Phân tích, làm rõ nội dung các đặc điểm của chính sách. Cho ví dụ minh họa về tính ổn định tương đối của chính sách

Bản chất của chính sách công là công cụ để nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, thực hiện các hoạt động liên quan đến công dân và can thiệp vào hành vi xã hội trong quá trìn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

TEN DE TAI: BANG CAC NOI DUNG KIEN THUC DA HOC, PHAN TiCH LAM

RO NOI DUNG CAC DAC DIEM CUA CHINH SACH CONG CHO Vi DU MINH

HỌA CHÍNH SÁCH CÓ TÍNH ÔN ĐỊNH TƯỞNG DOI

BÀI TẬP LỚN KET THÚC HỌC PHẢN

Học phần: Hoạch định và phân tích chính sách công

(Dé tréng)

Hà Nội - 2021

PHAN MO DAU

Chính sách công là chính sách của nhà nước đối với khu vực công cộng, phản ánh bản chất, tính chất của nhà nước và chế độ chính trị trong đó nhà nước, đồng thời phản ánh ý chí, quan điểm, thái độ, cách xử sự của đảng chính trị phục vụ cho mục đích của đảng, lợi ích và nhu cầu của nhân dân Nhà nước dựa trên nền tảng nhân dân, là chủ thể đại diện cho quyền lực của nhân dân ban hành chính sách công Ngoài mục đích phục vụ cho lợi ích của giai cấp, của đảng câm quyền còn để mưu cầu lợi ích cho người dân và xã hội Chính sách công được hoạch định bởi đảng chính trị nhưng do chính phủ xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện Bản chất của chính sách công là công cụ để nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, thực hiện các hoạt động liên quan đến công dân và can thiệp vào hành vi

xã hội trong quá trình phát triển và đổi mới đất nước

Trong giai đoạn hiện nay, khi mà nước ta đang trong giai đoạn phát triển

kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đòi hỏi nhà nước

ta phải có những cuộc cải cách để phù hợp với thực tiễn Vì vậy, khi tiến hành hoạch định hoặc thay đổi chính sách ta cần phải nắm được những đặc điểm, vai trò

của chính sách đề tiến hành hoạch định hoặc thay đồi

Từ vấn đề nêu trên em chọn đề tải về phân tích, làm rõ nội dung các đặc

điểm của chính sách Cho ví dụ minh họa về tính ồn định tương đối của chính sách

Với khả năng nghiên cứu và nhận thức còn nhiều hạn chế nên việc thực hiện đề tài còn nhiều thiếu sót, vì vậy rất mong nhận được sự góp ý từ Quý thầy cô Em xin chân thành cảm ơn!

PHAN NOI DUNG

1 Khái quát chung về chính sách công và một số đặc điểm của chính sách công

1.1 Khái niệm Chính sách công

Chính sách là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong các tài liệu, trên các phương tiện truyền thông và trong đời sống xã hội, đây cũng là thuật ngữ khó có thể định nghĩa một cách cụ thê và rõ ràng Tuy nhiên, từ những nghiên cứu và cách tiếp cận khác nhau của các tác giả, đã đưa ra khái niệm về chính sách công như sau: Chính sách công là kết quả ÿ chỉ chính trị của Nhà nước được thể hiện bằng tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu

và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội

Khái niệm trên vừa thể hiện đặc trưng của chính sách công là do nhà nước chủ động xây dựng để tác động trực tiếp lên các đối tượng quản lý một cách tương đối 6n định, cho thấy bản chất của chính sách công là công cụ định hướng cho hành vi của các cá nhân, tô chức phù hợp với thái độ chính trị của nhà nước trong việc giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội Để đạt được mục tiêu đề ra, trước hết chính sách phải ton tai trong thực tẾ, nghĩa là chính

sách phải thể hiện được vai trò định hướng hành động theo những mục tiêu nhất định Điều kiện tồn tại của một chính sách công là tổng hoà những tác động tích cực của hệ thống thể chế do nhà nước thiết lập và tỉnh thần nghiêm túc thực

hiện, tự chủ, sáng tạo của các chủ thể tham gia giải quyết vấn đề chính sách trong một phạm vi không gian và thời gian nhất định Điều kiện bảo đảm cho sự tồn tại được thể hiện bằng các nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, môi trường chính trị, pháp lý, văn hóa xã hội và cả sự bảo đảm bằng nhà nước

1.2 Vai trò của Chính sách công

Vai trò cơ bản của chính sách công thể hiện ở chỗ là công cụ hữu hiệu chủ yếu đề nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, duy trì sự ton tai va phat triển của nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và phục vụ người dân Dưới góc độ

quản lý, quản trị quôc gia, nhà nước sử dụng chính sách công như một công cụ quan trọng tác động vào các lĩnh vực đời sông xã hội đê đạt được mục tiêu định hướng của nhà nước Ngoài vai trò cơ bản này, chính sách công còn có vai trò cụ thể sau:

Thứ nhất, Chính sách công có vai trò định hướng mục tiêu cho các chủ thể tham gia hoạt động kinh tế - xã hội,

Do chính sách phản ánh thái độ, cách xử sự của nhà nước đối với một vấn đề công, nên nó thể hiện rõ những xu thế tác động của nhà nước lên các chủ thể trong

xã hội, giúp họ vận động đạt được những giá trị tương lai mà nhà nước mong

muốn Giá trị đó chính là mục tiêu phát triển phù hợp với những nhu cầu cơ bản của đời sống xã hội Nếu các chủ thể kinh tế, xã hội hoạt động theo định hướng tác

động của chính sách thì không những dễ dàng đạt được mục tiêu phát triển mà còn nhận được những ưu đãi từ phía nhà nước hay xã hội Điều đó có nghĩa là, cùng với mục tiêu định hướng, cách thức tác động của chính sách công cũng có vai trò định hướng cho các chủ thể hành động

Thứ hai, chính sách công có vai trò khuyến khích cho các đối tượng tham gia

hoạt động kinh tế - xã hội theo mục tiêu chung

Muốn đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội chung, nhà nước phải ban hành nhiều chính sách, trong đó mỗi chính sách lại có những cách thức tác

động mang tính khuyến khích đối với các chủ thể thuộc mọi thành phần như: Bảo

hiểm y tế, miễn giảm thuế, tạo cơ hội tiếp cận với nguồn vốn có lãi suất ưu đãi, ban hành những thủ tục hành chính đơn giản và các chế độ ưu đãi đặc biệt khác, Sự tác động của chính sách công không mang tính bắt buộc, mà chỉ khuyến khích các

chủ thể hành động theo ý chí của nhà nước Chẳng hạn, để tăng cường đầu tư vào

nền kinh tế, Nhà nước ta ban hành chính sách khuyến khích các chủ thể trong nước

và nước ngoài tích cực đâu tư vào các ngành, lĩnh vực hay những vùng cân được ưu

bất ôn định kinh tế vĩ mô, cá lớn nuốt cá bé gây ảnh hưởng không tốt lên toàn xã

hội và mỗi người dân Trong tình hình đó, nhà nước phải sử dụng hệ thống chính sách công để giải quyết những vấn đề bất cập về kinh tế, khắc phục những thất bại của thị trường thông qua trợ cấp, cung ứng dịch vụ công cho người dân do các doanh nghiệp nhà nước, các đơn vị sự nghiệp công hay hội, tổ chức phi chính phủ thực hiện

Thứ tư, chính sách công có vai trò tạo lập các cân đối trong phát triển

Để kinh tế - xã hội phát triển một cách ôn định bền vững, nhà nước phải

dùng chính sách để tạo lập các cân đối vĩ mô cơ bản như cân đối giữa hàng - tiền, cung - cầu, xuất - nhập khẩu, tiết kiệm - tiêu dùng Đồng thời, nhà nước còn dùng

chính sách đề điều tiết đảm bảo cho sự phát triển cân đối giữa các vùng miền của đât nước

Thứ năm, chính sách công có vai trò kiểm soát và phân phối hợp lý các nguồn lực trong xã hội

Nhà nước luôn luôn quan tâm đến quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực cho phát triển Mục tiêu phát triển bền vững bao gồm cả gia tăng về lượng và cải thiện về chất trong hiện tại và tương lai, vì thé tai nguyên tự nhien và xã hội của một quốc gia là cái hữu hạn luôn trở thành vẫn đề quan tâm chính yếu của nhà nước Đề sử dụng có hiệu quả tài nguyên theo hướng bền vững, nhà nước thông qua các chính sách thực hiện kiểm soát qué trình khai thác, sử dụng tài nguyên và phân bổ hợp lý các nguồn lực trong xã hội, ví dụ như chính sách xây dựng vùng

kinh tế mới, chính sách xây dựng khu công nghiệp, khu chế xuất, chính sách đất

đai, chính sách thuế, chính sách bảo vệ tài nguyên, môi trường

Thứ sáu, chính sách công tạo môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế

- xã hội

Thông qua các chính sách, nhà nước tạo những điều kiện cần thiết để hình thành môi trường thuận lợi cho các chủ thể xã hội hoạt động như: chính sách phát triển thị trường lao động, thị trường vốn, thị trường khoa học và công nghệ, thị trường bất động sản, phát triển cơ sở hạ tầng

Các chính sách là công cụ đặc thù và không thể thiếu được mà nhà nước sử dụng để quản lý kinh tế vĩ mô, chúng có chức năng chung là tạo ra những kích thích đủ lớn cần thiết để biến đường lối chiến lược của đảng cầm quyền thành hiện thực, góp phần thống nhất tư tưởng và hành động của mọi người trong xã hội, đây nhanh và hữu hiệu sự tiễn bộ của các hoạt động thuộc mục tiêu bộ phận mà chính sách hướng tới và thực hiện các mục tiêu chung của phát triển kinh tế quốc dân.

Trong hệ thống các công cụ quản lý, các chính sách kinh tế là bộ phận năng động nhất, có độ nhạy bén cao trước những biến động trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nưốc nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc mà xã hội đặt ra Thực tiễn nước ta và nhiều nước trên thế giới cho thấy phần lớn những thành công trong công cuộc đổi mới và cải cách kinh tế đều bắt nguồn từ việc lựa chọn và áp dụng những

chính sách kinh tế thích hợp, có năng suất cao để khai thác tối ưu các lợi thế so

sánh của đất nước về tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý, nguồn nhân lực, vốn, công nghệ, thị trường, kết cấu hạ tầng

Có một hệ thống chính sách kinh tế đồng bộ, phù hợp với nhu cầu phát triển

của đất nước trong từng thời kỳ lịch sử nhất định sẽ là bảo đảm vững chắc cho sự

vận hành của cơ chế thị trường năng động, hiệu quả Nhờ đó có thể khơi dậy các

nguồn tiềm năng, phát huy tính tích cực, sáng tạo vã ý chí vươn lên làm cho dân giàu, nước mạnh của tầng lớp dân cư Ngược lại, chỉ cần một chính sách kinh tế sai lầm, sẽ gây ra phản ứng tiêu cực dây chuyền đến các chính sách kinh tế khác, cũng như đến các bộ phận khác của cơ chế quar ly kinh té, lam giảm hiệu quả của các cơ chế quản lý kinh tế, triệt tiêu động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội

Thứ bảy, tăng cường sự phối hợp hoạt động giữa các cấp chính quyền vì mục

tiêu phát triển

Việc thực hiện các giai đoạn trong chu trình chính sách không chỉ và không thể do một cơ quan nhà nước đảm nhiệm, mà cần có sự tham gia của nhiều cơ quan thuộc các cấp, các ngành khác nhau hay của nhiều tổ chức, cá mân Vì vậy, thông qua quá trình chính sách sẽ thúc đây sự phối hợp hoạt động giữa các cơ quan nhà nước, các tô chức chính trị - xã hội, các tầng lớp nhân dân, góp phần tạo nên sự nhịp nhàng, đồng bộ trong hoạt động thực thi chính sách công

1.3 Đặc điểm của chính sách công

Thứ nhất, Chính sách công mang tính cộng đồng, vì lợi ích của toàn xã hội Chính sách công mang tính cộng đồng là do chính sách công bắt nguồn từ ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện dưới dạng thể chế bằng văn bản quy phạm pháp luật Mục tiêu phát triển chung toàn xã hội mà nhà nước là người có trách nhiệm tổ chức thực hiện

Chính sách công do nhà nước hoạch định và mang ý chí chính trị của nhà

nước nhằm điều hòa, định hướng cho một nhóm chủ thể hoặc toàn xã hội để hướng

theo mục tiêu nhà nước đặt ra, tạo sự cân bằng giữa các nhóm lợi ích trong xã hội

để toàn xã hội được phát triển

Thứ hai, chính sách công mang tính ôn định tương đối

Về mặt lý thuyết, nội dung chính sách công về cơ bản là ồn định trong một giai đoạn nhất định, bởi chính sách công là kết quả của ý chí chính trị của nhà nước nên nó không dễ gì thay đổi Tuy nhiên trên thực tế, chúng ta vẫn thấy chính sách công có sự thay đổi theo thời gian, vì trong quá trình tồn tại chính sách công vẫn cần phải được điều chỉnh về mục tiêu hay biện pháp cho phủ hợp với điều kiện thực tiễn, hoặc do có những thay đổi trong định hướng chính trị ban đầu, hoặc kinh nghiệm về thực thi chính sách có thể được phản hồi vào quá trình ra quyết định chính sách Điều này không có nghĩa là các chính sách luôn thay đổi, mà do quá trình thực thi chính sách là năng động, thích ứng Ngay cả nhận thức chính trị về các vấn đề chính sách công cũng thay đổi qua các thời kỳ

Chính sách công chịu sự ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như: Yếu tố quyền lực, yếu tố tiền lực của đất nước, tiền lực của đối tượng thực thi và điều kiện ngoại cảnh vì vậy sự ổn định của chính sách cũng phụ thuộc vào những yếu tố ảnh

hưởng đó Khi chính sách bị tác động bởi những yếu tổ này dẫn tới quan điểm, các

biện pháp thực hiện chính sách không còn phù hợp với mục tiêu hoặc không đặt

được mục tiêu thì đòi hỏi nhà nước phải có những sự thay đổi phù hợp với tình hình thực tiễn

Thứ ba, chính sách công mang tính hệ thống và đồng bộ với nhau

Tính hệ thống của chính sách công được hiểu là sự thống nhất của các loại chính sách công trong hệ thống chính sách công, sự thống nhất giữa mục tiêu chính sách công với mục tiêu chung, thống nhất giữa mục tiêu và biện pháp chính sách công, giữa chính sách công với các công cụ quản lý khác Tính hệ thống của chính sách công nhằm tạo dựng sự thống nhất trong quản lý điều hành chính sách công theo định hướng quản lý của nhà nước

Về mặt hình thức, tính hệ thống của chính sách công thê hiện là những tập

hợp các quyết định hình thành trong những giai đoạn khác nhau vượt ra ngoài giai đoạn hoạch định chính sách ban đầu Ở cấp hoạch định, chính sách cũng không nhất thiết phải thể hiện rõ ràng trong một quyết định duy nhất, mà có thể được phản ánh trong một chuỗi các quyết định có liên hệ với nhau, giúp chúng ta nhận thức được nội hàm của chính sách Về mặt nội dung, tính hệ thống của chính sách bao hàm sự thống nhất giữa các mục tiêu và biện pháp thực hiện trong mỗi loại chính sách Ngoài ra, giữa các loại chính sách và giữa chính sách với các công cụ quản lý

vĩ mô khác cũng hợp thành một hệ thống hướng đến mục tiêu phát triển chung của toàn xã hội

Tính hệ thống của chính sách công được thể hiện dưới hình thức là các văn bản quy phạm pháp luật Mỗi một văn bản quy phạm hoặc văn bản hướng dẫn thi

hành mặc dù đối tượng điều chỉnh, phương pháp điều chỉnh có thể là khác nhau

nhưng điều phải tuân thủ theo một trình tự thủ tục nhất định do cơ quan nhà nước

có thâm quyền ban hành và phải dựa trên văn bản quy phạm có hiệu lực pháp lý cao nhất (Hiến pháp) sau đó đến các văn bản đặt ra quy định điều chỉnh quan hệ xã

hội trong từng lĩnh vực Tính hệ thống còn được thế hiện theo trình tự từ cao xuống thấp trong văn ban quy phạm pháp luật: Hiến pháp, bộ luât, đạo luật, nghị định, thông tư

Thứ tư, Chính sách công vừa là sản phẩm của hoạt động quản lý nhà nước, vừa là công cụ thực hiện chức năng quản lý xã hội

Nhìn một cách thực chất, về cơ bản chính sách công được xem là đầu ra của quá trình quản lý nhà nước, là sản phẩm trí tuệ của đội ngũ cán bộ, công chức, thậm chí là sản phẩm chung của cả xã hội về đặc điểm này có thể nhận biết được qua việc chấp nhận mục tiêu và các biện pháp thực thi chính sách công của các tầng lớp nhân dân trong xã hội, cũng như kết quả triển khai thực hiện những chính sách này

Từ chỗ nhận thức được “chính sách là sản phẩm của hoạt động quản lý nhà nước”,

người dân có thể đánh giá được kết quả của hoạt động của Chính phủ qua chất

lượng của chính sách Nếu mục tiêu chính sách công do nhà nước đề xuất phù hợp với nguyện vọng của người dân, thì tất yếu nó sẽ dễ dàng đi vào cuộc sống Còn ngược lại, một chính sách có mục tiêu không rõ ràng, không cụ thể, không vì lợi ích của cộng đồng dân cư sẽ khó được chấp nhận hay có tính khả thi không cao Các biện pháp được đề xuất trong chính sách thích hợp sẽ được ứng dụng rộng rãi,

sẽ tạo động lực mạnh trong việc khuyến khích các tổ chức, cá nhân tích cực phát huy nội lực, tìm kiêm các nguồn lực bên ngoàải vào thực hiện mục tiêu phat triển một cách có kết quả Việc duy trì chính sách ra sao cũng phản ánh trình độ tổ chức,

quản lý điều hành, phối hợp các quá trình kinh tế - xã hội của nhà nước Như vậy, việc triển khai thực hiện chính sách cũng là thước đo có giá trị để đánh giá kết quả

quản lý xã hội của bộ máy nhà nước Ngược lại, chính sách công cũng trở thành phương tiện đề nhà nước thực hiện quản lý vĩ mô nền kinh tế - xã hội Chúng ta đều biết rằng, muốn giữ cho nền kinh tế - xã hội phát triển theo định hướng, nhà nước phải kiên định về quan điểm, lập trường: xây dựng những khuôn khổ pháp lý để