Trong các điều kiện đảm bảo thực hiện quyền con người như: chính trị, kinh tế, văn hóa giáo dục và pháp luật... thì pháp luật có vị trí, vai trò quan trọng hàng đầu, bởi vì: pháp luật là phương tiện chính thức hóa giá trị xã hội của quyền con người; là công cụ sắc bén của nhà nước trong việc thực hiện và bảo vệ quyền con người; pháp luật tạo cơ sở pháp lý để công dân đấu tranh bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Hiến pháp là đạo luật tối cao trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, vì lẽ đó quyền con người cần phải được quy định cụ thể trong bản Hiến pháp. Có ý kiến cho rằng : “Nếu Hiến pháp không được bảo vệ thì quyền con người, quyền cơ bản của công dân cũng không được bảo vệ”. Em hoàn toàn đồng tình với quan điểm này. Bài luận sau đây em sẽ trình bày những hiểu biết của mình về vị trí, vai trò của Hiến pháp đối với việc bảo vệ quyền con người, quyền cơ bản của công dân.
Trang 10
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 2
I.Khái quát chung về hiến pháp, quyền con người và quyền công dân 2
1 Khái niệm hiến pháp 2
2 Khái niệm về quyền con người, quyền công dân 2
3 Quyền con người, quyền cơ bản của công dân quy định trong Hiến pháp 3
II Hiến pháp giữ vai trò quan trọng đối với bảo vệ quyền con người, quyền công dân 5
1 Đảm bảo quyền con người - mục đích tối thượng của hiến pháp 5
2 Hiến pháp là phương tiện bảo vệ quyền con người, quyền công dân ( Chức năng của Hiến pháp) 7
III.Bảo vệ Hiến pháp để bảo đảm quyền con người, quyền công dân 7
KẾT LUẬN 8
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Hiện nay, trong toàn bộ những vấn đề của loài người, quyền con người và quyền công dân là những vấn đề có lịch sử lâu đời cả về phương diện thực tiễn cũng như lý luận Đó luôn là mối quan tâm của nhân loại ở mọi thời kỳ phát triển của nó Mỗi bước phát triển của quyền con người, quyền công dân đều gắn liền và là thành quả của cuộc đấu tranh giai cấp, cách mạng tư sản, phản ánh quá trình nhân loại tự giả
phóng mình “Chúng ta thừa nhận những Chân lí tự nhiên rằng tất cả mọi người đều
sinh ra bình đẳng, rằng Tạo hóa trao cho họ những quyền không thể tước đoạt, đó là quyền sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc - Để đảm bảo những quyền này,
người ta đã tạo nên chính phủ với những quyền hạn được trao bởi chính những người
nó cai trị”
Trong các điều kiện đảm bảo thực hiện quyền con người như: chính trị, kinh tế, văn hóa giáo dục và pháp luật thì pháp luật có vị trí, vai trò quan trọng hàng đầu, bởi vì: pháp luật là phương tiện chính thức hóa giá trị xã hội của quyền con người; là công cụ sắc bén của nhà nước trong việc thực hiện và bảo vệ quyền con người; pháp luật tạo
cơ sở pháp lý để công dân đấu tranh bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình Hiến pháp là đạo luật tối cao trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, vì lẽ đó quyền con người cần phải được quy định cụ thể trong bản Hiến pháp
Có ý kiến cho rằng : “Nếu Hiến pháp không được bảo vệ thì quyền con người, quyền
cơ bản của công dân cũng không được bảo vệ” Em hoàn toàn đồng tình với quan
điểm này Bài luận sau đây em sẽ trình bày những hiểu biết của mình về vị trí, vai trò của Hiến pháp đối với việc bảo vệ quyền con người, quyền cơ bản của công dân Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và thực hiện, bài viết còn nhiều thiếu sót và hạn chế, em mong nhận được sự đóng góp ý kiến của cá thầy, cô để em có thể hiểu toàn diện và sau sắc hơn vấn đề, đồng thời có thêm những kinh nghiệm cho bài tập sau
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 32
NỘI DUNG
I.Khái quát chung về hiến pháp, quyền con người và quyền công dân
1 Khái niệm hiến pháp
Hiến pháp là hệ thống các quy phạm pháp luật có hiệu lực pháp lí cao nhất về chủ quyền quốc gia, chế độ chính trị, chính sách kinh tế, văn hóa, xã hội, tổ chức quyền lực nhà nước, địa vị pháp lí của con người và công dân
2 Khái niệm về quyền con người, quyền công dân
2.1 Khái niệm về quyền con người
Có nhiều cách định nghĩa quyền con người ( Human rights, Droits de L’Homme ) Nhìn nhận trên quan điểm các quyền tự nhiên (natural rights) thì quyền con người là toàn bộ các quyền, tự do và đặc quyền được công nhận dành cho con người do tính chất nhân bản của nó, sinh ra từ bản chất của con người chứ không phải được tạo ra bởi pháp luật hiện hành.1 Đây là những quyền tự nhiên, thiêng liêng và bất khả xâm phạm, những quyền tối thiểu của con người mà bất kì chính phủ nào cũng phải bảo
vệ
Ngoài ra, quyền con người còn được nhìn nhận trên quan điểm các quyền pháp lí
(legal right) Theo đó “ quyền con người được hiểu là những đảm bảo pháp lí toàn
cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự
bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và sự tự do cơ bản của con người” 2
2.2 Khái niệm quyển cơ bản công dân
1 Chales Debbash, Jacques Bourdon, Jean Marie Pontier, Jean Claude Rissi, Từ điển thuật ngữ chính trị ( Lexique de politique), Nxb Dalloz, 2001 ( Bản dịch tiếng Việt của Nxb Thế giới, Hà Nội, 2005, tr.193 )
2 United Nations, UNHCHR, Freequently Asked Questions on a Human Rights – based Approach to Development
Cooperation, New York and Geneva, 2006, p 8
Trang 4Khái niệm quyền công dân ra đời từ rất sớm trong lịch sử, được sử dụng rộng rãi trong xã hội tư sản (khoảng thế kỷ XVI) Để hiểu được khái niệm quyềncông dân trước hết cần phải hiểu khái niệm công dân Công dân là sự xác định một thể nhân về mặt pháp lý thuộc về một nhà nước nhất định Nhờ sự xác định này được hưởng chủ quyền của nhà nước và được nhà nước bảo hộ khi ở trong nước cũng như ở nước ngoài; đồng thời cũng phải thực hiện một số nghĩa vụ nhất định đối với nhà nước Quyền công dân được ghi nhận và bảo đảm bằng luật quốc gia (Hiến pháp) Cũng do vậy số lượng, chất lượng quyền công dân ở mỗi quốc gia thường không giống nhau Đương nhiên không có sự đối lập với quyền con người
Quyền cơ bản của công dân thường xuất phát từ các quyền tự nhiên thiêng liêng và bất khả xâm phạm của con người như quyền sống, quyền bình đẳng, quyền tự do mưu cầu hành phúc và là các quyền hầu hết được các quốc gia trên thế giới thừa nhận Đồng thời quyền công dân thể hiện tính dân chủ, nhân đạo tiến bộ mối quan hệ giữa nhà nước, xã hội và cá nhân
3 Quyền con người, quyền cơ bản của công dân quy định trong Hiến pháp
Theo giáo sư Jon Elster, - nhà nghiên cứu chinh trị học, xã hội học, hiến pháp học nổi tiếng người Na Uy, quá trình phát triển của hiến pháp có thể chia thành 7 giai đoạn Ở các giai đoạn đầu, chủ yếu tập trung điều chỉnh các quyền dân sự chính trị của nhân dân Giai đoạn tiếp theo có mở rộng sang các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội của con
người và công dân; mở rộng và hoàn thiện các thiết chế dân chủ , đặc biệt tăng cường các yếu tố bảo vệ quyền con người và công dân; tăng cường các thiết chế bảo hiến
Giai đoạn hiện nay là giai đoạn chủ nghĩa hiến pháp phát triển hoàn thiện nhất, vì trong gia đoạn này chủ nghĩa hiến pháp và bảo vệ hiến pháp mang tính toàn cầu hóa, nâng cao hơn nữa các biện pháp thực hiện , bảo vệ chế độ dân chủ và quyền kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo vệ các quyền con người quyền công dân
Theo dòng thời gian, quyền con người đang ngày càng được ghi nhận rộng rãi trong Hiến pháp của các quốc gia Trong giai đoan từ 1800 đến 2000, số quyền tăng từ con
Trang 54
số không lên đến hơn 60 quyền Số quyền này thậm chí vượt qua tổng số các quyền được ghi nhận trong các văn kiện quốc tế tiêu biểu nhất về quyền con người
Ở Việt Nam, sau chặng đường đổi mới, hoàn cảnh cảnh đất nước thay đổi nên việc
thay đổi Hiến pháp là một điều cần thiết để phù hợp hơn với tình hình hiện tại Có thể nói, Di sản hiến định mà Hiến pháp năm 1946 để lại cho các Hiến pháp sau - Hiến pháp 1959, Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992 và 2013 là rất lớn Mỗi Hiến pháp đều ghi nhận cốt lõi những điều khoản về Nhân quyền trong Hiến pháp Thế nhưng, qua mỗi giai đoạn các bản Hiến pháp đã bộc lộ những thiếu sót mà các nhà lập pháp chưa
dự liệu được để Hiến pháp trở nên phù hợp với thực tiễn Để đáp ứng những thiếu sót
đó, bản Hiến pháp 2013 ra đời và đặc biệt là khi quy định về nhân quyền, nhân quyền được coi là điểm sáng 3 trong Hiến pháp 2013
Về quyền con người Hiến pháp năm 2013 đã thể hiện được tầm quan trọng của quyền con người, đưa chương 5 quy định về quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong Hiến pháp năm 1992 lên Chương 2 trong Hiến pháp năm 2013 Đồng thời tên chương cũng có sự thay đổi, cụ thể: Hiến pháp năm 2013 sửa đổi chương này có tên gọi
“Quyền con người, quyền nghĩa vụ cơ bản công dân” Qua đó khẳng định rằng, quyền
con người là quyền tự nhiên, Nhà nước phải thừa nhận, tôn trọng và cam kết bảo đảm, bảo vệ quyền con người đúng như những công ước mà Viện Nam là thành
viên
Hiến pháp năm 2013 quy định rõ hơn hoặc tách thành điều riêng hầu hết các quyền đã được ghi nhận trong Hiến pháp 1992, bao gồm: Bình đẳng trước pháp luật (Điều 16); bảo vệ đời tư (Điều 21); Tiếp cận thông tin (Điều 25);Bình đẳng giới (Điều 26)… Không chỉ củng cố các quyền đã được hiến định trong Hiến pháp năm 1992, Hiến pháp năm 2013 còn chế định một số quyền mới như Quyền sống (Điều 19); quyền được sống trong môi trường trong lành (Điều 43); quyền không thể bị trục xuất, giao nôp cho nhà nước khác (Điều 17)
3 TS Đinh Xuân Thao trả lời Thông tấn xã Việt Nam, http:/www.vietnamplus.vn/, truy cập ngày
02/12/ 2019
Trang 6Quyền công dân được ghi nhận trong Hiến pháp là cơ sở chủ yếu để xác định địa vị pháp lý của công dân Điều này cho thấy nhà nước luôn bảo vệ quyền và lợi ích của công dân đồng thời công dân phải thực hiện nghĩa vụ của mình đối với nhà nước
Bên cạnh đó nhà nước cố gắng mở rộng, hoàn thiện quyền công dân thể hiện trên các quyền chính trị, văn hóa, xã hội, tự do dân chủ và tự do cá nhân (Điều 23, 25, 27, 28,
30, 34,35, 42, 44, 46 Hiến pháp năm 2013)
Như vậy nhìn vào các quyền con người, quyền công dân được ghi nhận trong Hiến pháp chúng ta có thể thấy về mặt pháp luật quyền con người, quyền công dân đã được Việt Nam ghi nhận, mở rộng hơn trước thể hiện tính chất dân chủ, nhân đạo và tiến
bộ
Một bản hiến pháp tốt cũng đồng nghĩa với việc ghi nhận đầy đủ các quyền con
người, quyền công dân phù hợp với các chuẩn mực chung của công đồng quốc tế, cũng như các cơ chế cho phép mọi người dân có thể sử dụng để bảo vệ các quyền của
mình khi bị vi phạm Hiến pháp là công cụ pháp lý đầu tiền và quan trọng nhất để bảo vệ quyền con người, quyền công dân
II Hiến pháp giữ vai trò quan trọng đối với bảo vệ quyền con người, quyền công dân
Hiến pháp là văn bản pháp lý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với đời sống xã hội;
là văn bản giới hạn quyền lực nhà nước, thể hiện quyền làm chủ của Nhân dân Trên phương diện bảo vệ quyền con người, quyền công dân, Hiến pháp có những vai trò như: Hiến pháp là văn bản chứa đựng những giá trị xã hội cao quý nhất về dân chủ, nhân đạo, công bằng, văn minh, bình đẳng, bác ái của mỗi quốc gia Với mục tiêu là bảo vệ con người, Hiến pháp có hai vấn đề cần phải quy định: đó là quy định về
quyền con người, quyền công dân (bao gồm những quy định bảo đảm các quyền đó không bị xâm hại) và quy định về chế độ làm việc của Nhà nước
1 Đảm bảo quyền con người - mục đích tối thượng của hiến pháp
Trang 76
Lời nói đầu của bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Tư sản Pháp năm 1789, đã nêu bật tầm quan trọng của vấn đề nhân quyền cũng như mối tương quan của nó với Hiến pháp của các quốc gia: “Những người đại diện của nhân dân Pháp tổ chức thành Quốc hội cho rằng, sự không hiểu biết, sự lãng quên hay sự coi thường quyền con người là những nguyên nhân duy nhất của những nỗi bất hạnh công cộng, của tệ hủ bại Chính phủ đã quyết định nêu trong một bản Tuyên ngôn long trọng về những quyền tự nhiên, không thể tước đoạt và thiêng liêng của con người; nhằm để cho bản Tuyên ngôn này luôn nằm trong ý thức của mỗi thành viên
xã hội và luôn luôn nhắc nhở họ về những quyền và nghĩa vụ của bản thân; nhằm để cho mọi hành động của quyền lực lập pháp và quyền lực hành pháp bất cứ lúc nào có thể đối chiếu với mục đích của mỗi thể chế chính trị đó và được tôn trọng hơn; nhằm
để cho các yêu cầu của mọi công dân nay được dựa trên những nguyên tắc đơn giản không thể chối cãi, sẽ luôn luôn hướng vào sự giữ gìn Hiến pháp và vào hạnh phúc của mọi con người”
Trong lịch sử thế giới, vấn đề nhân quyền được đặt ra sớm hơn hiến pháp, có lẽ vì nhân quyền là vấn đề tiên quyết4 Vấn đề nhân quyền luôn luôn đi kèm và không thể
thiếu được vấn đề bảo vệ nhân quyền Một mặt phải ghi nhận đầy đủ tất cả các quyền con người có thể có và ngăn chặn ngay sự vi phạm những quy định quyền
con người đã được ghi nhận ra từ bất kể chủ thể nào Mặt khác, phải ngăn ngừa ngay
từ trước việc có thể vi phạm đến quyền con người của một chủ thể quan trọng nhất là nhà nước; khi các quyền đó bị vi phạm cần phải có những biện pháp trừng trị những chủ thể vi phạm và cũng cần có những biện pháp khôi phục lại những quyền đó, đồng
thời cũng nhấn mạnh nghĩa vụ, trách nhiệm phải bảo vệ nhân quyền từ phía Nhà nước Hai mặt này gắn liền với nhau và phải được ghi nhận bằng một bản văn có một
hiệu lực pháp lý tối cao trong hệ thống pháp luật của quốc gia Đó là Hiến pháp
Trang 8
Vì vấn đề nhân quyền nên mới có hiến pháp - bản văn quy định thể thức thực hiện quyền lực của mỗi quốc gia
2 Hiến pháp là phương tiện bảo vệ quyền con người, quyền công dân
( Chức năng của Hiến pháp)
Một trong những chức năng cơ bản của hiến pháp là xác lập và bảo vệ các quyền con người, quyền công dân Thông qua Hiến pháp, người dân xác định những quyền
gì của mình mà nhà nước phải tôn trọng và bảo đảm thực hiện, cùng những cách thức
để đảm bảo thực thi những quyền đó
Với tính chất là văn bản pháp lý có hiệu lực tối cao, Hiến pháp là bức tường chắn
quan trọng nhất để ngăn ngừa những hành vi lạm dụng, xâm phạm quyền con người,
quyền công dân, cũng như là nguồn tham chiếu đầu tiên mà người dân nghĩ đến khi các quyền của mình bị xâm phạm Hiệu lực bảo vệ quyền con người, quyền công dân của Hiến pháp còn được phát huy qua việc hiến định các cơ chế, thiết chế bảo vệ quyền, cụ thể như thông qua hệ thống tòa án tư pháp, các cơ quan nhân quyền quốc gia, cơ quan thanh tra Quốc hội (Ombudsman) hay tòa án hiến
pháp
III.Bảo vệ Hiến pháp để bảo đảm quyền con người, quyền công dân
Về bản chất, hiến pháp ra đời là nhằm bảo vệ quyền con người, thể hiện ở việc ghi nhận các quyền và tự do cơ bản của công dân, cũng như quy định việc tổ chức bộ máy nhà nước nhằm thực thi quyền lực công trong bảo vệ trật tự xã hội Nhưng để cho những quy định của hiến pháp được thực hiện đầy đủ, cần phải có những cách thức
bảo vệ hiến pháp Bảo vệ hiến pháp cũng chính là việc bảo vệ quyền con người và ràng buộc trách nhiệm của nhà nước vào những điều hiến pháp quy định
Hiện nay, trên thế giới có 4 mô hình bảo hiến :
- Mô hình tòa án hiến pháp (Consititutional Court)
- Mô hình hội đồng hiến pháp (Consititutional Council)
Trang 98
- Mô hình tòa án tư pháp có chức năng bảo hiến
- Mô hình cơ quan lập hiến, các cơ quan nhà nước khác và toàn thể nhân dân có trách nhiệm bảo vệ hiến pháp
Ở Việt Nam, Hiến pháp năm 2013 chế định những công cụ hữu hiệu cho việc bảo đảm
quyền con người, quyền công dân đó là Hội đồng Bầu cử quốc gia, Kiểm toán Nhà nước và sửa đổi, bổ sung chức năng nhiệm vụ của các cơ quan tư pháp Khoản 2
Điều 119 khẳng định “Cơ chế bảo vệ Hiến pháp do luật định” Đây là quy định có
tính nguyên tắc nhằm thiết lập cơ chế bảo vệ Hiến pháp trong đó có các quyền con người đã được hiến định một cách hiệu quả và ở mức cao nhất
KẾT LUẬN
Quyền con người là thành tựu đấu tranh chung của toàn nhân loại Trải qua cuôc đấu tranh chống lại áp bức, bất công, cuộc đấu tranh vì quyền con người đã đạt được
những kết quả nhất định Cụ thể, trong hệ thống pháp luật quốc gia, quyền con người được luôn đươc ghi nhận trong Hiến pháp, đạo luật tối cao của nhà nước Thậm chí, mức độ tiến bộ trong các quy định của chế định quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp mỗi quốc gia còn được xem như thước đo để đánh giá mức độ tiến
bộ của bản Hiến pháp đó Như các ý đã nêu trên, Hiến pháp là công cụ pháp lý đầu tiền và quan trọng nhất để bảo vệ quyền con người, quyền công dân
Không chỉ vậy, với hiệu lực tối cao của mình, Hiến pháp là phương tiện hữu hiệu
để thực hiện hóa các tiêu chuẩn quốc tế về quyền con người ở các quốc gia, đảm bảo cho pháp luật quốc tế về quyền con người được thực hiện
Vì vậy, em cho rằng quan điểm “Nếu Hiến pháp không được bảo vệ thì quyền con
người, quyền cơ bản của công dân cũng không được bảo vệ” là chính xác Và bảo vệ
hiến pháp là để đảm bảo quyền con người, quyền công dân
Trang 10DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Lan Anh (2014), Luận văn Thạc sĩ Luật học “ Bảo đảm quyền con
người trong hiến pháp Việt Nam”, Hà Nội
2 Bộ Giáo dục và đào tạo (2018), Giáo trình Luật hiến pháp Việt Nam, Nxb
Tư Pháp, Hà Nội
3 Nguyễn Đăng Dung, Vũ Công Giao, Đặng Minh Tuấn, Nguyễ Minh Tuấn,
Lã Khánh Tùng (2013), ABC về Hiến pháp, Nxb.Thế giới
4 Liên hợp quốc (1948), Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền
5 Liên hợp quốc (1966), Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị
6 Vũ Kiều Oanh (2012), Chế định quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân ở
một số nước trên thế giới, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
7 Quốc hội (2013), Hiến pháp
Trang web
1 Đặng Dũng Chí (2017), Bảo hiến vì quyền con người trong Hiến pháp
2013, Tạp chí Tổ chức nhà nước,
http://tcnn.vn/news/detail/37584/Bao_hien_vi_quyen_con_nguoi_trong_Hie n_phap_2013all.html
Ngày truy cập : 22/11/2019
2 Nguyễn Thanh Tuấn (2013), Quyền con người, quyền công dân trong Hiến
pháp, Tạp chí Cộng sản, http://www.tapchicongsan.org.vn
Ngày truy cập : 25/11/2019