Ngoài ra cùng với việc đổi mới phương pháp dạy học, đó là “Dạy học phải gắn với thực tiễn”, để giúp các em có được những hiểu biết về sự thay đổi của xã hội cũng như hình thành cho các e
Trang 1MỤC LỤC
Trang
A Phần mở đầu: 2 1 Lý do chọn đề tài 2 2 Mục đích nghiên cứu 4 3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4 4 Phương pháp nghiên cứu 4
5 Tính mới của đề tài 4
B Phần nội dung: 5
1 Cơ sở lí luận 5
2 Thực trạng về vấn đề nghiên cứu 5 3 Các giải pháp 6
4 Kết quả đạt được và bài học kinh nghiệm
15 C Kết luận: 16
1 Kết luận 16
2 Đề xuất 16 3 Kiến nghị 17
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU:
1 Lí do chọn đề tài:
Đất nước ta đang ngày càng phát triển, máy móc có thể thay thế con người làm rất nhiều việc Con người ngày càng tiến bộ và đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế Do đó công nghệ thông tin cũng ngày càng được ứng dụng rộng rãi, khoa học kỹ thuật ngày càng nhanh để bắt kịp thời đại, thế hệ trẻ cũng không ngừng phấn đấu vươn lên để chiếm lĩnh những tri thức mới Nhưng
xã hội ngày nay không chỉ cần những con người có tri thức mà còn phải có những kỹ năng sống để thích ứng với những thay đổi của xã hội như kỹ năng tư duy, kỹ năng giải quyết tình huống, kỹ năng hợp tác… Để có những kỹ năng này đòi hỏi phải có sự rèn luyện lâu dài Ngoài ra cùng với việc đổi mới phương pháp dạy học, đó là “Dạy học phải gắn với thực tiễn”, để giúp các em có được những hiểu biết về sự thay đổi của xã hội cũng như hình thành cho các em những kỹ năng sống cơ bản phù hợp với xã hội hiện nay và việc rèn luyện những kỹ năng sống cho học sinh còn góp phần cải thiện hơn nữa việc đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường, khắc phục lối truyền thụ một chiều sang dạy học tương tác, nên việc rèn luyện một số kỹ năng cho các em là điều cần thiết, giúp các em phát triển năng lực cá nhân, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, đặc biệt là bồi dưỡng phương pháp tự học, năng lực hợp tác, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Việc rèn luyện một số kỹ năng cho học sinh còn giúp các em có được niềm vui trong học tập và những kỹ năng này còn là hành trang cho các em tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động sau này
Mặt khác, việc rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh thông qua giờ dạy còn góp phần làm phong phú thêm vốn kiến thức, kinh nghiệm cho học sinh, nâng cao sự hiểu biết cho học sinh về các lĩnh vực của đời sống xã hội, thỏa mãn được nhu cầu tâm sinh lý của học sinh vì ở lứa tuổi này các em thường
Trang 3được coi là khó bảo, các em có những biểu hiện nửa trẻ con, nửa người lớn cả
về thái độ lẫn hành vi Các em muốn tự khẳng định mình nhưng lại thiếu kinh nghiệm sống, hay nói đúng hơn là những kỹ năng sống Do đó, thường dẫn đến những hành vi sai lệch như tự ti, mặc cảm, rụt rè, nhút nhát, mất niềm tin,… hoặc ngược lại các em có những hành vi như bạo lực, đánh nhau, những suy nghĩ tiêu cực,… những thiếu hụt kỹ năng sống ở mỗi học sinh đều có nguy cơ dẫn các em tới việc thất bại trong học đường Vì vậy việc rèn các kỹ năng sống cho học sinh trong các giờ dạy là một việc rất cần thiết Nhưng để làm được điều đó cần có một phương pháp phù hợp, làm sao để học sinh vừa nắm bắt kiến thức vừa có được những kỹ năng sống cần thiết cho cuộc sống lao động sau này
Châu Thành nói chung và xã Phú Tân nói riêng là một huyện, xã có khá đông người dân tộc Khơmer sinh sống, phần lớn sống chủ yếu bằng nghề nông, đối với họ luống rau, thửa ruộng là một phần cuộc sống của họ, vì vậy họ ít quan tâm đến việc cho con cái đi đây đi đó để mở rộng tầm hiểu biết, mở mang kiến thức đặc biệt là vốn kinh nghiệm sống, mặc dù phương tiện đi lại hiện nay khá phổ biến Nhưng cũng vì thế mà việc hòa nhập với cộng đồng địa phương, với xã hội và rộng hơn nữa là thế giới còn hạn chế do ngôn ngữ không đồng nhất, gây khó khăn trong vấn đề giao tiếp, ứng xử
Trên thực tế, một trong những mục tiêu bài học của tiết dạy là phần rèn luyện kỹ năng cho học sinh, nhưng qua thực tế giảng dạy cho thấy, đó chỉ là những kỹ năng sử dụng từ, cảm nhận về một tác phẩm, kỹ năng đọc, kỹ năng tạo lập văn bản… Là một người giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văn trong nhà trường, ngoài việc cung cấp những kiến thức văn chương cho học sinh còn giáo dục về nhân cách cho các em và trên cơ sở nắm được tâm sinh lý của các em, tôi nhận thấy được sự quan trọng của việc hình thành kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường, nhưng để hình thành cho các em một kĩ năng sống không phải
là một điều dễ dàng, nó đòi hỏi người giáo viên phải có một phương pháp cụ thể, nhằm để giúp các em hình thành những kỹ năng sống, nhưng các em cũng nắm được kiến thức bài học một cách sâu sắc Làm thế nào để việc rèn kỹ năng
Trang 4sống với việc truyền tải nội dung kiến thức bài học phải hài hòa với nhau là việc làm rất cần thiết Chính những băn khoăn, trăn trở trên tôi đã tích cực tìm hiểu, nghiên cứu sách vở, tài liệu, học tập từ các đồng nghiệp về các phương pháp dạy học và các kỹ năng sống Tôi đã tìm thấy được một số phương pháp dạy học gắn liền (có thể nói là đồng nhất) với việc hình thành một số kỹ năng sống cho học sinh (HS) như phương pháp dạy học nhóm, phương pháp nghiên cứu các trường hợp điển hình, phương pháp giải quyết vấn đề, nên tôi đã chọn đề tài
“phương pháp rèn một số kỹ năng sống thông qua các tác phẩm văn học nước ngoài cho học sinh trong giờ học Ngữ văn 8”, để giúp các em không bị hụt hẫng
khi bước vào đời sống sau này và việc nắm vững kiến thức bài học
2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:
Nghiên cứu và ứng dụng đề tài nhằm mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động dạy và học
Phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập
Hình thành cho HS những kỹ năng sống cơ bản giúp các em thành công trong cuộc sống
Có được niềm tin trong cuộc sống, những tình cảm tốt đẹp,có thái độ đúng đắn đối với các hiện tượng xã hội
Củng cố khắc sâu kiến thức các môn học, nâng cao sự hiểu biết về kĩ năng sống trong các lĩnh vực của đời sống xã hội
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Phương pháp rèn một số kỹ năng sống thông qua các tác phẩm văn học nước ngoài cho học sinh trong giờ học Ngữ văn
Xây dựng các phương pháp nghiên cứu dựa trên cơ sở đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực của học sinh “lấy học sinh làm trung tâm”
4 Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp dạy học nhóm
Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
Phương pháp giải quyết vấn đề
Trang 5Phương pháp đóng vai.
Phương pháp trò chơi
5 Tính mới của đề tài:
Trong quá trình áp dụng đề tài này bản thân tối áp chú trọng phần rèn kĩ năng sống cho cả ba nhóm đối tượng học sinh đó là học sinh khá giỏi và học sinh trung bình và học sinh yếu Chứ không nghiên về học sinh khá giỏi không
Từ đó giúp học sinh khá giỏi càng phát huy vai trò của mình hơn, học sinh trung bình và học sinh yếu ngày càng yêu môn học hơn thông qua các bài tập rèn kĩ năng sống
Qua quá trình áp dụng đề tài các em học sinh trung bình và yếu có những chuyển biến rất tích cực Chất lượng bộ môn tăng lên rõ rệt
B PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận có liên quan đến vấn đề nghiên cứu:
Môn Ngữ Văn có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành nhân cách cho học sinh, hướng các em tới chân, thiện, mỹ Vì vậy với vai trò là giáo viên phải hướng cho các em thấy được tầm quan trọng của bộ môn từ đó các em có động cơ học tập đúng đắn hơn
Phương pháp giáo dục phổ thông hiện nay phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên
Muốn đổi mới giáo dục thì phải đổi mới cách dạy và cách học, người giáo viên cần coi trọng việc hình thành và phát triển tiềm lực, trí tuệ cho học sinh, đặc biệt là rèn kỹ năng sống cho học sinh
Bản thân tôi là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Ngữ Văn lớp 8, tôi nhận thấy môn Ngữ Văn là môn học rất quan trọng mà đặc biệt hơn là làm các nào
để rèn kỹ năng sống cho các em thông qua các tác phẩm văn học nước ngoài là điều tôi luôn ấp ủ
2 Thực trạng về vấn đề nghiên cứu:
2.1 Đặc điểm thuận lợi và khó khăn của đơn vị
Trang 6a Thuận lợi:
Đa số học sinh có ý thức học tập tốt, có chú trọng đến việc tìm hiểu bài trước ở nhà Khi đến lớp các em có chú ý theo dõi nghe giáo viên hướng dẫn tích cực trong thảo luận để đóng góp xây dựng bài
Số lượng học sinh trong mỗi lớp chỉ từ 28 - 34 học sinh, nên giáo viên dễ dàng tác động đến tất cả các em học sinh trong quá trình giảng dạy ở mỗi tiết Điều đó giúp cho giáo viên dễ nắm được mức độ hiểu bài của học sinh từ đó có hướng phụ đạo cho những đối tượng còn yếu ngay trong tiết học
Cơ sở vật chất của trường đảm bảo đáp ứng yêu cầu cho việc dạy học theo hướng đổi mới phương pháp, đặc biệt là có trang bị phòng dạy giáo án điện tử nên giáo viên dễ dàng trong việc ứng dụng các phương pháp đổi mới trong dạy học Lãnh đạo nhà trường luôn quan tâm chỉ đạo, bồi dưỡng về kiến thức chuyên môn Ngoài ra còn tạo điều kiện để giáo viên tham gia học các lớp nâng cao trình độ
b Khó khăn:
Trường THCS Phú Tân đặt tại ấp Phước Hòa, xã Phú Tân là một địa phương thuộc vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc, học sinh người dân tộc khơmer chiếm trên 90%, khả năng nghe nói và viết tiếng Việt còn hạn chế, phần nào cũng ảnh hưởng đến việc tiếp thu kiến thức trong học tập
Không ít gia đình học sinh có hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống, điều đó
đã ảnh hưởng đến việc học tập của các em Vì các em phải phụ giúp gia đình trong việc kiếm sống, hoặc do cha mẹ quá lo toan kinh tế không quan tâm nhắc nhở các
em học tập, điều này ảnh hưởng đến ý thức học tập ở trường cũng như tính tự học
ở nhà
Vẫn còn một số em ý thức học tập chưa cao, chưa tự học ở nhà, còn nghỉ học nhiều nên khả năng hành văn chưa cao
Khả năng tự tìm kiếm, thu thập, tham khảo tài liệu để mở rộng kiến thức của học sinh còn hạn chế Phần lớn kiến thức mà các em tích lũy được chủ yếu
là do giáo viên hướng dẫn và cung cấp đến cho các em
Trang 72.2 Thực trạng vấn đề:
Hiện nay, chính sách dành cho giáo dục đang được cải thiện, giáo viên và học sinh cũng được quan tâm nhiều hơn mà điều đáng nói là là việc đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường, từ dạy học một chiều sang dạy học tương tác và lấy học sinh làm trung tâm, trong giảng dạy người giáo viên cần phải phát huy được tính tích cực chủ động của HS Chính vì thế nền giáo dục Việt Nam đang từng bước được nâng cao mà hiện nay vẫn có những sinh viên nước ngoài chọn Việt Nam là nơi học tập của mình Ngoài ra, trường được đầu
tư về cơ sở vật chất khá đầy đủ như xây dựng các phòng học bộ môn, trang bị thêm máy vi tính, cung cấp thêm các đồ dùng dạy học… đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc giảng dạy, phát huy vai trò của người học sinh, giúp các em chiếm lĩnh tri thức một cách dễ dàng Bên cạnh đó, trường còn chú trọng tổ chức nhiều phong trào, hoạt động vui chơi để các em tích cực, năng động hơn
Nhưng qua thực tế cho thấy, phần lớn giáo viên chú trọng việc cung cấp kiến thức trong sách vở hoặc chỉ rèn luyện cho học sinh những kỹ năng cơ bản trong bài như kỹ năng đọc, kỹ năng cảm thụ thơ trữ tình, kỹ năng sử dụng từ,… chưa thực sự quan tâm đến việc rèn kỹ năng sống cho các em, các em chưa được trang bị một cách đầy đủ hành trang để bước vào cuộc sống, nói cách khác
đó là những kỹ năng sống như kỹ năng thích ứng, giao tiếp, giải quyết vấn đề,…
để giúp các em thành công trong học đường cũng như trong cuộc sống sau này
Bên cạnh đó, đất nước ta đang trong quá trình hội nhập kinh tế rất cần có những con người vừa có tri thức vừa có vốn kinh nghiệm sống phong phú, nhưng theo tình hình địa phương cho thấy, đa số là con em người dân tộc, việc nói tiếng Việt ở một số HS còn rất hạn chế, nói không lưu loát, không rành mạch, thậm chí văn viết còn chưa mạch lạc, sai chính tả, sai cấu trúc ngữ pháp,
… Cũng chính vì thế, các đối tượng này trở nên thiếu sự tự tin (mất niềm tin),
… Nhưng cũng có những em có những hành vi rất tiêu cực như bạo lực, ứng xử thiếu văn hóa,…hoặc chỉ đơn giản là việc xin lỗi bạn khi mình có lỗi cũng không thể nói được Vì sao các em lại có những biểu hiện như thế? Không có
Trang 8nguyên nhân nào khác hơn nữa Đó chính là do các em thiếu hụt về kỹ năng sống
Ngoài ra, nhà trường hàng năm vẫn tổ chức cho học sinh đi tham quan, du lịch nhưng hầu như cũng chỉ dành cho một số em thuộc loại giỏi do kinh phí còn không nhiều, nhưng cũng vì thế mà việc giao lưu học hỏi, mở mang kiến thức còn rất hạn chế
3 Các giải pháp:
Các bước thực hiện của đề tài thông qua các phương pháp được bản thân tôi tiến hành cụ thể như sau:
1 Phương pháp rèn kỹ năng sống cho HS:
Phương pháp dạy học là cách thức, con đường hoạt động chung giữa giáo viên và học sinh nhằm đạt được mục tiêu bài học một cách tốt nhất và hình thành cho học sinh một số kỹ năng sống cần thiết
Quy trình thực hiện chung:
- Tìm hiểu nội dung kiến thức (mục tiêu) bài học cần truyền đạt
- Chọn phương pháp phù hợp (có thể kết hợp các phương pháp)
- Xây dựng kế hoạch thực hiện (theo quy trình của mỗi phương pháp)
- Đánh giá kết quả đạt được
1.1 Phương pháp dạy học nhóm:
1.1.1 Khái niệm:
Dạy học nhóm là một dạng hoạt động mà trong đó các thành viên điều giải quyết một vấn đề cùng quan tâm nhằm đạt tới sự hiểu biết chung Trong đó
HS được chia thành các nhóm nhỏ và trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm hoàn thành các nhiệm vụ đã được phân công Sau đó, kết quả làm việc của nhóm được trình bày và đánh giá trước lớp Phương pháp này còn được gọi
là dạy học hợp tác
1.1.2 Mục đích:
Hình thành kỹ năng hợp tác cho HS
Giúp các em có cơ hội làm quen với nhau để hiểu nhau hơn
Trang 9HS biết phát biểu ý kiến, lắng nghe và tôn trọng lẫn nhau
1.1.3 Quy trình thực hiện:
Giáo viên thành lập các nhóm học tập
Xác định nhiệm vụ các nhóm
Giới thiệu chủ đề làm việc nhóm
Các nhóm trưởng lập kế hoạch làm việc (phân công nhiệm vụ từng thành viên)
Thỏa thuận quy tắc làm việc
Chuẩn bị báo cáo kết quả làm việc
Các nhóm trình bày kết quả
Đánh giá kết quả của từng nhóm (các nhóm đánh giá)
Giáo viên đánh giá chung
* Ví dụ minh họa: Khi dạy bài "Cô bé bán diêm"
- Chuẩn bị:
+ Chia lớp thành 4 nhóm
+ Nêu chủ đề làm việc cho các nhóm (Chủ đề: Lòng thương người) + Nêu nhiệm vụ mỗi nhóm:
Nhóm 1, 2: Tìm tài liệu nói về An-đéc-xen và tác phẩm “Cô bé bán diêm”?
Nhóm 3: Tìm tranh ảnh minh họa cho những chi tiết trong tác phẩm? Chọn 1 bức tranh và nêu nhận định của mình qua hình ảnh trong tranh?
Nhóm 4: Nhận định bản thân qua cái chết của cô bé? Qua văn bản, em rút
ra được bài học gì cho bản thân?
+ Nhóm trưởng phân công nhiệm vụ cho các thành viên
+ Cùng thỏa thuận quy tắc làm việc với nhau
+ Mỗi nhóm tự cử ra một người trình bày kết quả
- Tiến hành:
+ Mỗi nhóm lên trình bày kết quả
+ Các nhóm khác nhận xét bổ sung
Trang 10+ GV nhận xét, đánh giá và ghi bảng (kiến thức trọng tâm).
1.1.4 Kết quả đạt được:
HS tích cực, chủ động trong học tập
Kiến thức nội dung bài học nắm được toàn diện, sâu sắc và phong phú hơn
Khoảng 95 % HS đều tham gia vào hoạt động thảo luận
Biết được lợi ích của việc hợp tác, tình đoàn kết ngày càng được khẳng định
100% các nhóm đều có hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao
1.2 Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình:
1.2.1 Khái niệm:
- Là phương pháp sử dụng một câu chuyện có thật hoặc chuyện được viết dựa trên những trường hợp thường xảy ra trong cuộc sống thực tiễn để minh chứng cho một vấn đề hay một số vấn đề (còn gọi là tình huống) Câu chuyện đưa ra phải chứa đựng mâu thuẫn Trong việc giải quyết các tình huống thực tiễn chứa đựng trong câu chuyện không phải bao giờ cũng có giải pháp duy nhất đúng Đối với phương pháp này người giáo viên có thể thực hiện trên video hay băng casset để thu hút học sinh hơn
1.2.2 Mục đích:
Hình thành kỹ năng biết lắng nghe tích cực
HS có cơ hội rèn luyện kỹ năng tìm phương án giải quyết các tình huống
có trong thực tế (giả định)
Giúp HS tích cực tư duy, suy nghĩ sáng tạo
1.2.3 Quy trình thực hiện:
HS nghe đọc (nghe, xem) các trường hợp điển hình
HS tích cực suy nghĩ về các trường hợp điển hình
HS thảo luận (suy nghĩ độc lập) về trường hợp điển hình theo yêu cầu (câu hỏi) của giáo viên
*Ví dụ minh họa: Khi dạy bài "Chiếc lá cuối cùng"