HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 6 PHÂN BIỆT ĐƯỢC CÁC THỂ LOẠI TRUYỆN DÂN GIAN : TRUYỀN THUYẾT, CỔ TÍCH, NGỤ NGÔN ,TRUYỆN CƯỜI.

Từ thuổ còn nằm trongnôi các em đã được nghe những câu ca dao mượt mà, tha thiết.Lớn hơn chútnữa các em lại được đi vào thế giới cổ tích huyền bí qua những câu chuyện kể của ông bà .Rồi

HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 6 PHÂN BIỆT ĐƯỢC CÁC THỂ LOẠI TRUYỆN DÂN GIAN : TRUYỀN THUYẾT,CỔ

TÍCH, NGỤ NGÔN ,TRUYỆN CƯỜI

A.ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lí do chọn đề tài

Văn học dân gian Việt Nam là bộ phận quan trọng của nền văn học ViệtNam Là bộ “ bách khoa toàn thư”vĩ đại,là nơi kết tinh rực rỡ những trithức,tài năng nghệ thuật,tư tưởng tình cảm của nhân dân.Văn học dân giancòn là cội nguồn của nền văn học nghệ thuật dân tộc.Trong quá khứ,văn họcdân gian đóng vai trò là“ bầu sữa mẹ”nuôi dưỡng nền văn học dân tộc -là cơ

sở nền móng cho nền văn học nước nhà phát triển Từ thuổ còn nằm trongnôi các em đã được nghe những câu ca dao mượt mà, tha thiết.Lớn hơn chútnữa các em lại được đi vào thế giới cổ tích huyền bí qua những câu chuyện

kể của ông bà Rồi những hình ảnh lớn lao kì vĩ đẹp đẽ như Lạc LongQuân,Thánh Gióng ,những bài học về cách ứng xử,những câu chuyện cườihóm hỉnh Mặc dù các em đã được nghe ,được đọc song để học và nắmđược đặc điểm riêng của từng thể loại thì bước vào lớp 6 các em mới bắt đầutìm hiểu Nên hầu hết các em đều gặp nhiều lúng túng trong việc phân biệtcác thể loại truyện dân gian Mà muốn nắm được tư tưởng chủ đề của truyệnthì trước hết các em phải nắm chắc được đặc điểm từng thể loại truyện Vậylàm thế nào để các em nắm chắc đặc trưng riêng của từng thể loại ,tránhnhầm lẫn đó là một vấn đề mà tôi cùng các đồng nghiệp còn trăn trở Quathực tế giảng dạy lớp 6 nhiều năm liền tôi đã rút ra được định hướng nhằmgiúp các em nắm được đặc điểm các thể loại truyện dân gian để từ đó giúpcác em tìm hiểu bài học một cách dễ dàng hơn Đó là lí do tôi chọn đề tàinày để trình bày

II.Đối tượng ,phương pháp nghiên cứu

Trong chương trình ngữ văn 6 ở học kì một phần lớn là văn học dân gian Chính vì thế bài viết này tôi tâp trung vào các thể loại truyện dân gian :Truyền thuyết ,truyện cổ tích ,truyện ngụ ngôn,truyện cười

Để làm đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp sau :

Nghiên cúu tài liệu , phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phươngpháp thống kê

B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I.Cơ sở lí luận

Văn học dân gian là tác phẩm phản ánh được nhiều nét sinh hoạt tình cảm ,

nguyện vọng và mơ ước,cách nhìn nhận về con người và cuộc đời của đông

đảo quần chúng nhân dân lao động.Tuy nhiên giữa các thể loại truyện củavăn học dân gian rất có những nét tương đồng, gần gũi nhau.Giữa truyềnthuyết và truyện cổ tích cũng có một số điểm giao thoa.trong những chủ đềnổi bật của truyền thuyết có chủ đề đấu tranh giai cấp,mâu thuẫn giàu nghèogiữa những người nông dân bị bần cùng hóa đứng lên khởi nghĩa chống lạigiai cấp thống trị.Chủ đề đấu tranh giai cấp cũng đồng thời là chủ đề tiêubiểu của truyện cổ tích Nhưng sự phản ánh chủ đề này ở hai nhóm truyệntrên có khác nhau Đặc trưng quan trọng nhất của truyền thuyết là sự gắn bóvới lịch sử,lịch sử hóa mọi sự kiện ;còn ở truyện cổ tích là hoang đường kì,

ảo ,nó phiếm chỉ hóa và kì ảo hóa mọi yếu tố hiện thực Trong truyền thuyếtnhững anh hùng nông dân khởi nghĩa là có thực,còn trong truyện cổtích ,nhân vật là kết quả của những hư cấu,không có thực.Truyền thuyếtphản ánh lí tưởng của thời đại ,thái độ đồng tình của nhân dân đối với nhữngđại diện xuất sắc của giai cấp mình ,nó trực tiếp “ tháo cũi sổ lồng”bằngnhững hành động cách mạng cụ thể ;còn truyện cổ tích chủ yếu chỉ phản ánhnhững khao khát đổi đời ,khát vọng dân chủ của nhân dân thông qua mơ ướctưởng tượng Truyện cổ tích qua đó đề cao tinh thần ham sống ,tinh thần lạcquan trước những khó khăn của cuộc đời ;còn truyền thuyết gi giữ những sựkiện lịch sử ,nhằm nuôi dưỡng ý thức lịch sử ,nhận thức giai cấp và dân tộccủa nhân dân lao động Khác với nhân vật truyện cổ tích ,nhân vật truyềnthuyết là nhân vật lịch sử Nhân dân các dân tộc đã sáng tạo ra những kiểunhân vật cổ tích được đánh giá là “những điển hình nhân vật sâu sắc và rõnét nhất ,hoàn thiện nhất về phương diện nghệ thuật”(M.Gor).Những nhânvật truyền thuyết xét chung là do lịch sử tạo nên như truyện ThánhGióng Gióng không chỉ là người anh hùng của một địa phương Gióng tậptrung cả ý chí , tinh thần đoàn kết và sức mạnh của liên minh bộ lạc Đó làđại diện xuất sắc của cả cộng đồng.Tóm lại nhân vật truyền thuyết là nhânvật lịch sử được tái tạo Đó không phải là nhân vật hư cấu ;nhưng cũngkhông phải là những bản sao của nhân vật lịch sử.Nhà sử học quan tâm đến

“Cái lõi của sự thật lịch sử”.Nhân dân coi toàn bộ câu chuyện kể trongtruyền thuyết là có thật Còn nhân vật trong truyện cổ tích là những hànhđộng của nó Nhân vật truyền thuyết cũng vậy Nhưng ở truyện cổ tích ,nhânvật và hành động của nó là sản phẩm của trí tưởng tượng dân gian Còn ởtruyền truyết hành động của nhân vật được quan niệm trong sự kiện lịch

sử Mọi tô điểm ,thêm thắt ,thêu dệt có liên quan đến nhân vật và sự kiệnlịch sử dều có khả năng bay bổng như hư cấu cổ tích (ví dụ :Truyền thuyết

Sự tích Hồ Gươm ).Nhưng ở đây có một sự khác biệt quan trọng :ở truyện

cổ tích mọi sự có thể đảo ngược nhờ yếu tố thần kì – nhân vật chính bị giếthại ,thì sẽ có thuốc thần ,phép thần “cải tử hoàn sinh”hoặc nhờ sự biến hóa

siêu tự nhiên mà trở nên kiếp người (ví dụ như truyện Tấm Cám );còn truyềnthuyết không có phép mầu nào có thể đảo ngược được sự thật lịch sử.

Các thể loại văn học dân gian đều lấy đối tương phản ánh là hiệnthực,nhưng mỗi thể loại hướng vào hiện thực theo cách lựa chọn riêng củamình ;truyền thuyết chú ý đến mảng hiện thực rộng lớn ,những đề tài cao cả,còn truyện cổ tích quan tâm đến những quan hệ con người trong sinh hoạtđời thường ,những bon chen đố kị rất cụ thể trong gia đình và xã hội Tất cảnhững gì phi lí nhất ,không thể tồn tại được ngoài đời thì đều có thể được dễdàng chấp nhận trong thế giới riêng của cổ tích Cũng từ đó nó rọi chiếu mộtánh sáng đặc biệt vào cuộc đời tăm tối đầy đau khổ của con người ,thôi thúcniềm lạc quan và tiềm năng của họ trỗi dậy Truyện hấp dẫn người nghekhông phải bởi lời kể mà bởi chính thứ ánh sáng kì ảo ,có sức hấp dẫn mạnh

mẽ đó Như nhà văn M Gorki từng nói: “Truyện cổ tích mở ra trước mắt tôimột cánh cửa nhìn vào cuộc đời ,trong đó có một lực lượng tự do không biết

sợ đang tồn tại và hoạt động ,mơ ước về một cuộc sống tốt đẹp hơn”.Truyện

cổ tích hơn bất kì một thể loại văn học dân gian nào khác ở chỗ nó đã xâydựng thành công một thế giới hiện thực trong mơ ước Nó rọi chiếu ánh sáng

kì ảo của niềm hạnh phúc vào cuộc đời đầy bất hạnh của con người ,khiến

họ yêu đời và sống mạnh mẽ hơn

Đó là những đặc trưng cơ bản của hai thể loại :Truyền thuyết và truyện cổtích mà chúng ta cần vận dụng để hướng dẫn học sinh tìm hiểu các văn bản ởsách giáo khoa ngữ văn 6 Tập 1

Bên cạnh truyện cổ tích và truyền thuyết có những điểm giống nhau thì giữatruyện ngụ ngôn và truyện cười củng có nhiều yếu tố tương đồng Có nhữngtruyện ngụ ngôn củng có những yếu tố gây cười như : Thầy bói xemvoi ,Đeo nhạc cho mèo ,Đẽo cày giữa đường Tuy nhiên truyện ngụ ngôn

có thể có thể gây cười được ,có thể không Còn truyện cười thì nhất thiếtphải gây cười -gây cười vừa là phương tiện vừa là mục đích của truyệncười Nhưng mục đích cao nhất của truyện ngụ ngôn phải đạt đến là đưa ramột bài học triết lí về xã hội và con người Cốt truyện ngụ ngôn chỉ gồm một

số sự kiện nghệ thuật được lựa chọn với mục đích làm sáng tỏ một bài họctriết lí đã định sẵn từ trước Chính do cả truyện là một ẩn dụ nên bài học triết

lí được thể hiện không phải bằng những lời lẽ khô khan mà bằng hình tượngnghệ thuật Còn mục đích của truyện cười là gây ra cái cười ,dạy truyện cườinên cho học sinh thấy được cười cái gì ,vì sao mình cười ?

Ta đã biết ,nghe hoặc đọc một truyện cười ,cũng như xem một bức tranhcười ,khi chưa tự mình phát hiện ra cái đáng cười thì chưa thể cười được Như vậy có thể suy ra là :đã cười được, tức là đã biết mình cười cái gì ,vìsao mình cười Ý nghĩa độc đáo của cái cười là ở chổ nó nâng con người caohơn hoàn cảnh Với thói hư tật xấu ,khi ta cười nó ,ta đứng ở vị thế bên trên

nó Như vậy ,cái cười ở chiều sâu của nó ,dường như luôn có một cái gốc lànhững cảm xúc thấm đượm chất nhân văn - đó là mong muốn của con ngườisống tốt hơn ,đẹp hơn Vậy làm thế nào để các em nắm được đặc trưng từngthể loại đó là một vấn đề mà người dạy cần quan tâm để định hướng cho họcsinh khi tìm hiểu các thể loại truyện dân gian.

II Cơ sở thực tiễn

Thực tế cho thấy theo xu thế định hướng nghề nghiệp nên hầu hết mọingười xem nhẹ môn Ngữ văn Các bậc phụ huynh thường hướng cho conmình phát triển các môn tự nhiên mà ít chú trọng vào các môn học xãhội Chính vì lẽ đó nên việc học văn của các em cũng không được quan tâmnhiều Chính vì lẽ đó nên kết quả môn học chưa được như mong muốn Hơnnữa với tầm nhận thức của học sinh lớp sáu thì không dễ gì các các em nắmđược bản chất của các khái niệm Một thực tế giảng dạy qua nhiều năm liềncho thấy các em rất dễ nhầm lẫn giữa thể loại truyện này với thể loại với thểloại truyện khác Điều đó có nghĩa là các em chưa nắm chắc được nội dung ýnghĩa của từng câu chuyện Việc không xác định được đặc điểm riêng củatừng thể loại truyện dẫn đến việc lĩnh hội tác phẩm của các em còn nhiềuhạn chế Hầu hết các em thuộc đối tượng trung bình còn rất mơ hồ về nắmbắt tư tưởng chủ đề của từng câu chuyện Vậy nhiệm vụ của người giáo viên

là phải hướng dẫn để các em nắm được đặc trưng từng thể loại đó là điều màtôi và các đồng chí giáo viên trong tổ còn nhiều trăn trở Từ đó tôi đưa ramột số giải pháp sau

về các nhân vật sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ”, “thể hiện thái

độ và cách đánh giá của nhân dân”

Sau khi hình thành được khái niệm giáo viên từng bước cụ thể hóa trongphần tìm hiểu các văn bản

1 Văn bản “Con rồng cháu tiên”

Trên cơ sở tìm hiểu nội dung văn bản giáo viên hướng dẫn học sinh nắmđược đặc trưng của truyền thuyết chính là cốt lõi lịch sử (có cốt lõi lịch sử làphải dựa trên thực tế) và thái độ đánh giá của nhân dân

Vậy cốt lõi lịch sử của truyền thuyết Con rồng cháu tiên là :Sự hình thànhnhà nước Văn Lang ,tinh thần đoàn kết của dân tộc ,tục truyền nối ngôi vua

Qua đó thể hiện thái độ của nhân dân :Ca ngợi, tự hào về nguồn gốc giốngnòi

2 Văn bản “Bánh chưng ,bánh giầy”

Thông qua nhân vật chính Lang Liêu người đã tạo ra hai thứ bánh Câuchuyện muốn giải thích nguồn gốc bánh chưng,bánh giầy,có từ thời đạiHùng Vương ,đó chính là cốt lõi lịch sử

Thái độ và cách đánh giá của nhân dân: Ca ngợi tài năng ,trí thông minh củaLang Liêu, như một người anh hùng văn hóa.Đề cao, ca ngợi nghề nông vàsản phẩm nông nghiệp

3 Văn bản “Sơn Tinh ,Thủy Tinh”

Thông qua cuộc đánh nhau của hai vị thần nhưng lần nào Sơn Tinh cũngthắng .người xưa muốn nói lên công cuộc xây dựng đê điều,làm thủylợi ,chống thiên tai lũ lụt của nhân dân ta thời đại vua Hùng (Cốt lõi lịch sử)Qua đó thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân: Ca ngợi công laodựng nước của các vua Hùng

4 Văn bản “Thánh Gióng”

Thông qua nhân vật chính Thánh Gióng - người anh hùng đánh giặc cứunước người xưa muốn ca ngợi công lao giữ nước của các vua Hùng cũng qua

đó cho chúng ta thấy thời đại đồ sắt phát triển (Cốt lõi lịch sử)

Thái độ và cách đánh giá của nhân dân: Ca ngợi và ước mơ của nhân dân ta

về người anh hùng cứu nước chống giặc ngoại xâm

Tương tự như vậy khi cho học sinh tìm hiểu các truyền thuyết giáo viên cầnlưu ý đến đặc trưng của nó

Khi học đến truyện cổ tích giáo viên cũng hướng dẫn học sinh nắm được đặctrưng của thể loại truyện này Sau đó giáo viên cho học sinh so sánh điểmkhác nhau giữa hai thể loại truyện

Truyện cổ tích: Loại truyện dân gian kể về cuộc đời một số kiểu nhân vậtquen thuộc :

- Nhân vật bất hạnh (người mồ côi,người con riêng )

- Nhân vật dũng sĩ và nhân vật có tài năng kì lạ

- Nhân vật thông minh và nhân vật ngốc ngếch

- Nhân vật là động vật

Truyện cổ tích thường có yếu tố hoang đường ,thể hiện ước mơ, niềm tin củanhân dân về chiến thắng cuối cùng của cái thiện đối với cái ác,cái tốt đối vớicái xấu ,sự công bằng đối với sự bất công

Đưa ra so sánh chúng ta có thể thấy điểm khác biệt cơ bản giữa hai thể loại truyền thuyết và truyện cổ tích

Truyền thuyết Truyện cổ tích

- Nếu như truyền thuyết kể về các

nhân vật,sự kiện lịch sử trong quá

khứ Ví dụ Lạc Long Quân và Âu Cơ

với sự nghiệp mở nước Lang Liêu

người anh hùng văn hóa đã sáng tạo

ra hai thứ bánh ,Thánh Gióng người

anh hùng đánh giặc cứu nước

- Nhân vật trong truyền thuyết là do

lịch sử tạo nên .Chính vì vậy khi

hướng dẫn học sinh tìm hiểu các

truyền thuyết giáo viên cần hướng

dẫn học sinh tìm hiểu theo trình tự

một lược đồ 3 phần :

+ Hoàn cảnh xuất hiện nhân vật

chính (anh hùng ,danh nhân, )

+ Sự nghiệp của nhân vật (chiến

công ,công trạng, )

+ Chung cục thân thế nhân vật (với

những chi tiết về sự vinh phong,gia

phong, )

Ví dụ khi tìm hiểu văn bản Thánh

Gióng giáo viên nên hướng dẫn học

sinh tìm hiểu theo trình tự trên:

- Nguồn gốc ra đời (hoàn cảnh xuất

hiện)

- Thánh gióng cất tiếng nói đầu tiên

đòi đánh giặc Thánh gióng ra trận

(sự nghiệp của nhân vật)

- Kết cục Gióng bay về trời ,phong

danh hiệu ,lập đền thờ ,dấu tích

(Chung cục thân thế)

- Truyện cổ tích lại kể về cuộc đời một

số kiểu nhân vật : nhân vật bấthạnh,nhân vật dủng sĩ ,

- Nhân vật truyện cổ tích là nhân vật

hư cấu thực hiện các hành động theo trítưởng tượng của nhân dân .Ở cáctruyện cổ tích kể về các kiểu nhân vậtbất hạnh như truyện Thạch Sanh , CâyKhế ,Cây tre trăm đốt , có hai tuyếnnhân vật đó là tuyến nhân vật thiện và

ác cho nên khi hướng dẫn học sinh tìmiểu các truyện cổ tích thì phải thôngqua những hành động của các nhânvật .Chẳng hạn ,cô Tấm, ThạchSanh ,anh trai cày, đại diện cho ngườilao động bị áp bức, các hành động của

họ đều mang chức năng nhân vật thiện(hiền lành ,thật thà ,tốt bụng ).Mụ dìghẻ ,Lí Thông lão phú ông đại diệncho kẻ thống trị áp bức bóc lột ngườikhác, hành động của chúng mang chứcnăng thể hiện cái ác (dối trá ,nhamhiểm , thâm độc )

Ví dụ khi tìm hiểu văn bản Thạch Sanhgiáo viên nên hướng dẫn học sinh tìmhiểu theo hai tuyến nhân vật thiện và ácthông qua hành động

Nhân vật thiện lúc đầu gặp vô vàn khókhăn thử thách nhưng sau đó lại có mộtkết cục tốt đẹp

Thach Sanh một người thật thà ,hiềnlành ,tốt bụng diệt chằn tinh ,diệt đạibàng cứu người bị hại ,bị Lí Thôngcướp công ,hãm hại ,bị vu oan Nhưngcuối cùng Thạch Sanh giải đượcoan ,đựoc lấy công chúa và lên làm vua.Còn Lí Thông lừa ,cướp

Truyền thuyết thể hiện thái độ và

cách đánh giá của nhân dân đối với

sự kiện, nhân vật lịch sử đựợc kể

Kể chuyện Thánh Gióng nhân dân

muốn ca ngợi ý thức bảo vệ đất nước

thông qua hình tượng người anh

hùng đánh giặc cứu nước đầu tiên ,

rất tiêu biểu cho lòng yêu nước của

nhân dân ta

Truyền thuyết, người kể,người nghe

tin câu chuyện như có thật ,dù truyện

có những chi tiết tưởng tượng kì ảo

công ,hãm hại Thạch Sanh ,cuối cùng

bị trừng trị đích đáng Truyện cổ tích thể hiện ước mơ niềmtin của nhân dân về chiến thắng cuốicùng của cái thiện đối với cái ác Kết thúc của truyện cổ tích đều cóhậu ,ở hiền sẽ gặp lành

Còn cổ tích ,người kể ,người nghekhông tin câu chuyện có thật

Trong truyện cổ tích có một lực lượngthần kì có thể là những nhân vật thần kì:ông Bụt,bà Tiên, hoặc các đồ vật nhưmâm thần ,đèn thần , bút thần ,cây đànthần,niêu cơm thần,

Từ đó giáo viên cho học sinh xác định những truyện em đã được nghekể,được đọc là truyện cổ tích hay truyền thuyết.Nếu như các em xác địnhđúng thể loại truyện tức là các em đã nắm được chủ đề tư tưởng của câuchuyện

Đọc truyện ngụ ngôn chúng ta thấy bóng dáng của truyện cười bởi vì ở đócũng có những yếu tố gây cười khiến cho người đọc có thể gây cười nhưtruyện Thầy bói xem voi, Đeo nhạc cho mèo.Vậy để giúp học sinh phân biệtđược đâu là truyện ngụ ngôn ,truyện cười ,giáo viên cần chỉ rõ đặc điểmriêng của từng thể loại

Truyện ngụ ngôn được định nghĩa như sau :loại truyện kể ,bằng văn xuôihoặc văn vần ,mượn chuyện về loài vật ,đồ vật hoặc về chính con người đểnói bóng gió ,kín đáo chuyện con người ,nhằm khuyên nhủ,răn dạy người tabài học nào đó trong cuộc sống

Tương tự giáo viên cũng cho học sinh đọc kĩ khái niệm ,chú ý những từ ngữquan trọng như : “mượn chuyện về loài vật, đồ vật con người”, “khuyênnhủ ,răn dạy người ta ài học nào đó trong cuộc sống”

Ví dụ khi dạy truyện: Ếch ngồi đáy giếng

Nhân vật là con ếch vì thói chủ quan kiêu ngạo mà nhận lấy kết cục bithảm.Người xưa muốn mượn chuyện con ếch để nêu lên một bài học trongcuộc sống :Dù môi trường ,hoàn cảnh sống có giới hạn ,khó khăn ,vẫn phải

cố gắng mở rộng sự hiểu biết của mình bằng nhiều hình thức khác nhau

Không được chủ quan, kiêu ngạo,coi thường những đối tượng xung quanh

Hoặc khi tìm hiểu truyện Thầy bói xem voi ,mặc dù chúng ta thấy có nhiềuyếu tố gây cười ở chổ :cách kết luận con voi Song đó cũng chính là bài họccho mọi người khi nhìn nhận một sự vật Muốn kết luận đúng về sự vật ,phảixem xét nó một cách toàn diện ,phù hợp có thế mới tránh được sai lầm Cần cho học sinh thấy được mục đích của truyện ngụ ngôn là khuyên nhủ,răn dạy người ta một bài học nào đó trong cuộc sống Còn mục đích cuảtruyện cười là gây cười,mua vui hoặc phê phán,châm biếm những sự việc,hiện tượng ,tính cách đáng cười.

Khi dạy đến thể loại truyện cười giáo viên nên cho học sinh phát hiện được những điểm khác biệt cơ bản của hai loại truyện này

Truyện ngụ ngôn Truyện cười

-Là truyện kể mượn chuyện về loài

vật ,đồ vật hoặc về chính con người

để nói bóng gió chuyện con người

- Có ý nghĩa ẩn dụ ,ngụ ý

- Nêu bài học để khuyên nhủ,răn dạy

- Là truyện kể những hiện tượngđáng cười trong cuộc sống

- Có yếu tố gây cười

- Nhằm gây cười ,mua vui hoặc phêphán ,châm biếm những thói hư tậtxấu trong xã hội

Ở truyện Treo biển :chúng ta cười nhà hàng ở chổ khi nghe người kháchnào góp ý bỏ chử nào ở biển quảng cáo là chủ cửa hàng bỏ ngay không hềsuy tính gì Từ đó truyện phê phán nhửng người thiếu chủ kiến khi làmviệc,không biét suy xét kĩ trước những ý kiến góp ý của người khác

Truyện Lợn cưới áo mới tạo cho người đọc tiếng cười ở chỗ: Anh có chiếc

áo chờ người đi qua để khoe củng chẳng gặp được ai,cuối cùng lại gặp mộtngười củng giống như mình.Cả hai người chớp lấy cơ hội để khoekhoang.Truyện phê phán tính khoe khoang một tính xấu khá phổ biến trong

xã hội

Vậy mỗi thể loại có một đặc trưng ,ý nghĩa riêng cho nên giáo viên cầnhứớng dẫn để học sinh nắm được đặc điểm từng thể lọai để tiếp cận các vănbản một cách tốt nhất

III KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

Qua quá trình rút kinh nghiệm ,thay đổi ,áp dụng những giải pháp nêu

trên,tôi nhận thấy kết quả đạt được tốt hơn nhiều so với năm trước Sau khihọc sinh làm bài viết số 1 với đề ra: Kể lại một truyền thuyết mà em đã họcbằng lời văn của em”.Khác với những năm học trước,có rất nhiều em nhầm

lẫn và chọn truyện cổ tích để kể thì lần này hầu hết 31 học sinh lớp 6B đãxác định đúng thể loại Nên phần lớn các em đều đạt điểm khá tốt ,cụ thểnhư sau:

Tỉ lệ HS đạt

điểm giỏi

Tỉ lệ HS đạt điểmkhá

Tỉ lệ HS đạtđiểm Tb

Tỉ lệ HS có điểm yếu

Kết quả đạt được của học sinh qua bài làm đó tôi có thể khẳng định rằngcách hướng dẫn học sinh tìm hiểu các thể loại truyện dân gian như trên đãmang lại hiệu quả tích cực

C KẾT LUẬN

Mặc dù đối với học sinh lớp sáu việc lĩnh hội tác phẩm còn nhiều hạn chế Song với sự say mê tận tụy với nghề ,trăn trở để tìm ra hướng giải mã cáctác phẩm văn học Chính vì lẽ đó tôi đã đưa ra những giải pháp trên nhằmgiúp các em học tập tích cực và có hiệu tốt hơn Cùng với sự nỗ lực phấnđấu của bản thân tôi tin rằng các em sẽ đạt được kết quả tốt và sẽ trở nên yêuthích đam mê môn học này hơn Chính vì lẽ đó nên tôi chọn sáng kiến này

để trình bày

D KIẾN NGHỊ - ĐỀ XUẤT

Để góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn ngữ văn nói riêng củng như

việc học tập của các em tôi có một số ý kiến đề xuất sau:

1.Đối với phụ huynh

Cần quan tâm hơn đến việc học của con em mình,nên kèm cặp ,động viên

và giành nhiều thời gian hơn cho việc học của các con

Có sự liên lạc thường xuyên ,phối hợp chặt chẽ với giáo viên để nắm bắttình học tập của con em mình

Nếu có điều kiện phụ huynh có thể tìm mua thêm sách tham khảo ,tạo cho

em thói qoen đọc sách

2 Đối với nhà trường và các cấp quản lí

Cần tổ chức cho các em tham gia các diễn đàn văn học,các hoạt động ngoạikhóa về văn học

Đầu tư thêm trang thiết bị ,đồ dùng dạy học để phục vụ tốt cho việc giảngdạy và học tập của giáo viên và học sinh

Trên đây là một vài định hướng nhằm giúp các em học sinh lớp sáu nắmđược đặc điểm các thể loại truyện dân gian Đó là suy nghĩ chủ quan của tôi.Rất mong được sự góp ý xây dựng của đồng nghiệp,của cấp chuyên môn để

ý kiến của tôi thực sự có hiệu quả

E TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Bộ sách giáo khoa,sách giáo viên Ngữ văn 6

- Giáo trình văn học dân gian –NXB Đại học sư phạm Hà Nội

- Hoạt động dạy học ở trường THCS –NXB Giáo dục 1998

- Phân tích tác phẩm

SS

Së gd&§t hµ tÜnh

Phßng gd- ®t Kú anh

- 

 -CHUYÊN ĐỀ :HƯỚNG DẪN HS LỚP 6 PHÂN BIỆT

ĐƯỢC CÁC THỂ LOẠI TRUYỆN DÂN

GIAN:TRUYỀN THUYẾT ,CỔ TÍCH, NGỤ NGÔN,

-CHUYÊN ĐỀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 6 PHÂN BIỆT ĐƯỢC CÁC THỂ LOẠI TRUYỆN DÂN GIAN : TRUYỀN THUYẾT, CỔ TÍCH, NGỤ NGÔN ,TRUYỆN CƯỜI.

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Văn học dân gian Việt Nam là bộ phận quan trọng của nền văn học ViệtNam; là bộ “ bách khoa toàn thư”vĩ đại,là nơi kết tinh rực rỡ những trithức,tài năng nghệ thuật,tư tưởng tình cảm của nhân dân.Văn học dângian còn là cội nguồn của nền văn học nghệ thuật dân tộc,là nền cơ sởnền móng cho nền văn học nước nhà phát triển Từ thuổ còn nằm trongnôi các em đã được nghe những câu ca dao mượt mà tha thiết.Lớn hơnchút nữa các em lại được đi vào thế giới cổ tích qua những câu chuyện

kể của ông bà Rồi những hình ảnh lớn lao kì vĩ đẹp đẽ như Lạc LongQuân,Thánh Gióng ,những bài học về cách ứng xử,những câu chuyệncười hóm hỉnh Mặc dù các em đã được tiếp xúc, song để học và nắnđược đặc điểm riêng của từng thể loại thì bước vào lớp 6 các em mới bắtđầu tìm hiểu Để các em nắm chắc đặc trưng riêng ,phân biệt được từngthể loại ,tránh nhầm lẫn đó là một vấn đề không dễ dàng gì.Vậy nên tôi

đã đua ra một vài định hướng giúp học sinh nắm được các đặc điểm thểloại truyện dân gian.Đó là lí do tôi chọn chuyên đề này để trình bày

Giáo viên cần nhấn mạnh cho HS những từ ngữ quan trọng “kể về cácnhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ”, “thể hiện thái

độ và cách đánh giá của nhân dân”

Sau khi hình thành được khái niệm giáo viên từng bước cụ thể hóa trongphần tìm hiểu các văn bản

1 Văn bản “Con rồng cháu tiên”

Trên cơ sở tìm hiểu nội dung văn bản giáo viên hướng dẫn HS nắmđược đặc trưng của truyền thuyết

Cốt lõi lịch sử :Sự hình thành nhà nước Văn Lang,tinh thần đoàn kết củadân tộc ,tục truyền nối ngôi vua

Thái độ của nhân dân :Ca ngợi, tự hào về nguồn gốc giống nòi

2 Văn bản “Bánh chưng ,bánh giầy”

Cốt lõi lịch sử: Giải thích nguồn gốc bánh chưng,bánh giầy,có từ thời đạiHùng Vương

Thái độ và cách đánh giá của nhân dân: Ca ngợi tài năng ,trí thông minhcủa Lang Liêu, như một người anh hùng văn hóa.Đề cao, ca ngợi nghềnông và sản phẩm nông nghiệp

3 Văn bản “Sơn Tinh ,Thủy Tinh”

Cốt lõi lịch sử :Công cuộc xây dựng đê điều,làm thủy lợi ,chống thiên tai

lũ lụt của nhân dân ta thời đại vua Hùng

Thái độ và cách đánh giá của nhân dân: Ca ngợi công lao dựng nước củacác vua Hùng

 Khái niệm truyện cổ tích

Loại truyện dân gian kể về cuộc đời một số kiểu nhân vật quen thuộc :

- Nhân vật bất hạnh (người mồ côi,người con riêng )

- Nhân vật dũng sĩ và nhân vật có tài năng kì lạ

- Nhân vật thông minh và nhân vật ngốc ngếch

- Nhân vật là động vật

Truyện cổ tích thường có yếu tố hoang đường ,thể hiện ước mơ, niềm tincủa nhân dân về chiến thắng cuối cùng của cái thiện đối với cái ác,cái tốtđối với cái xấu,sự công bằng đối với sự bất công

Đưa ra so sánh chúng ta có thể thấy điểm khác biệt cơ bản giữa hai thểloại truyền thuyết và cổ tích

Nếu như truyền thuyết kể về các nhân vật,sự kiện lịch sử thì cổ tích lại

kể về các kiểu nhân vật : nhân vật bất hạnh,nhân vật dủng sĩ

Truyền thuyết có thái độ đánh giá đối với sự kiện, nhân vật lịch sử đựợc

kể còn cổ tích thể hiện ước mơ niềm tin của nhân dân về chiến thắngcuối cùng của cái thiện đối với cái ác

Ví dụ :truyện Thạch Sanh kể về chàng dủng sĩ diệt chằn tinh cứu người

bị hại,bị Lí Thông cướp công,bị vu oan.Nhưng cuối cùng Thạch Sanhđựoc lấy công chúa và lên làm vua còn Lí thông bị trừng trị Đó chính là

mô típ truyện cổ tích thể hiện ước mơ niềm tin của nhân dân về chiếnthắng cuối cùng của cái thiện đối với cái ác

Từ đó giáo viên cho học sinh xác định những truyện em đã được nghekể,được đọc là truyện cổ tích hay truyền thuyết

Giữa hai thể loại truyện ngụ ngôn và truyện cười chúng ta thấy có nhiềunét giống nhau.Truyện ngụ ngôn cũng có những yếu tố gây cười,làm chongười đọc có thể cười như truyện Thầy bói xem voi, Đeo nhạc chomèo.Vậy để giúp học sinh phân biệt được đâu là truyện ngụ ngôn,truyệncười ,giáo viên cần chỉ rõ đặc điểm riêng của từng thể loại

- Truyện ngụ ngôn là truyện kể mượn chuyện về loài vật ,đồ vật hoặc vềchính con người để nói bóng gió chuyện con người ,nhằm khuyênnhủ,răn dạy người ta bài học nào đó trong cuộc sống.

Ví dụ khi dạy truyện Ếch ngồi đáy giếng

Nhân vật là con ếch vì thói chủ quan kiêu ngạo mà nhận lấy kết cục bithảm.Người xưa muốn mượn chuyện con ếch để nêu lên một bài họctrong cuộc sống :Dù môi trương,hoàn cảnh sống có giới hạn,khókhăn,vẫn phải cố gắng mở rộng sự hiểu biết của mình bằng nhiều hìnhthức khác nhau

Không được chủ quan, kiêu ngạo,coi thường những đối tượng xungquanh.Hoặc khi tìm hiểu truyện Thầy bói xem voi,mặc dù chúng ta thấy

có nhiều yếu tố gây cười ở chổ :cách kết luận con voi.Song đó củngchính là bài học cho mọi người khi nhìn nhận một sự vật.Muốn kết luậnđúng về sự vật ,phải xem xét nó một cách toàn diện,phù hợp có thế mớitránh được sai lầm

Cần cho học sinh thấy được mục đích truyện của truyện ngụ ngôn làkhuyên nhủ, răn dạy người ta một bài học nào đó trong cuộc sống.Cònmục đích cuă truyện cười là gây cười,mua vui hoặc phê phán,châm biếmnhững sự việc ,hiện tượng ,tính cách đáng cười

Ví dụ:`Truyện Treo biển Chúng ta cười nhà hàng ở chổ khi nghe ngườikhách nào góp ý bỏ chử nào ở biển quảng cáo là chủ cửa hàng bỏ ngaykhông hề suy tính gì Từ đó truyện phê phán nhửng người thiếu chủ kiếnkhi làm việc,không biét suy xét kĩ trước những ý kiến góp ý của ngườikhác

Truyện Lợn cưới áo mới tạo cho người đọc tiếng cười ở chỗ: Anh cóchiếc áo chờ người đi qua để khoe củng chẳng gặp được ai,cuối cùng lạigặp một người củng giống như mình.Cả hai người chớp lấy cơ hội đểkhoe khoang.Truyện phê phán tính khoe khoang một tính xấu khá phổbiến trong xã hội

Vậy mỗi thể loại có một đặc trưng ,ý nghĩa riêng cho nên giáo viên cầnhứớng dẫn để học sinh phân biệt được đặc điểm từng thể lọai

C KẾT THÚC VẤN ĐỀ

Từ kinh nghiệm thực tế giảng dạy lớp 6,tôi thấy học sinh học sinh còngặp nhiều lúng túng khi xác định các thể loại truyện dân gian.Nên tôichọn chuyên đề này để trình bày Rất mong được sự góp ý chia sẻ đểchuyên đề này thực hiện một cách thiết thực có hiệu quả