Tiểu luận pháp luật về chu trình ngân sách nhà nước (luật tài chính)

Thảo luận, quyết định dự toán ngân sách, phương án phân bổ ngân sách hàng năm và giao dự toán ngân sách nhà nước Điều 46 Cơ quan tài chính các cấp chủ trì tổ chức thảo luận về dự toán ng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT

  

Tiểu luận môn: LUẬT TÀI CHÍNH

Đề tài: PHÁP LUẬT VỀ CHU TRÌNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Mã sinh viên:

Lớp:

Hồ Chí Minh, năm 2022

Mục lục

I KHÁI NIỆM 3

II LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 3

2.1 Khái niệm 3

2.2 Các bước lập dự toán ngân sách nhà nước 4

2.3 Những căn cứ pháp lý cho bản lập dự toán ngân sách nhà nước 6

III CHẤP HÀNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 7

3.1 Khái niệm 7

3.2 Đặc điểm cơ bản của chấp hành ngân sách nhà nước 8

3.3 Hoạt động chấp hành ngân sách nhà nước bao gồm những nội dung gì? 9

3.4 Trình tự, thủ tục chấp hành ngân sách nhà nước 10

3.4.1 Trình tự, thủ tục tiến hành phân bổ ngân sách nhà nước trong giai đoạn “chấp hành ngân sách nhà nước” 10

3.4.2 Trình tự, thủ tục chấp hành “dự toán thu ngân sách nhà nước” 11

3.4.3 Trình tự, thủ tục chấp hành “chi ngân sách nhà nước” 12

IV QUYẾT TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 15

4.1 Khái niệm 15

4.2 Căn cứ để quyết toán ngân sách nhà nước 16

4.3 Trình tự, thủ tục quyết toán ngân sách nhà nước 17

V THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CHU TRÌNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC .19

5.1 Về ưu điểm 20

5.2 Về hạn chế 20

5.3 Một số nguyên nhân của thực trạng trên 26

VI Ý KIẾN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CHU TRÌNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 26

KẾT LUẬN 30

CÂU HỎI PHẢN BIỆN ĐỐI VỚI BÀI NGHIÊN CỨU 31

I KHÁI NIỆM

Khoản 13 Điều 4 Luật ngân sách nhà nước năm 2015 quy đinh:

“Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được

dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quannhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chứcnăng, nhiệm vụ của Nhà nước”

Chu trình ngân sách nhà nước (NSNN) là trình tự thời hạn tiến hànhcác bước trong việc lập, chấp hành và quyết toán NSNN

Chế độ pháp lý về chu trình NSNN là tổng hợp các quy phạm phápluật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh cácquan hệ xã hội phát sinh trong quá trình lập, chấp hành và quyết toánNSNN

II LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

2.1 Khái niệm

Dự toán là những tính toán dự kiến một cách toàn diện mục tiêu

mà tổ chức phải đạt được, đồng thời chỉ rõ cách thức huy động cácnguồn lực để thực hiện các mục tiêu mà tổ chức đặt ra Dự toán đượcxác định bằng hệ thống các chỉ tiêu về số lượng và giá trị cho mộtkhoảng thời gian xác định trong tương lai Dự toán được xây dựng trên

cơ sở của kế hoạch và là trung tâm của kế hoạch

Dự toán ngân sách là những tính toán, dự kiến một cách toàn diện

về mục tiêu kinh tế, tài chính mà doanh nghiệp cần đạt được trong kỳhoạt động, đồng thời chỉ rõ cách thức, biện pháp huy động các nguồnlực để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ đó Dự toán ngân sách là một hệ

thống bao gồm nhiều dự toán như dự toán tiêu thụ, dự toán sản xuất, dựtoán chi phí nguyên vật liệu, dự toán nhân công, dự toán chi phí sảnxuất chung, dự toán chi phí bán hàng, dự toán chi phí quản lý doanhnghiệp, dự toán giá vốn hàng bán, dự toán vốn đầu tư, dự toán kết quảhoạt động kinh doanh, dự toán bảng cân đối kế toán.

Có thể hiểu lập dự toán ngân sách nhà nước là quá trình xây dựng

và quyết định dự toán thu, chi ngân sách nhà nước trong thời hạn mộtnăm

Lập dự toán ngân sách hàng năm có các đặc điểm: được thực hiệnhàng năm vào trước năm ngân sách, thể hiện rõ sự tập trung quyền lựcvào Quốc hội, có sự tham gia của nhiều chủ thể, có sự phân định thẩmquyền rõ ràng, được tiến hành theo thủ tục chặt, được luật hóa

2.2 Các bước lập dự toán ngân sách nhà nước

Căn cứ chương IV Luật ngân sách năm 2015 về các bước lập dựtoán ngân sách nhà nước gồm:

Bước 1 Hướng dẫn lập dự toán ngân sách và thông báo số kiểm tra

dự toán ngân sách hàng năm

Trước ngày 15/5, thủ tướng chính phủ ban hành quy định về việcxây dựng kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, dự toán ngân sách nhànước năm sau

Căn cứ vào quy định của Thủ tướng, Bộ tài chính ban hành thông tưhướng dẫn về yêu cầu, nội dung, thời hạn lập dự toán ngân sách nhànước, thông báo số kiểm tra dự toán về tổng mức và từng lĩnh vực thu,chi ngân sách đối với các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chínhphủ, cơ quan khác ở trung ương và tổng số thu, chi, một số lĩnh vực chi

quan trọng đối với từng tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, từ đóxuống các đơn vị trực thuộc và ủy ban nhân dân cấp huyện, xã,…

Thường việc xây dựng dự toán ngân sách sẽ được thực hiện vàotháng 6 của năm trước Vì vậy, trước ngày 15/5, cần phải có hướng dẫnlập dự toán để cho các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nướcchuẩn bị các tài liệu cho việc xây dựng dự toán vào tháng 6

Bước 2 Lập và xét duyệt, tổng hợp dự toán ngân sách nhà nướcViệc lập dự toán ngân sách nhà nước có liên quan đến cả hai nhómchủ thể, đó là các cơ quan nhà nước có chức năng hành thu và các đơn

vị dự toán có sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước để hoạt động

Cơ quan thu các cấp ở địa phương xây dựng dự toán thu ngân sáchnhà nước trên địa bàn gửi cơ quan thu cấp trên, cơ quan tài chính cùngcấp theo lĩnh vực được giao gửi Bộ tài chính để tổng hợp, lập dự toán

Cơ quan tài chính các cấp xem xét dự toán của các cơ quan, tổchức, đơn vị cùng cấp, dự toán ngân sách địa phương cấp dưới, báo cáoUBND

Ủy ban nhân dân các cấp tổng hợp, lập dự toán ngân sách địaphương báo cáo thường trực HNĐN cùng cấp xem xét cho ý kiến UBNDcấp tỉnh gửi Bộ tài chính, Bộ kế hoạch- đầu tư… tổng hợp lập dự toán

Cơ quan quản lí ngành, lĩnh vực ở trung ương và địa phương phốihợp với cơ quan tài chính, cơ quan kế hoạch và đầu tư cùng cấp lập dựtoán ngân sách theo ngành

Bộ tài chính xem xét dự toán ngân sách của các đơn vị, chủ trì phốihợp với Bộ kế hoạch- đầu tư tổng hợp, lập dự toán

Trước ngày 20/9, Chính phủ trình các tài liệu báo cáo theo quy địnhđến Ủy ban thường vụ quốc hội để cho ý kiến Các báo cáo của Chínhphủ được gửi đến các đại biểu quốc hội chậm nhất là 20 ngày trướcngày khai mạc kì họp Quốc hội cuối năm.

Như vậy, sau khoảng thời gian lập, xét duyệt, tổng hợp dự toán thìChính phủ trình lên Ủy ban thường vụ quốc hội trước ngày 20/9 để Ủyban thường vụ có thời gian xem xét, chuẩn bị Sau đó, các báo cáo mớiđược gửi đến các đại biểu quốc hội chậm nhất là 20 ngày trước ngàykhai mạc kì họp cuối năm để các đại biểu có thời gian đưa ra ý kiến

Bước 3 Thảo luận, quyết định dự toán ngân sách, phương án phân

bổ ngân sách hàng năm và giao dự toán ngân sách nhà nước (Điều 46)

Cơ quan tài chính các cấp chủ trì tổ chức thảo luận về dự toán ngânsách hàng năm với cơ quan, đơn vị cùng cấp, thảo luận về dự toán ngânsách năm đầu thời kì ổn định ngân sách với UBND cấp dưới trực tiếp đểxác định tỉ lệ phần trăm phân chia, số bổ sung cân đối

Chính phủ thảo luận, cho ý kiến vào dự thảo các báo cáo của Chínhphủ do Bộ tài chính trình trước khi trình Ủy ban thường vụ quốc hội Ủyban tài chính, ngân sách của quốc hội chủ trì thẩm tra các báo cáo củaChính phủ trình Ủy ban thường vụ quốc hội Trên cơ sở ý kiến thẩm tracủa Ủy ban Tài chính- ngân sách, chính phủ hoàn chỉnh các báo cáotrình Quốc hội

Quốc hội thảo luận, quyết định dự toán ngân sách nhà nước vàquyết định các giải pháp để bảo đảm cân đối ngân sách Trước ngày15/11, quốc hội quyết định dự toán ngân sách, phương án phân bổ ngânsách trung ương năm sau

2.3 Những căn cứ pháp lý cho bản lập dự toán ngân sách nhà nướcTheo quy định tại Nghị định 163/2016/NĐ-CP quy định chi tiết vàhướng dẫn thi hành Luật ngân sách nhà nước, việc lập dự toán ngânsách chủ yếu dựa trên các căn cứ chủ yếu sau:

Thứ nhất, căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội và bảođảm quốc phòng, an ninh Mỗi vùng trên đất nước ta có điều kiện tựnhiên cũng như điều kiện về kinh tế – xã hội không giống nhau như về vịtrí địa lý, dân số theo vùng lãnh thổ, khí hậu, tài nguyên thiên nhiên,trình độ phát triển… Do đó, để có thể lập được dự toán ngân sách phùhợp với điều kiện từng vùng cụ thể, các cơ quan có thẩm quyền phảithông báo đối với từng bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ,

cơ quan khác ở trung ương, từng địa phương và đơn vị những điều kiện

cụ thể, chi tiết của vùng mình Từ đó, đưa ra được các chỉ tiêu, nhiệm vụ

cụ thể của năm kế hoạch và những chỉ tiêu phản ánh quy mô nhiệm vụ,đặc điểm hoạt động, điều kiện kinh tế – xã hội và tự nhiên của từngvùng để xây dựng dự toán ngân sách

Thứ hai, căn cứ vào chính sách, chế độ thu ngân sách; định mứcphân bổ ngân sách, chế độ, tiêu chuẩn định mức chi ngân sách do cấp

có thẩm quyền quy định Đó là những quy phạm pháp luật định ranhững chuẩn mực pháp lý để cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếnhành phù hợp với nhiệm vụ, quyền hạn của mình Tuy nhiên, các quan

hệ xã hội không ngừng biến đổi nên nhiều trường hợp chính sách, chế

độ không còn phù hợp để điểu chỉnh, vì thế, cần có sự sửa đổi, bổ sungcần thiết đối với những văn bản này Trong những trường hợp này, cấp

có thẩm quyền cần nghiên cứu nhằm sửa đổi, bổ sung và ban hànhtrước thời điểm lập dự toán ngân sách nhà nước hàng năm

Thứ ba, việc xây dựng dự toán ngân sách còn căn cứ vào nhữngquy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước (đốivới dự toán năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách); tỷ lệ phần trăm (%)phân chia các khoản thu và mức bổ sung cân đối của ngân sách cấptrên cho ngân sách cấp dưới đã được quy định (đối với dự toán năm tiếptheo của thời kỳ ổn định).

Thứ tư, căn cứ vào chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc xâydựng kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và dự toán ngân sách nămsau; thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính về việc lập dự toán ngân sách;thông tư hướng dẫn của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về xây dựng kế hoạchphát triển kinh tế – xã hội, kế hoạch vốn đầu tư phát triển thuộc ngânsách nhà nước và văn bản hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh vềlập dự toán ngân sách ở các cấp địa phương

Thứ năm, căn cứ vào số kiểm tra về dự toán thu, chi ngân sách nhànước do Bộ Tài chính thông báo và số kiểm tra về dự toán chi đầu tưphát triển do Bộ Kế hoạch và Đầu tư thông báo cho các Bộ, cơ quanngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở Trung ương và Ủyban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Ủy ban nhândân cấp trên thông báo số kiểm tra cho các đơn vị trực thuộc và Ủy bannhân dân cấp dưới

Thứ sáu, căn cứ vào tình hình thực hiện ngân sách các năm trước

III CHẤP HÀNH NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

3.1 Khái niệm

Chấp hành là khái niệm được nhắc tới với đặc trưng của các quan

hệ mang tính công quyền Chấp hành ngân sách được xem xét, nghiên

cứu như một nội dung quan trọng của quan hệ tài chính công.

Chấp hành ngân sách là quá trình thực hiện dự toán ngân sách nhànước sau khi được các cơ quan có thẩm quyền thông qua những trật tự,nguyên tắc luật định Như vậy,về bản chất kinh tế, là việc thực hiện cácchỉ tiêu tài chính thực tế được ghi nhận trong dự toán ngân sách nhànước được cơ quan có thẩm quyền thông qua (với góc độ là một kếhoạch tài chính) Điều này cho thấy, việc thực hiện các chỉ tiêu tài chínhtrong dự toán ngân sách do các cơ quan có thẩm quyền tiến hành, vềbản chất, không khác biệt so với các chủ thể khác thực hiện các kếhoạch tài chính của mình

Kiểm tra việc thực hiện các chính sách chế độ, tiêu chuẩn về kinh

tế và tài chính Đối với quản lý ngân sách nhà nước, chấp hành ngânsách nhà nước là khâu trọng tâm có ý nghĩa quyết định đến một chutrình ngân sách

Chấp hành ngân sách nhà nước phải thực hiện tốt theo dự toán thu

và dự toán chi; thu ngân sách phải trên cơ sở không ngừng bồi dưỡng,phát triển nguồn thu, động viên khai thác để đáp ứng nhu cầu chi tiêucủa nhà nước; chi ngân sách phải tiết kiệm và đạt kết quả cao (TheoGiáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ, NXB Đại học Kinh tế quốc dân)

3.2 Đặc điểm cơ bản của chấp hành ngân sách nhà nước

Chấp hành ngân sách nhà nước có hai đặc điểm cơ bản:

- Hoạt động chấp hành ngân sách nhà nước luôn có sự tham giacủa Nhà nước, gắn với lợi ích của Nhà nước Thông qua các cơ quan chứcnăng hoặc nhân danh chính mình, Nhà nước tham gia vào tất cả cácquan hệ chấp hành ngân sách, cho dù ở giai đoạn phân bổ ngân sách

hay ở giai đoạn chấp hành thu, chấp hành chi ngân sách nhà nước.

- Hoạt động chấp hành ngân sách tạo ra năng lực tài chính thực tế(thông qua hoạt động thu ngân sách) và sử dụng nguồn vật chất nàyvào việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

Về phương diện kinh tế, hoạt động chấp hành ngân sách nhà nước

ở bất kì quốc gia nào cũng đều có nội dung cơ bản giống nhau, songhoạt động đó lại được thực hiện dựa trên những cơ sở pháp lí khác nhau,

đó là pháp luật quốc gia về ngân sách nhà nước Vì vậy, xét từ khía cạnhpháp lí, có thể quan niệm chấp hành ngân sách nhà nước là một chếđịnh pháp luật cụ thể, bao gồm các quy phạm pháp luật do cơ quan cóthẩm quyền ban hành, điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trongquá trình thực hiện toán ngân sách nhà nước

Chấp hành dự toán ngân sách nhà nước thực chất là việc thực hiệnhoá các chỉ tiêu tài chính về thu, chi ngân sách nhà nước đã được ghitrong dự toán ngân sách hằng năm Vì thế, hoạt động này thường gắnvới quá trình hình thành, quản lí, sử dụng quỹ ngân sách nhà nước thôngqua việc sử dụng cơ chế hành chính (bắt buộc) hoặc cơ chế hợp đồng (tựnguyện)

3.3 Hoạt động chấp hành ngân sách nhà nước bao gồm những nộidung gì?

Theo thông lệ, chấp hành ngân sách nhà nước thường bao gồm cácnội dung chủ yếu: phân bổ ngân sách; chấp hành dự toán thu ngânsách; chấp hành dự toán chi ngân sách

- Phân bổ ngân sách là việc công bố chính thức các chỉ tiêu thu, chicho từng cấp ngân sách, từng đơn vị sử dụng ngân sách từ trung ương

đến các đơn vị dự toán cơ sở Ý nghĩa pháp lý của việc phân bổ ngânsách là ở chỗ, hoạt động này tạo cơ sở pháp lý và tiền đề cho hoạt độnghành thu và hoạt động chi tiêu cụ thể Điều đó có nghĩa, nếu không cóviệc phân bổ ngân sách thì đương nhiên không có cơ sở để thực hiệnviệc chấp hành dự toán thu và dự toán chi ngân sách nhà nước.

- Chấp hành dự toán thu ngân sách là việc các cấp ngân sách, các

tổ chức, cá nhân, trên cơ sở hệ thống pháp luật, sử dụng những cáchthức, biện pháp phù hợp để thu đầy đủ, kịp thời tất cả số thu đã ghitrong dự toán được phân bổ, kể cả số thu từ các nghiệp vụ vay nợ haynhận viện trợ của nước ngoài

- Chấp hành dự toán chi ngân sách là việc chuyển giao, sử dụngđúng mục đích, đúng kế hoạch dự toán và đúng chế độ, thể lệ hiện hànhqua các nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước, thông qua hoạt độngcủa cơ quan tài chính và các đơn vị sử dụng ngân sách nhằm thực hiệncác chườn trình hoạt động của Nhà nước trên mọi lĩnh vực trong năm tàichính

Việc xác định chính xác và hợp lí các nội dung của hoạt động chấphành ngân sách nhà nước không chỉ hữu ích cho việc xây dựng cơ chếđiều chỉnh pháp luật thích hợp, hiệu quả đối với hoạt động ngân sáchnhà nước mà còn tạo tiền đề thuận lợi cho việc thực hiện dự toán ngânsách nahf nước của các chủ thể có liên quan đến hoạt động ngân sách

có các cấp ngân sách thực hiện thu ngân sách, quản lí và thực hiện chingân sách Đối với đơn vị sử dụng ngân sách, việc phân bổ chỉ tiêu tàichính là căn cứ quan trọng, tạo điều kiện vật chất để thực hiện chứcnăng, nhiệm vụ được giao; trách nhiệm tìm kiếm nguồn vật chất bù đắpcho hoạt động của mình (vấn đề này được đặt ra cho các đơn vị sử dụngngân sách là đơn vị sự nghiệp có thu).

Trước hết, các chỉ tiêu phân bổ cho các cấp ngân sách, kể cả ngânsách trung ương và các cấp ngân sách ở địa phương đã được thực hiện,Đối với các chỉ tiêu thu ngân sách nhà nước (kể cả vay vốn để bù đắp)

đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định, tiếp tục phân bổ, giao kếhoạch cho các đơn vị trực thuộc (các cơ quan thu nằm trong cấp ngânsách tương đương) Chỉ tiêu ngày quyết định nội dung hoạt động của cơquan tài chính, cơ quan kho bạc, cơ quan thuế, cơ quan hải quan trongnăm ngân sách Hiệu quả hoạt động, những vấn đề phát sinh chỉ hìnhthành khi các cơ quan đó thực hiện chỉ tiêu do ngân sách đồng cấp giao.Trên cơ sở chi tiêu phân bổ, các cơ quan thu có trách nhiệm lập kếhoạch cho tiết các khoản thu theo quý tiếp theo Quy định này giúp cơquan tài chính chủ động phân bổ nguồn thu và đưa ra những phương áncần thiết trong trường hợp ngân sách nhà nước bị mất cân đối tạm thời

Các chỉ tiêu chi ngân sách được phân bổ cho đối tượng có yêu cầuphải sử dụng kinh phí từ ngân sách nhà nước

Kết quả các chỉ tiêu phân bổ phải được gửi cơ quan tài chính, cơquan kho bạc để thực hiện hoạt động quản lý ngân sách nói chung, xácđịnh nguồn kinh phí và thời điểm chi trả, căn cứ chi trả thực tế

3.4.2 Trình tự, thủ tục chấp hành “dự toán thu ngân sách nhà

nước”

- Chấp hành dự toán thu ngân sách nhà nước từ thuế, phí, lệ phí:Thuế, phí, lệ phí là khoản thu quan trọng của ngân sách nhà nướchằng năm Trình tự, thủ tục thực hiện các khoản thu này thường đượcquy định cụ thể trong hệ thống pháp luật về thuế, phí, lệ phí Theo đó,

về cơ bản khoản thu từ thuế, phí, lệ phí phải được thực hiện theo trình tựthống nhất

- Chấp hành dự toán thu ngân sách từ tài sản do Nhà nước quản lí:

Do đặc điểm của nguồn thu, cơ quan tài chính có trách nhiệm thựchiện các khoản thu Theo đó, các cơ quan tài chính ra thông báo thu cho

tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ Việc ra thông báocủa cơ quan tài chính cho khoản thu có thời điểm phát sinh khác nhau:

có những khoản thu được thông báo và yêu cầu nộp định kỳ; nhiềukhoản thu khác thực hiện mang tính cá biệt, không thường xuyên

Trên cơ sở thông báo thu, các tổ chức có trách nhiệm nộp đúnghạn, đầy đủ số tiền ghi nhận trong thông báo thu tại cơ quan kho bạcnhà nước hoặc cơ quan được uỷ quyền thu

- Chấp hành dự toán thu ngân sách từ vay nợ, viện trợ và cáckhoản thu từ đóng góp của công chúng:

Cơ sở pháp lý để thực hiện các khoản vay là quyết định của Quốchội và cơ quan có thẩm quyền về việc tiến hành vay nợ thông qua pháthành trái phiếu, công trái xây dựng tổ quốc Điều này có nghĩa: cáckhoản vay, về nguyên tắc, không được thực hiện một cách thườngxuyên Chúng chỉ được thực hiện khi Nhà nước có nhu cầu bù đắp bội chị

cho phép Chính phủ phát hành trái phiếu, công trái nhằm cân đối khoảnchênh lệch thiếu phần chi đầu tư.

Căn cứ vào chương trình thực hiện các dự án đầu tư, nhu cầu đầu

tư xây dựng cơ bản, cơ quan tài chính và cơ quan kho bạc xây dựngphương án phát hành trái phiếu Chính phủ trình Thủ tướng Chính phủquyết định Sau khi phương án được phê duyệt, cơ quan tài chính, khobạc nhà nước chủ động quyết định khối lượng, thời điểm phát hành từngđợt

Tổ chức phát hành theo đúng tiến độ, phương thức và loại tráiphiếu đã được chuẩn y Trình tự, thủ tục phát hành trái phiếu chính phủ

có thể khác nhau đối với từng phương thức phát hành

Tất cả tổ chức, cá nhân có nhu cầu, đủ điều kiện được phép muatrái phiếu Chính phủ (tham gia quan hệ cho vay)

- Tổ chức thu ngân sách nhà nước

+ Ra thông báo thu đối với các khoản thu mang tính bắt buộc

+ Thực hiện các khoản thu theo nhiệm vụ đầy đủ, kịp thời theo quyđịnh cho từng loại thu

+ Kiểm tra và thực hiện đúng các chứng từ có liên quan đến quátrình thu ngân sách nhà nước

3.4.3 Trình tự, thủ tục chấp hành “chi ngân sách nhà nước”

- Tuân thủ các điều kiện chi ngân sách nhà nước:

Thứ nhất, đối với chi thường xuyên phải bảo đảm đúng chế độ, tiêuchuẩn, định mức chi ngân sách do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyđịnh, trường hợp các cơ quan, đơn vị đã được cấp có thẩm quyền cho

phép thực hiện theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biênchế và kinh phí thì thực hiện theo quy chế chỉ tiêu nội bộ và phù hợp với

dự toán được giao tự chủ Ngoài ra, để tạo chủ động cho cơ quan thucũng như đơn vị sử dụng ngân sách, pháp luật cũng quy định kinh phícho thường xuyên cần được chia đều trong năm

Thứ hai, đối với chi đầu tư phát triển phải tuân thủ theo các điềukiện của đầu tư công và xây dựng

Thứ ba, đối với khoản chi dự trữ quốc gia phải tuân thủ các điềukiện của pháp luật về dự trữ quốc gia

Thứ tư, đối với những gói thầu thuộc các nhiệm vụ, chương trình,

dự án cần phải đấu thầu để lựa chọn nhà thầu cung cấp dịch vụ tư vấn,mua sắm hàng hoá, xây lắp phải tổ chức đấu thầu theo quy định củapháp luật về đấu thầu

Thứ năm, đối với những khoản chi cho công việc thực hiện theophương thức Nhà nước đặt hàng, giao kế hoạch phải theo quy định vềgiá hoặc phí và lệ phí do cơ quan có thẩm quyền ban hành

- Thực hiện cấp phát kinh phí từ ngân sách nhà nước:

Trên cơ sở nguồn kinh phí đã được phân bổ, kế hoạch sử dụng ngânsách đã được xây dựng và thông qua theo trình tự luật định, đơn vị sửdụng ngân sách ra quyết định chi, yêu cầu cơ quan kho bạc chuyển giaokinh phí Điều 56 Luật ngân sách nhà nước năm 2015 quy định kinh phíchuyển giao "phương thức thanh toán trực tiếp hoặc tạm ứng" Quy địnhnày không chỉ ra các thức thực hiện thanh toán trực tiếp hoặc tạm ứngnên có thể suy luận rằng quy trình cụ thể sẽ được ghi nhận hay hướngdẫn bởi các văn bản dưới luật

- Trình tự, thủ tục chi đầu tư phát triển:

Để giải quyết tình trạng thất thoát, dàn trải trong chi tiêu ngânsách cho đầu tư phát triển, pháp luật quy định các phương thức chi ngânsách khác nhau, tuỳ theo mục đích đầu tư và khả năng thu hồi vốn củachương trình đầu tư

- Trình tự, thủ tục chi thường xuyên:

+ Đối với các khoản chi tiền lương và khoản chi có tính chất tiềnlương, đơn vị sử dụng kinh phí dựa trên danh sách chi trả, bằng đăng kýdanh sách cán bộ, công chức, viên chức đã được phê duyệt (áp dụng cảđối với các đơn vị thực hiện khoán biên chế và kinh phí), phát hành

“Giấy đề nghị rút dự toán ngân sách nhà nước” gửi cơ quan kho bạc đềnghị chi trả, thanh toán Kho bạc nhà nước kiểm tra tính hợp lệ của bộgiấy đề nghị rút kinh phí, tiến hành cấp phát thanh toán cho đơn vị sửdụng Đối với thu nhập của đối tượng thuê ngoài, việc thanh toán còndựa trên cơ sở hợp đồng của đơn vị sử dụng với bên làm thuê

+ Đối với khoản chi thanh toán cho các dịch vụ mua ngoài (muasắm thiết bị, sửa chữa, xây dựng nhỏ), đơn vị sử dụng ngân sách căn cứvào chỉ tiêu phân bổ cho nhóm chi, phát hành quyết định chi hợp lệcùng với hồ sơ, chứng từ liên quan đến dịch vụ mua ngoài đã được cungứng (dự toán phân bố, quyết định phê duyệt kết quả đấu thầu hoặc chỉđịnh thầu, hợp đồng cung ứng hàng hóa dịch vụ, bộ chứng từ hàng hóadịch vụ)

+ Đối với các khoản chi cho an ninh, quốc phòng thực hiện theonhững quy định riêng

+ Đối các khoản chi cho hoạt động sự nghiệp, về cơ bản được thực

hiện tương tự các khoản chi thường xuyên khác Riêng đối với hoạt động

sự nghiệp phục vụ đường sắt, địa chất, cầu đường, đường thủy, trình tựcấp phát thanh toán cần có thêm các hồ sơ, chứng từ liên quan đến hoạtđộng đặc thù đó

- Trình tự, thủ tục chi ủy quyền:

Trong hệ thống ngân sách, một số nhiệm vụ chi pháp luật quy định

do ngân sách cấp trên đảm nhiệm, nhưng đối tượng hưởng lợi từ đầu tưngân sách là ở địa phương Trường hợp này, ngân sách cấp trên có thể

ủy quyền thực hiện chi trả cho ngân sách cấp dưới Về nguyên tắc, phápluật định rõ “Trường hợp cơ quan quản lý cấp trên ủy quyền cho cơ quanquản lí nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi của mình thì phảichuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới để thựchiện nhiệm vụ đó Không được dùng ngân sách cấp này để chi chonhiệm vụ của cấp khác, trừ trường hợp đặc biệt theo quy định của Chínhphủ”

- Trình tự, thủ tục chi cho vay, trả nợ:

+Phương thức cho vay có thể được tiến hành cho vay trực tiếphoặc cho vay ủy thác

+ Đối với trường hợp cho vay trực tiếp, cơ quan tài chính chuyểnkhoản vay theo hợp đồng cho bên vay

+ Đối với trường hợp cho vay ủy thác, cơ quan tài chính chuyểnnguồn vốn cho cơ quan được giao nhiệm vụ cho vay, trên cơ sở đó, cơquan này thực hiện hoạt động cho vay đối với các đối tượng đủ điều kiệntheo quy định của cơ quan tài chính

+ Đối với các khoản trả nợ vay nước ngoài, cơ quan tài chính phát

hành lệnh chi tiền trên cơ sở dự toán trả nợ, yêu cầu cơ u cơ quan khobạc chi trả theo hình thức thanh toán đã thỏa thuận Cơ quan kho bạc cótrách nhiệm xuất quỹ thanh toán trả nợ nước ngoài.

+ Đối với khoản trả nợ vay trong nước, tùy theo từng trường hợp

mà cơ quan kho bạc thanh toán cho đối tượng thụ hưởng hoặc cơ quantài chính phát hành lệnh chi tiền, chi trả trực tiếp cho đối tượng thụhưởng

IV QUYẾT TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

4.1 Khái niệm

Quyết toán ngân sách nhà nước là giai đoạn cuối cùng của quátrình ngân sách Xét về tổng thể, quyết toán ngân sách là hoạt động củatất cả các chủ thể có liên quan đến quá trình xây dựng kế hoạch, thựchiện kế hoạch ngân sách nhà nước trong năm thực hiện

Xét về hình thức biểu hiện, quyết toán ngân sách là báo cáo kếtoán về kết quả chấp hành ngân sách nhà nước hàng năm đã được phêduyệt theo trình tự luật định Theo đó, bản quyết toán ngân sách baogồm báo cáo kế toán về kết quả chấp hành ngân sách nhà nước hàngnăm của chính quyền các cấp và các đơn vị trực thuộc

4.2 Căn cứ để quyết toán ngân sách nhà nước

Nếu giai đoạn chấp hành ngân sách nhà nước sử dụng các căn cứthu, chi ngân sách làm chuyển dịch thực tế một nguồn tài chính từ chủthể này sang chủ thể khác một cách hợp pháp thì trong giai đoạn quyếttoán ngân sách, ý nghĩa của việc sử dụng các căn cứ pháp lý thể hiện ởkhía cạnh khác

Trong giai đoạn quyết toán ngân sách, các căn cứ được sử dụng,xem xét để xác nhận một hành vi chuyển giao tài chính đã thực hiện làphù hợp, được chính thức công nhận và chăm dứt trách nhiệm của cácbên trong quan hệ cụ thể đó Một cách khái quát, có thể hình dung cáccăn cứ chủ yếu để thực hiện quyết toán ngân sách nhà nước bao gồm:

Thứ nhất, căn cứ vào các quy định pháp luật hiện hành về chế độthu ngân sách, các chỉ tiêu tài chính, các định mức chỉ tiêu tài chínhđược áp dụng chung cho các đơn vị sử dụng ngân sách Đây là căn cứđầu tiên để xây dựng, thẩm định, phê chuẩn quyết toán ngân sách nhànước Cần lưu ý rằng, các quy định được đưa ra xem xét phải là quy định

có giá trị áp dụng trong thời điểm chấp hành chi (mà không phải là thờiđiểm thẩm định, phê chuẩn quyết toán chi) Các văn bản pháp luật, chế

độ, định mức cũng phải bảo đảm tính pháp chế, có giá trị áp dụng đốivới nội dung xem xét quyết toán

Thứ hai, căn cứ vào các chỉ tiêu được phân bổ trong dự toán ngânsách nhà nước Xét theo khía cạnh kinh tế, do ngân sách nhà nước làbảng thu chi tài chính của Nhà nước nên các chỉ tiêu kế hoạch về thu chingân sách chính là căn cứ pháp lý kinh tế để bảo đảm kế hoạch tài chínhquốc gia được thực hiện theo đúng đối tượng, đúng tiến độ, đúng mụctiêu đặt ra trong một kỳ hạn nhất định

Thứ ba, căn cứ vào Mục lục ngân sách áp dụng cho từng đối tượngquyết toán ngân sách Đây cũng là một căn cứ quan trọng để thực hiệnquyết toán ngân sách Điều 65 khoản 4 Luật ngân sách nhà nước năm

2015 quy định: “Nội dung báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước phảitheo đúng các nội dung ghi trong dự toán ngân sách nhà nước được giao

và theo mục lục ngân sách nhà nước” Căn cứ này cho thấy yêu cầu của