thể hiện dư luận xã hội hết sức sáng tạo Nhưng nhìn chung, các hình thức thể hiện dư luận xã hội chủ yếu như sau:
Lợi ích xã hội là những nhân tố chi phối sâu sắc nhất đến sự hình thành
dư luận xã hội Lợi ích các nhân thường nhạy bén nhất trong sự hình thành ý kiến cá nhân Ý kiến nhóm được coi là đơn vị đầu tiên hình thành nên chất
Trang 5của dư luận xã hội Do đó, con đường vận động từ ý kiến cá nhân qua ý kiến nhóm để hình thanh dư luận xã hội là một quá trình biện chứng Sự phát triển các tầng ý kiến này sẽ quy định cường độ của dư luận xã hội về một hiện tượng xã hội nào đó
Từ những cơ sở lý luận xã hội trên đây, có thể lý giải được quá trình hình thành dư luận xã hội trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng trên báo chí cũng xuất phát từ cơ chế “kích thích lợi ích xã hội” của nhiều nhóm xã hội Đứng trước một vụ tham nhũng, bất cứ người nào cũng cảm thấy tổn thương, mất mát và cảm thấy bị ảnh hưởng (gián tiếp hay trực tiếp) Bởi tham nhũng là “góp phần” làm nghèo đất nước, là kéo lùi lịch sử, là nguy cơ của sự tồn vong cả dân tộc
2 Vai trò của báo chí đối với công tác phòng chống tiêu cực
a Báo chí đi tiên phong trong công cuộc đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng
Từ khi ra đời, báo chí luôn là lực luợng tích cực trong công tác phòng chống tiêu cưc trong mọi lĩnh vực của xã hội góp phần xây dựng nên một xã hội Việt Nam trong sạch,lành mạnh hình thành nên những giá trị về mặt tư tuởng, tình cảm, tri thức, nhân cách, đạo đức lối sống
Bằng việc đưa những bài báo phê phán một cách công khai, thẳng thắn những cá nhân, tập thể, những tổ chức dù ở lĩnh vực nào, địa vị nào, báo chí
đã khơi dậy trong quần chúng nhân dân một không khí dân chủ, một mặt trận công khai phê bình, đấu tranh không khoan nhượng với tiêu cực đúng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội lần X của Đảng
Trong thời gian qua, nhờ có sự tham gia tích cực của đông đảo đội ngũ những người làm báo mà chúng ta đã đưa được nhiều vụ việc tham nhũng nghiêm trọng ra ánh sáng công lý, thu lại cho nhà nước và nhân dân hàng ngàn tỷ đồng Đồng thời hạn chế những vấn đề tiêu cực, tham nhũng xảy ra
Trang 6trong xã hội, đảm bảo an toàn xã hội, cuộc sống ổn định cho quần chúng nhân dân
b Báo chí góp phần xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách và pháp luật về phòng chống tiêu cực, tham nhũng
Việc phản ánh những vấn đề tiêu cực một cách chính xác, khách quan
đã thúc đẩy các cơ quan chức năng có thẩm quyền có câu trả lời về những biện pháp hiệu quả hơn cho công tác phòng chống tiêu cực Tuy trong thời gian qua, công tác đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng tuy đã đạt được những kết quả tích cực, song cũng còn không ít khó khăn, tồn tại, nhất là về xây dựng thể chế pháp luật về phòng, chống tiêu cực, tham nhũng Vì vậy, việc xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách và thể chế pháp luật về chống tiêu cực, tham nhũng luôn được quan tâm chú ý và đặt ra một cách thường xuyên Trên phương diện này, báo chí cũng đã có những đóng góp đáng kể và
đã phát huy tốt vai trò phòng ngừa, ngăn chặn đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng
Từ những bài báo có sức ảnh hưởng lớn, báo chí đã trở thành những diễn đàn lớn cho quần chúng đóng góp ý kiến xây dựng những phương pháp hiệu quả để phòng chống tiêu cực Những bài viết đầy tính chiến đấu với phương pháp tiếp cận khác nhau cùng những kinh nghiệm hay, những mô hình tốt đã làm sáng tỏ, phong phú thêm các vấn đề lý luận và thực tiễn trong công tác đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng ở nước ta Báo chí cũng là nguồn tư liệu quan trọng và chính xác để những cơ quan chứu trách có thẩm quyền thực hiện việc hoàn thiện về mặt pháp lý, chính sách và pháp luật chống tiêu cực
Trang 7c Báo chí đề cao tính chiến đấu, dũng cảm đấu tranh trực diện với tiêu cực, xây dựng nên một phong trào chống tiêu cực trong toàn dân
Ngoài việc sử dụng sức mạnh đại chúng, loại quyền lực thứ tư của báo chí để tấn công mạnh mẽ vào tệ nạn tiêu cực trên mọi lĩnh vực của đời sống
xã hội, báo chí còn thực hiện cổ vũ, tuyên truyền kêu gọi những lực lượng đông đảo quần chúng nhân dân, cán bộ có thẩm quyền tham gia vào công cuộc này
Báo chí đã cùng với cơ quan điều tra tham gia vào cung cấp đầu mối, thông tin, nguồn tư liệu ban đầu để các cơ quan điều tra định hướng về phạm
vi, đối tượng có hành vi tiêu cực
Những bài báo phản ánh những tiêu cực trong xã hội đã giúp cho các
cơ quan chức năng phát hiện và xử lý trong thời gian qua là những minh chứng cụ thể cho thái độ đấu tranh mạnh mẽ, quyết liệt và không khoan nhượng của báo chí đối với tệ nạn tiêu cực trong đời sống xã hội
Dù cho công cuộc phòng chống tiêu cực có đạt đựơc hiệu quả thì tiêu cực vẫn đang ngày càng phát triển với hình thức và quy mô tinh vi hơn trước Những tệ nạn, tiêu cực trong xã hội như ma tuý, mại dâm, tham nhũng vẫn đang ngày ngày hoành hoành làm cho nhân cách con người đi xuống, suy đồi
về đạo đức xã hội Lúc này đòi hỏi sự cảnh giác, đề phòng và bài trừ tiêu cực phải được triển khai trên quy mô toàn dân, toàn diện Do đó, báo chí đã cùng với những phân tích của mình tạo nên những dư luận tích cực trong xã hội Chức năng định hướng dư luận của báo chí lúc này làm công tác kêu gọi quần chúng đứng lên cùng với Đảng và nhà nước kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng với nạn tiêu cực
Bằng cách dành nhiều trang báo kịch liệt lên án các tệ nạn này cùng với
sự nghiên cứu, khảo sát, điều tra và có bài viết tâm huyết cảnh báo những tệ nạn xã hội, những tiêu cực đáng báo động đang bùng lên ở nhiều vùng trong
Trang 8nước ta báo chí đã cố gắng hết sức mình trong việc kêu gọi quần chúng cần tránh xa, bài trừ tiêu cực và tệ nạn xã hội Báo chí tham gia và tham gia đắc lực chống tiêu cực, tham nhũng, đưa ra công khai, phơi bày trước dư luận những sự thật để nhân dân phán xét Chính từ sự phán xét của đông đảo quần chúng nhân dân mà dư luận xã hội có sức mạnh Sức mạnh đó cũng chính là nguồn tiếp sức cho báo chí nâng cao tính chiến đấu của mình Và ngược lại, nhờ sức mạnh của công luận mà quần chúng nhân dân được cổ vũ, tạo thêm quyết tâm và dũng khí đấu tranh
d Báo chí phản ánh tiêu cực nhằm thực hiện sứ mệnh xây dựng một xã hội công bằng, lành mạnh, văn minh
Với nội dung là phản ánh những nét tiêu cực, những mặt trái trong xã hội, tuy nhiên mục đích cuối cùng của truyền thông nói chung và của báo chí nói riêng là nhằm xây dựg con người và xã hội ngày càng lành mạnh, tốt đẹp hơn, cuộc sống con người trở nên an toàn hơn
Nhà báo khi viết bài chống tham nhũng cần phải hiểu đựơc chức năng của người làm báo là định hướng được dư luận, tránh gây hoang mang trong
xã hội từ việc đưa thông tin một chiều, phiến điện Báo chí phản ánh tiêu cực phải có lương tâm, viết với thái độ và động cơ trung thực, trong sáng, có trách nhiệm, đúng mức độ, không phóng đại hay làm nghiêm trọng vấn đề bằng cách giật tít.không
Báo chí chúng ta chống tham nhũng, chống tiêu cực phải gắn liền với xây dựng nên một xã hội biết hướng về sự tích cực Đây cũng là cuộc đấu tranh cho cái tốt thắng cái xấu, đấu tranh cho phương hướng đúng, cho cái mới hình thành vì lợi ích của đất nước và nhân dân
Trang 9CHƯƠNG II THỰC TIỄN PHÁT HIỆN VÀ PHẢN ÁNH TIÊU CỰC TRÊN BÁO
CHÍ TRUYỀN THÔNG
1 Thực trạng nạn tham nhũng tại Việt Nam
Tham nhũng là một hệ quả tất yếu của nền kinh tế kém phát triển, quản
lý kinh tế - xã hội lỏng lẻo, yếu kém tạo ra nhiều sơ hở cho các hành vi tiêu cực, hiện tượng tham nhũng và các tệ nạn có điều kiện phát triển và tại đó một phần quyền lực chính trị được biến thành quyền lực kinh tế
Tham nhũng làm chậm sự phát triển kinh tế-xã hội, làm giảm lòng tin của công dân vào nhà nước, đến chừng mực nào đó nó gây mất ổn định chính trị, kinh tế - xã hội
Vấn đề tham nhũng đang là vấn đề nhức nhối của toàn xã hội Nó diễn
ra ngày càng tinh vi hơn, với quy mô lớn hơn và gây thất thoát của nhà nước mỗi năm hàng trăm tỷ đồng Trong 5 năm (2007 – 2011) các cơ qua tiến hành
tố tụng trong cả nước đã khởi tố 1.406 vụ với 3.035 bị can về các tội tham nhũng Từ năm 2006-2010, các cơ quan Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị xử
lý, thu hồi nộp ngân sách 80.130 tỷ đồng
Công cuộc đổi mới đang trên đà phát triển, song song với nó, Đảng nhà nước ta cũng luôn đặt vấn đề chống tiêu cực tham nhũng lên vị trí hàng đầu Trong mặt trận đấu tranh chống tham nhũng này, vai trò của báo chí cũng đựơc nhấn mạnh, theo đó báo chí là một trong những lực lượng xung kích, tiên phong phòng chống tham nhũng
2 Thực tiễn phản ánh tiêu cực ở Việt Nam trên báo chí
Quan sát quá trình đấu tranh chống tham nhũng trên báo chí những năm qua, có thể thấy sự nỗ lực của các phương tiện truyền thông đại chúng trong việc hình thành và thể hiện dư luận xã hội Ví dụ: Trong những vụ tham
Trang 10nhũng điển hình nêu ra sau đây, nếu không có sự lên tiếng của hàng loạt cơ quan báo chí, nếu không có các diễn đàn để người dân, cán bộ – công chức cùng tham gia đóng góp ý kiến, khó có thể phanh phui ra được vì tính chất phức tạp của nó Công chúng báo chí nước ta dễ dàng nhớ rất rõ những vụ tham nhũng đó vì nó gắn liền với một tâm trạng xã hội chung: coi tham nhũng
là một quốc nạn làm ảnh hưởng đến sự tồn vong của đất nước
a Thành công
Trong những năm qua, tuyên truyền trên báo chí được đánh giá là kênh tuyên truyền quan trọng nhất và đem lại hiệu quả nhất định trong công tác đấu tranh phòng, chống ma túy Lợi thế của báo chí chính là dễ dàng đến với mọi người, mọi tầng lớp nhân dân Mỗi bài viết, mỗi thông tin đều mang giá trị thiết thực để mọi người cùng hiểu rõ tác hại của ma túy cũng như biện pháp phòng chống Sẽ rất hạn chế nếu như khi lực lượng công an điều tra làm rõ một vụ án ma túy mà không được báo chí thông tin Bởi lẽ, khi mỗi vụ án được đăng báo thì không chỉ phản ánh chiến công của lực lượng công an mà còn giúp người đọc hiểu rõ hơn thủ đoạn, phương thức hoạt động của tội phạm ma túy mà chủ động phát hiện, phòng ngừa, đấu tranh; lấy đó làm bằng chứng để dạy dỗ con cháu, người thân; giáo viên lấy đó làm ví dụ để giáo dục học sinh; cán bộ chuyên trách lấy đó làm tài liệu để tuyên truyền, vận động mọi tầng lớp nhân dân tham gia phòng chống tội phạm và tệ nạn ma túy
Một số vụ án lớn được báo chí cập nhật và phản ánh kịp thời:
- Vụ án Tổng Công ty Viễn thông MobiFone (viết tắt là MobiFone) mua 95%
cổ phần của Công ty Cổ phần nghe nhìn Toàn Cầu (AVG), Hội đồng xét xử đã tuyên án phạt 14 bị cáo về các tội: "Vi phạm các quy định về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng" và “Nhận hối lộ” Hội đồng xét xử đã tuyên phạt: Bị cáo Nguyễn Bắc Son (cựu Bộ trưởng Bộ Thông tin
và Truyền thông) tù chung thân về tội “Nhận hối lộ”, 16 năm tù về tội "Vi phạm các quy định về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng", tổng hợp hình phạt chung cả 2 tội đối với bị cáo Nguyễn Bắc Son là tù chung thân Bị cáo Trương Minh Tuấn (cựu Bộ trưởng Bộ Thông tin
Trang 11và Truyền thông) bị Tòa tuyên phạt 8 năm tù về tội “Nhận hối lộ”, 6 năm tù
về tội "Vi phạm các quy định về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng", tổng hợp hình phạt chung cả 2 tội đối với bị cáo Trương Minh Tuấn là 14 năm tù Bị cáo Phạm Đình Trọng (nguyên Vụ trưởng Vụ quản lý doanh nghiệp, Bộ Thông tin và Truyền thông) bị tuyên phạt 5 năm tù
về tội "Vi phạm các quy định về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng" Bị cáo Lê Nam Trà (nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên MobiFone) bị phạt 16 năm tù về tội “Nhận hối lộ”, 7 năm tù về tội "Vi phạm các quy định về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng", tổng hợp hình phạt chung về cả 2 tội đối với bị cáo Lê Nam Trà là 23 năm tù Bị cáo Cao Duy Hải (nguyên Tổng Giám đốc MobiFone) bị phạt 10 năm tù về tội “Nhận hối lộ”, 4 năm tù về tội "Vi phạm các quy định về quản
lý và sử dụng vốn đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng", tổng hợp hình phạt chung về cả 2 tội đối với bị cáo Cao Duy Hải là 14 năm tù Đối với nhóm 9 bị cáo bị xét xử về tội "Vi phạm các quy định về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng", Hội đồng xét xử đã tuyên án phạt: Phạm Đình Trọng (nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý doanh nghiệp, Bộ Thông tin và Truyền thông) 5 năm tù, Võ Văn Mạnh (Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn tư vấn đầu tư và thẩm định AMAX) 3 năm 6 tháng tù, Hoàng Duy Quang (thẩm định viên Công ty Trách nhiệm hữu hạn tư vấn đầu tư và thẩm định AMAX) 3 năm tù; Phan Thị Hoa Mai (Thành viên Hội đồng thành viên MobiFone) và 4 Phó Tổng Giám đốc MobiFone gồm: Phạm Thị Phương Anh,
Hồ Tuấn, Nguyễn Bảo Long, Nguyễn Mạnh Hùng cùng bị Hội đồng xét xử tuyên phạt 2 năm 6 tháng tù Bị cáo Nguyễn Đăng Nguyên (Phó Tổng Giám đốc MobiFone) bị phạt 2 năm tù Bị cáo Phạm Nhật Vũ (nguyên Chủ tịch Hội đồng quản trị AVG) bị phạt 3 năm tù về tội “Đưa hối lộ” Hội đồng xét xử xác định, vụ án có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, các bị cáo thuộc Bộ Thông tin
và Truyền thông, MobiFone đã xâm phạm quản lý nhà nước về quản lý đầu tư công, ảnh hưởng niềm tin nhân dân, tạo dư luận xấu về công tác đầu tư công