Phân tích, làm rõ nội dung các đặc điểm của chính sách. Cho ví dụ minh họa về tính ổn định tương đối của chính sách

Bản chất của chính sách công là công cụ để nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, thực hiện các hoạt động liên quan đến công dân và can thiệp vào hành vi xã hội trong quá trình

PHẦN MỞ ĐẦU

Chính sách công là chính sách của nhà nước đối với khu vực công cộng, phản ánh bản chất, tính chất của nhà nước và chế độ chính trị trong đó nhà nước, đồng thời phản ánh ý chí, quan điểm, thái độ, cách xử sự của đảng chính trị phục vụ cho mục đích của đảng, lợi ích và nhu cầu của nhân dân Nhà nước dựa trên nền tảng nhân dân, là chủ thể đại diện cho quyền lực của nhân dân ban hành chính sách công Ngoài mục đích phục vụ cho lợi ích của giai cấp, của đảng cẩm quyền còn để mưu cầu lợi ích cho người dân và xã hội Chính sách công được hoạch định bởi đảng chính trị nhưng do chính phủ xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện Bản chất của chính sách công là công cụ để nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, thực hiện các hoạt động liên quan đến công dân và can thiệp vào hành vi

xã hội trong quá trình phát triển và đổi mới đất nước

Trong giai đoạn hiện nay, khi mà nước ta đang trong giai đoạn phát triển kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đòi hỏi nhà nước

ta phải có những cuộc cải cách để phù hợp với thực tiễn Vì vậy, khi tiến hành hoạch định hoặc thay đổi chính sách ta cần phải nắm được những đặc điểm, vai trò của chính sách để tiến hành hoạch định hoặc thay đổi

Từ vấn đề nêu trên em chọn đề tài: Phân tích, làm rõ nội dung các đặc điểm của chính sách Cho ví dụ minh họa về tính ổn định tương đối của chính sách Với khả năng nghiên cứu và nhận thức còn nhiều hạn chế nên việc thực hiện

đề tài còn nhiều thiếu sót, vì vậy rất mong nhận được sự góp ý từ Quý thầy cô Em xin chân thành cảm ơn!

PHẦN NỘI DUNG

1 Khái quát chung về chính sách công và một số đặc điểm của chính sách công

1.1 Khái niệm Chính sách công

Chính sách là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong các tài liệu, trên các phương tiện truyền thông và trong đời sống xã hội, đây cũng là thuật ngữ khó có thể định nghĩa một cách cụ thể và rõ ràng Tuy nhiên, từ những nghiên cứu và cách tiếp cận khác nhau của các tác giả, đã đưa ra khái niệm về chính sách công như sau:

Chính sách công là kết quả ý chi chính trị của Nhà nước được thể hiện bằng tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu

và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội.

Khái niệm trên vừa thể hiện đặc trưng của chính sách công là do nhà nước chủ động xây dựng để tác động trực tiếp lên các đối tượng quản lý một cách tương đối ổn định, cho thấy bản chất của chính sách công là công cụ định hướng cho hành vi của các cá nhân, tổ chức phù hợp với thái độ chính trị của nhà nước trong việc giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội Để đạt được mục tiêu đề ra, trước hết chính sách phải tồn tại trong thực tế, nghĩa là chính sách phải thể hiện được vai trò định hướng hành động theo những mục tiêu nhất định Điều kiện tồn tại của một chính sách công là tổng hoà những tác động tích cực của hệ thống thể chế do nhà nước thiết lập và tinh thần nghiêm túc thực hiện, tự chủ, sáng tạo của các chủ thể tham gia giải quyết vấn đề chính sách trong một phạm vi không gian và thời gian nhất định Điều kiện bảo đảm cho sự tồn tại được thể hiện bằng các nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, môi trường chính trị, pháp lý, văn hóa xã hội và cả sự bảo đảm bằng nhà nước

1.2 Vai trò của Chính sách công

Vai trò cơ bản của chính sách công thể hiện ở chỗ là công cụ hữu hiệu chủ yếu để nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, duy trì sự tồn tại và phát triển của nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và phục vụ người dân Dưới góc độ

quản lý, quản trị quốc gia, nhà nước sử dụng chính sách công như một công cụ quan trọng tác động vào các lĩnh vực đời sống xã hội để đạt được mục tiêu định hướng của nhà nước Ngoài vai trò cơ bản này, chính sách công còn có vai trò cụ thể sau:

Thứ nhất, Chính sách công có vai trò định hướng mục tiêu cho các chủ thể

tham gia hoạt động kinh tế - xã hội,

Do chính sách phản ánh thái độ, cách xử sự của nhà nước đối với một vấn đề công, nên nó thể hiện rõ những xu thế tác động của nhà nước lên các chủ thể trong

xã hội, giúp họ vận động đạt được những giá trị tương lai mà nhà nước mong muốn Giá trị đó chính là mục tiêu phát triển phù hợp với những nhu cầu cơ bản của đời sống xã hội Nếu các chủ thể kinh tế, xã hội hoạt động theo định hướng tác động của chính sách thì không những dễ dàng đạt được mục tiêu phát triển mà còn nhận được những ưu đãi từ phía nhà nước hay xã hội Điểu đó có nghĩa là, cùng với mục tiêu định hướng, cách thức tác động của chính sách công cũng có vai trò định hướng cho các chủ thể hành động

Thứ hai, chính sách công có vai trò khuyến khích cho các đối tượng tham gia

hoạt động kinh tế - xã hội theo mục tiêu chung

Muốn đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội chung, nhà nước phải ban hành nhiều chính sách, trong đó mỗi chính sách lại có những cách thức tác động mang tính khuyến khích đối với các chủ thể thuộc mọi thành phần như: Bảo hiểm y tế, miễn giảm thuế, tạo cơ hội tiếp cận với nguồn vốn có lãi suất ưu đãi, ban hành những thủ tục hành chính đơn giản và các chế độ ưu đãi đặc biệt khác, Sự tác động của chính sách công không mang tính bắt buộc, mà chỉ khuyến khích các chủ thể hành động theo ý chí của nhà nước Chẳng hạn, để tăng cường đầu tư vào nền kinh tế, Nhà nước ta ban hành chính sách khuyến khích các chủ thể trong nước

và nước ngoài tích cực đầu tư vào các ngành, lĩnh vực hay những vùng cần được ưu tiên phát triển

Thứ ba, chính sách công có vai trò phát huy mặt tích cực của thị trường,

đồng thời khắc phục những hạn chế do nền kinh tế thị trường gây ra

Trong nền kinh tế thị trường, quy luật cạnh tranh và các quy luật thị trường khác đã thúc đẩy mỗi chủ thể trong xã hội đầu tư vào sản xuất kinh doanh, không ngừng đổi mới công nghệ nâng cao năng suất lao động, chất ượng sản phẩm, hạ giá thành hàng hóa và dịch vụ cung cấp cho xã hội Nhờ đó mà cả xã hội và từng người dân, tổ chức đều được hưởng lợi như: Hàng hóa và dịch vụ tăng về số lượng, đa dạng, phong phú về chủng loại, thương hiệu, mẫu mã, chất lượng ngày càng tược nâng cao với giá tiêu dùng ngày càng rẻ Nhưng, sự vận hành của thị trường cũng gây ra những tác động tiêu cực mà các nhà kinh tế gọi là mặt không thành công hay mặt trái của thị trường như: Độc quyền trong sản xuất cung ứng không đầy đủ hàng hóa công cộng, sự bất công bằng, chênh lệch giàu nghèo và thất nghiệp gia tăng, bất ổn định kinh tế vĩ mô, cá lớn nuốt cá bé gây ảnh hưởng không tốt lên toàn xã hội và mỗi người dân Trong tình hình đó, nhà nước phải sử dụng hệ thống chính sách công để giải quyết những vấn đề bất cập về kinh tế, khắc phục những thất bại của thị trường thông qua trợ cấp, cung ứng dịch vụ công cho người dân do các doanh nghiệp nhà nước, các đơn vị sự nghiệp công hay hội, tổ chức phi chính phủ thực hiện

Thứ tư, chính sách công có vai trò tạo lập các cân đối trong phát triển.

Để kinh tế - xã hội phát triển một cách ổn định bền vững, nhà nước phải dùng chính sách để tạo lập các cân đối vĩ mô cơ bản như cân đối giữa hàng - tiền, cung - cầu, xuất - nhập khẩu, tiết kiệm - tiêu dùng, Đồng thời, nhà nước còn dùng

chính sách để điều tiết đảm bảo cho sự phát triển cân đối giữa các vùng miền của đất nước

Thứ năm, chính sách công có vai trò kiểm soát và phân phối hợp lý các

nguồn lực trong xã hội

Nhà nước luôn luôn quan tâm đến quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực cho phát triển Mục tiêu phát triển bền vững bao gồm cả gia tăng về lượng và cải thiện về chất trong hiện tại và tương lai, vì thế tài nguyên tự nhien và xã hội của một quốc gia là cái hữu hạn luôn trở thành vấn đề quan tâm chính yếu của nhà nước Để sử dụng có hiệu quả tài nguyên theo hướng bền vững, nhà nước thông qua các chính sách thực hiện kiểm soát qué trình khai thác, sử dụng tài nguyên và phân bổ hợp lý các nguồn lực trong xã hội, ví dụ như chính sách xây dựng vùng kinh tế mới, chính sách xây dựng khu công nghiệp, khu chế xuất, chính sách đất đai, chính sách thuế, chính sách bảo vệ tài nguyên, môi trường

Thứ sáu, chính sách công tạo môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế

- xã hội

Thông qua các chính sách, nhà nước tạo những điều kiện cần thiết để hình thành môi trường thuận lợi cho các chủ thể xã hội hoạt động như: chính sách phát triển thị trường lao động, thị trường vốn, thị trường khoa học và công nghệ, thị trường bất động sản, phát triển cơ sở hạ tầng

Các chính sách là công cụ đặc thù và không thể thiếu được mà nhà nước sử dụng để quản lý kinh tế vĩ mô, chúng có chức năng chung là tạo ra những kích thích đủ lớn cần thiết để biến đường lối chiến lược của đảng cầm quyền thành hiện thực, góp phần thống nhất tư tưởng và hành động của mọi người trong xã hội, đẩy nhanh và hữu hiệu sự tiến bộ của các hoạt động thuộc mục tiêu bộ phận mà chính sách hướng tới và thực hiện các mục tiêu chung của phát triển kinh tế quốc dân

Trong hệ thống các công cụ quản lý, các chính sách kinh tế là bộ phận năng động nhất, có độ nhạy bén cao trước những biến động trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nưốc nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc mà xã hội đặt ra Thực tiễn nước ta và nhiều nước trên thế giới cho thấy phần lớn những thành công trong công cuộc đổi mới và cải cách kinh tế đều bắt nguồn từ việc lựa chọn và áp dụng những chính sách kinh tế thích hợp, có năng suất cao để khai thác tối ưu các lợi thế so sánh của đất nước về tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý, nguồn nhân lực, vốn, công nghệ, thị trường, kết cấu hạ tầng

Có một hệ thống chính sách kinh tế đồng bộ, phù hợp với nhu cầu phát triển của đất nước trong từng thời kỳ lịch sử nhất định sẽ là bảo đảm vững chắc cho sự vận hành của cơ chế thị trường năng động, hiệu quả Nhờ đó có thể khơi dậy các nguồn tiềm năng, phát huy tính tích cực, sáng tạo vã ý chí vươn lên làm cho dân giàu, nước mạnh của tầng lớp dân cư Ngược lại, chỉ cần một chính sách kinh tế sai lầm, sẽ gây ra phản ứng tiêu cực dây chuyền đến các chính sách kinh tế khác, cũng như đến các bộ phận khác của cơ chế quảr lý kinh tế, làm giảm hiệu quả của các cơ chế quản lý kinh tế, triệt tiêu động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội

Thứ bảy, tăng cường sự phối hợp hoạt động giữa các cấp chính quyền vì mục

tiêu phát triển

Việc thực hiện các giai đoạn trong chu trình chính sách không chỉ và không thể do một cơ quan nhà nước đảm nhiệm, mà cần có sự tham gia của nhiều cơ quan thuộc các cấp, các ngành khác nhau hay của nhiều tổ chức, cá mân Vì vậy, thông qua quá trình chính sách sẽ thúc đẩy sự phối hợp hoạt động giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các tầng lớp nhân dân, góp phần tạo nên sự nhịp nhàng, đồng bộ trong hoạt động thực thi chính sách công

1.3 Đặc điểm của chính sách công

Thứ nhất, Chính sách công mang tính cộng đồng, vì lợi ích của toàn xã hội

Chính sách công mang tính cộng đồng là do chính sách công bắt nguồn từ ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện dưới dạng thể chế bằng văn bản quy phạm pháp luật Mục tiêu phát triển chung toàn xã hội mà nhà nước là người có trách nhiệm tổ chức thực hiện

Chính sách công do nhà nước hoạch định và mang ý chí chính trị của nhà nước nhằm điều hòa, định hướng cho một nhóm chủ thể hoặc toàn xã hội để hướng theo mục tiêu nhà nước đặt ra, tạo sự cân bằng giữa các nhóm lợi ích trong xã hội

để toàn xã hội được phát triển

Thứ hai, chính sách công mang tính ổn định tương đối

Về mặt lý thuyết, nội dung chính sách công về cơ bản là ổn định trong một giai đoạn nhất định, bởi chính sách công là kết quả của ý chí chính trị của nhà nước nên nó không dễ gì thay đổi Tuy nhiên trên thực tế, chúng ta vẫn thấy chính sách công có sự thay đổi theo thời gian, vì trong quá trình tồn tại chính sách công vẫn cần phải được điều chỉnh về mục tiêu hay biện pháp cho phù hợp với điều kiện thực tiễn, hoặc do có những thay đổi trong định hướng chính trị ban đầu, hoặc kinh nghiệm về thực thi chính sách có thể được phản hồi vào quá trình ra quyết định chính sách Điều này không có nghĩa là các chính sách luôn thay đổi, mà do quá trình thực thi chính sách là năng động, thích ứng Ngay cả nhận thức chính trị về các vấn đề chính sách công cũng thay đổi qua các thời kỳ

Chính sách công chịu sự ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như: Yếu tố quyền lực, yếu tố tiền lực của đất nước, tiền lực của đối tượng thực thi và điều kiện ngoại cảnh vì vậy sự ổn định của chính sách cũng phụ thuộc vào những yếu tố ảnh hưởng đó Khi chính sách bị tác động bởi những yếu tố này dẫn tới quan điểm, các biện pháp thực hiện chính sách không còn phù hợp với mục tiêu hoặc không đặt

được mục tiêu thì đòi hỏi nhà nước phải có những sự thay đổi phù hợp với tình hình thực tiễn

Thứ ba, chính sách công mang tính hệ thống và đồng bộ với nhau

Tính hệ thống của chính sách công được hiểu là sự thống nhất của các loại chính sách công trong hệ thống chính sách công, sự thống nhất giữa mục tiêu chính sách công với mục tiêu chung, thống nhất giữa mục tiêu và biện pháp chính sách công, giữa chính sách công với các công cụ quản lý khác Tính hệ thống của chính sách công nhằm tạo dựng sự thống nhất trong quản lý điều hành chính sách công theo định hướng quản lý của nhà nước

Về mặt hình thức, tính hệ thống của chính sách công thể hiện là những tập hợp các quyết định hình thành trong những giai đoạn khác nhau vượt ra ngoài giai đoạn hoạch định chính sách ban đầu Ở cấp hoạch định, chính sách cũng không nhất thiết phải thể hiện rõ ràng trong một quyết định duy nhất, mà có thể được phản ánh trong một chuỗi các quyết định có liên hệ với nhau, giúp chúng ta nhận thức được nội hàm của chính sách Về mặt nội dung, tính hệ thống của chính sách bao hàm sự thống nhất giữa các mục tiêu và biện pháp thực hiện trong mỗi loại chính sách Ngoài ra, giữa các loại chính sách và giữa chính sách với các công cụ quản lý

vĩ mô khác cũng hợp thành một hệ thống hướng đến mục tiêu phát triển chung của toàn xã hội

Tính hệ thống của chính sách công được thể hiện dưới hình thức là các văn bản quy phạm pháp luật Mỗi một văn bản quy phạm hoặc văn bản hướng dẫn thi hành mặc dù đối tượng điều chỉnh, phương pháp điều chỉnh có thể là khác nhau nhưng điều phải tuân thủ theo một trình tự thủ tục nhất định do cơ quan nhà nước

có thẩm quyền ban hành và phải dựa trên văn bản quy phạm có hiệu lực pháp lý

cao nhất (Hiến pháp) sau đó đến các văn bản đặt ra quy định điều chỉnh quan hệ xã

hội trong từng lĩnh vực Tính hệ thống còn được thể hiện theo trình tự từ cao xuống thấp trong văn ban quy phạm pháp luật: Hiến pháp, bộ luât, đạo luật, nghị định, thông tư

Thứ tư, Chính sách công vừa là sản phẩm của hoạt động quản lý nhà nước,

vừa là công cụ thực hiện chức năng quản lý xã hội

Nhìn một cách thực chất, về cơ bản chính sách công được xem là đầu ra của quá trình quản lý nhà nước, là sản phẩm trí tuệ của đội ngũ cán bộ, công chức, thậm chí là sản phẩm chung của cả xã hội về đặc điểm này có thể nhận biết được qua việc chấp nhận mục tiêu và các biện pháp thực thi chính sách công của các tầng lớp nhân dân trong xã hội, cũng như kết quả triển khai thực hiện những chính sách này

Từ chỗ nhận thức được “chính sách là sản phẩm của hoạt động quản lý nhà nước”, người dân có thể đánh giá được kết quả của hoạt động của Chính phủ qua chất lượng của chính sách Nếu mục tiêu chính sách công do nhà nước đề xuất phù hợp với nguyện vọng của người dân, thì tất yếu nó sẽ dễ dàng đi vào cuộc sống Còn ngược lại, một chính sách có mục tiêu không rõ ràng, không cụ thể, không vì lợi ích của cộng đồng dân cư sẽ khó được chấp nhận hay có tính khả thi không cao Các biện pháp được để xuất trong chính sách thích hợp sẽ được ứng dụng rộng rãi,

sẽ tạo động lực mạnh trong việc khuyến khích các tổ chức, cá nhân tích cực phát huy nội lực, tìm kiêm các nguồn lực bên ngoài vào thực hiện mục tiêu phát triển một cách có kết quả Việc duy trì chính sách ra sao cũng phản ánh trình độ tổ chức, quản lý điều hành, phối hợp các quá trình kinh tế - xã hội của nhà nước Như vậy, việc triển khai thực hiện chính sách cũng là thước đo có giá trị để đánh giá kết quả quản lý xã hội của bộ máy nhà nước Ngược lại, chính sách công cũng trở thành phương tiện để nhà nước thực hiện quản lý vĩ mô nền kinh tế - xã hội Chúng ta đều biết rằng, muốn giữ cho nền kinh tế - xã hội phát triển theo định hướng, nhà nước phải kiên định về quan điểm, lập trường; xây dựng những khuôn khổ pháp lý để

duy trì các hoạt động diễn ra trong đó, đồng thời khuyến khích các chủ thể thuộc những tầng lớp dân cư khác nhau trong xã hội tích cực tham gia vào quá trình vận động cho phù hợp với yêu cầu phát triển của mỗi thời kỳ Những phương tiện được nhà nước thiết lập và sử dụng vào quản lý xã hội bao gồm hệ thống pháp luật, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và các nguồn lực công trong xã hội Tuy nhiên, chính sách công không chỉ đơn thuần là công cụ giống như các phương tiện vật chất - kỹ thuật được nhà nước sử dụng trong điều hành hành chính Với những phương tiện quản lý hình thành từ nguồn lực công, cơ quan quản lý nhà nước các cấp có toàn quyền điều khiển trực tiếp theo ý chí của mình để hoàn thành chức năng, nhiệm vụ được giao Không những thế, các tổ chức và cá nhân có thẩm quyền thuộc hệ thống nhà nước còn có thể quyết định việc thay thế, huỷ bỏ hay tăng cường quy mô các công cụ vật chất theo yêu cầu quản lý Công cụ chính sách được nhà nước dùng để định hướng cho các chủ thể khác nhau trong xã hội cùng hành động vì mục tiêu chung và bày tỏ thái độ chính trị của mình với những biến

cố kinh tế, xã hội phát sinh trong từng thời kỳ phát triển Như vậy, chính sách công phải mang tính ổn định tương đối trên cơ sở nhu cầu chung của các tầng lớp nhân dân, ý chí chính trị của nhà nước và xu thế phát triển chung của thời đại để tạo lập môi trường thuận lợi về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội cho phát triển đất nước Bằng chính sách công, nhà nước thể hiện ý chí chính trị của mình trong việc giải quyết các mối quan hệ đối nội hay đối ngoại Trước những biến động của môi trường sống, các chủ thể vừa phải phát huy nội lực để đối phó với những tác động khắc nghiệt của môi trường, vừa phải vận động biến đổi cho phù hợp với yêu cầu phát triển chung Trong bối cảnh đó, nhà nước vừa phải ứng xử khôn khéo, linh hoạt trong một “môi trường động” để không phải đối đầu với các thế lực cạnh tranh, không bị “hoà tan”; vừa phải tìm cách khắc phục những năng lực hữu hạn của mình để tồn tại và phát triển trong các điều kiện thay đổi của môi trường Bằng những chính sách công cụ thể, nhà nước sẽ điều khiển các quá trình kinh tế, xã hội