Quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc tại bảo hiểm xã hội thành phố hà nội

sự thông nhât trong thực hiện, làm cho công tác quản trị chi bảo hiêm xã hội gặp rât nhiều khó khăn, chưa thực sự như mong muốn.Vì vậy, việc nghiên cúu đế nhận biết những hạn chế, bất cậ

ĐẠI HỌC QUÔC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TÉ

LÊ HÒNG HÀ

QUÂN TRỊ HOẠT ĐỘNG CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI BẤT BUỘC TẠI BÃO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC sĩ QUẢN TRỊ KINH DOANH CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG ÚNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẲN KHOA HỌC: PGS, TS PHAN CHÍ ANH

Hà Nội ■ 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận vãn “Quản trị hoạt động chi bảo hiêm xã hội băt buộc tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội” là công trinh nghiên cứu của riêng tôi Các nội dung nghiên cứu, kết quả trong đề tài là trung thực và chưa công bố tại bất

kỳ công trình khoa học nào Những số liệu phục vụ cho việc phân tích, đánh giá được tác giả thu thập trong quá trình nghiên cứu Ngoài ra trong luận văn còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng như số liệu của các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác đều có trích dẫn và chú thích nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm 2021

Tác giả luận văn

Lê Hồng Hà

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm sâu săc, chân thành, cho phép tôi được bày tở lòng biêt ơn tới cơ quan và cá nhân đã tạo điều kiện giúp đỡ cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu hoàn thành luận văn này

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể Quỷ Thầy, Cô, cán bộ giảng viên của Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc Gia Hà Nội đà giúp đờ tôi về mọi mặt trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Đặc biệt, tôi xin bày tở lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Phan Chí Anh đã tận tình hướng dẫn giúp đờ tôi hoàn thành luận văn này

Cuối cùng, chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè, đồng nghiệp những người

đã luôn tạo mọi điều kiện, cổ vũ và động viên tôi trong suốt thời gian thực hiện bản luận văn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 202 ỉ

Tác giả luận văn

Lê Hồng Hà

I •

ii

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC HÌNH

MỞ ĐẦU

VII ix 1 CHƯƠNG 1: TÓNG QUAN NGHIÊN cúu VÀ cơ SỎ LÝ LUẬN VÈ QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG CHI BẢO HIẺM XÃ HỘI BẮT BUỘC TẠI co QUAN BẢO HIẾM XÃ HỘI 5

1.1 Tống quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 5

1.1.1 Tồng quan tình hình nghiên cứu 5

1.1.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 9

1.2 Co’ sỏ’ lý luận về quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc tại CO’ quan bảo V • > • • • o ♦ • ♦ > hiểm xã hội 10

1.2.1 Nhũng vấn đề chung về bảo hiểm xà hội bắt buộc 10

1.2.2 Chi bảo hiểm xã hội bắt buộc của cơ quan bảo hiểm xã hội 13

9 > 9 r 9 1.2.3 Tông quan vê quản trị hoạt động chi bảo hiêm xã hội băt buộc của cơ quan bảo hiêm xã hội 15

1.2.4 Các chỉ tiêu phản ánh quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc của cơ quan bảo hiểm xã hội 29

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc 31

1.3.1 Các nhân tố chủ quan 29

1.3.12 Các nhân tố khách quan 29

CHƯONG 2: THIẾT KẾ VÀ PHƯONG PHÁP NGHIÊN cứu 34

2.1 Quy trình nghiên cún 34

2.2 Phuong pháp thu thập dũ’ liệu 35

2.3 Phuong pháp phân tích dữ liệu 38

r 1A. Các chỉ tiêu nghiên cún của quản trị chi bảo hiêm xã hội băt buộc 39

III

iii

CHƯƠNG 3: THỤC TRẠNG QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG CHI BẢO HIÈM XÃ

HỘI BÁT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ HÀ NỘI 40

3.1 Giói thiệu về Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội 40

3.1.1 Quá trình hình thành và phát triển Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội 40

3.1.2 Chức năng và nhiệm vụ của Bảo hiếm xã hội thành phố Hà Nội 41

3.1.3 Cơ cấu tổ chức bộ máy của Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội 43

3.1.4 Một số kết quả hoạt động của Bảo hiểm xà hội thành phố Hà Nội 48

3.2 Thực trạng quản trị hoạt động chi băo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội 49

3.2.1 Thực trạng lập kế hoạch chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc cùa Bảo hiểm• • • 1 • • • • xã hội thành phố Hà Nội 49

9 ỉ F •) r 3.2.2 Thực trạng triên khai kê hoạch chi trả các chê độ bảo hiêm xã hội băt buộc của Bảo• • • • • • hiểm xã hội thành phố Hà Nội 52

3.2.3 Thực trạng kiểm tra, giám sát chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc cùa Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội 74

3.3 Đánh giá chung quản trị hoạt động chi các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc của o ơ > • • • c? • • ♦ Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội 78

3.3.1 Những thành công 78

3.3.2 Nhũng hạn chế và nguyên nhân 79

CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ ĐÈ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG CHI BẢO HIẺM XÃ HỘI BẮT BUỘC TẠI BẢO HIẾM XÃ HỘI THÀNH PHÓ HÀ NỘI 83

4.1 Phưong hướng hoàn thiện quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc của Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội đến năm 2025 83

4.1.1 Định hướng phát triển của Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội 83

4.1.2 Phương hướng hoàn thiện quản trị hoạt động chi các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc của Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội 84

4.2 Giải pháp hoàn thiện quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo

iv

4.2.1 Hoàn thiện công tác lập kê hoạch và xét duyệt dự toán chi bảo hiêm xã

hội bắt buộc 86

4.2.2 Hoàn thiện công tác tố chức thực hiện chi các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc 87

4.2.3 Thực hiện tốt công tác quyết toán chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc 91

4.2.4 Hoàn thiện kiểm tra, giám sát chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội 92

4.2.5 Một số giải pháp khác 94

4.3 Kiến nghị 97

4.3.1 Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội Việt Nam 97

4.3.2 Kiến nghị với ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội 98

KÉT LUẬN 99

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHÁO

PHU LUC

V

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

17

TN&TKQTTHC

Tiếp nhận và trả kết quả thủ tục hành chính

vi

DANH MỤC BANG

Bảng 3.1: số lượng và cơ cấu nhân lực của BHXH Thành phố Hà Nội giai đoạn

nãm 2017- 2019 47

Bảng 3.2: Một số kết quả hoạt động chính của BHXH Thành phố Hà Nội giai đoạn năm 2017- 2019 48

Bảng 3.3.Bảng kế hoạch chi BHXH bắt buộc của BHXH thành phố Hà Nội 51

giai đoạn 2017 - 2019 51

Bảng 3.4 Đánh giá công tác lập kể hoạch chi BHXH bắt buộc của 51

BHXH thành phố Hà Nội 51

Bảng 3.5 Đối tượng hưởng chế độ trợ cấp BHXH hàng tháng tại Thành phố Hà Nội giai đoạn năm 2017- 2019 54

Bảng 3.6: Đôi tượng hưởng trợ câp một lân tại BHXH Thành phô Hà Nội giai đoạn năm 2017- 2019 56

Bảng 3.7: Đối tượng hưởng trợ cấp ngắn hạn tại BHXH Thành phố Hà Nội giai đoạn năm 2017- 2019 56

Bảng 3.8: Thực trạng nguồn chi trả các chế độ BHXH tại BHXH Thành phố Hà Nội giai đoạn năm 2017- 2019 59

Bảng 3.9: Thực trạng số người được chi trả các chế độ BHXH bắt buộc theo hình thức chi trả 61

Bảng 3.10: Thực trạng số người và số tiền được chi trả các chế độ BHXH bắt buộc theo hình thức chi trả tiền mặt và qua ATM 61

Bảng 3.11: Tình hình chi trả lương hưu và trợ cấp hàng tháng của BHXH thành phố Hà Nội 63

Bảng 3.12: Tình hình chi trả chế độ trợ cấp một lần 67

Bảng 3.13: Thực trạng chi trả chế độ trợ cấp thai sản của BHXH Thành phố Hà Nội giai đoạn 2017- 2019 70

Bảng 3.14: Thực trạng chi trả chế độ trợ ốm đau của BHXH Thành phố Hà Nội giai đoạn 2017- 2019 71

I •

vii

Bảng 3.15: Đánh giá của cán bộ BHXH và đôi tượng thụ hưởng vê thực hiện chiBHXH bắt buộc tại BHXH thảnh phố Hà Nội 72Bảng 3.16: Kết quả chi các chế độ BHXH bắt buộc giai đoạn 2017- 2019 73Bảng 3.17: Tình hình thực hiện kế hoạch chi các chế độ BHXH bắt buộc giai đoạn

Bảng 3.18.Tình hình thực hiện kiểm tra, giám sát của BHXH thành phố Hà Nội trong công tác chi BHXH Giai đoạn 2017-2019 75Bảng 3.19 Số người và số tiền được BHXH thành phố Hà Nội phát hiện chi sai và thu hồi giai đoạn 2017-2019 76Bảng 3.20 Đánh giá cùa cán bộ BHXH về kiểm soát chi BHXH bắt buộc cùaBHXH thành phố Hà Nội 77

I • I

viii

DANH MUC HINH

Hình 2.1 Quy trình nghiên cứu đề tài 34

Hình 3.2 Quy trình chi trả chế độ hưu trí và trợ cấp hàng tháng 62

Hình 3.3 Quy trình chi trả chế độ trợ cấp một lần 66

Hinh 3.4 Quy trình chi trả chế độ trợ cấp ngắn hạn 69

ix

MỞ ĐẦU

1 Tính câp thiêt của đê tài

Bảo hiểm xã hội là chính sách lớn giữ vai trò trụ cột trong hệ thống an sinh

xã hội của đất nước Công tác chi bảo hiểm xã hội bắt buộc là công tác trọng tâm, đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc thực hiện và đảm bảo tốt chính sách an sinh xã hội của quốc gia nói chung và chính sách bảo hiểm xã hội nói riêng, góp phần quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Thực hiện tốt công tác chi bảo hiểm xã hội là góp phần thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội

cơ bản nhất của quốc gia hướng vào phát triền con người Đảm bảo hệ số an toàn cao về đời sống cho người lao động tham gia bảo hiếm xã hội trong nền kinh tế thị trường, trong và sau khi ra khỏi quá trình lao động, trong trường hợp gặp phải những biến cố xã hội làm mất hoặc suy giảm nghiêm trọng nguồn thu nhập Nói cách khác, nó liên quan trực tiếp đến con người, tạo ra nền tảng cơ bản tối thiểu nhất để phát triển con người Thực hiện tốt công tác chi bảo hiểm xã hội còn là đảm bảo cho quỹ bảo hiểm xã hội được an toàn và phát triển bền vững, điều đó sẽ là động lực và là yếu tố góp phần tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước

Trong thời gian qua, Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội đã đạt được những kết quả quan trọng góp phần tích cực vào việc đảm bảo quyền lợi và lợi ích họp pháp cho người lao động và người dân tham gia bảo hiểm xã hội, đạt mục tiêu đảm bảo an sinh

xã hội, góp phần xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn Công tác chi trả bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội đã thực hiện tốt việc chi trả cho các đối tượng thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội dài hạn và ngắn hạn, đảm bảo chi đúng, chi đủ, chi kịp thời và chi tận tay đối tượng Giúp cho người lao động an tâm làm việc, phát huy hết năng lực để đóng góp cho nền kinh tế trên địa bàn quận ổn định và phát triển Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan, chủ quan mà công tác quản trị chi bảo hiểm xã hội tại thành phố Hà Nội nhũng năm qua còn nhiều bất cập, hạn chế như: Mục tiêu, nguyên tắc chi, theo dõi và quản trị đối tượng hưởng chế độ, quản trị giải quyết chế độ chính sách còn chưa kịp thời, thủ tục còn nhiều rườm rà gây mất nhiều thời gian Bên cạnh đó, công tác phối hợp giữa các ngành, các cơ quan chức năng trên địa bàn và phối hợp giữa các bộ phận chưa thực sự chặt chẽ và tạo được

1

sự thông nhât trong thực hiện, làm cho công tác quản trị chi bảo hiêm xã hội gặp rât nhiều khó khăn, chưa thực sự như mong muốn.

Vì vậy, việc nghiên cúu đế nhận biết những hạn chế, bất cập và tìm kiếm các giải pháp nâng cao hoạt động chi bảo hiếm xã hội bắt buộc góp phần đảm bảo an toàn quỹ bảo hiểm xà hội và đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho người lao động đã và đang là yêu cầu cấp thiết được đặt ra cho Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội

bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội” để nghiên cứu

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu• • • CT

Mục đích nghiên cứu: Thông qua nghiên cứu và đánh giá thực trạng quản trị

trong điều kiện hiện nay, luận văn đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản trị chi tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội trong thời gian tới

Nhiệm vụ nghiên cứu :

Để thực hiện mực tiêu nghiên cứu nói trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ chủ yếu sau:

- Hệ thống hóa được cơ sở lý luận về quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc tại cơ quan bảo hiểm xã hội

- Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động quản trị chi bảo hiêm xã hội băt buộc tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội, chỉ ra những kết quả đã đạt được, những hạn chế và những vấn đề đang đặt ra hiện nay

- Trên cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo

hiêm xã hội thành phô Hà Nội trong thời gian tới

3 Câu hỏi nghiên cứu

Để thưc hiên các muc tiêu nêu trên, luân văn cần trả lời các câu hởi cơ bảnsau:

- Quản trị chi bảo hiêm xã hội băt buộc gôm những nội dung gì ?

- Thực tế quản trị chi BHXH bắt buộc tại BHXH thành phố Hà Nội hiện naynhư thế nào?

2

- Bảo hiêm xã hội thành phô Hà Nội cân làm gì đê quản trị tôt hơn hoạt động chi BHXH bắt buộc trong thời gian tới?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu hoạt động quản trị chi trả các

Phạm vi về không gian: tại Bảo hiểm xà hội thành phố Hà NộiPhạm vi về thời gian: Nghiên cứu thực trạng quản trị hoạt động chi bảo

đoạn 2017 - 2019; các giải pháp hoàn thiện lĩnh vực này được đề xuất áp dụng cho giai đoạn 2020 - 2025

Phạm vi về nội dung: Luận vãn tập trung nghiên cứu các vấn đề liên quan đến quản trị chi bảo hiểm xà hội bắt buộc tại BHXH thành phố Hà Nội (Qua hoạt động quản trị đối tượng hưởng các chế độ BHXH, quản trị nguồn chi trả, hình thức chi trả, ), từ thực trạng quản trị chi BHXH bắt buộc của BHXH thành phố Hà Nội, luận văn có những nhận xét, đánh giá về những hạn chế và tồn tại trong công tác quản trị chi BHXH bắt buộc tại đơn vị, Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản trị chi BHXH bắt buộc trong thời gian tới

5 Những đóng góp mó’i của luận văn

quản trị chi BHXH bắt buộc của cơ quan BHXH

- Đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản trị chi BHXH bắt buộc tại BHXH thành phố Hà Nội đến năm 2025 Luận văn có thể là tài liệu tham khảo để Ban Lãnh đạo BHXH thành phố Hà Nội xem xét hoàn thiện nội dung về quản trị chi BHXH bắt buộc tại đơn vị nhằm đảm bảo an toàn quỹ BHXH và đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho các đối tượng hưởng các chế độ bảo hiếm xã hội bắt buộc trên địa bàn thành phố Hà Nội

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết thúc, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chương sau:

3

Chương 1: Tông quan nghiên cứu và cơ sở lý luận vê quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc tại cơ quan bảo hiểm xà hội;

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu;

Chương 3: Thực trạng quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xà hội thành phố Hà Nội;

Chương 4: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản trị hoạt động chi bảo

hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội

4

CHƯƠNG 1 TÔNG QUAN NGHIÊN cứu VÀ cơ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ

HOẠT ĐỘNG CHI BẢO HIẺM XÃ HỘI BẮT BUỘC TẠI cơ QUAN

BẢO HIẺM XÃ HỘI 1.1 Tống quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

7.7.7 Tống quan tình hình nghiên cứu

Trong nhừng năm gần đây, vấn đề liên quan đến BHXH đã và đang được nhiều người quan tâm nghiên cứu, đặc biệt là về chi BHXH Do vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến chủ đề này Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác già đã thu thập được một số tài liệu, công trình liên quan đến chi BHXH, cụ thể như sau:

trả các chế độ BHXH ở Việt Nam” Luận án tiến sỹ kinh tế, trường Đại học Kinh tế

bản vê hệ thông tô chức và hoạt động chi trả các chê độ BHXH; phân tích đánh giá thực trạng hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH ở Việt Nam Đe xuất định hướng và một số giải pháp chù yếu nhằm hoàn thiện hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH ở Việt Nam

Đỗ Thị Quỳnh Mai (2017), “Quan lý chi bảo hiểm xã hội bắt buộc tại bảo hiểm xã hội tỉnh Yên Bái” Luận văn thạc sỹ kinh tế, trường Đại học Kinh tế, đại học Quốc gia Hà Nội Tác giả luận văn đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận chung về quản lý chi BHXH ở câp huyện; phân tích đánh giá thực trạng quản lý chi BHXH tại huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái Đề xuất phương hướng phát triển và phương hướng hoàn thiện quản lý chi bảo hiểm xã hội huyện Yên Bình đến nàm 2020

tỉnh Quảng Nam, Luận văn thạc sĩ trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội Luận văn đã nghiên cứu và phân tích thực trạng kiếm soát chi BHXH tỉnh Quảng Nam từ môi trường kiểm soát, quy trình lập kế hoạch và hoạt động kiểm soát chi trong quá trình hoạt động cùa BHXH tỉnh Quảng Nam Trong luận văn, đà nêu

ra những rùi ro mà BHXH tỉnh Quảng Nam phải đối mặt như về năng lực chuyên môn của nhân viên BHXH, không có hệ thống kiểm soát đại lý chi trả BHXH,đối

5

tượng cô tình làm sai thông tin, giả mạo giây tờ đê hưởng trợ câp BHXH, hệ thông thủ tục rườm rà, công tác kiểm tra chưa thực hiện một cách thường xuyên Từ đó, đưa ra những đề xuất giải pháp và hoàn thiện các giải pháp nhằm đảm bảo cho công tác quản lý, kiểm soát chi BHXH chặt chẽ và hiệu quả hơn.

Phạm Minh Tân (2017),“ Hoàn thiện công tác quản lý chi trả các chế độ

BHXH tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh ”, luận văn thạc sĩ trường Đại học Kinh

tế, Đại học Quốc gia Hà Nội Trên cơ sở nghiên cứu mô hình quản lý chi trả BHXH của tỉnh Quang Ninh, tác giả đã làm rõ một số khái niệm xung quanh vấn đề chi trả BHXH, thực trạng quản lý chi trả BHXH; đồng thời đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình quản lý chi trả các chế độ BHXH phù hợp với từng loại đối tượng ở tỉnh Quảng Ninh

Nguyễn Ngọc Hoa, Nguyễn Thị Phương Hảo (2020), “Quản lỷ chi bảo hiểm

xã hội trên địa bàn TP Thải Nguyên” bài đăng trên tạp chí Tài chính số 7/2020 Bài báo cho rằng, công tác quản lý chi bảo hiểm xã hội (BHXH) có thể coi là một khâu trọng yểu trong việc thực hiện các chế độ, chính sách BHXH Tuy nhiên, quản lý chi BHXH tại TP Thái Nguyên trong những năm qua còn nhiều bất cập, hạn chế như: mục tiêu, nguyên tắc quản lý chi chưa thực sự đáp ứng yêu cầu; quản lý giải quyết chế độ chính sách còn chưa kịp thời, hay bị trễ hẹn, thủ tục còn rườm rà, mất nhiều thời gian Bên cạnh đó, vẫn còn nhiều tố chức, doanh nghiệp chưa thực hiện nghiêm túc các quy định về chi trả các chế độ BHXH để khắc phục các hạn chế trên, nhóm tác giả đã đề xuất các giải pháp như: Củng cố và hoàn thiện các mô hình chi trả đang được thực hiện; Tăng cường công tác quản lý đối tượng chi trả BHXH; Hoàn thiện công tác lập và xét duyệt dự toán chi BHXH; Hoàn thiện công tác tổ chức và thực hiện chi trả BHXH; Hoàn thiện công tác kiểm tra, giám sát; Tăng cường công tác thông tin tuyên truyền; Đầu tư phương tiện tin học, nối mạng để nâng cao chất lượng quản lý các hoạt động BHXH

chế độ BHXH”, bài báo đăng trên tạp chi Bảo hiểm số 5/2020 Theo bài báo, quản

lý chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH) là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý BHXH, làm tốt công tác chi trả và quản lý người hưởng các chế độ BHXH sẽ góp phần củng cố niềm tin của người thụ hưởng đối với đường lối chính sách cùa Đảng, Nhà nước và cơ quan BHXH Hiện nay, cơ quản BHXH đã

6

thực hiện biện pháp tăng cường quản lý như ứng dụng công nghệ thông tin; phôi hợp đồng bộ, hiệu quả của cấp ủy, chính quyền các cấp, các ngành đà tổ chức thực hiện tốt công tác chi trả các chế độ BHXH, BH thất nghiệp kịp thời, đến đúng người thụ hưởng chế độ, quản lý chặt chẽ quỹ BHXH, BH thất nghiệp; các quy trình, thủ tục chi trả, quản lý người hưởng được đơn giản hóa theo hướng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, ổn định tình hình chính trị

- xã hội ở các địa phương cũng như trong phạm vi cả nước, hướng đến sự hài lòng cùa người dân và doanh nghiệp Trong thời gian tới, BHXH cần rà soát, điều chỉnh, sửa đối, bố sung các quy định, quy trình nghiệp vụ cũng như chức năng, nhiệm vụ cùa các đơn vị trực thuộc BHXH Việt Nam, các phòng/bộ phận thuộc BHXH tỉnh/huyện liên quan đến công tác quản lý chi trả, quản lý người hưởng các chế độ BHXH phù hợp với các quy định, quy trình nghiệp vụ có liên quan bảo đảm liên thông, đồng bộ Đặc biệt cần có giải pháp xừ lý phù hợp đối với người không nhận lương hưu hoặc tồn đọng, chậm lĩnh lương hưu, trợ cấp BHXH kéo dài; cần nâng cấp phần mềm quản lý và chi trả các chế độ BHXH, đặc biệt các cảnh báo hỗ trợ đáp ứng các yêu cầu quản lý; tăng cường công tác kiếm tra việc thực hiện công tác quản lý người hưởng các chế độ BHXH hằng tháng kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp vi phạm

Lưu Thanh Tâm (2020), “Hoàn thiện công tác chi trả các chế độ bảo hiểm xã

hội qua bưu điện tại tỉnh Cà Mau” bài đăng trên tạp chí Công thương tháng 7/2020 Bài báo cho rằng chính sách an sinh xã hội luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm Làm tốt công tác chi trả các chế độ BHXH góp phần ổn định trật tự an toàn xã hội, đảm bảo cuộc sống cho người dân, làm tiền đề vũng chắc cho sự phát triển kinh tể Chi trả là khâu cuối cùng của công tác giải quyết các chế độ BHXH có liên quan trực tiếp đến người lao động Trong công tác chi trả các chế độ BHXH dài hạn, kỳ vọng của người hường thông thường được thể hiện ở mức độ chính xác, thuận tiện, nhanh chóng, kịp thời và chất lượng phục vụ của tổ chức chi trả Cơ quan BHXH ủy quyền cho ngành bưu điện thực hiện công tác chi trả các chế độ BHXH cho người hưởng Thực trạng công tác chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm

xã hội hàng tháng qua hệ thống bưu điện thời gian qua vẫn còn những hạn chế, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác chi trả chế độ BHXH qua Bưu điện như: thường xuyên đào tạo, bồi dường nghiệp vụ chi trả cho nhân viên; khuyến

7

khích nhân viên nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong công việc như chế độ đãi ngộ nhân viên làm việc hiệu quả; nâng cao chất lượng quy trình xử

lý công việc; bố tri các địa điếm chi trả thuận lợi và nâng cao chất lượng cơ sở vật chất phục vụ chi trả

Quỳnh Hoa (2020), “Chi trả chế độ háo hiểm xã hội — khắc phục những lo

hồng”, bài đăng trên tạp chí Tài chính, tháng 4/2020 Trong bài báo tác giả cho rằng Quản lý chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH) là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý BHXH Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn còn nhiều hạn chế phát sinh, tác động tiêu cực đến thực hiện và thụ hưởng chính sách của người dân, doanh nghiệp Trong đó, theo BHXH Việt Nam, rào cản chính là cơ sở

dữ liệu người hưởng các chế độ BHXH hằng tháng đã hình thành quản lý tập trung toàn quốc nhưng thông tin cá nhân người hưởng trên danh sách chi trả với hồ sơ hưởng BHXH đang lưu trữ tại BHXH Việt Nam, BHXH tỉnh, thành phố chưa trùng khớp Tác giả cũng cho rằng, để hạn chế các bât cấp cần đẩy mạnh kiểm tra việc thực hiện công tác quản lý người hướng các chế độ BHXH hàng tháng kịp thời, phát hiện, xử lý các trường hợp vi phạm Tập trung kiểm tra công tác báo tăng, giảm kịp thời phát hiện các trường hợp chủ động báo tăng, báo giảm trái với quy định để xử

lý nghiêm khắc theo quy định pháp luật; tăng cường công tác phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp với hệ thống ngân hàng, hệ thống bưu điện trong công tác chi trả, quản lý người hưởng các chế độ BHXH trên địa bàn

tỉnh Bắc Ninh”, luận vãn thạc sĩ trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội Bài Luận văn cho rằng Bắc Ninh là một tỉnh đang có sự chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh

tế theo hướng công nghiệp Việc hình thành các khu công nghiệp, khu chế xuất, các làng nghề đã và đang thu hút lực lượng lao động lớn Trong những năm qua, chính sách BHXH nói chung, việc chi trả các chế độ BHXH trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh nói riêng đã đạt được nhiều thành tích đáng khích lệ như: Nhận thức của các cấp, các ngành, người lao động (NLĐ) và nhân dân về BHXH được nâng lên, chủ sử dụng lao động (SDLĐ) đã có ý thức trong việc quan tâm bảo đảm quyền lợi cho NLĐ, đồng thời NLĐ đã dần nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn về quyền và trách nhiệm của mình khi tham gia BHXH , điều đó đã tạo niềm tin cho NLĐ tham gia

8

BHXH Tuy nhiên, công tác triên khai thực hiện chính sách BHXH trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh còn một số hạn chế như: Hành lang pháp lý, công tác cán bộ, khả năng hiện đại hoá hoạt động BHXH, tinh trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH ngày càng có chiều hướng gia tăng trên cơ sở đó, Luận văn đã đề xuất 4 nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý chi BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Bắc Ninh.

hội tỉnh Quảng Ninh'’', luận văn thạc sĩ Trường Đại học Thương mại Tác giả luận văn đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận chung về quản lý chi BHXH ở cấp tỉnh; phân tích đánh giá thực trạng quản lý chi BHXH tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh Đề xuất phương hướng phát triển và phương hướng hoàn thiện quản lý chi bảo hiểm xà hội Bảo hiểm xà hội tỉnh Quảng Ninh Đồng thời tác giả cũng đã đề xuất 07 giải pháp hoàn thiện quản lý chi BHXH bắt buộc tại đơn vị Cụ thể: cần có

sự phối kết hợp chặt chẽ giữa các bộ phận chuyên môn để tránh tình trạng báo giảm, báo tăng nhầm đối tượng chi trả; Thường xuyên kiểm tra công tác chi trả tại các đại

lý để nắm bắt diễn biến đối tượng; Hoàn thiện quy trình tiếp nhận và giải quyết hồ

sơ ngắn ngọn hơn nữa để đáp ứng khối lượng công việc; Giảm bớt tối đa các thủ tục hành chính

1.1.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Nhìn chung, các tác giả của các công trình nghiên cứu khoa học trên đã tiếp cận tìm hiểu về bảo hiểm xã hội, quản lý chi bảo hiểm xã hội, kiểm soát chi BHXH của cơ quan BHXH tại các địa phương, Các giải pháp, khuyến nghị khá đầy đủ, có hiều giải pháp khá thiết thực, có thế áp dụng vào công tác quản trị chi BHXH nhằm đảm bảo chi đúng, chi đủ các chế độ BHXH

Tuy nhiên, đến nay chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách toàn diện về quản trị chi bảo hiểm xã hội bắt buộc cùa Bảo hiểm xà hội Thành phố Hà Nội Do

đó, việc tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài luận văn là rất cần thiết, đáp ứng được yêu cầu cao cả về lý luận và thực tiễn Đe thực hiện đề tài, tác giả có kế thừa và thực hiện nhũng ý tưởng có liên quan đến chi BHXH, đồng thời đi sâu nghiên cứu thực trạng công tác quản trị chi các chế độ BHXH bắt buộc của Bảo hiểm xã hội Thành phố Hà Nội, qua đó đề xuất một số kiến nghị và giải pháp nhằm hạn hoàn thiện hoạt động quản trị chi BHXH của BHXH thành phố Hà Nội

9

1.2 Cơ sở lý luận vê quản trị hoạt động chi bảo hiêm xã hội băt buộc tại

Cơ quan bảo hiếm xã hội

1.2.1 Những vấn đề chung về bảo hiểm xã hội bắt buộc

1.2.1.1 Khái niệm bảo hiểm xã hội bắt buộc

Trong cuốn giáo trinh “Bảo hiểm” (2012) của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã đưa ra định nghĩa về bảo hiểm: “Bảo hiểm là hoạt động thể hiện người bảo hiểm cam kết bồi thường (theo quy luật thống kê) cho người tham gia bảo hiếm trong trường hợp xảy ra rủi ro trong phạm vi bảo hiểm với điều kiện người tham gia nộp một khoản phí cho chính anh ta hoặc người thứ ba”[8, tr.16] Điều này có nghĩa

là người tham gia chuyển giao rủi ro cho người bảo hiểm bằng cách nộp một khoản phí để hình thành quỹ dự trữ Khi người tham gia gặp rủi ro dẫn đến tổn thất, người bảo hiểm lấy quỹ dự trự trợ cấp hoặc bồi thường thiệt hại thuộc phạm vi bảo hiểm cho người tham gia Phạm vi bảo hiểm là những rủi ro mà người tham gia đăng ký với người bảo hiểm

Trong báo cáo “BHXH trên thế giới” (1999) của Tổ chức Lao động Quốc tế, BHXH được định nghĩa “là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua các biện pháp công cộng nhằm chống lại các khó khăn về kinh tế, xã hội

do bị ngừng hoặc giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuối già, chết; đồng thời đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đồng con”[17, tr.ll] Với khái niệm này, đối tượng được bảo vệ bằng hệ thống BHXH thường là những người lao động và thân nhân của họ, không phải là tất cả các thành viên của xã hội nói chung Biện pháp công cộng được sử dụng trong BHXH thông thường là biện pháp lập quỹ chuyên dùng, từ sự đóng góp của người lao động và người sử dụnglao động, hầu như không bao hàm sự chu cấp

từ NSNN hoặc từ các quỹ xã hội

Luật BHXH số 58/2014/QH13 năm 2014 của Việt Nam đưa ra định nghĩa về BHXH “là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi

họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH” [15, tr.4]

Cũng theo Luật BHXH số 58/2014/QH13 năm 2014 cùa Việt Nam, “BHXH bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia”[15, tr.4]

10

Như vậy, luận văn có thê khái quát khái niệm vê BHXH băt buộc như sau:

Bảo hiêm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tô chức mà• • • •người lao động và người sử dụng lao động bắt buộc phải tham gia theo quy định của pháp luật.

BHXH bắt buộc được hình thành khi Nhà nước đã đứng ra lo liệu với tư cách

là người tổ chức, quản trị BHXH Việc tổ chức BHXH bắt buộc chủ yếu để thực hiện mục đích ràng buộc trách nhiệm cùa người sử dụng lao động với người lao động nhằm ổn định nguồn thu, chi để phát triển BHXH bền vừng Thông qua đó, có thể đảm bảo đời sống cho người lao động, đảm bảo ASXH nói chung Thông thường phạm vi BHXH bát buộc rộng hay hẹp phụ thuộc vào trình độ, khả năng quản trị rủi ro, quản trị đối tượng tham gia của Nhà nước Khi mới ban hành các chính sách, chế độ BHXH bắt buộc, các nước thường bắt đầu từ nhừng phạm vi hẹp, đó là những lao động làm việc có hưởng lương tương đối ổn định Ngay cả các đối tượng này, ban đầu, cũng có những giới hạn nhất định về ngành nghề, thành phần kinh tế hay khu vực tham gia Sau đó, phạm vi tham gia ngày càng được mở rộng hơn, trên cơ sở trình độ, phương tiện và kinh nghiệm quản trị đạt được, về mức phí BHXH bắt buộc, người tham gia có trách nhiệm hàng tháng phải đóng một khoản tiền nhất định, do pháp luật quy định, tương ứng với một tỷ lệ tiền lương của người lao động cho quỹ BHXH

1.2.1.2 Đặc điêm của bảo hiêm xã hội bắt buộc

Cùng với quá trình phát triển, tiến bộ của loài người, BHXH bắt buộc là trụ cột chính trong hệ thống an sinh xã hội của mỗi quốc gia, tạo cho người lao động trong xã hội có một sự đảm bảo về sản xuất cũng như đời sống vật chất và tinh thần

BHXH bắt buộc có những đặc điểm sau:

Một là, Mục đích hoạt động của BHXH không vì lợi nhuận mà vi quyền lời của người lao động và của cả cộng đồng BHXH bắt buộc hình thành là do mối quan hệ giữa người chủ sử dụng lao động và người lao động Người chủ sử dụng lao động và người lao động cùng tham gia và cùng được hưởng các chế độ BHXH

Hai là, trong BHXH bắt buộc, việc phân phối sử dụng quỹ được chia thành 2 phàn+ Phần thực hiện chế độ hưu trí mang tính chất bồi hoàn Mức bồi hoàn phụ thuộc vào mức đóng góp vào quỹ BHXH

+ Các chế độ còn lại vừa mang tính chất bồi hoàn vừa không bồi hoàn Nghĩa

11

là người lao động trong quá trình tham gia không bị ôm đau, tai nạn thi không được bồi hoàn và ngược lại.

Ba là, BHXH bắt buộc hoạt động theo nguyên tắc "cộng đồng - lấy số đông bù

cho số ít” tức là dùng số tiền đóng góp nhỏ của số đông người tham gia BHXH đế

bù đắp, chia sẻ cho một số ít người với số tiền lớn hơn so với số đóng góp của từng người trong trường hợp họ gặp rủi ro

Bốn là, hoạt động BHXH bắt buộc là một loại hoạt động dịch vụ công, mang tính

xã hội cao; lấy hiệu quả xã hội làm mục tiêu hoạt động Đây là điểm khác biệt rõ rệt của BHXH bắt buộc so với các loại hình bảo hiểm mang tính kinh doanh khác

ỉ.2.1.3 Vai trò của bảo hiểm xã hội bắt buộc

- Đối với người lao động: BHXH bắt buộc đã trực tiếp góp phần ổn định cuộc sống cho người lao động và gia đình họ khi người lao động gặp rủi ro hay sự kiện bảo hiểm Đồng thời, BHXH bắt buộc cũng là cơ hội để mỗi người thực hiện trách nhiệm tương trợ cho nhữngkhó khăn của các thành viên khác Từ đó, các rủi ro trong lao động sản xuất và trong đời sống người lao động được khống chế và dàn trải Hậu quả của rủi ro được khắc phục kịp thời

- Đối với người sử dụng lao động: Người sử dụng lao động chỉ phải đóng một phần thu nhập thặng dư do người lao động làm ra cho doanh nghiệp so với mức lương của người lao động vào quỹ BHXH bắt buộc, để nếu người lao động tham gia BHXH bắt buộc không may gặp phải các “rủi ro” thì cơ quan BHXH sẽ thay mặt người sử dụng lao động bù đáp hoặc thay thế một phần thu nhập bị giảm hoặc bị mất do người lao động bị giảm hoặc mất khả năng lao động do gặp phải các rủi ro trên Như vậy, BHXH bắt buộc đã góp phần tích cực vào việc giúp người lao động nhanh chóng phục hồi sức khỏe quay trở lại tham gia vào quá trình sản xuất

- Đối với xã hội: BHXH bắt buộc tạo ra cơ chế chia sẻ rủi ro, nâng cao tính cộng đồng xã hội, củng cố truyền thống đoàn kết, gắn bó giữa các thành viên trong

xã hội Điều đó đã thúc đẩy sự ra đời và trở thành lý do tồn tại của BHXH bắt buộc Tuy không nhằm mục đích kinh doanh, kiếm lời nhưng BHXH bắt buộclà công cụ phân phối, sử dụng nguồn quỹ dự phòng hiệu quả nhất cho việc giảm hậu quả rủi ro, tạo động lực phát triển kinh tế, xã hội Thông qua BHXH bắt buộc, những rủi ro trong đời sống của người lao động được dàn trải theo nhiều chiều, tạo ra khả năng giải quyết an toàn nhất, với chi phí thấp nhất

12

ĩ.2.2 Chi bảo hiêm xã hội băt buộc của cơ quan bảo hỉêm xã hội

1.2.2.1 Khái niệm chi bảo hiếm xã hội bắt buộc

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014 “Chi BHXH là quá trình phân phối, sử dụng quỹ BHXH để chi trả cho các chế độ BHXH nhàm ổn định cuộc sống của người tham gia BHXH và đảm bảo các hoạt động của hệ thống BHXH Là quá trình phân phối các nguồn tài chính đà được tập trung vào quỹ BHXH theo mục đích sử dụng nhất định”

Chi BHXH bắt buộc được thực hiện bởi hai quá trình: phân phối và sử dụng quỹ BHXH

- Phân phối quỹ BHXH: là quá trình phân bổ các nguồn tài chính từ quỹ BHXH để hình thành các quỹ thành phần: Quỹ ốm đau và thai sản, quỹ TNLĐ và BNN, quỹ hưu trí và tử tuất hoặc phân bố cho các mục đích sử dụng khác nhau, như: quỹ đầu tư phát triển, quỹ chi trả các chế độ BHXH

- Sử dụng quỹ BHXH: là quá trình chi tiền của quỹ BHXH đến tay đối tượng được thụ hưởng hoặc cho từng mục đích sử dụng cụ thế

Phân phối và sử dụng quỹ BHXH là hai phạm trù khác nhau, nhưng trong thực tế, hai quá trình này thường đan xen lẫn nhau Tuy nhiên, cũng có những trường hợp, từ mục đích sử dụng quỹ đòi hỏi phải tách riêng hai quá trình này theo thứ tự trước sau Ví dụ: hoạt động bảo tồn và tăng trưởng quỹ đòi hởi phải kết thúc quá trình phân phối quỹ, quỹ phải phân phối đủ cho mục đích chi trả các chế độ BHXH, số còn lại mới phân phối vào quỹ bảo tồn tăng trưởng Nghĩa là quỹ phải có

số dư mới thực hiện đầu tư tăng trường Như vậy có thế đưa ra khái niệm quản trị chi BHXH bắt buộc như sau:

Chi BHXH bắt buộc được hiểu là việc cơ quan Nhà nước (cụ thể là cơ quan BHXH) sử dụng số tiền thuộc nguồn NSNN và nguồn quỹ BHXH để chi trả các chế

độ BHXH bắt buộc cho đối tượng thụ hưởng theo luật định

Hoạt động chi trả BHXH bắt buộc được thực hiện sau khi người tham gia BHXH bát buộc đã hoàn thành nghĩa vụ nộp BHXH bắt buộc cho cơ quan BHXH Chi BHXH bắt buộc vừa có vai trò thực thi quyền lợi của người tham gia BHXH bắt buộc, vừa góp phần ổn định đời sống, đảm bảo ASXH Nguồn tài chính dùng để chi trả BHXH bắt buộc cho người lao động được lấy từ NSNN (đối với NLĐ nghỉ hưởng BHXH trước ngày 01 tháng 01 năm 1995 và thực hiện chế độ hưu trí đối với

13

quan nhân trực tiêp tham gia kháng chiên chông Mỹ cứu nước từ ngày 30 tháng 4 năm 1975 trở về trước, có 20 năm trở lên phục vụ quân đội đã phục viên, xuất ngũ)

Cơ sở chi BHXH bắt buộc là tổng thể các văn bản và các định hướng cùa Nhà nước cho phép xác định phạm vi đối tượng hưởng, loại trợ cấp, mức trợ cấp, thời gian trợ cấp

Chi trả các chế độ BHXH bắt buộc phải được thực hiện theo quy trình thống nhất qua các khâu được quy định bằng văn bản do cơ quan BHXH Việt Nam quyết định Việc thực hiện quy trỉnh chi trả sẽ đảm bảo tính thống nhất, liên hoàn và khả năng kiểm tra trong hoạt động chi BHXH bắt buộc

1.2.2.3 Hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc của cơ quan báo hiêm xã hội

Chi bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm chi các chế độ sau đây:

- Chế độ ốm đau: Là chế độ trợ cấp bằng tiền nhằm thay thế một phầnthu nhập bị mất hoặc bị giảm, giúp cho người lao động trang trải cho các chi tiêu khi

ốm đau phải nghỉ việc mà không được nhận lương

- Chế độ thai sản: Là chế độ trợ cấp bằng tiền nhằm thay thế hoặc bù đắp nhũng khoản thu nhập bị giảm hay bị mất trong các trường hợp NLĐ nghỉ việc đề

đi khám thai, sinh con, nuôi con, thực hiện các biện pháp kế hoạch hóa gia đình, sẩy thai, nạo hút thai, thai chết lưu, phá thai bệnh lý

- Chế độ TNLĐ -BNN: là chế độ trợ cấp bằng tiền một lần hoặc hàng tháng cho đối tượng bị TNLĐ - BNN, nhằm đảm bảo quyền lợi và ổn định cuộc sống cho người lao động khi họ bị TNLĐ - BNN dẫn đến suy giảm khả năng lao động

- Chế độ hưu trí: là một chế độ bảo hiểm xã hội nhằm trợ cấp phần thu nhập

bị mất cho người lao động khi đà kết thúc quá trình lao động để bảo đảm đời sống cho người lao động và gia đình họ

14

- Chế độ tử tuất: là chế độ dành cho thân nhân của người lao động có tham gia đóng phí bảo hiếm xã hội khi NLĐ này chết đi, nhàm giúp cho thân nhân lo liệu mai táng (mai táng phí) và ổn định cuộc sống (trợ cấp tuất).

Trợ cấp một lần trong các trường hợp được quy định khi người hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động; người hưởng trợ cấp TBLĐ - BNN hàng tháng đã nghỉ việc chết

Trợ cấp mai táng khi người hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động, trợ cấp 91, công nhân cao su, TNLĐ-BNN hàng tháng đã nghỉ việc chết

Cấp phương tiện sinh hoạt, dụng cụ chỉnh hình cho người bị tai nạn lao động

- bệnh nghề nghiệp

Trợ cấp một lần cho các đối tượng không thuộc người hưởng lương hưu mà

có nhu cầu thanh toán một lần toàn bộ thời gian đã tham gia BHXH

1.2.3 Tống quan về quản trị hoạt động chi bảo hiếm xã hội bắt buộc của cơ quan bảo hiếm xã hội

1.2.3.1 Khái niệm quản trị hoạt động chi hảo hiểm xã hội hắt buộc

“Quản trị là quá trình thực hiện các tác động của chủ thể quản trị lên đối tượng quản trị để phối hợp hoạt động cùa các cá nhân và tập thể nhằm đạt các mục tiêu đã

đề ra của tổ chức” [10]

Dưới góc độ triết học, hoạt động là quan hệ biện chứng của chủ thể và khách thể Trong quan hệ đó, chú thể là con người, khách thể là hiện thực khách quan Ở góc độ này hoạt động được xem là quá trình mà trong đó có sự chuyển hóa lẫn nhau giữa hai cực chù thể - khách thể

Quản trị bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có xác định mục tiêu, thế hiện mối quan hệ giữa chủ thế quản trị (quản trị, điều khiến) và đối tượng quản trị (chịu sự quản trị), đây là quan hệ giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo, không đồng cấp và

có tính bắt buộc Nó diễn ra trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người với nhiều cấp độ, nhiều mối quan hệ với nhau Đối với hoạt động BHXH thì quản trị được bao gồm cả quản trị đối tượng tham gia và thụ hưởng, quản trị hoạt động thu, quản trị chi trả và quản trị nguồn quỹ từ đầu tư tăng trưởng

BHXH của cơ quan BHXH đuợc hiểu: Quản trị hoạt động chỉ BHXH bắt buộc là

15

việc cơ quan BHXH lập kê hoạch chỉ các chê độ BHXH, tô chức thực hiện chi các chế độ BHXH trên cơ sở phân cấp chi trả rõ ràng, quy định cụ thê về việc quản trị nguồn kinh phí, và kiêm soát việc chi trả nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra theo những nguyên tắc và phương pháp quản trị nhất định.

Khi nói tới quản trị chi BHXH là nói đến một loạt các mối quan hệ, bao gồm quan hệ giữa Nhà nước, cơ quan BHXH, người lao động và người sử dụng lao động Trong các mối quan hệ trên thì người lao động và chủ sử dụng lao động là đối tượng của quản trị Chủ thể quản trị chính là Nhà nước và đại diện là cơ quan BHXH các cấp từ Trung ương tới địa phương

Quản trị chi BHXH bắt buộc cần hướng tới mục tiêu là làm cho quá trình tổ chức chi trả chế độ BHXH bắt buộc được thông suốt, chi đúng, đủ, kịp thời và chính xác phục vụ cho người tham gia và thụ hưởng các chế độ BHXH bắt buộc ngày càng tốt hơn Từ đó góp phần ổn định, bảo đảm an toàn xã hội và thúc đấy sự nghiệp phát triến kinh tế - xã hội của đất nước

1.2.3.2 Vai trò của quản trị hoạt động chi bảo hiểm xã hội bắt buộc của cơ quan bảo hiểm xã hội

Quản trị hoạt động chi các chế độ BHXH bát buộc là công tác trọng tâm, đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc thực hiện và đảm bảo tốt chính sách an sinh xã hội của quốc gia nói chung và chính sách BHXH bắt buộc nói riêng, góp phần quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tể xã hội của đất nước, thể hiện trên các mặt sau:

- Đối với đối tượng thụ hưởng chính sách BHXH bắt buộc:

Thực hiện tốt công tác quản trị hoạt động chi BHXH bắt buộc là trực tiếp bảo đảm quyền lợi của người thụ hưởng các chế độ BHXH bắt buộc Đây là vai trò rõ nét nhất của công tác quản trị chi Theo quy định hiện hành, chủ sử dụng lao động

và người lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc phải đóng BHXH thì người lao động mới được hưởng trợ cấp của các chế độ BHXH Tiền đóng BHXH được phân phối vào các quỹ thành phần tương ứng với các chế độ BHXH thuộc quỹ

đó Sau khi đóng BHXH, người lao động đủ các điều kiện theo quy định sẽ được hưởng tiền trợ cấp của các quỹ đó Nhưng để người lao động nhận được tiền trợ cấp

từ quỹ BHXH, các cơ quan chức năng và người lao động phải thực hiện hàng loạt các hoạt động thuộc nghiệp vụ quản trị chi Tương ứng với các chế độ BHXH có

16

các hoạt động chi khác nhau Ví dụ như chi trả lương hưu: phải tính toán chính xác mức lương hưu cho từng người, nhận tiền từ ngân hàng về cơ quan BHXH đem tiền đến địa điểm quy định để cấp phát cho từng người Đối với các đối tượng có tài khoản cá nhân phải có các động tác chuyến tiền vào tài khoản của từng người và người hưởng hưu trí phải đến những nơi quy định để rút tiền từ tài khoản cá nhân của mình Không có các hoạt động này thì người tham gia BHXH bắt buộc không nhận được các khoản trợ cấp BHXH bắt buộc và do đó quyền lợi của họ không được đảm bảo Các hoạt động này chính là những nội dung của công tác quản trị chi BHXH Vì vậy quản trị chi BHXH bắt buộc có vai trò rất rõ trong việc bảo đảm quyền lợi cùa người tham gia BHXH bắt buộc Hơn thế nữa các hoạt động chi trả phải bảo đảm chi đúng đối tượng được hưởng, chi đủ số tiền họ được hưởng và bảo đảm thời gian theo quy định Đây chính là các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của công tác quản trị chi Đạt được các chỉ tiêu này công tác quản trị chi mới bảo đảm quyền lợi người tham gia BHXH bắt buộc.

Thứ hai, tiết kiệm chi phí quản lý hành chỉnh, chi phí đầu tư xây dựng cơ bản, góp phần cản đối quỹ bảo hiểm xã hội.

Chi phí quản lý hành chính là các khoản chi phí để duy trì hoạt động của bộ máy quản lý thuộc hệ thống BHXH Việt Nam, bao gồm: tiền lương của cán bộ công chức toàn ngành BHXH Việt Nam, tiền công tác phí, văn phòng phẩm

Chi phí đầu tư xây dựng cơ bản của BHXH Việt Nam chủ yếu là các chi phí xây dựng trụ sở làm việc của toàn hệ thống BHXH Việt Nam từ cấp huyện đến cấp trung ương

17

Tiêt kiệm chi phí quản lý hành chính và chi phí đâu tư xây dựng cơ bản là nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ BHXH.

- Đối với hệ thống an sinh xã hội

Thực hiện tốt công tác quản trị hoạt động chi BHXH bắt buộc là góp phần thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội cơ bản nhất của quốc gia hướng vào phát triển con người, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước, thể hiện trên các mặt sau:

+ BHXH là chính sách rất cơ bản trong hệ thống chính sách xã hội nói chung

và hệ thống chính sách an sinh xã hội nói riêng Chính bời vậy thực hiện tốt công tác chi BHXH là góp phần thực hiện tốt đảm bảo hệ số an toàn cao về đời sống cho người lao động tham gia BHXH trong kinh tế thị trường, trong và sau khi ra khỏi quá trinh lao động, trong các trường hợp gặp phải những biến cố xã hội làm mất hoặc suy giảm nghiêm trọng nguồn thu nhập do ốm đau, thai sản, TNLĐ và BNN, mất sức lao động, nghỉ hưu và chết Và như vậy nó liên quan trực tiếp đến con người, người lao động, tạo ra cái nền cơ bản tối thiểu nhất để phát triển con người

+ Góp phần thực hiện tốt mục tiêu phát triển của đất nước là dân giàu, nước mạnh, xà hội công bằng, dân chủ, văn minh Đe thực hiện mục tiêu đó, Đảng và Nhà nước ta đã xác định quan điểm nhất quán và xuyên suốt là phải gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bàng xã hội ngay trong từng bước và từng chính sách phát triển, giải quyết tốt các vấn đề xã hội vì mục tiêu phát triển con người Việc thực hiện tốt công tác quản trị chi BHXH là thực hiện tốt chính sách BHXH - chính sách trực tiếp tham gia vào thực hiện công bằng xã hội Điều này thể hiện rất rồ trách nhiệm xã hội và quyền hạn của các bên tham gia BHXH (người lao động, người sử dụng lao động, Nhà nước, cơ quan BHXH ) theo nguyên tắc công bằng, đoàn kết, chia sẻ (lẩy số đông bù số ít, lấy không rủi ro bù cho rủi ro ) và binh đẳng trước pháp luật

+ Thực hiện tốt công tác quản trị hoạt động chi BHXH là đảm bảo cho quỹ BHXH được an toàn và phát triển bền vũng, điều đó sè tạo động lực và là yếu tố góp phần tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước

- Đôi với xã hội

Quản trị chi BHXH tốt góp phần đảm bảo an ninh chính trị, an toàn và phát triển xã hội, thể hiện trên các khía cạnh sau:

18

Thứ nhất, thực hiện tốt công tác chi BHXH góp phần trực tiếp vào việc đáp ứng nhu cầu thiết thân nhất của người lao động.

Trong đời sống xã hội, con người luôn phải đối mặt với những biến cố và những rủi ro xã hội Đe phòng ngừa và khắc phục các biến cố và rủi ro xã hội, con người có nhu cầu đáp ứng về an sinh xà hội Xã hội càng phát triển, đời sống con người càng phong phú, nhu cầu về an sinh xã hội càng tăng và đa dạng Các nhu cầu

về an sinh xã hội có thề được phân loại theo các nhóm sau:

+ Nhu cầu về BHXH+ Nhu cầu có việc làm với tiền lương đủ sống và trợ giúp đề người lao động

có khả năng lao động sớm trở lại thị trường lao động trong các trường hợp mất việc làm, thất nghiệp (nhu cầu an toàn việc làm và tiền lương đủ sống)

+ Nhu cầu tiếp cận và thoả mãn các dịch vụ cơ bản (y tế, giáo dục, kế hoạch hoá gia đình, nước sạch )

+ Nhu cầu trợ giúp xã hội thường xuyên đối với các đối tượng yếu thế

+ Nhu cầu cứu trợ đột xuất

Đây chính là những nhu cầu xã hội cơ bản, thiết yểu mà nhà nước và cộng đồng phải có trách nhiệm chia sẻ, cung cấp các dịch vụ không vì mục tiêu lợi nhuận, trong hệ thống dịch vụ công trên cơ sờ các chính sách an sinh xã hội của nhà nước Trong đó, BHXH là nhu cầu đời sống thiết thân nhất và quan trọng nhất của người lao động

Thứ hai, thực hiện tốt công tác quản trị chỉ BHXH là góp phần quan trọng trong việc cung Cấp dịch vụ công (dịch vụ xà hội cơ bản) cho con người, cho người lao động trong một xã hội phát triển

Xã hội càng phát triển đòi hỏi hệ thống an sinh xã hội, trong đó quan trọng nhất là hệ thống BHXH phải phát triển theo để đáp ứng tốt nhu cầu của xã hội, bảo

vệ con người chống chọi với các biến cố của xã hội và được đảm bảo an toàn Chính bởi vậy công tác quản trị chi BHXH tốt sẽ có vai trò rất quan trong trong chức năng đảm bảo an toàn cho người lao động ở mức cơ bản nhất về thu nhập, dịch vụ y tế,

xà hội và chức năng duy tri thu nhập để duy trì mức sống hiện tại trong các trường hợp gặp phải các biến cố làm giảm hoặc mất thu nhập (ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động và chết)

19

Thứ ba, quản trị chỉ BHXH tôt còn góp phân vào tiên trình công nghiệp hoá, hiện đại hoả đất nước và hội nhập quốc tế Thực hiện tốt công tác quản trị chi BHXH sẽ bảo đảm được sự an toàn của quỹ BHXH, theo đó quỹ BHXH nhàn rỗi sẽ

có điều kiện đế góp phần đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế - xã hội của đất nước

1.2.3.3 Nguyên tắc của quản trị hoạt động chi bảo hiêm xã hội bắt buộc của

cơ quan bảo hiêm xã hội

Việc chi trả các chế độ BHXH bắt buộc phải được thực hiện theo đúng chế

độ chính sách và pháp luật của Nhà nước, vì vậy quản trị hoạt động chi BHXH bắt buộc phải đảm bào thực hiện theo các nguyên tắc cơ bản sau:

- Quản trị đúng đối tượng: có đóng - có hưởng Đây là nguyên tác cơ bản nhất trong hoạt động BHXH nói chung và hoạt động quản trị chi BHXH bát buộc nói riêng, nhằm đảm bảo duy trì và tồn tại nguồn tài chính phục vụ cho hoạt động chi trả các chế độ cho người tham gia BHXH bắt buộc Người muốn được hưởng quyền lợi BHXH từ quỹ BHXH thì đều phải tham gia đóng góp tài chính vào quỹ BHXH trong một thời gian nhất định

- Quản trị chi theo đúng chế độ, chính sách hiện hành, đúng người hưởng Chi đúng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc không chỉ là yêu cầu của công tác chi trả mà còn biểu hiện cụ thể của nguyên tắc tham gia BHXH là có đóng - có hưởng Quản trị chi đúng chế độ cho đối tượng là đảm bảo sự công bằng trong thụ hưởng các chế độ BHXH bắt buộc, nhằm loại trừ các trường hợp trục lợi BHXH

- Quản trị chi phải đảm bảo chi trả kịp thời và đầy đủ quyền lợi của người tham gia BHXH bắt buộc

Thực hiện nguyên tắc này trong quản trị chi BHXH bát buộc sẽ giảm bớt khó khăn, bảo đảm ổn định cuộc sống cho đối tượng hưởng BHXH bắt buộc Muốn vậy, trong quản trị chi BHXH bắt buộc cần phải quy định rõ ràng thời gian chi trả và tổ chức thực hiện chi trả đúng thời gian Trên cơ sở quy định thời gian đó, cơ quan BHXH sẽ quản trị chi BHXH bắt buộc để thực hiện các hình thức chi trả hợp lý, thuận lợi, không gây phiền hà cho đối tượng hưởng BHXH bẳt buộc

Việc đảm bảo đầy đủ quyền lợi của người tham gia bảo hiếm xã hội bắt buộc cũng là nguyên tắc của quản trị chi bảo hiểm xã hội bắt buộc Nội dung chính của nguyên tắc này là đối tượng tham gia bảo hiếm xã hội bắt buộc khi đủ điều kiện được hưởng trợ cấp theo quy định thì cơ quan bảo hiếm xã hội phải quản trị việc chi

20

trả đây đủ, kịp thời các khoản trợ câp cho đúng đôi tượng hưởng bảo hiêm xã hội bắt buộc.

- Quản trị chi BHXH bắt buộc phải đảm bảo thủ tục chi trả đơn giản, thuận tiện Thực hiện được nguyên tắc này sẽ tiết kiệm chi và chính sách BHXH bắt buộc mới tạo được niềm tin cho mọi người dân tham gia BHXH bắt buộc và khi đó chính sách BHXH bắt buộc mới đi vào cuộc sống

- Quản trị chi BHXH bắt buộc phải đảm bảo an toàn tiền mặt trong chi trả Thực hiện nguyên tắc này trong quản trị chi BHXH bắt buộc, một mặt, đòi hỏi tố chức hay cá nhân thực hiện chi trả cần căn cứ kế hoạch chi trả lương hưu và trợ cấp hàng tháng để xây dựng kế hoạch tiền mặt Mặt khác, cơ quan Bảo hiếm xã hội phải

có phương án quản trị tốt quá trinh vận chuyến, bảo vệ tiền mặt khi vận chuyến từ ngân hàng tới các điểm chi trả

- Quản trị chi phải có sự thống nhất, công khai, minh bạch Các quy định về chế độ, chính sách BHXH bắt buộc được ban hành và thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước Mức đóng góp và mức thụ hưởng phải được thực hiện công bằng đối với mọi đối tượng, không có sự phân biệt đối xử theo giới tính, dân tộc, địa giới hành chính, thành phần kinh tế Đồng thời, cần thực hiện chế độ công khai trong hoạt động chi BHXH bắt buộc, có sự thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát của các cơ quan quàn lý Nhà nước và các tổ chức xà hội

Thực hiện nguyên tắc này sẽ góp phần đảm bảo sự công bằng, tránh được những thất thoát, đảm bảo nguồn lực tài chính đế thực hiện chi trả các chế độ BHXH, đảm bảo quyền lợi cho người tham gia, từ đó góp phần tạo niềm tin và thúc đẩy NLĐ tích cực tham gia BHXH bắt buộc ngày càng nhiều hơn

1.2.3.4 Nội dung quản trị hoạt động chi hảo hiếm xã hội hắt buộc cùa cơ quan hảo hiểm xã hội

a) Lập kế hoạch chi bảo hiểm xã hội bắt buộc

Việc lập kế hoạch chi trả các chế độ BHXH hàng năm thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Tài chính Kế hoạch chi chế độ BHXH phải phản ánh đầy đủ nội dung theo từng khoản mục, loại đối tượng, mức hưởng, nguồn kinh phí (NSNN và Quỹ BHXH) và quỹ thành phần Kế hoạch phải kèm theo thuyết minh về sự biến động tăng, giảm đối tượng hưởng và các nội dung chi khác trong năm (nếu có)

21

BHXH câp tỉnh hàng năm lập kê hoạch chi chê độ BHXH băt buộc cho đôi tượng trên địa bàn tinh (mẫu số la- CBH, lb- CBH) Trong năm thực hiện nếu có phát sinh chi vượt kế hoạch được duyệt BHXH cấp tỉnh phải báo cáo, giải trình để BHXH Việt Nam xem xét, cấp bố sung kinh phí, kịp thời chi trả cho đối tượng hưởng Kể hoạch chi hàng năm của BHXH tỉnh được lập trên cơ sở tổng hợp dự toán chi BHXH bắt buộc được duyệt của BHXH huyện và số chi trực tiếp tại BHXH tỉnh, lập thành 4 bản: 1 bản lưu tại tỉnh, 1 bản gửi Kho bạc nhà nước tỉnh, 1 bản gửi Bộ Tài chính, 1 bản gửi BHXH Việt Nam trước ngày 15 tháng 9 năm trước

Kế hoạch chi hàng năm của BHXH tỉnh là chính thức khi được BHXH Việt Nam và Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam duyệt

Theo hướng dẫn của BHXH cấp tỉnh, hàng năm BHXH huyện lập kế hoạch chi BHXH bắt buộc cho đối tượng hưởng trên địa bàn huyện Trong năm thực hiện, nếu có phát sinh chi vượt kế hoạch được duyệt, BHXH huyện phải báo cáo, giải trình đế BHXH tỉnh xem xét, cấp bố sung kinh phí, đảm bảo chi trả kịp thời cho đối tượng hưởng

- Yêu cầu lập kế hoạch: được xây dựng phải sát với nhu cầu chi ở từng địa phương (tỉnh, huyện), đảm bảo đủ nguồn kinh phí chi trả các chế độ BHXH cho người được hưởng, tránh tồn đọng quá lớn trên các tài khoản ở BHXH tỉnh, huyện

sẽ gây lãng phí việc sử dụng vốn

-Theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam, hàng năm BHXH tỉnh hướng dẫn, tổ chức xét duyệt và thông báo kế hoạch kinh phí chi trả các chế độ BHXH bắt buộc cho BHXH huyện; lập kế hoạch chi BHXH bắt buộc cho đối tượng hưởng trên địa bàn tỉnh Ke hoạch chi BHXH bắt buộc được lập trên cơ sở kế hoạch chi của BHXH các huyện và số chi trả trực tiếp tại BHXH tỉnh Trong năm thực hiện, nếu có phát sinh vượt kế hoạch được duyệt, BHXH tinh phải báo cáo, giải trình để BHXH Việt Nam xem xét, cấp bổ sung kinh phí, đảm bảo chi trả kịp thời cho đối tượng hưởng

-Theo hướng dẫn của Bộ Tài chính, hàng nãm BHXH Việt Nam hướng dẫn,

tổ chức xét duyệt và thông báo kế hoạch kinh phí chi trả các chế độ BHXH bắt buộc cho BHXH tỉnh; lập kể hoạch chi BHXH bắt buộc của Ngành

Việc lập kế hoạch n chi đúng đắn dựa trên các báo cáo về số đối tượng tăng, giảm và có mặt thường xuyên trong kỳ có ý nghĩa quan trọng trong việc bố trí kinh phí đầy đủ, kịp thời cho quá trinh chi trả Bời vì quỹ BHXH được quản lý tập trung,

22

thông nhât tại cơ quan BHXH câp Trung ương, trong thời gian nhàn rôi, quỹ BHXH được thực hiện các biện pháp đầu tư Do đó, để có nguồn kinh phí thực hiện chi trả,

cơ quan BHXH địa phương phải lập kế hoạch kinh phí chi trả các chế độ để chuyển lên cơ quan BHXH Trung ương xét duyệt, làm cơ sở cho việc phân phối các nguồn kinh phí và câp phát kinh phí

b) Triển khai kế hoạch chi bảo hiểm xã hội bắt buộc

Đây là bước rất quan trọng vì liên quan trực tiếp đến quyền lợi của nhữngngười tham gia BHXH Tùy thuộc vào điêu kiện hoạt động của ngành mà cơ quan BHXH lựa chọn cách thức tố chức chi trả phù hợp trên từng địa bàn cụ thế sao cho chi phí tiết kiệm nhất nhưng vẫn đảm bảo được chi trả kịp thời, đúng kỳ, đủ số và

an toàn đến tay đối tượng hưởng các chế độ

(ỉ) Phân câp chi trả bảo hiêm xã hội băt buộc

Thông thường hệ thông BHXH được tô chức theo nhiêu câp từ Trung ương xuống địa phương Trong đó mỗi cấp vừa chịu sự ràng buộc bởi các chế độ, thể lệ chung, vừa có tính chất tự chủ Phân cấp chi BHXH bắt buộc được hiếu là sự phân định phạm vi, trách nhiệm, quyền hạn và các chế độ BHXH bắt buộc của các cấp cơ quan BHXH trong việc tổ chức thực hiện chi trả chế độ BHXH bắt buộc Cơ quanBHXH Trung ương là cơ quan quản lý, quy định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm, quyên hạn, loại chế độ, đối tượng quản lỷ cho BHXH các cấp địa phương cũng như đơn vị

có liên quan Cơ quan BHXH địa phương có trách nhiệm tổ chức chi trả trợ cấp các chế độ BHXH bắt buộc theo phân cấp của cơ quan BHXH Trung ương

Việc chi trả lương huu và trợ câp BHXH bàt buộc cho người hưởng BHXH bắt buộc ở địa phương được phân cấp như sau:

BHXH tinh:

+ Chịu trách nhiệm toàn diện trong việc chi trả, quyêt toán các chê độ BHXHbăt buộc trên địa bàn quản lý;

+ Trực tiêp chi trả và quyêt toán chê độ ôm đau, thai sản (Nghỉ DSPHSK sau

ốm đau, thai sản và sau khi điều trị ổn định thương tật do TNLĐ-BNN) và chi trả các chế độ BHXH một lần cho NLĐ do BHXH tỉnh quản lý thu BHXH

- Đôi với BHXH huyện:

+ Tổ chức chi trả và quyết toán chế độ ốm đau, thai sản (bao gồm nghỉDSPHSK sau ôm đau, thai sản và sau khi điêu trị ôn định thương tật do TNLĐ-

23

BNN), chi trả các chê độ BHXH băt buộc một lân cho NLĐ do BHXH huyện quản

lý thu BHXH và các trường hợp BHXH tỉnh ủy quyền;

+ Chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH bắt buộc hàng tháng, trợ cấp tuất một lần, trợ cấp mai táng cho các đối tượng hưởng hàng tháng trên địa bàn

+ Chi trả các chế độ BHXH cho NLĐ có hồ sơ đề nghị giải quyết hưởng BHXH nộp tại BHXH huyện theo quy định (NLĐ bảo lưu thời gian đóng BHXH, tự đóng tiếp BHXH, nghỉ việc trước thời điểm sinh con hoặc nhận con nuôi )

- Đối với đại lý chi trả:

Tổ chức chi trả và quyết toán các chế độ dài hạn như: hưu trí, TNLĐ, BNN hàng tháng, tử tuất do BHXH huyện ủy quyền

(ii) Quản trị đối tượng hưởng chế độ hảo hiểm xã hội bắt huộc

Đe đảm bảo nguyên tắc chi đúng, chi đủ và kịp thời của quản trị hoạt động chi BHXH bắt buộc thì hoạt động quản trị đối tượng hưởng các chế độ BHXH bắt buộc là điều cần thiết đầu tiên Đối tượng hưởng chế độ BHXH bắt buộc rất đa dạng, biến động hàng năm do nhiều nguyên nhân Vì vậy, việc phân loại đối tượng, kiểm tra đối chiếu giữa danh sách chi trả và hồ sơ hưởng BHXH bắt buộc lưu về các chỉ tiêu: họ tên, địa chỉ, mức trợ cấp của đối tượng là công việc thường xuyên trong tác nghiệp quản trị đối tượng

Đe quản trị đối tượng, cần phải thực hiện phân loại đối tượng Theo cách phân loại các chế độ BHXH bắt buộc, đối tượng hưởng BHXH bắt buộc được chia thành đối tượng hưởng chế độ BHXH bắt buộc dài hạn và đối tượng hưởng chế độ BHXH bắt buộc ngắn hạn, hoặc chia thành đối tượng hưởng trợ cấp một lần và đối tượng hưởng trợ cấp thường xuyên

Căn cứ vào từng loại đối tượng, tính chất phát sinh và thời gian hưởng trợ cấp để áp dụng phương pháp quản trị hợp lý Đối với đối tượng hưởng trợ cấp thường xuyên hàng tháng, cần quản trị theo địa bàn hành chính nơi đối tượng cư trú

Cơ quan BHXH cần phối hợp tốt với chính quyền địa phương và cơ quan quản lý nhân khẩu (công an) đế quản lý theo sự biển động của loại đối tượng này Tuy nhiên những loại trợ cấp một lần phát sinh gán với đối tượng này thì cũng được quản trị cùng đối tượng Đối với đối tượng hưởng chế độ BHXH bắt buộc ngắn hạn, thường

họ đang là thành viên của một tổ chức (hoặc hội quần chúng, đoàn thể), của một

đơn vị SDLĐ, cơ quan BHXH cân phôi hợp tôt với các đơn vị, tô chức đó đê quản trị, kiểm soát số lượng đối tượng.

Việc quản trị đối tượng bao gồm các nội dung: Theo dõi lý lịch đối tượng, loại chế độ được hưởng, mức hưởng, thời gian hưởng và địa điểm thực hiện chi trả Quản trị đối tượng là khâu đầu tiên trong quy trình quản tri chi BHXH bắt buộc nhằm đảm bảo hoạt động chi trả được thực hiện đúng, đủ

Đối với những đối tượng hết hạn hưởng hoặc chết, hoặc không lĩnh trong ba tháng liên tiếp, BHXH huyện lập danh sách gửi phòng Chế độ BHXH tỉnh tổng hợp cắt khỏi danh sách chi trả

Hàng tháng, căn cứ vào danh sách chi trả tháng trước, số duyệt mới phòng Chế độ BHXH số báo giảm tổng hợp từ BHXH các huyện báo cáo, phòng Chế độ BHXH nhập dữ liệu vào máy đề quản trị và in danh sách chi trả cho đối tượng

Khi có đối tượng nhận lương hưu và trợ cấp, đối tượng phải ký nhận vào danh sách chi trả do BHXH tỉnh lập Nếu đối tượng ủy quyền cho người khác lĩnh thay thì phải có Giấy ủy quyền có xác nhận của UBND nơi đối tượng cư trú và chi

có giá trị trong vòng ba tháng Nếu đối tượng không nhận trợ cấp trong vòng sáu tháng liên tục thì số tiền trên tạm thời bị thu hồi, BHXH huyện sể lập danh sách gửi BHXH tỉnh và đối tượng đó sẽ không có tên trong danh sách chi trả tháng liền kề Đối tượng này muốn nhận lại trợ cấp thì phải làm đơn cỏ xác nhận của UBND xà gửi BHXH huyện, BHXH huyện báo cáo lên BHXH tỉnh để giải quyết

(ỉỉi) Quản trị nguồn chỉ trả các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc

Nguồn chi BHXH cho các chế độ BHXH gồm 2 nguồn: nguồn từ NSNN chi

(ỉv) Quản trị phương thức chỉ trả các chế độ bảo hiếm xã hội bắt buộc

Đây là bước rất quan trọng vì liên quan trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ tham gia BHXH Tuỳ thuộc vào điều kiện hoạt động của ngành mà cơ quan BHXH lựa chọn cách thức tổ chức chi trả phù họp trên từng địa bàn cụ thể sao cho chi phí

25

tiết kiệm nhất nhưng vẫn đảm bảo được chi trả kịp thời, nhanh chóng đến tay đối tượng hưởng.

Có hai phương thức chi trả, đó là phương thức chi trả trực tiếp và phương thức chi trả gián tiếp

Phương thức chi trả trực tiếp là phương thức trả trợ cấp BHXH bắt buộc trực tiếp cho đối tượng hưởng BHXH bắt buộc không qua đại lý trung gian Việc chi trả

do cán bộ của ngành BHXH trực tiếp thực hiện Thông thường, mỗi cán bộ làm công tác chi trả của cơ quan BHXH chịu trách nhiệm chi trả cho đối tượng hưởng BHXH ở một số địa bàn hoặc một số đơn vị SDLĐ Công tác chi trả trực tiếp tùy thuộc vào số cán bộ làm công tác chi trả của cơ quan BHXH, số đối tượng hưởng trợ cấp và địa bàn chi trả Cán bộ chi trả phải thực hiện tất cả các khâu của quá trinh chi trả: lên kế hoạch, thông báo thời gian chi trả cho từng địa bàn, đơn vị được phân công phụ trách, chuẩn bị tiền chi trả và lập báo cáo, quyết toán với cơ quan BHXH sau khi chi trả

Phương thức chi trả gián tiếp là phương thức chi trả cho đối tượng hưởng trợ cấp BHXH thông qua hệ thống bưu điện Theo phương thức này, cơ quan BHXH ký kết hợp đồng trách nhiệm với cơ quan Bưu điện Hàng tháng, bưu điện nhận danh sách đối tượng và tiền tù’ cơ quan BHXH để tiến hành chi trả cho các đối tượng hưởng trợ cấp BHXH Sau mỗi kỳ chi trả, Buư điện có trách nhiệm lập báo cáo, quyết toán với cơ quan BHXH

(v) Quyết toán chi các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc

Công tác quyết toán chi các chế độ BHXH phản ánh toàn diện kết quả thực hiện công tác chi trả BHXH ở cơ quan BHXH Vì vậy sau khi tố chức chi trả, cơ quan BHXH phải tập hợp chứng từ, lập báo cáo về quá trình tổ chức chi trả, bao gồm: báo cáo về số đối tượng tăng, giảm trong kỳ, báo cáo về số tiền thực hiện chi trả trong kỳ và báo cáo vè số đối tượng, số tiền chưa chi trả trong kỳ và nhũng vấn

đề phát sinh trong quá trinh chi trả gửi cơ quan BHXH cấp trên tống hợp và làm căn cứ để thẩm định quyết toán

Kết thúc mỗi kỳ tố chức chi trả, cơ quan BHXH địa phương phải lập báo cáo

về thực trạng chi, những vấn đề phát sinh trong quá trình chi trả Sau đó, gửi lên cơ quan BHXH trung ương để tổng hợp và quyết toán

26

- Đôi với BHXH huyện:

+ Hàng tháng, lập danh sách báo giảm hưởng BHXH bắt buộc, đối tượng chưa nhận hưởng hưu và trợ cấp BHXH bắt buộc, danh sách không phải trả lương hưu, trợ cấp BHXH gửi BHXH tỉnh;

+ Hàng quý, lập báo cáo tống hợp chi trợ cấp ốm đau, thai sản, nghỉ DSPHSK, danh sách thu hồi kinh phí chi BHXH bắt buộc, danh sách đối tượng chưa nhận lương hưu, trợ cấp BHXH một lần và báo cáo quyết toán tài chính gửi BHXH tỉnh

Cơ quan BHXH cấp trên đánh giá, công nhận kết quả thực hiện nhiệm vụ chi trả cùa cơ quan cấp dưới, đồng thời phát hiện những sai sót, gian lận trong quá trình chi trả để kịp thời chấn chỉnh, điều chỉnh quy trình chi trả cho phù hợp nhằm đạt hiệu quả cao trong công tác chi trả các chế độ BHXH bắt buộc và góp phần đảm bảo an toàn cho quỹ BHXH

Công tác xét duyệt, thẩm định và thông báo quyết toán năm được thực hiện ở tất cả các đơn vị dự toán các cấp trong hệ thống BHXH Việt Nam bao gồm: Đơn vị

dự toán cấp 1 là BHXH Việt Nam; Đơn vị dự toán cấp 2 là BHXH các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Đơn vị dự toán cấp 3 là các đơn vị trực thuộc BHXH Việt Nam như văn phòng BHXH Việt Nam, Trung tâm nghiên cứu khoa học, Báo BHXH, Tạp chí BHXH và BHXH các quận, huyện, thành phố, trực thuộc tỉnh

Thực hiện tốt việc lập các báo cáo quyết toán, báo cáo thống kê tình hình chi trả trợ cấp BHXH bắt buộc, đặc biệt là các chỉ tiêu thống kê sẽ giúp cho công tác quản trị hoạt động chi trả BHXH được tốt hơn

c) Kiêm tra, giám sát công tác chi các chế độ bảo hiểm xã hội của cơ quan bảo hìêm xã hội

Kiểm tra, giám sát chi BHXH bắt buộc nhằm rà soát, chấn chỉnh những sai sót trong việc thực hiện chi BHXH đảm bảo đúng quy định, phát hiện những bất cập

27

trong quá trình tô chức thực hiện chi BHXH.

Theo quy định, cơ quan BHXH có các chức nàng kiểm tra giám sát sau:

- Kiểm tra giám sát chi BHXH nội bộ+ Kiểm tra giám sát việc giải quyết, thanh toán, chi trả các chế độ BHXH cho người được thụ hưởng Quá trình này liên quan trực tiếp đến người được thụ hưởng, đến cơ quan BHXH và các cơ quan có liên quan như chủ sử dụng lao động,

cơ quan giám định sức khoẻ

+ Kiểm tra việc quản lý đối tượng hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH thường xuyên, tình hình biến động tăng giảm đối tượng

4- Kiểm tra việc chấp hành công tác quyết toán, chấp hành công tác kế toán - thống kê

bắt đầu từ phần đầu vào chứng từ ở bộ phận tiếp nhận hồ sơ Đối với mỗi chế độ được giải quyết thi điều kiện hưởng khác nhau, thủ tục hồ sơ, chứng từ cùng khác nhau Việc đảm bảo cho chứng từ vào ban đầu phải chính xác, hợp lý hợp lệ; tạo điều kiện cho luân chuyển chứng từ đến các bộ phận nghiệp vụ được thuận lợi

BHXH câp Trung Ương, Tinh thành thực hiện kiêm tra nội bộ cơ quan BHXH cấp huyện, ngoài ra còn các cơ quan quản lý Nhà nước (Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước, Liên ngành Lao động - Thuế - Công an) đều thực hiệnkiểm tra theo đinh kỳ quy định

đơn vị sử dụng lao động được phân câp và tại các đại lý chi trả BHXH là buu điện trong việc thực hiện chi BHXH Trên cơ sở đó, cơ quan BHXH đưa ra nhũng kiến nghị để các đơn vị sử dụng lao động và bưu điện thực hiện đúng các quy định về chi BHXH và có các biện pháp thích hợp, kịp thời xử lý các bất cập trong quá trinh tồ chức thực hiện chi BHXH Đối với trường hợp sai phạm lớn, kiến nghị với cơ quan BHXH cấp trên và cơ quan có thẩm quyền xử lý theo đúng quy định của pháp luật

Các hình thức kiểm tra, giám sát chi BHXHTuỳ thuộc vào mục đích, yêu cầu và thời gian kiểm tra đế lựa chọn loại hình kiểm tra phù hợp sau:

+ Theo chủ thể kiểm tra: theo đối tượng đóng BHXH (các đơn vị sừ dụng lao động) Căn cứ vào đặc điểm, tính chất, hỉnh thức hoạt động của các đơn vị sử dụng

28

lao động, các hình thức kiêm tra được phân theo chủ thê kiêm tra, giám sát như: Kiểm tra của các cơ qưan quản lý Nhà nước (Giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân, thanh tra Chính phủ, kiểm toán Nhà nước, các cơ quan quản lý Nhà nước chuyên ngành); Kiếm tra, giám sát của các tổ chức chính trị - xã hội (Thanh tra nhân dân, kiểm tra của các tổ chức Đảng, đoàn thể ); Kiểm tra cùa cơ quan BHXH cấp trên.

+ Theo thời gian kiểm tra: Kiểm tra thường xuyên; kiểm tra định kỳ; kiểm tra đột xuất

+ Theo quá trình: Kiềm tra trước, trong và sau hoạt động

4- Theo phạm vi trách nhiệm: Kiểm tra nội bộ; kiểm tra của các cơ quan ngoài hệ thống theo quy định của pháp luật

1.2.4 Các chỉ tiêu phản ánh quản trị hoạt động chi bảo hiếm xã hội bắt buộc của cơ quan bảo hiếm xã hội

Với mục tiêu đàm bảo an sinh xã hội, đảm bảo quyền lợi cho người lao động, tiêu chí đánh giá công tác quản trị chi BHXH bắt buộc trước hết là phải đảm bảo quyền lợi của người lao động tương ứng với nghĩa vụ đóng góp của họ Trong nền kinh tế thị trường, người lao động thuộc mọi thành phần kinh tế đều bình đẳng hưởng chế độ BHXH bắt buộc Quyền lợi được hưởng phù hợp với mức đóng góp

và thời gian đóng góp BHXH của từng người lao động theo quy định của pháp luật

Ngoài ra để tạo nguồn tài chính ổn định cho quỹ BHXH, cân đối được trong những trường hợp Nhà nước thay đổi chính sách kinh tế - xã hội hoặc các rủi ro bất khả kháng thì Nhà nước cũng phải đóng góp đế hỗ trợ quỹ, số tiền đóng góp được tính trên cơ sở tiền lương hoặc thu nhập và được hạch toán vào giá thành sản phấm

và có chế tài sử lý thật nghiêm minh những đơn vị sử dụng lao động trốn tránh nghĩa vụ đóng góp BHXH Đảm bảo quyền lợi của người tham gia BHXH được đánh giá theo các tiêu chí:

- Chỉ tiêu về đối tượng hưởng BHXH bắt buộcĐối tượng hưởng chế độ BHXH bắt buộc là đối tượng được nhận tiền BHXH bắt buộc theo các chế độ Đối tượng hưởng BHXH bắt buộc gồm:

Số đối tượng hưởng chế độ bảo hiểm hàng tháng

Số đối tượng hưởng chế độ trợ cấp một lần

Số đối tượng hưởng chế độ ngắn hạn

29

Mức biến động số lượng đối tượng hưởng BHXH bắt buộc = số đối tượng hưởng BHXH bắt buộc năm nay - số đối tượng hưởng BHXH bắt buộc năm trước.

Tốc độ tăng đối tượng hưởng các chế độ BHXH bắt buộc: so sánh số đối tượng hưởng BHXH kỳ này với kỳ trước (tổng số và từng loại đối tượng)

số đối tượng hưởng BHXH bắt buộc kỳ này - số đối

tượng hưởng BHXH bắt buộc kỳ trước

Số đối tượng hưởng BHXH bắt buộc kỳ trước

- Chỉ tiêu về cơ cấu nguồn chi trả BHXH bắt buộc+ Nguồn từ NSNN

+ Nguồn từ quỹ BHXH

Cơ cấu nguồn chi trả chế độ BHXH bắt buộc tại BHXH được tỉnh như sau:

- Chỉ tiêu về cơ cấu hình thức chi trả BHXH bắt buộc

Tỷ lệ từng nguồn chi

Giá trị tùng nguồn chi BHXH bắt buộc X 100%

Tổng số nguồn chi BHXH bắt buộc

- Chỉ tiêu về tình hình thực hiện kể hoạch chi trả BHXH bắt buộc

tiếp, qua ATM)

Số người (số tiền) được chi trả BHXH bắt buộc theo từng hình thức (trực tiếp, gián tiếp, qua

- Quản trị chi BHXH bắt buộc còn phải đảm bảo được cân đối thu với chi Hoạt động BHXH không mang tính chất kinh doanh mà mang tính chất của quỹ tương hỗ bảo hiểm Mục đích hoạt động trước hểt nhằm bảo vệ quyền lợi cho người